Өндірістік шығындардың есебі

КІРІСПЕ

I ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ КӘСІПОРЫННЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Өндірістік шығындардың экономикалық мәні және оның қалыптасуы
1.2 «Сыр маржаны ЖШС . ның экономикалық сипаттамасы
1.3 «Сыр маржаны ЖШС . ның экономикалық көрсеткіштерін талдау

II КӘСІПОРЫН ҚЫЗМЕТІНДЕ ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ МЕН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Өндірістік шығындарды есептеу әдістемесі мен мақсаты
2.2 Шығындарды калькуляциялау тәсілдері мен оны кәсіпорын қызметінде қолданылуы
2.3 Жауапкершілік орталықтары бойынша шығындар есебі

III ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫҢ ЕСЕБІНІҢ ІШКІ АУДИТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ
3.1 Кәсіпорында өндірістік шығындардың есебіне ішкі аудит жүргізу және оның мәні
3.2 Өндірістік шығындарды жүйелендіру және бақылау шаралары
3.3 «Сыр маржаны ЖШС . ның өндірістік шығындарын есептеу жүйесін жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Диплом жұмысының өзектілігі бүгінгі күні кәсіпорын өндірістік шығындарды есептеу жолдарын дұрыс жүйеге келтіре отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтарын ұстану халық шаруашылығында өркендеуіне толық кепілдік алатындығы.
Еліміздің дербес даму жолын таңдап, жылдан жылға әлемдік қоғамадастықта барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың жыл сайынғы халыққа Жолдауы Қазақстанды жеделдете жан-жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдалып алынғандығын көрсетеді. Яғни, жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы елімізді жаһандық экономикаға кіріктіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз басқа елдердің бәсекелес өндірістері мен салаларына, сондай-ақ нақ сол халықаралық нарықтарға қатысатын трансұлттық корпорацияларға салыстырмалы талдау жүргізіп, біздің келешегі зор өндірістерді, соның ішінде ішкі нарықты дамыту жөнінде жасалаған іс-қимылдың тиімділігіне баға беріп, олардың экспорттық әлеуетін арттыру мүмкіндігін қарастыру қажеттілігін атап көрсетті.
Сонымен қатар, Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне жете алатын, жоғары технологиялық жаңа өндірістерді дамыту қажетігі мен өнеркәсіптік құрылымды өзгертуге қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар әзірлеу қажеттілігіне аса назар аударылды.
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады. Бухгалтерлік есеп өндірістің хал ахуалын, экономикалық жағдайын анықтап негізгі міндеттерді нақты сипаттайтын бірден-бір жүйе. Бүгінгі күні өндірістік саланы алатын болсақ, ең алдыңғы қатардағы мәселелерге, өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен шығындардың ауқымын неғұрлым азайтып және өзіндік құнын дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе жатқан шағында күрделі экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Бүгінгі таңда, шығындар есебін ұйымдастырудың екі проблемасы бар:
Біріншісі – отандық теория мен тәжірибенің Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында басқару жүйесінің алдында тұрған жаңа міндеттерді шешуге қайта бағытталуында;
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы 2007ж
2. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке міндетті төлемдер туралы» Заңы 2008ж
3. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы 2006ж
4. Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005
5. Адамс Р. Основы Аудита: Пер. с англ. / Под ред. Я.В. Соколова М.:Аудит; Юнити, 1999
6. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004 ж.
7. Ержанов М.С. Теория и практика аудита – Алматы: Ғылым, 1994
8. Друри К. Управленческий и производственный учет. Пер с англ.; Учебник. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2002.
9. Дюсембаев К. Ш. Аудит және қаржылық есепті талдау: Оқулық. – А.: «Қаржы қаражат», 1998.
10. Захарьин В. Р. Формирование себестоимости продукции. Мн.: Мисанта, 1999.
11. Тулегенов Е.Т. Басқару есебі. - Алматы: Экономика, 2008.
12. Майданчик Б.И., Карпунин М.Б., Любенецкий Л.Г. и др. Анализ и обоснование управленческих решений. - М.: Финансы и статистика, 2003.
13. Лабутин П. Учет затрат на производство продукции. // Консультант бухгалтера. 2000. № 18. С. 3-19.
14. Ладутько Е. Н. Проблема бухгалтерского учета полной себестоимости на предприятиях. // Бухгалтерский учет и анализ. 2000. № 1. С. 7-14.
15. Лапбаева С.Ш. Принципы организации бухгалтерского учета в аграрной отрасли, //КазЭУ хабаршысы. – Алматы, 2007.- №5.-С. 209-211.- 0,4 б.т.
16. Лапбаева С.Ш. Классификация затрат в растениеводстве, пути их совершенствования, согласно требованиях МСФО // ВЕСТНИК Кыргызско- Росийского Славянского университета. - 2009.- Т. 9.-№7.-С.149-152.-0,4 б.т.
17. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп: Оқулық – А.: Экономика, 2004.
18. Николаева С.А. Принципы формирования и калькулирования себестоимости продукции Аналитика-Пресс - М.: 1997.
19. Николаева С.А. Учет затрат в условиях рынка: Система Директ-Костинг, Аналитика-Пресс - М.: 2000 г.
20. Палий В.Ф. Основы калькуляции. – М.: Финансы и статистика, 1989
21. Пашигорева Г. И. Системы управленческого учета.- СПб., 2002г.
22. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаева З.Т. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001ж.
23. Мейірбеков А.Қ, Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы
2005 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
i Өндірістік шығындардың экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні және оның қалыптасуы
1.2 «Сыр маржаны ЖШС – ның экономикалық сипаттамасы
1.3 «Сыр маржаны ЖШС – ның ... ... ... ... ... шығындар есебін ұйымдастыру мен калькуляциялау
жолдары
2.1 ... ... ... ... мен ... ... калькуляциялау тәсілдері мен оны ... ... ... ... ... ... ... Өндірістік шығындардың есебінің ішкі аудиті және оны ... ... ... шығындардың есебіне ішкі аудит жүргізу және
оның мәні
3.2 Өндірістік шығындарды жүйелендіру және ... ... «Сыр ... ЖШС – ның ... ... есептеу жүйесін
жетілдіру жолдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Диплом жұмысының өзектілігі ... күні ... ... ... ... дұрыс жүйеге келтіре отырып, өндірістің ... ... ... ... ... ... өркендеуіне
толық кепілдік алатындығы.
Еліміздің дербес даму жолын таңдап, жылдан жылға әлемдік қоғамадастықта
барған сайын зор құрмет пен ... қол ... ... алға ... ... ... келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы,
осы заманғы және ... зор ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың жыл сайынғы халыққа Жолдауы ... ... ... ... жолы ... ... ... жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы елімізді жаһандық
экономикаға кіріктіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз ... ... ... өндірістері мен салаларына, сондай-ақ
нақ сол халықаралық нарықтарға қатысатын трансұлттық корпорацияларға
салыстырмалы талдау ... ... ... зор ... соның
ішінде ішкі нарықты дамыту жөнінде жасалаған іс-қимылдың ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қарастыру
қажеттілігін атап көрсетті.
Сонымен қатар, Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне
жете алатын, ... ... жаңа ... ... ... ... ... өзгертуге қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар ... аса ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті жүргізу
басқару жүйесінің ең ... және ... ... ... ... есеп ... хал ахуалын, экономикалық жағдайын анықтап
негізгі міндеттерді нақты сипаттайтын ... ... ... ... ... ... болсақ, ең алдыңғы қатардағы ... өнім ... зор мән бере ... ... кеткен шығындардың
ауқымын неғұрлым азайтып және өзіндік құнын дұрыс әрі дәл ... ... ... ... шарықтап келе жатқан шағында күрделі
экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген ... ғана ... асуы ... ... ... ... ... екі проблемасы бар:
Біріншісі – отандық теория мен тәжірибенің Қазақстан Республикасында
нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында ... ... ... ... ... ... ... бағытталуында;
Екінші маңызды проблема – есеп ... ... ... өндірістік шығындар туралы ақпараттар алудың дәстүрлі емес жаңа
жүйесін құру, өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бұл ақпараттардың
өндірістік қызметті басқару, талдау, болжау және ... үшін ... ... ... осы мәселелер өзекті болып тұрғандықтан
дипломдық жұмыстың осы ... ... ... ... ... ... мен ... және өнімнің өзіндік құнын
калкуляцялаудың әдістерін ... мән ... ... ... ... басты
міндет.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – өндірістік шығындарды және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... төмендеуінің
резервтерін анықтау және оның есебін жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау.
Өндірістік шығындардың құрылуы мен айналымы ... ... ... ... сондықтан-да шығындар есебінің кәсіпорынды басқарудағы үлесі
өте зор. Өндірістік шығындар есебінің ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты
жоғарылай түседі.
Дипломдық жұмыстың міндеті ... ... құру мен ... ... ... ... ... және технологиялық процесстің
сипатына, өндірілетін ... ... ... пен ... ... калькуляциялау обьектілеріне, мекеме құрылымына және басқа да
жағдайларға байланысты бухгалтерлік есепті ұйымдастыру.
Дипломдық жұмыстың объектісі – «Сыр ... ... ... ... өндіріс табыстылығын көтеру мақсатында матриалдық,
еңбек және қаржылық ресурстарды қолдануды әрдайым бақылаудың маңызды ... ... Бұл ... ... мен ... ... құнының
калькуляциясын зерттеу кәсіпорынның жүйесінде ... орын ... ... ... ... білу және ... сондай-ақ
осы шығындарға уақытылы және сапалы талдау жасау ... ... ... мүмкіндік береді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы бірінші бөлімінде өндірістік шығындардың
мәні мен жіктелуі және ... ... ... бөлімде өндірістік шығындардың есебі мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау дипломдық ... ... ... ... аса мән
беріліп көрсетілген. Яғни, кәсіпорындағы өндірістік есеп және оның басқару
есебіндегі орны мен ұйымдастыруы, сондай-ақ ... және ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялаудың
әдістері қарастырылған.
Ал ... ... ... ... ... тексерудің жүргізілуі және
кәсіпорынның бухгалтерлік есебі мен аудитті жетілдіру жолдарына арналған.
i Өндірістік шығындардың экономикалық мәні мен ... және ... ... ... ... ... мәні және оның ... өндірістік қызметі шаруашылық процестерден тұрады.
Өндірістік ... ... ... ... ... және өткізу
болып табылады. Процестер түрлі шаруашылық операцияларын біріктіреді. Өз
құрамы жөнінен олар ... ... ... ... ... ... есепте басқарудың объективті талаптарға сәйкес өндіріс
процестері қызмет түріне байланысты ... ... ... ... және ... ... ... нәтижесінде жекелеген бөлшектердің
пайдалы өнімге айналатын немесе ... ... мен ... өзгертетін
мақсатты қызметті білдіреді. Кәсіпорынның өндірістік жүйесі өндіріске
қажетті түрлі ресурстарды ... ... ... ... мен ... ... Өнім өндірудің шарты – ол технология, соған сәйкес
шығындардың өнімге айналуымен ... ... типі ... тек ... есепке алуға және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауға ғана әсер етіп қоймайды, ... ... ... ... ... ... де әсер етеді.
Мәселен, ірі сериялық және жаппай өндірістерде шығарылатын өнім мен жалақы
ауысым (смена) ішінде ... өнім ... ал ... және ... ... – жасалған жұмыстар нарядтарымен үйлесімде көбіне
маршруттық парақтарына жазылады.
Кез келген өнімді өндіру, ... ... және ... ... бір ... ... ... есеп мынаны қамтамасыз етуі
керек: жалпы өнім көлемін, ... өнім ... ... ... ... ... ... көрсету, жұмысты орындау, өндірілген
өнімнің нақты шығысын толық, дер кезінде және ... ... ... ... ... және ... шешімді қабылдау мен жоспарлау
үшін ақпараттарды жинау және бақылауды көздейді.
2007 ... ... ... ... ... ... пен ... есептілік туралы» Заңында: «Кірістер мен шығыстар пайда
мен зиян туралы есепте қызмет нәтижелерінің ... ... ... ... табылады. Кірістер – есепті кезең ішінде активтердің
түсімі немесе өсімі немесе ... ... ... ... ... олар ... қатысушы тұлғалардың жарнасымен байланысты
ұлғаюдан өзгеше ... ... әкеп ... Ал ...... ... активтердің қолдан кетуі немесе азаюы немесе міндеттемелердің пайда
болуы ... ... ... азаюы, олар капиталға қатысушы
тұлғаларға бөлумен байланысты азаюдан өзгеше капиталдың ... ... деп атап ... ... шығын шығармай көздеген табысты алу
мүмкін ... Өз ... ... алмай, шаруашылықтың дамуын жүзеге асыру
және әлеуметтік мәселелерді табысты шешу мүмкін емес.
Әрбір іс ... ... ... бір шығындармен байланысты болады.
Шығындар болып кәсіпорыннның өнімді дайындауға және өткізуге немесе ... ... ... ақша ... ... Яғни, шығын – ол
меншікті, өндірісті және тауарлы-материалдық қорларды сатуға, ... ... ... және зиянды басқаруға байланысты шығындарды
қамтиды. Әдетте, ол ақша қаражаттары, ... ... ... ... және ... ... ... тұрақтамау немесе
пайдалану нысанында болады[31].
Шаруашылық жұмысының сапасын бағалап анықтаушы ... ...... ... едәуір үлесі бар өндіріс және өнімді (жұмыс қызмет)
сату шығындары мен оның ... ... құн және оның өсу ... ... және ... кезеңдерде
негізгі және айналым қорларының ... ... ... ... ... ұйымдастыру және үнемдеу режимін ... ... құн ... басым құрамдас бөлігі болумен қатар, сондай-
ақ өндіріс ... ... ... ... ... ... ... белгілеу үшін бастапқы базалық қызмет атқарады.
Сонымен, өзіндік құнның калькуляциясы кәсіпорынға:
- өнімнің бағасын белгілеуге;
- шығындарды төмендетуге және оған ... ... ... ... жүзеге асыру барысында сапалы ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір қасиеттері бойынша топталады.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі, өндірісті ұйымдастыру және
технология ерекшеліктеріне, ... өнім ... ... нарықтық экокномикаға өту кезеңіне және т.б.
Өндірістік шығындар сипаттамасы бойынша төмендегідей жіктеледі:
1. Құрамы мен тағайындалуына байланысты ... ... және ... ... ... шығындар – технологиялық үрдіспен тікелей байланысты шығындар
(материалдар, еңбекақы, амортизация және т.б.);
- Үстеме шығындарға – ... және ... ... қызмет көрсету
бойынша, сондай-ақ, басқару және шаруашылық шығындар жатады.
2. Экономикалық біртектілік бойынша өндірістік шығындар элементтік ... ... ... Элементті деп – құраушы бөліктерге жатқызыла алмайтын өндірістік ... ... ... айтамыз (шикізат пен материалдар, еңбекақы,
жанармай, энергия, ... ... ... деп – ... біртекті емес шығындарды айтады.
Олардың құрамына шығындардың әртүрлі түрлері кіреді, ... ... бір ... ... ... ... құнына ену тәсілі бойынша ... ... ... ... ... Тікелей шығындар – өнімнің өзіндік құнына тікелей жатқызылатын, яғни
жекелеген өнім түрлерін өндірумен ... ... ... ... ... ... ... пайда болу сәтінде енеді (шикізаттар мен
материалдар, ... ... ... және ... ... шығындар – өнімнің өзіндік құнына таратылып ... ... өнім ... ... ... ... ... шығындар өнімнің
өзіндік құнына соңында енеді, ал олардың пайда болу сәтінде өнімнің ... ... ... ... өйткені өнім мен бұйымдардың бірнеше
түрлеріне жалпы болып табылады.
4. Өндіріс көлеміне қатысты ... ... және ... ... ... Тұрақты шығындар – бұл өнімнің шығару көлемі өзгерген кезде, деңгейі
өзгермейтін шығындар (өндіріс ғимараттарын жарықтандыру мен жылытуға ... ... ... ... ...... өнім көлемінің өзгеруімен шығынның да ... ... ... ... материалдар мен ... ... ... мен ... ... ... ... Құрамы бойынша өндіріс шығындары келесідей баптар және элементтер
бойынша топтастырылады:
- ... ... ... ... ... ... ... аударымдар;
- негізгі құралдардың және материалды емес активтердің тозуы;
- ... да ... - ... ... процесімен тікелей байланыстылар:
шикізат пен материалдар, қосалқы материалдар мен басқадай шығындар.
Қосымша - өндірісті ұйымдастыру мен оған ... ... оны ... ... ... ... - өнімнің,қызметтің белгілі бір түрін өндіруге байланысты, оның
өзіндік құнына ... ... ... ... ... Жеке бөлімшеге ... ... ... ... деп ... ... еңбекақысы – автосервис
бөлімшесінің тікелей шығындары).
Жанама - өнімнің өзіндік құнына тікелей ... және ... ... бөлінеді. Жеке бөлімшелерге жатқызылмайтын шығындар жанама
шығындар (жарнамаға шығындар – ... ... ... жанама
шығындары) деп аталады. Шығындарды жіктеуді кесте ... ... ... ... ... ... тобы бойынша ... |
|1 ... ... ... рөл ... |
| ... ... |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |бойынша ... |
|3 ... ... ... ... |
| | ... |
|4 ... ... байланысты ... |
| | ... |
|5 ... болу ... бойынша |ағымдағы |
| | |бір ... |
|6 ... ... ... ... ... |өндірістік |
| ... ... ... |
| | ... |
|7 |Тиімділігі бойынша ... |
| | ... емес |
|8 ... ... ... ... |
| | ... |
|9 ... ... ... ... |
| | ... ... |Пайданы генерациялау кезеңіне шығындарды |өнімге |
| ... ... ... ... ... ... ... бір ... үшін ... ... үшін жанама (ұйым
инженерінің еңбекақысы – кейбір бөлімшелер үшін ... ... ... ұйым үшін ... шығын) болуы мүмкін.
Тура және жанама етіп бөлу ... ... ... ... ... ... ... қабылданған тәсіліне
(құрылыста, энергетикада - барлық шығындар тікелей байланысты).
Бірэлементті – бір элементтен тұратындар ... ...... элементтен тұратындар (құрамында тиісті риск құрамының
еңбекақысы,материалдар, аударымдар, амортизация мен ... ... ... ... ...... ... көлемінің өзгеруіне байланысты өзгеретіндер
(өндірістік жұмысшылардың еңбекақысы, технологиялық энергия, отын және ... осы ... ... ... бөлінеді.
Өндіріске кеткен шығындар бойынша ақпаратты негізінде шешім ... ... ... ... ... екі түрлі - өнімге кетен ... ... ... ... ... қабылдауы мүмкін:
- кәсіпорынға табыс әкелетін өнім өндіруге қызмет көрсетуден бас
тартқанда;
- ... ... ... ... зиян ... деген желеумен
жоғарылатқанда. Осы негізде өндірілген өнімге толық есептелген шығындарды
шектеу талап етіледі.
Өндірісте өнімге кеткен ... ... ... аса ... ... ... және ... байланысты талдай отырып бөлуді шектеу
бойынша төмендегідей жіктеледі:
Сурет 1-Өнімге кеткен ... ... ... ... ... ... шығындарды жіктеу жалпы басқару есебінде маңызы өте зор, яғни ... ... ... жеке ... бөлімшелер бойынша кірістер мен
шығыстарды реттеу мен бақылау үшін ... ... ... ... ... өзіне алуына;
- сегменттік есептің нақты мәліметтері мен жоспарды экономикалық талдау
негізінде олар ... ... ... ... ... жоспарланған көрсеткіштepгe мәліметтері сәйкес келетіндігі анықтауына
септігін тигізеді[68].
9 «Сыр маржаны» ЖШС – ның экономикалық сипаттамасы
«Сыр Маржаны» ЖШС 1999 жылы 9 ... ... ... ... ашылды.
Алғашында 2000 жылы 350 га күріш егу қолға алынып, 35 ... ... ... 2003 жылы ... ... 1100 га ... ... уақытта
«Сыр Маржаны» ЖШС-де 168 адам жұмыс жасаса, олардың орташа жалақысы 42190
теңгені құрайды.
«Сыр Маржаны» ЖШС-не ... ... ... ... ... да ... ... көрсетіледі.
«Сыр Маржаны» ЖШС күріш түрлерінің көптеген түрін өсірумен айналысады.
«КазАгроҚаржы» акционерлік қоғамымен ынтымақтастық нәтижесінде ... ... ... «Сыр ... ЖШС-гі ауылшаруашылық
өнімдерін егу алқабын кеңейтіп, тұрақты ... ... Жыл ... ... ... жаңа ... ... бапталып, егін жиналуда. Ауыл тұрғындарын 100
пайыз ... ... етіп ... ... ... ... толық атауы –«Сыр Маржаны» жауапкершілігі шектеулі
серіктестік, қысқартылған атауы – ... ... ... ... ... –Товарищество с органиченной ответственностью
«Сыр маржаны», қысқыртылған атауы – ТОО «Сыр ... ... - нің ... ... мақсаты:
1. Ауыл шаруашылығы өнімдерін шығару және өңдеу және оны ... ... ... және жеке ... ... материалдарын шығару, өңдеу және оны жүзеге асыру
4. Жерді өңдеу және құрылыс
5. Жүк тасымалдау
6. Мал шаруашылығы
7. Қазақстан ... ... ... ... қызметтерді
жүзеге асыру.
ЖШС мемлекеттік тіркеуден соң заңды тұлға қызметін атқару құқығына ие
болады.
ЖШС өзінің бухгалтерлік балансы, және есеп ... шоты және ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік және орыс тілдерінде өзінің атауы
жазылған мөрі бар.
ЖШС өзінің атынан мәміле (келісімшарт және ... ... ... және ... және ... емес ... ие ... жауап беруші болып, Қазақстан ... ... ... ... ... да ... жүзеге асырады.
«Сыр Маржаны» ЖШС-нің қатысушыларының ... мен ... «Сыр ... ... ... ... шартымен және Қазақстан
Республикасының заңнамасымен белгіленген тәртіпте «Сыр Маржаны»ЖШС-
нің ... ... ... «Сыр ... филиалы қызметі туралы ақпарат ... және ... ... ... ... ... заңнамасына және қатысушыларының Жалпы
жиналысының ... ... «Сыр ... ... үлесіне сәйкес «Сыр Маржаны» ЖШС-нің қызметінен ... «Сыр ... ... ... ... ... ... үлесті
(үлесінің бір бөлігін) сатуға немесе басқаша шеттетуге (соның ішінде
кепілге алуға);
5. Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған ... ... ... «Сыр ... ... ... тоқтатуға.
«Сыр Маржаны» ЖШС-нің қатысушылары міндетті:
1. «Сыр ... ... ... шартымен және жарғымен
қарастырылған ... ... және ... ... ... ... ... «Сыр Маржаны» ЖШС-нің құрылтай құжаттарының талаптарын сақтауға;
3. Құрылтайшартының ... мен «Сыр ... ... ... ... ... ... «Сыр Маржаны» ЖШС-нің коммерциялық құпия деп жарияланған
мәліметтерді ... ... ... басқару құрылымы:
ЖШС-нің басты органы болып оның қатысушысы табылады.
Қатысушының ерекше құзіретіне жататындарға:
ЖШС-тің жарғысының оның ... ... ... ... ... органдарының пікірін және құрылуына
Жылдық есеп және бухгалтерлік балансын және шығыстар мен табыстарды
орналастыруға
ЖШС Директоры:
- ... ... ... ... ... ... мүлкіне иелік
етіп оның капиталын бөлу құқығы бар.
- Серіктестіктің құрылымын төлем жүйесін және ... ... ... ... ... жұмыс режимін құрастырады.
- Серіктестіктің ағымдағы қызметімен байланысты және басқа да ... ... ... қолданыстағы Есеп саясаты Қазақстан
Республикасының қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес жасалып, жеке болып
табылатын ... ... ... 28 ... 2007 ... ... «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік ... ... ... асырылады.
Есеп саясаты Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық
есептiлiк туралы ... ... ... ... ... және ... есеп ... үлгi жоспарына сәйкес,
олардың қажеттiлiктерi мен қызмет ерекшелiктерi ... ... ... ... ... және қаржылық есептiлiктi жасау үшiн дара
кәсiпкер немесе ұйым қолдануға қабылдаған ... ... ... ... пен практиканы бiлдiредi. Есеп саясатын таңдау ... ... ... оқиғалар немесе жағдайларда арнайы
қолданғанда ... (IFRS), сол ... есеп ... немесе саясаттарын
осы ХҚЕС-ты (IFRS) қолдану арқылы анықталуы тиіс. ХҚЕС (IAS) ... B ... ... ХҚЕС-на (IFRS) есеп саясатын ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... ... барысы, басқа
жағдайлар мен шарттар жөнінде маңызды және ... ... ... Егер бұл ... ... ... ... онда оны
қолданудың қажеті жоқ. Дегенмен, ұйымның қаржы жағдай жөнінде ... ... ... үшін (IFRS) ХҚЕС-тан маңызсыз ауытқуларды жасау немесе
сол күйінде түзетпестен қалдырып қою ... ... ... Ұйым ... ... ХҚЕС ... есеп саясаты қолданылу мүмкін баптарды санаттауды
нақты ... ... ... ... ... ... ... ұқсас
операциялар, басқа оқиғалар және жағдайлар үшін ... ... ... ... Егер ХҚЕС ... ... категориялау талап етілсе
немесе рұқсат етсе, тиісті есеп ... ... ... ... ... жүйелі таңдалуы және қолданылуы тиіс. «Сыр Маржаны» ЖШС-нің
жарғылық капиталы ... ... ... ... ... ... «Сыр Маржаны»ЖШС-нің жеке меншік қаражаттарының есебінен,
барлық қалған ... ... ... жағдайда бір немесе бірнеше
қатысушының ... ... ... ... «Сыр ... құрамын
жаңа қатысушыларды қабылдау арқылы ұлғайтылады. Кәсіпорынның жарғылық
капиталы «Сыр ... ... ... ... ... ... ... немесе жекелеген қатысушылардың үлестерін
толығымен немесе бір бөлігін өтеу арқылы ... «Сыр ... ... ... сомасы 33 829 380 (отыз үш миллион сегіз жүз жиырма
тоғыз мың уш жүз сексен) ... ... 2. ... ... үлесі:
|№ | Қатысушылар ... мың ... ... |
| ... Сражадин |18 777,0 |57,76 |
| ... да 167 ... ... |42,24 ... - «Сыр Маржаны»ЖШС-нің көрсеткіштері
«Сыр Маржаны» ЖШС-нің жарғылық ... ... ... ... ... ең аз ... төмен азайтуға жол берілмейді.
Серіктестік қатысушыларының жарғылық капиталдағы ... және ... ... ... үлестері (мүліктегі үлесі) ұйымның жарғылық
капиталындағы ... ... ... және ... бір бөлігі
немесе пайыз түрінде беріледі.
10 «Сыр маржаны ЖШС – ның ... ... ... ... ... өнім ... өзіндік құнның құрамына
жатқызылатын шығындар кқлемінің маңызы жоғары. Яғни, шығындарды азайту
жолдарын ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы меншік және ... ... ... және ... ... ... көмегімен
бағаланады. Оларды есептеудің ақпараттық базасы бухгалтерлік баланс және
пайда және зиян ... ... ... ... ... ... ... екі абсолюттік ... ... ... ... ... талдау
бухгалтерлік есеп пен есептілік негізінде алынатын баланстық баптар
шамасының ... ... да ... ... қатынасы ретінде
есептелетін қаржылық жағдайдың ... ... ... деңгейін зерттеуден тұрады.
Салыстырмалы шамалар – бұрыңғы кезеңмен немесе басқа ұйымдармен ұйымның
операциялары мен қаржылық жағдайын салыстыру үшін ... ... ... ... ... – болашақ зерттеу бағытын
анықтау. ... ... ... ... ... ... тұрады. Бұл талдаудың мақсаты «3Е» (economy,
efficiency, effectiveness) ережесін қолдану болып табылады.
Ал енді, «Сыр ... ЖШС ... және ... және зиян ... ... ... жиі ... көрсеткіштерді қарастырайық.
Коэффициенттердің бірінші тобы – бұл кәсіпорынның өтімділігін бағалайтын
өтімділік коэффициенттері.
«Сыр ... ЖШС ...... формасына айналу мерзімі
міндеттемелерді өтеу мерзімімен сәйкес келетін активтер арқылы, ұйымның ... өтеу ... ... ... төлемқабілеттілігін және жалпы соммасы бойынша
активтер мен міндеттемелердің арасындағы тұрақты ... ... ... мәні – бұл ... ... ... ... төлей
алу мүмкіндігін анықтау. Осы көрсеткіштер бойынша салыстырмалы шамалар
айнымалы ... ... ... бір бөлігімен байланысты болу қажет,
себебі, олар қажетті мерзімде ... ... жаба ... ... жататын
көрсеткіштер төмендегі кестеде келтірілген
Кесте 3. Салыстырмалы шамалар көрсеткіштері
|Ағылшын термині ... ... ... ratio = Current ... ... = ... ... liabilities |актитвер/Ағымдағы міндеттемелер |
|Quick ratio = Quick assets ... ... = тез ... |
|+ ... ... + |активтер (ақша қаражаттары + ... ... ... ... + ... тиісті шот)/ағымдағы |
|liabilities ... ... ratio = (Cash + ... ... ... ... = ақша |
|securities)/Current liabilities |қаражаты + қаржылық салымдар)/ағымдағы |
| ... ...... ... ... ... ... мерзімді кредиторлық ... ... ... ... Ол ... ... жалпы
индикаторы ретінде пайдаланылады. Жабу коэффициентін есептейік:
Кесте 4. Жабу ... ... ... |2010 |2011 ... ... ... ... ... |- 884 839 |
|Қаржылық салымдар |- |- |- ... ... ... ... |2 960 400 |- 884 839 ... ... ... |6 079 544 |- 1 812 796 |
|Жабу коэффициенті |0,49 |0,49 |0 ... - «Сыр ... ... ... ... арқылы біз мынадай қорытындығы келдік: 2011
жылы «Сыр Маржаны» ЖШС жабу ... 2010 ... ... ... ... ... ... толық жабу шарты бойынша
компанияның жақын болашақта ағымдағы қарыздарын жабу мүмкіндігін көрсетеді.
Осы көрсеткішті ... ... ... ... құрылымы және
олардың өтімділігі ... ... ... ақша ... ... салынған қаражаттармен салыстырғанда қарыздарды жабу
оңайырақ болады. Енді өтімділік коэффициентін есептейік:
Кесте 5. ... ... ... |2010 |2011 ... (+/-) ... қаражаттары |351 161 |80 871 |270 290 ... ... шот |280 818 |31 026 |249 792 ... ... |- |- | ... ... ... 979 |111 897 |520 082 ... ... |4 266 748 |6 079 544 |- 1 812 796 ... ... |0,15 |0,02 |0,13 ... - «Сыр ... ЖШС ... ... ... ... АҚ-ның өтімділік коэффициенті 2011
жылы 2010жылмен ... 0,13 ... 13%-ға ... ... ... ... ... уақытта тез сатылатын
қолда бар ақша қаражаттар мен қаржылық салымдар көмегімен ... ... жабу ... ... Ал ... ... өтімділік
коэффициентін есептеп көрейік:
Сонымен, компанияның ... ... ... қабілеттілігі)
төмендегі 14 кесте бойынша 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 0,05 ... ғана ... ... ... таза айнымалы капиталдың абсолюттік шаманың
динамикасы бойынша анықталады.
Кесте 6. ... ... ... шама динамикасы
|Көрсеткіштер |2010 |2011 ... (+/-) ... ... |351 161 |80 871 |270 290 ... ... |- |- | ... ... |351 161 |80 871 |270 290 ... ... | | | ... ... |4 266 748 |6 079 544 |- 1 812 796 ... өтімділік |0,08 |0,03 |0,05 ... | | | ... - «Сыр ... ЖШСкөрсеткіштерінің мәліметтері
Таза айнымалы капитал (таза активтер) барлық ... ... ... ... қалған қаражаттар соммасын білдіреді.
Бұл көрсеткіштің өсуі компанияның ... ... ... Таза ... ... ... ... бойынша есептеледі:
Кта = Ақм – Ақм
(1)
Мұндағы:
Ақм – қысқа мерзімді активтер;
Ақм – қысқа мерзімді міндеттемелер.
Осы көрсеткішті қарастырайық:
Кесте 7. Таза айнымалы ... ... |2010 |2011 ... (+/-) |
|қысқа мерзімді |2 075 561 |2 960 400 |-884 839 ... ... | | | ... ... |4 266 748 |6 079 544 |- 1 812 796 ... | | | ... айнымалы капитал |-2 191 187 |-3 119 144 |927 957 ... - «Сыр ... ... мәліметтері
2010 жылдан 2011 жыл кезеңі ішінде таза ... ... ... мың ... ... яғни оның ... ... Алайда, ағымдағы
активтер ағымдағы міндеттемелерге қарағанда 2011 жылы ... ... ал 210 жылы ... мың ... ... Сондықтан да, «Сыр
Маржаны» ЖШС өтімді деп санауға ... ... ... ... материалдық қорлар көлемін
және оларды пайдалану тиімділігін ... ... ... ... ... ... қарыз бойынша айналымдылық коэффициенті;
– несиенің орташа мерзімі;
– материалдық қорлардың айналымдылық коэффициенті.
Осы ... ... үшін ... және ... және зиян ... мәліметтері пайдаланылады. Дебиторлық қарыз бойынша айналымдылық
коэффициенті төлемдерге салынған қаражаттардың бір жыл ... ... ... ... коэффициент сатудың жалпы көлемінің алынуға тиісті шоттың орташа
мөлшеріне қатынасы ретінде есептелінеді. Сатудың ... ... ... ... ... ... аламыз.
Алынуға тиісті шоттың орташа ... ... және ... кезең
мәліметтерін екіге бөлу арқылы анықталады. Ал енді, 2011 ж. ... ... 8. ... ... ... ... ... орташа
шамасы
|Көрсеткіштер ... ... және ... ... ... |7 691 274 ... басындағы алынуға тиісті шот |31 026 ... ... ... ... шот |280 818 ... ... ... ... ... |155 922 ... ... ... ... коэффициенті |49,33 ... - «Сыр ... ... ... ... 1 жыл ... 49,33 айналым жасады. Айналымның саны
қаншалықты көп болса, соншалықты компания шоттар ... ... ... ... ... ... саны ... шартына байланысты
болады. Компанияның несие мерзімі көбінесе күн бойынша белгіленетіндіктен,
бұл коэффициентті ... ... ... ... ... ... ... анықталады:
Ном = 365/49,33=7,4
(2)
Яғни бұл, «Сыр Маржаны» ЖШС дебиторлық қарыздың жабылуын орташа 7 күн
күтуде. Материалды ... ... ... ... салыстырмалы мөлшерін көрсетеді.
Материалдар мен тауарды ақша ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Қорлардың көлемі аз болса,
онда олардың ... ... ... мен тауардың айналымдылық коэффициенті сатылған ... ... ... ... ... ... ... есептеледі:
Кесте 9. Қорлардың айналымдылық коэффициенті
|Көрсеткіштер ... ... ... ... құны |6 116 532 ... ... өнім |1 599 663 ... кестенің жалғасы ... ... өнім |976 686 ... ... ... ... |
|Материалдық қорлардың айналымдылық ... |4,75 ... - «Сыр ... ... ... 1 жыл ... ... қорлар 4,75 айналым жасайды, немесе 4,75
рет айналады. Материалдық қорлар айналымының ... ... 76,8 ... ... ЖШС ... ... тікелей пайда деңгейімен байланысты.
Сондықтан да, өткен жылдардағы табыстылықты ... ... ... ... түрде әсер ете алады. Компанияның пайданы
алу қабілеттілігі, оның өтімділігіне әсер ... Осы ... ... ... ... үшін де, ... үшін де ... Халықаралық тәжірибеде келесі табыстылық (тиімділік) көрсеткіштері
пайдаланады:
Кесте 10. Кәсіпорын қызметінің тиімділік көрсеткіштері
|Ағылшын термині ... ... ... ... rote) ... коэффициенттері |
|ROE (Return on equity) = NP (Net ... ... ... = таза ... (average) |пайда/меншік ... ... ... |
| ... ... (Return on assets) = NP (Net ... ... = таза ... ... ... орташа жылдық құны |
|ROS (Net profit margin) = NP (Net |Сату ... = таза ... ... (Net sales) ... таза ... ... of equity = NS (Net ... ... = ... түскен|
|sales)/Equity ... ... ... жылдық |
| ... ...... И. ... финансового анализа для управления
компанией».// Финансовый директор. - 2005. - №4.
«Сыр Маржаны» ЖШС әр бір құрылтайшыны салынған ... ... ... болатыны қызықтырады. Сомма таза пайданың капиталдың орташа мөлшеріне
қатынасы арқылы есептелінеді. Орташа сомманы есептеу үшін қажетті ... ... және ... ... ... ... қозғалысы туралы
есептіліктен аламыз. Салынған ... ... ... ... = ... = -14,05% ... «Сыр Маржаны» ЖШС құрылтайшылары салғн әр бір ... ... зиян ... ... ... ... ... ресурстардың бірлік құнына
алынған пайда көлемін көрсетеді. Активтердің ... таза ... ... ... қатынасы ретінде анықталады.
ROA = 353 742/[(5 938 614+6 458 806)/2]=0,057 немесе, ... «Сыр ... ЖШС ... ... 1 ... 5,7 тиын ... алғанын көрсетеді.
Активтер табыстылық коэффициенті сату табыстылығы мен ... ... ... ... ... табыстылығы - бұл таза ... ... ... ... = 353 742/7 691 274 = 0,0459 ... ... «Сыр ... ЖШС - нің көрсетілген қызметтің әр бір теңгесіне 4,59
тиынын пайда алғанын көрсетеді.
Активтердің ... ... ... ... ... ... тиімді пайдаланатынын анықтайды. Ол есепті кезең ішінде
активтер өнімді сатуда қаншама рет айналғанын ... Осы ... 11. ... ... коэффициенті
|Көрсеткіштер ... ... ... ... түсім |7 691 274 ... ... ... |6 458 806 ... ... ... |5 938 614 ... ... ... құны |6 198 710 ... ... ... |1,24 ... - «Сыр ... ... мәліметтері
«Сыр Маржаны» ЖШС активтері жылына 1,24 айналым жасайды немесе 1,24 рет
айналады.
Ал енді, активтер табыстылығының сату табыстылығымен және ... ... ... байланысын анықтайық:
ROA = Пт/А
(6)
(таза пайда/активтер)х(түсім/түсім)=(таза пайда/түсім) х
(түсім/активтер) = сату ... х ... ... = 4,59% х1,24 = ... ... ... жабу ... компанияның ұзақ мерзім қызмет
ету қабілеттілігін сипаттайды. Бағалаудың мақсаты – банкроттықты алдын-ала
анықтау болып табылады. Талдау көмегімен бұны дағдарыстық ... ... жыл ... ... болады. Ұзақ мерзімді қарыздар бойынша компанияның
төлем қабілеттілігін көрсететін ... ... ... ... ... арқылы анықталады. Бұл көрсеткіш қаржылық ... ... ... деп аталады.
Қазақстандық тәжірибеде ұйымның қаржылық жағдайын сипаттайтын келесі
қаржылық коэффициенттер ... ... ... ... ... бірнеше
топқа бөлуге болады:
Кесте 12. Ұйымның қаржылық жағдайы
|Төлем ... ... ... |Табыстылық |
| ... | | ... ... ... ... ... |
|өтімділік ... ... ... |рентабельділіг|
|коэффициенті | ...... ... ... ... ... ... |капиталдың | ... ... | |і |
| ... | | ... ... |Қорларды жабу ... ... | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... және | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ...... құрастырылған
Ұйымның төлем қабілеттілігі қаржылық ... ... ... ... ... тез ... төлем қабілеттілігін сипаттайтын
коэффициент – абсолбтті өтімділік коэффициенті. Ол ... бар ... мен ... ... ... тез ... қаржылық
салымдар есебінен қысқа мерзімді қарыздың қандай бөлігін жаба алатынын
көрсетеді. Қысқа ... ... ... ... ... мен
қарыздар, қ.м. кредиторлық берешек және басқа да ... ... ... өтімділік коэффициенті келесідей анықталады:
АбӨК=(Ақша қаражаттары+Қаржылық салымдар)/Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... сипаттайтын коэффициент – ағымдағы ... ... Ол ... ... ... ... шарты кезінде
ұйымның болашақ перспективада ағымдағы ... ... ... ... ... ... салымдар+Қысқа мерзімді дебиторлық
берешек)/Қысқа мерзімді міндеттемелер ... ... ... берешекті жабу және бар қорларды сату шарты
кезінде ұйымның болжанған төлем мүмкіндігін тез ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер (9)
Өтімділіктің әр түрлі коэффициенттері ұйымның төлемқабілеттілігіне жан-
жақты ... бере ... ... ... сыртқы
пайдаланушыларының мүддесіне жауап береді. Мысалы, жеткізушілерді абсолютті
өтімділік коэффициент ... ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөледі. Ұйымның потенциалды және нақты
акционерлері көбінесе оның ... тез ... ... ... ... «Сыр Маржаны» ЖШС өтімділік бағасын берейік:
Кесте 13. «Сыр Маржаны» ЖШС өтімділік коэффициенті ... ... |2010 |2011 ... ... ... | |351 161 |80 871 |270 290 ... ... ... | |280 818 |31 026 |249 792 ... | | | | ... да ... берешек| |466 896 |1 248 840|- 781 944 ... | |976 686 |1 599 663|-622 977 ... ... ... | |2 075 561 |2 960 400|-884 839 ... ... | |4 266 748 |6 079 ... 796 ... | | | | ... өтімділік |> ... = |0,08 |0,01 |0,07 ... |0,4 | | | ... ... |>немесе = |0,15 |0,02 |0,13 ... |2 | | | ... ... ... ... = |0,48 |0,48 |- |
| |1 | | | ... «Сыр Маржаны» ЖШСкөрсеткіштері
«Сыр Маржаны» ЖШС төлемқабілеттілігі төмен, өйткені оның мәні 0,2-ден
төмен болып табылады. ... ... ... және тез ... ... ... төмен, яғни бұл «Сыр Маржаны» ЖШС
дағдарыстық ... ... ... ... ... 2011 жылы ... ... көрсеткіштердің мәндері өсті. Яғни бұл «Сыр ... ... ... да өз ... ... көрсетеді.
Ұйымның төлемқабілеттілігінің өзгеруін болжау үшін ... ... ... (ТҚК) ... Ол ... ... есептеледі:
ТҚК = [ТӨКс+1/2(ТӨКс – ТӨКб]/2 > немесе = 1 ... ТӨКс – жыл ... тез ... ... – жыл ... тез ... ... – тез өтімді коэффициенттің нормативті мәні
½ - төлемқабілеттілігін қалпына келтіру жарты жылдық
мерзімі. Төлемқабілеттілігін қалпына ... ... ... жоғары
болса, онда 6 ай ішінде ұйым өз төлемқабілеттілігін қайта орната ... бар ... ... Егер де ... ... төмен болса,
онда есепті кезеңде мұндай тенденцияның жоқтығын көрсетеді.
«Сыр Маржаны» ЖШС тез ... ... ... ... төмен
болғаннан кейін, төлемқабілеттілігін қайта ... ... ... = ... – 0,48)]/2 = 0,24 < ... «Сыр ... ЖШС алты ай ... өз ... ... ... ... Ұйымның төлемқабілеттілігін көрсететін
тағы бір коэффициент меншік қаражаттармен қамтамасыз ету ... Ол ... ... = ... айнымалы қаражаттар)/Айнымалы активтер = 0,1 ... ... ... қамтамасыз ету коэффициенті есепті кезең
соңында 0,1 төмен болса, онда ұйым ... ... ... ... өзі төлемқабілетсіз болып саналады.
14 кестедегі мәліметтері бойынша, «Сыр Маржаны» ЖШС ... ... ... және ... төмен. Ұйым меншікті айнымалы
қаражаттардың тапшылығын сезеді. Қаражат тапшылығы кәсіпорынның келешектеде
орындалатын ... ... ... және одан ... ... ... әсер етуі ... Демек, кәсіпорыннығ ... ... ... ... іздестіру шараларын жүргізуі
тиіс.
«Сыр Маржаны» ЖШС үшін меншік қаражаттармен қамтамасыз ету коэффициентін
есептейтін ... 14. «Сыр ... ЖШС ... қаражаттармен қамтамасыз ету
коэффициенті
|Көрсеткіштер ... |2010 |2011 ... |
| | | | |(+/-) ... ... ... |  |3 863 053 |3 498 406 |364 647 ... ... |  |140 727 |-5 176 024 |5 316 751 ... ... қаражат |  |-3 722 326|-8 674 430 |4 952 104 ... ... ... |  |2 075 561 |2 960 400 |-884 839 ... ... |> ... =0,1|-1,79 |-2,93 |1,14 ... ету ... | | | ... - «Сыр ... ЖШСкөрсеткіштерінің мәліметтері
Меншік айнымалы қаражаттардың бар болуын автономия, маневрлеу ... ... ... ... ету коэффициенттері көрсетеді.
Маневрлеу коэффициенті меншік айнымалы ... ... ... ... ... = ... капитал < немесе = 0,5 ... ... ... ... ... ... ... мобильді
жағдайда болғанын көрсетеді. Маневрлеу коэффициентінің жоғарғы ... ... оң ... ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда оның
қаражаттарының айналымның жылдамдығын зерттеу арқылы ... ... ... белсенділікті талдау әр түрлі ... ... және ... ... яғни ... ... қаншалықты тиімді пайдаланатынын төмендегі кесте бойынша
анықтауға мүмкіндік береді. Ал ... «Сыр ... ЖШС ... ... ... коэффициенттерді анықтайық:
Кесте 15. «Сыр Маржаны» ЖШСқаржылық тұрақтылығы коэффициенттері
|Көрсеткіштер ... |2010 |2011 ... |
| | | | |(+/-) ... |  |-3 722 326|-8 674 430|4 952 104 ... ... |  |140 727 |-5 176 024|5 316 751 ... ... ... |1 531 139 |5 555 286 |-4 024 ... мерзімді несиелер мен|  |3 110 337 |578 864 |2 531 473 ... | | | | ... |  |976 686 |1 599 663 |-622 977 ... ... ... ... ... (+) |  |-4 699 012|-10 274 |5 575 081 ... ... (-) | | |093 | ... ... | н/се = |-3,81 |-5,42 |1,61 |
| |0,6-0,8 | | | ... - «Сыр ... ... ... ... ... ... коэффициенттер
жатқызылады:
1. Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті. Бұл көрсеткіш жылына неше
рет толық өндірістік циклы жүзеге ... және әр бір ... ... ... ... тауарлар бірлігі көрсетіледі.
2. Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... және ... табысты меншікті капиталдың орташа мөлшерге бөлу арқылы
анықталады.
5. Материалдық айналым қаражаттарының айналымдылық ... ... мен ... ... ... яғни олардың сатылу жылдамдығын
сипаттайды және сатылған өнімнің өзіндік құны өндірістік қорлардың ... ... ... ... ... ... жоғары болса,
соншалықты өндірістік қорлар ... ... ... ... ... ... мен аяқталмаған өндіріс артуын немесе өнімге
деген сұраныстың азаюын сипаттайды.
6. Дебиторлық борыш ... ... Ол ... ... ... ... борыштың орташа мөлшеріне қатынасы ... Бұл ... ... ... ... ... ... беретін компания несиенің азаюын немесе артуын
сипаттайды.
7. ... ... ... ... Ол сатудан алынған
табысты кредиторлық борыштың орташа ... ... ... ... ... қатар кредиторлық борыштың айналымның орташа мерзімі
анықталады. Көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Іскерлік белсенділік индексі. Ол қолданыстағы капитал айналымдылығының
негізгі қызмет табыстылығына көбейтіндісі ... ... 16. ... ... ... есептеу
|Көрсеткіштер |2010 |2011 ... |% ... ... ... табыс |7 691 |4 328 |3 362 ... |
| |274,00 |745,00 | | ... ... |6 116 |6 470 |-354 408,00 |95 ... ... |532,00 |940,00 | | ... құны | | | | ... ... ... |6 458 |6 060 |397 810,00 |107 |
| |806,00 |996,00 | | ... ... ... ... соңындағы активтер |5 938 |6 458 |-520 192,00 |92 |
| |614,00 |806,00 | | ... ... құны |6 198 |6 259 |-61 191,00 |99 |
| |710,00 |901,00 | | ... ... құны |1 288 |1 271 |16 287,50 |101 |
| |174,50 |887,00 | | ... берешектің орташа |155 922,00 |17 159,00 |138 763,00 |909 ... | | | | ... ... орташа |1 764 |2 252 |-488 210,00 |78 ... |192,00 |402,00 | | ... ... |1,24 |0,69 |0,55 |180 ... | | | | ... бір ... |294,00 |528,00 |-234,00 |56 ... күн | | | | ... ... |5,97 |3,40 |2,57 |93 ... | | | | ... ... ... күн|61,13 |107,25 |-46,11 |57 ... ... ... коэф. |49,30 |252,30 |-203,00 |20 ... ... ... |7,40 |1,40 |6,00 |529 ... | | | | ... ... |4,36 |1,90 |2,46 |229 ... коэффициенті | | | | ... ... ... |83,70 |192,00 |-108,30 |44 ... | | | | ... және ... |0,09 |0,01 |0,08 |900 ... өзара қатынасы | | | | ... ... |1,30 |0,67 |0,63 |194 ... | | | | ... белсенділік индексі |16,25 |-1,34 |17,59 |-1213 ... - «Сыр ... ... ... кесте мәліметтеріне қарай отырып, мынадай қорытындыға келуге
болады: 2011 жылы өткен жылмен салыстырға активтердің ... ... ... ... және 294 ... ... ... ойымызша, бұндай көрсеткіш
ұйым үшін оң әсерін білдіреді. ... ... ... 46 ... және 2011 жылы 61 күн құрады. Мұндай ... ұйым үшін ... ... ... ... ұзақтығы 2011 жылы 6 күнге ұзартылды, ... ... ... 108 ... ... Ал дебиторлық және
кредиторлық борыштардың өзара қатынасы 2011 жылы 0,09 ... ... ... ... ... жуықтап алғанда 12 есе жоғары. Бұл
кәсіпорынның жағдайының нашар екенін ... ... та бұл ... ... ... өсті. Яғни «Сыр Маржаны» ЖШС ... ... ... ... бар ... ... ... қызметінің экономикалық тиімділігі рентабельділік (табыстылық)
көрсеткіштерімен ... ... ... ... ... ... көрсетіледі:
Экономикалық тиімділік = (Экономикалық пайда /Ресурстар және шығындар) х
100
(14)
Рентабельділікті бағалау үшін келесідей көрсеткіштер пайдаланылады:
– Капитал рентабельділігі
– Активтер рентабельділігі
– Сату ... ... ұйым ... ... оның ... ... ... тарту және оларды пайдалану қабілетін сипаттайды.
Кесте 17. Рентабельділікті бағалау көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
|1 ... өнімді (жұмыстарды, қызметтерді) сатудан алынған |7 691 274 |
| |табыс | |
|2 ... ... ... ... |6 116 532 |
| ... құны | |
|3 ... ... ... |1 574 742 |
|4 ... ... |1 211 905 |
|5 ... ... дейінгі табыс (зиян) |353 742 |
|6 ... ... |- |
|7 ... ... |353 742 |
|8 ... ... ... құны |2 517 648,5 |
|9 ... ... құны |6 198 710 ... ... ... табыстылығы |14,05 ... ... ... |5,70 ... |Қызмет көрсету көлемінің табыстылығы (таза пайдадан) |4,6 ... ... ... ... ... ... |20,4 ... - «Сыр Маржаны» ЖШС көрсеткіштерінің мәліметтері
«Сыр Маржаны» ЖШСкөрсеткіштерін талдауы бойынша 2011 жылы пайда әкелді.
Қоғам құрылтайшылары салынған әр бір ... 14,05 ... таза ... ... ... табысының бір теңгесіне 4,6 тиын таза пайданы және
20,4 жалпы пайданы алады.Қорыта келе, кәсіпорынның ... ... ...... ... мен ... ғылыми техникалық дамуға
сәйкес жаңа инновациялы технологияларды өндіріске енгізу, ... ... ... еңбек күшін техника мен технологияларға негіздеу ... ... ... түрлерінен ұйымның қаржылық нәтижелерін қалыптастыру
мақсаты үшін ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынды қаржылық сауықтырудың негізгі бағыттарыныың бірі
өндіріс ... ... ішкі ... ... ... ... ... қуаттылығын толық пайдалану, өнімнің сапасы мен ... ... ... ... азайту, материалдардық, еңбек және
қаржы ресурстарын үнемді пайдалану жатады [24].
II ... ... ... ... ... мен ... Өндірістік шығындарды есептеу әдістемесі мен мақсаты
Микроэкономикада «өндіріс» түсінігі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... нысаны мен белгісін өзгертетін
мақсатты қызметті білдіреді. Кәсіпорынның өндірістік жүйесі ... ... ... ... ... байланысты бөлшектер мен өндіріс
нәтижесінен құралады. Өнім ... ... – ол ... соған сәйкес
шығындардың өнімге айналуымен аяқталады.
Өндіріс элементтерінің құрамын технологиялық тізбектелген кезеңдік топ
анықтайды. Ең қарапайым жүйесі 2 ... ... ... ... жүйенің әр элементі өндірісте қарапайым
бөлшектерден тұратын ... жүйе ... ... ... ... сай ... ... сипаттамалары мен факторлары
экономиканың объективті заңдарына бағынады [51]. Мысалы:
|Шығындар | ... | ... ... | ... | ... |
| | | | ... |
| | | | | ... | ... | |Өнімдер ... | ... | ... ... | ... | | ... 2. ... ... ... “шығындар+шығарым” тізбесі
Жекелеген жүйелер ретінде экономикалық ресурстар ... ... мен ... ... және
кәсіпкерлік қабілеттілік. Ресурстардың ... мен ... ... қарай; материалдар, өндіріс құралдары, жұмыс күшіне бөлінеді.
Жабдықтау - дайындау қызметінің процестері өндірістің бірінші сатысы-
мекеменің ... ... сату және ... ... ... ... ... байланысты болады.
Жабдықтау - дайындау қызметінің басқарушылық есебінің міндеттері
төмендегідей бөлінген:
- материалдық ... ... ... тәртібін таңдау;
- шығындар мен материалдық босалқы қорларын бағалау әдістері;
- босалқы ... ... ... ... ... жинау;
- босалқы қорлар шығындарын есепке алу;
- материалдарды өндірісте пайдалану процесін бақылау;
- жабдықтау-дайындау ... ... ... әзірлеу.
Кәсіпорынның өндірістік қызметінің басты мақсаты – сатылу мақсатында
айналымға түсетін және пайда әкелетін өнімді шығару.
Өндірістік ... - ... ... ... Бұл ... ... ... өнім ... шығындарды қалыптастыру
болып табылады.Өндіріс жағдайы тиімділігімен, психологиялық өлшемдерімен,
жетістіктерді ғылыми-техникалық дамуда пайдалану дәрежесімен, ... ... орны және ... ... Ресурстарды
шектеу және жоспарланаған тиімділікке жету ұдайы шығындар мен ... ... ... ... мәселе инфляция салдарынан да күшейеді, бұл ... ... ... ... ... ... шығындар мәліметтерімен
салыстырады. Сонымен ... ... ... мен ... ... әр бөлімшенің жұмыс тиімділігіне, әр өнім түрлерін өндіруден
алынған ... ... ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық
жүргізу механизмі шығындарды басқару дәрежелерімен ... ... 3 ... ... ... ... басқару жүйелерінің
негізгі элементтері келтірілген. Басқару талаптары өндіріс ... ... алу ... жекелеп зерттеу және кәсіпорындар үшін
өндірістік бөлімшелер өнімінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... кеңейту негізінде
анықтайды.
Сурет 3. ... ... ... ... ... және ... ... шығындарына шығарылған өнімдер құрылымына байланысты
болатын және шығарылған өнім негізін құрайтын, өнім ... ... ... ... ... ... ... есептің жалпы
жүйесінде негізгісі болып табылады.
Басқару есебі нормативтік құжаттарда көрсетілген өндіріс шығындарын
құндық көрсеткіштерді есепке алумен ... Оның ... ... ... мыналардан тұрады:
- өндіріс процестерін ... және ... ... ... ... ... өлшеммен көрсету;
- шаруашылық процестерінің объектісі ... және ... ... таңдау;
- есеп субъектілерін кәсіпорын шеңберінде шектеу;
- өндіріс процестерінің жүру барысын ... ... ... ... әдіс ... ... ... өлшеу,
тіркеу, баға, ... ... ... ... пайдалану;
- шығындарда өнімнің өзіндік құнын және пайданы анықтау, шешімдерді
қабылдау және жоспарлау, бақылау және ... ... ... ... ... ... ... өндіріс үрдістерін басқару деңгейлері бойынша ішкі есеп-қисапты
кәсіпорында қабылданған принциптерді, ішкі есеп беру ... ... ... ... есепке ала отырып ішкі есеп-қисапты жасау[51].
Басқару ... ... ... ... ... ұйымдастыру, сондай-
ақ дайын өнім мен аяқталмаған өндірістің ... ... ... ... ... ... Бұл ең ... өндірісті басқару
тәжірибесі мен өндірістік шығындар, өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптарына
байланысты[48].
Өткізуді басқару жүйесі қаржылық және басқарушылық ... ... ... ... мәліметтерге негізделеді. Бұл
мағлұмат маркетингтің ... ... ... ... ... жеткізу мен өткізілуін бақылау үшін жеткізу келісім-шарттарындағы
мағлұматтар пайдаланылады. ... ... әр ... ... тапсырыс
карточкасы ашылады, оған келісім бойынша және нақты жөнелту ... мен ... ... - ... мақсатарына сәйкес оның қызметін қамтамасыз етуге
қажетті жоспарлауды ұйымдастыру, уәждеме (мотивация) және ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін кәсіпорындарда
басқарушы аппарат құрылады. Оның құрамына мекемені ... ... ... ... ... қатар аппараттың бір бөлігі цехтарда шоғырланады.
Кәсіпорынды басқару қызметкерлері мен бөлімшелерінің санының ара ... ... ... олар ... ... ... және төмендегі міндеттерді жүктейді.
Сурет 4. Шығындарды есептеу міндеттері
Қорыта келе, жоғарыда қарастырған мәселелерді түйіндейтін болсақ өнім
өндіруші кәсіпорындардың ... ... ... шығындар
есебі негізгі міндеті болып өндірісті ... мен ... ... ... ... ... мақсаттық белгілеріне сәйкес
жасалған және өңделген мағлұматтар негізінде, ... ... ... мен ... тиімді қызмет етуін біріктіреді.
2.2 Шығындарды калькуляциялау тәсілдері мен оны кәсіпорын қызметінде
қолданылуы
Кәсіпорын қызметін басқару жүйесін қайта ұйымдастыру ... ... үшін ... ... шығындар есебі» және «өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау» ұғымдарын бағалауда жаңа мүмкіндіктер ашады.
Өндірістік шығындар мен өнімнің ... ... ... есебі
бойынша нормативтік құжаттар, сондай-ақ ... ... ... есебінің әдістеріне нақты түсінік бермейді. Ал көптеген
белгілі авторлар бұл түсініктерді ... бір ... бар ... ... Ол ... жұмыстық шығындардың басқарушылық есебін құрумен,
шығындар есебі ... ... ... ... ... дайын және сатылған өнімнің өзіндік құнына бөліп тарату әдісін
және ... ... ... ... ... жолымен жабуды таңдаумен
қорытындыланады.
Басқарушылық есеп жүйесінің тағы бір ең ... тұсы ... ... ... ... мен ... өнім өндіру
есебімен байланысты есептік үрдіс ретінде қарастыру. Бұл кезде ... ... ... ішкі ... көрсеткіштерінің жүйесін,
басқарушының әр түрлі мақсатқа сай есепті калькуляция жасаудың ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңдерде
қарастырылады:
1) өндірістік қызмет үрдісіндегі пайда болу мезгіліне қарай
алғашқы шығындардың ... ... ... туралы мәлімет қызмет түріне, өндіріске,
құрылымның бөлімшелеріне, шығындардың пайда болу ... ... ... ... ... ... ... шығындарды пайда болу уақытына және ... ... ... ... ... басқа да уақыт кезеңдері-тарихи, өткен
шығындар, есепті кезең және ... ... ... ... оқшаулау;
4) Кәсіпорынның жалпы шығындарын өндірістік бөлімшелер арасында бөлу:
жалпы өндірістік шығындарды аяқталмаған, ... және ... ... құнына қосу жолымен өтеу;
5) қызмет көрсетуші (көмекші) ... ... ... оның
аяқталмаған және дайын өнімдері арасында бөліп, шығындарды өндірістік
бөлімшелері қызмет ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлу;
6) аяқталмаған өндірісті және өндіріс үрдісінде алынған қалдықтарды
анықтап, бағалау және ... ... ... ... мен ... өнім
түрлерінің өзіндік құнын анықтау.
Осылайша, өндірістік есеп өндіріске жұмсалған шығындар есебі біріншіден
бесінші ... ... ал ... ... ... мен алтыншы
кезеңдерді қамтып, өзіндік құнды басқаруда ақпаратпен қамтамасыз ететін
интеграциялық жүйе ретінде көрінеді[56].
Басқару ... ... ... ... ... әдіспен жүргізіліп
өндірістік қызметке жұмсалатын шығындар түсінігі басқарушылық есепте жиі
қолданылады, ... ... ... бермейді. «Шығындар» түсінігі қосымша
түсініктеме беруді қажет ... Бұл ... ... ... ... ... мен ... пайдаланған шығындарды
қорытындылау үлгісіне байланысты анықталады.
Өнімнің өзіндік ... ... ... үшін ... ... ... оны
3 жақтан қарастыру шарт:
– біріншіден, шығындар ресурстарын пайдаланумен анықталады;
– екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... шығындар олардың жұмсалу мақсатында өнім өндіруі,
қандайда бір ... ... ... ... құн ... белгілі бір мақсаттағы ... ... ... ... ... анық.
Шығындар есебінің объектісі әртүрлі кезеңде анықталуы мүмкін. Бұл
ақпараттарды пайдаланушылар мен ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы шығындарды бағалау әдісі
мен өндірістегі есеп жүйесінің түрін анықтайды.
«Әртүрлі мақсат үшін ... ... құн» ... ... ... үш түрлі қолданылумен жүзеге асырылады:
1) толық өндірістік ... құн, ол ... ... ... ... және ... ... үшін қолданылады;
2) тікелей өндірістік (ішінара) өзіндік құн арнайы жағдайларда
оперативті шешімдер қабылдау және баға ... ... ... ... ... ... құн. Ол жауапты
атқарушыларының қызметін бақылау және ... үшін ... - ... өзіндік құн өндіріске жұмсалған барлық ресурстарды
құрайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... қатысты жанама шығындарының қосындысынан тұрады.
Жанама шығындар екі кезеңге - жауаптылық ... ... және ... таңдалған базалық көрсеткіштер мен коэффициенттер ... ... ... ... Бұл ... ... көлемі мен аяқталған және
аяқталмаған ... ... ... ... ... ... жанама шығындардың үлесі жорамал түрінде
болғандықтан, өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... шығындарды дәстүрлі түрде бөлу басқарушылық шешім
қабылдауға және ... үшін ... ... ... ... ... да бір ... қабылдау үшін
арналған, бірақ өндірісте болатын жағдайларды типтік ... ... ... ... да ... ... есеп жүйесі менеджерлердің
сұрауларын қанағаттандыру үшін ... ... ... ... шығындар есебі мен өнімді калькуляциялауды ұйымдастырудың
теория мен тәжірибеде жалпы ... ... ... жасалған.
Бүгінде Қазақстанда шығындарды есептеу мен ... ... ... ... ... ... мен тәсілдері қолданылады:
– үлестірімділік;
– тапсырыстық;
– үрдістік (қарапайым);
– нормативтік;
– абзорпшен-костинг.
Батыстық үлгідегі сияқты:
– стандарт-костинг;
– директ-костинг;
– Just In Time жүйесі (тура ... ... ... ... шығындарды пайдалануды шектеу;
– Ұзақ мерзімді өсіңкі шығындар ... ... ... - ... ... өндірістік шығындар есебінің жүйесі
шығындарды сипаттаудың әдіс тәсілдерінің өзара белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тиімділік пен салыстыруын бақылау тәсілдерінің
көрсетілуі қажет. Элементтер жүйесінің өзара ... 11 ... ... ... ... ... ... шығындарды топтау, қайта бөлу
Өнім бойынша шығындарды қорытындылау мен бөлу
Өнімнің өткізуден түскен табыс
Сурет 5. Элементтер ... мен ... ... нәтижесінің байланысы
Жалпы, ҚЕХС негізінде қаржылық есептілікке арналған түсіндірмелер
бойынша кәсіпорын төмендегідей шығындардың ... ... ... ... ашып ... ... ... олар мұнымен шектелмейді:
– негізгі құралдардың тозуы және материалдық емес активтердің тозуы;
– шикізат пен материалдар;
– негізгі құралдарды жөндеу және күтіп ұстау;
... ... ... ... ... және ... қызметтер.
Әйтсе де өндірістің технологиялық және ... ... ... ... өнімдердің сандық және сапалық сипаты мен
өндірістік шығындар есебі, өнімның өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... 6. Өндірістік шығындар есебін жіктеу жүйесі
Онда шығындарды құрамы, мазмұны, мақсаты, пайда болу ... ... ... өнім немесе жұмыс түрлері, олардың біртекті
топтары, тауардың немесе дайын ... ірі ... шала ... ... ... қатынастағы жүйелер жоғарыдағы 12 суреттегі
белгілері ... ... ... есебі жүйесін пайдалану және
калькуляциялау еркін болмауы ... Ол ... ... мен ... ... анықталады.
Отандық кәсіпорындардағы өнімнің өзіндік ... ... ... ... біреуі қолдануы мүмкін; нормативтік, сатылық,
тапсырыс бойынша. Олардың ... өнім ... оның ... ... өндірісті ұйымдастыру сипатына байланысты кәсіпорынның есеп саясатында
көрсетіледі. Дегенмен ... есеп ... ... ... ... ... ... барлық өндірістік ерекшеліктеріне сай келе
бермейді.
Сондықтан өндірістік жағдайларындағы айырмашылықтар жіктеудің ... ... ... Қосымша белгілер бір әдісті екіншісінен ажыратуға
және есеп жүйесін тиімді ... ... ... Яғни қосымша
белгілері бойынша жіктеу:
- үрдіс бойынша;
- өнім санына қарай;
- жанама ... бөлу ... ... ... ... ... байланысты болып бөлінеді.
Аталған жіктеу өз ішінен бірнеше ... ... ... қарай
бөлінеді.
Төмендегі 7 суретте көрсетілуі бойынша:
1.
2.
3.
4.
Сурет 7. Шығындарды жіктеу әдістерінің қосымша белгілері
Есептің қазіргі жүйесі ... ... ... негіздемесін
пайдаланады. Өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстық есеп жүйесі және
өзіндік құнды калькуляциялаудың әдісі технологиялық ... ... ... ... ... еңбек ақысы және жалпы
өндірістік ... ... бір өнім ... ... қандай да бір
қызметті орындауға (жеңіл) оңай жатқызуға болатын ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру
өндірістің белгілі бір жағдайларында болуы мүмкін. Тапсырыстық ... ... ... ұсақ сериялы өнім өндірісінде немесе бірен-саран өнім шығарғанда;
2. күрделі және ірі бұйымдар шығарғанда;
3. технологиялық циклы ұзақ өндірісте;
4. ... ... және ... ... ... үлкен үлесінде және т.б.
Бақылау шоттары – шығын ... ... ... және ... ... ... ... олармен корреспонденцияланатын шоттардың есеп
жүйесі.
Шығындарды және ... ... ... ... ... ... ету үшін ... бойынша шығындар” деп аталатын ведомосын
пайдаланады, онда 8010, 8020, 8030, 8040 ... ... ... ... Ай соңында бухгалтерия өндіріс ... ... ... ... ... ... ... калькуляция (есеп)
объектілерінің және цехтар мен өндірістер ... ... ... ... ... калькуляциялық карточкаларда немесе
ведомостарда жүргізіледі.
|8041| |8042| |8043 | |8044| ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | |
| | | |І |ІІ |ІІ ... ... | | | | | ... ... |Х |Х |Х |Х |Х ... | | | | | ... | | | | | ... | |Х |Х |Х |Х ... | | | | | ... бөлу | | | | | ... ... | | | | | ... | | |Х |Х |Х ... | | | | | ... бөлу | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | |Х |Х |Х ... ... ... | | | | ... ... құрылған ... ... ... есебін ұйымдастырудың жалпы ережесіне сәйкес,
пайдалылық ... ... ... ... қойылады:
- өнім шығару немесе өнім шығару мен оның өндірісіне кеткен шығынның
сәйкес келуі мәселелерін шешу ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын ішінде пайдалануы немесе басқа
жаққа сатылуы мүмкін;
- өндіріске ... ... ... ... ... фабрикаттық
нұсқасын қолдану. Шығындар, ... және ... ... ... қалыптастыру мен ұйымдастырудың алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... тікелей тұрақты және
ауыспалы деп дәл бөлектеуді; кәсіпорын деңгейінде шығындарды толық ... ... ... ... ... үш ... элементін бөліп
көрсету-материалдар, еңбек және үстеме шығындар; пайданы ... ... ... болып табылады[52].
III Өндірістік шығындардың есебінің ішкі аудиті және шығындар есебін
жүргізуді жетілдіру
3.1 ... ... ... ... ішкі аудит жүргізу және оның
мәні
Кәсіпорында өндірістік шығындардың есебіне ішкі ... ... ... ішкі бақылау жүйесі ... ... ... ... ... ... үшін жасап ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Солайша, мысалы,
өндіріс циклындағы операцияларды есепке алу үшін кәсіпорын, әдетте, есеп
саясаттындағы ... ... ... мен таңдалған әдістерін
көрсетуі керек. Бұл ... есеп ... ... аспектілер
бойынша құру міндетті:
- тауарлы-материалдық ... ... ... ол ... ... ... керек;
- алғашқы құжаттар тізімі, олардың негізінде өнімді ... ... ... ... өндіріс циклы бойынша құжат айналымының басшылық бекіткен графигі;
- қорларды істен шығару тәртібі;
- қорларды түгендеу тәртібі мен мерзімі;
- қорлар жіктемесі, ... есеп ... және ... ... ішкі бақылау процедуралары төмендегідей болуы мүмкін:
– міндеттемелерді баламалы (адекватты) бөлу;
– санкциялаудың тиімді процедураларының болуы;
... және есеп ... ... мен ... ... ... ... тексерулерді ұйымдастыру. Егер ... ... ... ... ... ... жасаған және
бекіткен ішкі бақылау саясаты мен процедураларын зерттеу ... ... ... ... арасында қалай бөлінгендігі жөнінде
ақпарат алады. Мысалы, материалды жауапкершіліКредитің ... ... ... ... (бухгалтерлік есептің жүргізілуі материалды
жауапты тұлғаға жіктелмеуі керек); санкциялауды ... ... ... және ... ... ... ... бөлу. [4]
2.Санкциялаудың тиімді процедураларыныц бар болуы. Ішкі ... ... ... үшін ... шаруашылық операция сәйкес жағдаймен
шешілген болуы керек. Бұл үшін кәсіпорында ... ... ... бір ... ... ... ететін нақты тұлғалардың
уәкілеттігі реттеледі. Мұндай ақпарат әдетте ... ... және есеп ... Яғни, бұл - ... ... ... ... ... есеп саясаты және есеп жүргізудің
ережелері мен қағидаларын ... ... да ... ... ... ... мен есеп ... сапалы жүйесін білдіреді.
Өндіріс циклындағы ішкі бақылаудың тиімді жүйесін құруда маңызды ... ... ... ... құжат айналымының графигі
алады.
Құжаттаумен ... ... ... ... ... ... ... графигімен кәсіпорынның барлық қызметтерінің таныс екендігін
және оның ... ... біле ... ... ... қызмет тұлғалар
құжаттаудың уақтылы және дұрыс толтырылуына жауапты ... ... ... 24 ... ... ... айналымының
сақталуына, сондай-ақ құжаттың уақтылы және сапалы ... ... есеп пен ... ... үшін уақтылы тапсыруға,
кұжаттардағы берілген мәліметтердің дұрыстығына осы құжаттарды құрған және
оған қол ... ... ... болады».
Құжат айналымы графигінде мыналар қарастырылады:
– кұжаттар тізімі, ұсыну мерзімі мен ... ... ... ... ... ... орындаушылар
тізімі;
– құжаттардың кәсіпорын ішіндегі қозғалысы.
Өндіріс циклының бухгалтерлік құжатталуын ... ... ... мен есеп ... ... ... ... Ол ҚР-ң «Бухгалтерлік
есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңына сәйкес ... ... ... ... ... ... жазбалар алғашқы құжаттардың түпнұсқаларымен
бекітілген болуы керек;
– құжаттар мен жазбалар үзіліссіз кезекпен нөмірленуі керек;
... ... мен ... ... ... ... тіркелуі тиіс;
– синтетикалық есеп мәліметтері аналитикалық ... ... ... ... [7]
4. Материалдар меи шикізаттарды нақты бақылау.
Мақсаты - тауарлы-материалдық қорлар мен сәйкес ... ... ... ... қабылдау.
Тәуелсіз тексерулерді ұйымдастыру. Тәуелсіз тексерулер ... ... ... ... ... процедуралар болып
табылады.
Әрі қарай аудитор бақылау тәуекелдігін төмен деп бағалау үшін саясат ... ... ... ... алу ... ... соң мұндай дәлелдерді алу мүмкін бе және ... пе, соны ... ... болса, аудитор әдетте аудиттің нақты мақсаттарына қатысты, яғни
көп жағдайда қорлардың толықтығына, нақтылығы мен ... ... ... құны мен ... ... ... тексеру жүргізеді.
Өндірістік циклдың шаруашылық операцияларының құрамы мен саны ... ... ... ... ... Өндірістік циклдың
қарапайым операцияларына мыналар жатады:
– шикізаттың (материалдың) ... ... ... ... мен ... дайын өнімнің өзіндік құнын құру;
– дайын өнімді шығару және оны орналастыру;
– шикізат пен дайын өнімді сақтау.
Әрі ... ... ... ... біз ішкі ... ... негізгі төрт құраушылары бойынша қарастырамыз. [5]
Шикізаттың (материалдың) өндіріске ... ... ... ... есеп ... мен ... ... бақылау
процедураларын зерттей отыра, аудитор ең алдымен кеткен ... ... ... ... ... және есептелгендігін
кепілдейтін процедураларды қарастырады. Бақылаудың бұл мақсаттары аудиттің
мақсаттарымен, нақтылап айтқанда: толықтықпен, нақтылықпен және ... ... ... ... ... ... ... пен дайын
өнімнің, екіншіден, өткізілген өнімнің өзіндік құнының бар болуымен тығыз
байланысты. Аудиторды жоғарыда ... ... ... еш байланысы
жоқ процедуралар қызықтыруы мүмкін.
5. Кәсіпорын қоймаларындағы шикізат пен материалдардың бар болуы өндіріс
қажеттілігіне тәуелді болады. Бұл ... ... ... ... отыруы
керек. Өндіріс пен қорлар туралы мәліметтерде ... ... ... ... ... ... Мысалы, қорлар туралы қате мәліметтер
сатып алулар мен өндірістік ... ... қате ... әкеледі. Қорлардың көп болуы оны сақтау бойынша ағымдағы
шығындарды өсіреді және ... ... ... ... ... ... олардың жетіспеушілігіне, өндірістің тұрып ... ... ... Қор ... ... тиімді процедуралары бизнесті
басқаруда әкімшілік қолданатын есептік және басқа ақпараттарда қатенің болу
мүмкіндігін азайтады, сөйтіп басқарудың ... ... ... ... процестегі графикті кұру мен жоспарлаудың рөлін түсінетін
аудитор өнімнің өзіндік құны және ... ... ... ... ... алады. Материалдарды босатуды бақылауды ұйымдастыру мен
жүзеге асыру ішкі бақылау жүйесінде бірнеше ... ... ... ... ... ... бас ... келісе отырып бекітілген,
материалдарды талап етуі мүмкін ... ... мен ... ... керек.
Материалдарды босатуды, сондай-ақ пайдалануды бақылаудың қажетті шарты
болып нормалар табылады. Оларсыз ... ... ... олардың
жұмсалуын бақылау, өнімнің өзіндік құнын төмендету мүмкін емес.
Шикізаттар мен материалдар өндірістік процеске санкцияланған накладной
негізінде жіберіледі. Кез-келген жағдайда ... ... ... ету ... ... ... өндірістерде материалдар, құжаттардың рәсімделуіне тәуелсіз,
лимит ... ... Ішкі ... ... ... мен
нормативтердің саны мен сапасын, олардың есептелу дұрыстығын анықтайтын
талдау жасалуы тиіс. Мұнда, сондай-ақ, цехтардың ... ... ... ... да ... ... босату лимитін
әдетте жоспарлау бөлімінің есептеулерін пайдалана ... ... ... ... есептеу және төлеу. Еңбекақыға шығындар аналитикалық шоттар
бойынша еңбекақыны төлеу құжаты ... ... ... туралы есеп берудің
негізінде бөлінеді. ... ... ... ... жатқызылатын
жұмысшыларға кеткен жалпы шығындар, олардың ... ... ... ... еңбекақыны төлеу туралы ... ... ... ... ... ... жүйе техникалық немесе ұйымдастырушылық
себептерге байланысты тұрып қалулар, техникалақ қызмет ... ... және т.б. ... мәліметтерді алуды қаматамасыз етеді. Нормативтер
бойынша шығындар есебінің жүйесінде өндірістік жұмысшылардың еңбекақыларына
шығындар қойылымдар мен сағаттар негізінде ... және ... ... салыстыру аркылы еңбекақы сомасы мен еңбек өнімділігі бойынша
ауытқуларды анықтауға ... Егер ... ... саны көп ... ... онда ... ... шығындарды жеке тексерген
жөн.
3.2 Өндірістік шығындарды жүйелік бақылау және аудиттеу шаралары
Өндірістік цикл өткізу үшін ... ... ... Оны тексеру өте күрделі еңбекті көп ... ... ... көп бөлігі болып экономикалық субъектінің өзімен
құрылған ішкі құжаттар табылады және бұл ... оның ... ... Сондықтан тексеруді сәтті жүргізу үшін аудитордың клиент
бизнесінің ерекшеліктерін, оның өндірістік процесінің мәнділігін ... ... ... ... ... қоймалар мен басқа да
өндірістік мекемелермен танысуы әсіресе маңызды болады.
Өндірістік процесс ... ... ... арқылы түсініп білуге
болады.
Өнім өндірудің технологиялық процесінің күрделілігіне байланысты өндіріс
жай және ... ... ... Жай өндіріс - бұл өнім өндіру және
өңдеудің бірыңғай ... ... ... ... (мысалы, көмір өндіру,
энергия және бу өндірімі). Жай өндіріс әдетте қысқа циклды болады және оның
аяқталмаған өндірісі болмайды.
Күрделі ... өнім ... ... ... жеке ... ... (ауысулардан), кезеңдерден және
сатылардан тұрады. Күрделі ... ... ... ... ... өндіріс негізгі өнім ... ... ... ... негізгі және көмекші болып бөлінеді.
Негізгі өндіріске өнім дайындауға арналған және оны ... ... ... ... жатады.
Өнеркәсіптің түрлі салаларында негізгі өндіріс наменклатурасы әртүрлі
болады. Мысалы, негізгі өндіріске жатады: металл өңдеу ... ... ... ... жинау цехтары; металлургиялық кәсіпорында -
домналық, мартен, прокат және ... ... деп - ... ... және ... ... ... көрсететін өндірісті айтады. Қызмет көрсету құралдарды дайындау
немесе жөндеу, жабдықтарды, ғимараттарды жөндеуде және т.б. ... ... ... ... құралдық, механикалық-жөндеу, құрылыс-
жөндеу цехтары, элеКредитростанция, бу жіберетін, компрессорлық станция,
автокөлік және т.б.
Көмекші өндіріс өнімдерінің ... ... бір ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарының жүйесі және
олардың арасындағы өзара байланыс төменде ... ... ... ... ... көрсетілген өзара байланысы шығындар құрамын,
шығыс шоттарына апарылуын және ... ... ... ... ... ... жіберілуі, еңбекақыға кеткен
шығындар, демалыстарға төлем ... ... ... әлеуметтік
салыққа аударымдар, үстеме шығындардың есептен шығарылуы негізгі өндіріс
шоттарына және ... бір ... ... ... ... Есеп беру ... соңында негізгі өндіріс шоттары ... ... ... ... ал ... шығындары 5610 «Жиынтық пайда
(зиян)» шотымен жабылады.
Ішкі бақылау құрылымын зерттеу ... ... ... бақылауды
тексеруді де жүргізе алады және соның ... ... ... тиімді
қызмет ететіндігі және Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... дәлелдер ала
алады. Мұндай дәлелдер аудиторға аудиттің ... ... ... (ең ... деңгейден төмен болатын бақылау тәуекелдігі
деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ол ... болса, өнімге кеткен шығындарды есептеудің толықтығы мен
дәлдігін көрсететін фактілерді алуға ... ... ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырушы
тұлға маңызды бұрмалау таба ... ... ... жұмыс бухгалтерияның материалды бөлімшесінің жұмысымен танысудан
басталады.
Сәйкестікті тексеру ішкі бақылау ... ... ... ... ... нормативті-құқықтық құжаттарға сәйкестігіне
бағытталған. Өнім ... ... ... ... ... ... 19. Өндіріс циклын реттейтін нормативті-құқықтық құжаттар
|№ |Құжат атауы ... ... ... ... (Жалпы бөлім) №409-1, 13-бөлім «Меншік |
| ... ... 1999 ж. ... |«Бюджетке төленетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдер» ҚР-ның|
| |кодексі 2008ж. ... ... ... ... ... ... кодексі, №155-2, |
| |30.01.2001 ж. ... және ... ... ж.) ... |«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» ... ... |
| |№234. ... ж. |
| ... ... ... ... ... ... |
| |№485 ҚР-ның қаржы ... ... ... ж. ... процесі кәсіпорынның шаруашылық қызметінде негізгі ... яғни ... ... ... ... мен ... ... мен аудиторлық тексерудің жауапты учаскесі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қолданылатын бақылау және
дайын өнімді жөнелту мен ... ... ... ... ... Осындай ақпаратқа негізделе отырып, ... ... ... ... ... ... саясаты мен тәртіптерінің дұрыс
әзірленгендігі мен қолданылатындығын анықтайды. [7]
Дайын өнімнің ... ... ... тексеру. Аудиторға дайын өнімнің
өзіндік кұнын анықтауда басты міндет шығындарды шектеуде ... ... ... мерзім аралығындағы шығарылған өнімге кіретін шығындар;
- өнімді дайындаудың ... ... ... ... ... ... ... аралығындағы дайын өнімнің өзіндік кұнын анықтау үшін мерзім
аяғындағы аяқталмаған өндірісті анықтау ... Оны екі ... ... ... ... ... ... шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын есептеудің
қабылданған тәртібімен аудитор кәсіпорынның есеп ... ... ... ... көрсету үшін дайын өнімнің өзіндік құнын анықтау тек есеп беру
кезеңінің аяғында ғана ... ... ... оны есептеу шоттарды жабу мен
аяқталмаған өндірісті тексеру бойынша арнайы процедураларды жүргізуді талап
етеді. Есеп беру кезеңі ішінде ... ... ... ... ... ол
қоймаға кәсіпорында бекітілген жоспарлы немесе нормативтік өзіндік құны
бойынша ... ... ... ... ... немесе нормативтік өзіндік
құннан ауытқуын аудитор 1320 «Дайын өнім» шотының ... ... ... ... ... есебінің қарапайым түрінен бастап,
өте жақсы дайындалған түрлеріне дейінгі әртүрлі жүйелерін ... ... ... ... ... пен аяқталмаған өндіріс арасында,
аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім ... ... ... ... ... мен ... күшіне кеткен шығындарды тіркеу мен
сомалау, шығындардың пайда болу орталықтары бойынша қосымша шығыстар туралы
ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... шығындар жатады.
Накладной шығындардың орнын толтыруда тіркеу туралы жазбалар ... ... ... бола ... ... ... мұндай жазбалар еңбекақыны
төлеу немесе материалдар шығындарыньщ мәліметтерімен байланысты болады.
Шығарылған ақау өнімдер құралдардың ... мен ... ... ... ... ... табылады. Бұл ақауды түзетуге
кеткен шығындардың орнын ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Шығындар есебі, егер ақауды оның пайда болу көзі
болып табылатын операциялар немесе өніммен байланыстырса, ... ... ... өлшеу, құжаттау, сақтау және ақауды жоюмен байланысты
бақылау ... ... ... ... процедуралары сияқты маңызды
болады.
Дайын өнімді өндірістен шығару мен оны орналастыру. Дайын өнімді ... ... ... ... ... Көп ... өнімді дайындау
процесі бір есеп беру ... ... және ... соңында аяқталмаған
өндіріс болады. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... асыру
мен дайын өнімді шығару аралықтары сәйкес болмайды.
Өнім дайын болған соң және бақылаудан өткен соң, оны не ... ... ... жөнелткенге дейін тұратын арнайы сақтау орнына жібереді.
Өндіріс басшылығына хабарлама болып, ... ... ... көшірмесі немесе техникалық бақылау қызметінің есебі немесе
шикізатты қабылдау туралы қойма басшысының есебі ... ... ... өнімге есептелуінің толықтығы өндірістік есептіліктердің номерлерін
немесе қабылдау туралы есептіліКредитерді ... ... ... ... ... нақты қозғалысы өндірістік есептіліктердің, материалды
кұндылықтардың қоймалардағы ... ... ... ... ... ... беру ... мәліметтері бойынша талданады.
Шикізат пен дайын өнімді сақтау. ... пен ... - ... ... бастап, өндіріс процесінде қолданудың барлық сатыларындағы
есеп пен бақылаудың объектісі болып табылады.
Шикізат, материалдар және дайын ... ... ... ететін
процедураларға мыналар жатады:
- қорларды, рұқсаты жоқ қызметкерлердің оларға ... ... қою ... ... материалдарды өндірістік цехтарға тек сәйкес
рұқсатпен ғана беру;
- материалдар берілгеннен кейін, қорлардың ... ... ... ... бар ... ... ... мәліметтермен кезеңдік салыстыру.
Түгендеу ішкі бақылау ... ... ... ... ... ... ... түгендеу жүргізудің сұрақтарын №24 «Бухгалтерлік
қызметтің ұйымдастырылуы» Бухгалтерлік есеп стандартына және оған ұсынылған
«Заңды тұлғалардың ... және ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Активтерді түгендеу бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік
мәліметтерінің растығын ... ету ... ... кем ... ... жүргізіледі. Түгендеу жүргізуді бастар алдында активтердің сақталуына
жауап беретін әрбір материалды-жауапты тұлғадан немесе ... ... ... ... толық есептеу бір жолғы болып жүргізіледі, сондай-ақ
осы уақыт кезеңіндегі барлық ... ... тиіс ... кейде
«қабырғадан қабырғаға дейінгі түгендеу» деп атайды); ал егер ... ... ... және басқа жағдайлар қанағаттандырарлықтай
болса, онда жыл ішіндегі әртүрлі уақытта ... ... ... ... кезеңдік есептеулер жүргізілуі мүмкін (мұны «қорлардың циклдық
түгенделуі» деп атайды).
Жоспарлау мен түгендеу жүргізуде ... ... ... ... ... Бірақ түгендеу кезінде сыртқы аудитордың қатысуына
байланысты жоспарлауды бірігіп жүзеге ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулары мен
жадынамаларын қарап шығып және солар бойынша өз ескертулерін ... ... ... ... ... өкілі әдетте түгендеу жүргізуге
қадағалау ... ... бір ... ... нұсқаулар береді.
Бұл нұсқаулар тек материалды жауапты тұлғаларға ғана емес, ... ... ... мүшелеріне және бухгалтерия жұмысшыларына да ... Бұл ... ... ... ... ... олар ... тауарлы-материалдық қорлардың жалпы сомасын, көлемін есептеуге;
- бағалау мен түгендеудің жалпы ... ... ... ... ... үшін ... ... орналастыруға;
- өтімсіз, жатып қалған немесе бүлінген тауарларды бөлу немесе дұрыс
анықтауға;
- түгендеу актілері мен ведомостердің ... ... жеке ... ... және тексеруге;
- қабылдау мен жөнелтімді көрсететін құжаттамалардың және бөлімшелер
арасындағы қозғалыстың дұрыс «қыршуына» (қырқу) қол ... ... ... ... қателерді дұрыстауға болады.
Ішкі бақылау жүйесін тестілеу.Тауарлы-материалдық қорлардың ... мен ішкі ... ... ... ... растау үшін аудитор
алынған ақпараттар негізінде алдын-ала кұрастырылған тестерді толтырады (3-
кесте).
Тестілеудің ... ... ... ... сатысында алынған
бастапқы бағаланумен салыстырылатын жүйелер ... ... Егер бұл баға ... ... ... ... аудиторлық процедураларды жүргізу тәртібі мен көлеміне ... ... ... ... ... ... кезінде жоғарғы назарда
болатын объектіларді анықтайды және аудиторлық тәуекелділікті ... цикл ... ... ... мүмкін болатын
бұрмалаулар. Клиенттің бақылау тәртіптерін ... ... ... ... ... мүмкін болатын барлық бұрмалауларды ішкі
бақылау жүйесінің құралдарымен жою мүмкін ... есте ... ... ол ... ... мен ... ... отырып, тексерудің
сәйкес тәртіптерін қолданады. Мұның барлығы аудиторға ... ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін екендігін
көрсетуі мүмкін. Мұндай бұрмалаулар болып ... ... ... мен орын ... ... ... жауапкершілік туралы келісім-шарттың жоқтығы;
- бастапқы құжаттардың жоқтығы ... ... ... ... ... бухгалтериядағы ... ... ... ... материалдар дайындаудың нақты өзіндік құнының дұрыс емес есептелуі;
- есепке алынбаған материалдақ құндылықтардың ... ... ... ... ... шығын ... ... және ... ... құндылықтарды есепке алуда есеп саясатында қабылданған
нұсқаудың орындалмауы;
- ... және ... ... ... ... ... ... салыстырудың
тұрақсыз жүргізілуі;
- бар қорларға жыл сайынғы түгендеу жүргізудің орындалмауы;
- қоймаларда көп көлемде қолданылмаитын ... ... ... ... ... ... дұрыс шығарылмауы;
- есептеудегі қателер;
- өнімнің ... ... ... ... түрлерінің
дұрыс апарылмауы;
- аяқталмаған ... ... ... емес бағалануы;
- есеп беру кезеңі бойынша шығындардың дұрыс емес ... ... ... ... ... мен ... ... есеп саясатында көрсетілген әдістерге сәйкес еместігі;
- шығындардың басқа түрлерінің өзіндік құнға негіссіз ... ... ... бар ... байланысты негізгі ... ... ... ... ... ... барысында анықталған қателер мен бұзушылықтар аудитордың жұмыс
кұжаттарында тіркеледі.
Баланстың келесі шоттары өндірістік цикл бойынша бұрмалауларды анықтауға
мүмкіндік береді:
- ақша ... ... ... мен ... дебиторлар мен кредиторлар[4].
Мүмкін аналитикалық процедуралар.
Аналитикалық процедуралар арқылы ... ... ... ... ... ... ... бағалауға
көмектесетін тенденциялар мен заңдылықтарды анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... мен бағадан ауытқу арасындағы қатынаста;
- дайын өнім қорларының айналымдылығында (өткізілген
өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... осы ... ... оларды өткен кезеңдердің сәйкес
мәліметтерімен және болжамдық ... ... ... ... ... пайда болуын түсіндіруі керек. Әкімшіліктің
ішкі есеп берулерге ... ... ... ... қаншалықты қажет екенін
анықтауға және өзінің аналитикалық процедураларын толықтыруға көмектеседі.
Жоғарыда аталған ... ... ... аудитор тағы
мыналардың талдауын жасайды:
- шикізатқа, материалдарға, еңбекақыға ... және ... ... ... ... ... мен ... қорларды шығынға жатқызудығ (ескірген, сұраныста жоқ, бүлініп ... ... ... ... салыстырғандағы басқа да шығарып
тастаулар);
- қорлар өтімділігі.
Клиенттің аудитордың аналитикалық процедураларымен байланысты ... ... ... ... ... сапасын анықтауға мүмкіндік
береді. Мысалы, егер ағымдық жылдағы қорлардың өткен жылмен салыстырғандағы
айналым көрсеткіштерінің ауытқуларына байланысты ... тез, ... ... жауаптар әкімшіліКредитің жағдайды бақылап отырғандығын және
есеп жүйесі мен бақылау процедуралары ... ... ... ... ... ... Аудитор оған ... ... ... ... ... ... ... білуі
керек. Бұл мүмкін болатын бұрмалаулар мен ... ... ... анықтауға және маңыздылығы бойынша тексеру әдістемесін ... ... ... кәсіпорын туралы өз білетіндерін талдайды, өткен
жылдағы ... ... ... ... ... қызметкерлердің өз міндеттерін орындайтындығын тексереді,
клиент дайындаған бақылау процедуралары мен саясатын ... ... ... ... [5]
Егер аудитор өндірістік циклдың кейбір немесе барлық шоттарына ... ... ... ... ... және ... барлығы сияқты
мақсаттарына қатысты төмен деп бағаласа, онда қорларға түгендеу жүргізудің
міндетті бақылауынан басқа, аудиттің осы ... ... ... ... тек ... ... ... Ол
аудиттің мынадай мақсаттарына: пайда болу, бағалау, құқықтар ... және ... мен ашып ... қатысты бақылау тәуекелдігін
төмен деп сирек бағалайды, ... ... бұл ... ... ... ... ... циклы аудитінің мақсаттары:
Толықтық, яғни • кәсіпорын шығындары мен тексерілетін ... ... ... ... ... көлемде мыналар кіреді:
- өндіріске жіберілген және жұмсалған барлық материалдардың құны;
- еңбекақыны өтеуге есептелген сомалар және міндетті ... ... ... ... есептеулер;
- аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім көлемі;
- негізгі құралдар, материалдық емес ... ... ... ... есеп ... ... айналымдар ... ... есеп ... ... ... ... сәйкес (баламалы) және толықтай Бас кітап пен қаржылық
есептілік формаларына кіргізілген;
- материалдардың босатылуына талаптар әр уақытта бекітіледі;
Нақтылық ... ... ... шоттардың ... ... ... ... және ... қозғалысы нақты есептелген;
- материалдардын кұны, негізгі құралдар мен ... ... тозу ... ... ... ... ... есептеулер шығындары арифметикалық ... ... ... ... ... ... элеметтері, калькуляция бөлімдері және ... ... ... ... ... ... ... шығындар тура және жанамаға дұрыс бөлінген;
- жанама шығындар нормативтік актілерге сәйкес өнім түрлері мен ... ... ... ... ... ... болу фактісіне ... ... ... ... ... ... бар болуымен расталған;
- еңбекақыға шығындар және сәйкес ... ... ... және ... ... ... яғни:
- негізгі кұралдардың есептелген тозуының және ... ... ... ... ... шығындарының
сәйкес шоттарына және өзіндік құнға енгізілген;
- еңбекақыға шығындар және сәйкес төлемдардің сомалары ... ... ... және ... ... ... өнімнің өзіндік құны ... ... ... калькуляциялау бойынша ... ... ... ... ал егер олар жоқ ... ... есеп ... сәйкес болады;
- дайын өнімнің шығарылуы және аяқталмаған өндіріс кабылданған есеп
саясатына сәйкес бағаланады;
- ... ... өнім ... есеп ... ... бағаланған.
Құқықтар мен міндеттемелер:
- шикізаттар мен материалдарды өндіріске беру процесінің ... ... ... еңбекақы, құрал-жабдықтарды пайдалану
бойынша кеткен шығындарға қатысты есеп ... ... ... ... ... ... ... өзінің қорларына заңды ... ... ... ... ... ... баланстан тыс шоттарда
есептеледі.
Пайда ... ... ... ... мен ... ... бойынша
шаруашылық операциялар және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... тіркеледі.
Ұсыну және ашып көрсету:
- шығындар бойынша міндеттемелер туралы барлық мәліметтер келтірілген;
- шығындар ... ... ... жіктелген, ... ... ... шығындарға кіргізілуі рұқсат етілмеген;
- үстеме шығындар есеп ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде, аудитор кәсіпорында қолданылатын
құжаттарды зерттейді. Өндірістік цикл бойынша төменде келтірілген ақпарат
көздері бойынша ... ... ... 20. ... цикл ... ... көздері
|№ |Форма № ... ... |
|1 |2 |3 ... | ... ... ... ... | ... ... ... | |Есеп ... ... | |Бас ... ... |
| | ... бойынша есеп регистрлары (ведомостер, |
| | ... ... | ... ... шикізаттар мен материалдар |
| | ... ... мен ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... туралы |
| | ... ... ... ... |
|9. | ... ... ... ... ... |
| | ... актілері ... | ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... бақылау |
| | ... есеп ... ... | ... автомобильдің жол жүру қағазы ... | ... ... жол жүру ... ... ... | ... «Түгендеу тізімдемесі» ... ... ... тауарлардың түгенделу актісі» ... ... ... ... тапсырылған қорлардың түгендеу |
| | ... ... ... |«Қорларды түгендеу нәтижелерінің салыстыру ведомосі»|
|19. | қорлар4а ... ... ... және ... |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... | ... |«Қорлардың бұзылуы, сынуы жөніндегі акт» ... | ... ... есеп ... ... | ... ... ... ... есебінін ведомосі» |
|23. | Қорлар-11 ... мен ... ... және |
| | ... ... кірістелуі жөніндегі актісі» |
Ескерту – автормен құрастырылған
Жоғарыда көрсетілгендей аудитор аудиттің: пайда болу, бағалау, құқықтар
мен міндеттемелер мақсаттарына ... ... ... деп сирек
бағалайды. Осы мақсаттарға қатысты маңыздылық бойынша тексеріс талап
етіледі. Бұл ... ... ... да ... түгендеу жүргізуде бақылау мақсаттарын үнемі есте сақтауы керек:
- қорлардың ... бар ... ... ... ... мен анықтау және олардың жағдайы
нақты және дұрыс құжатталғандығына көз ... ... ... бұрын, аудитор клиент бизнесімен толық
танысуы керек және оның ... ... ... мен ... туралы
талқылауға мүмкіндік беретін, осы өнімдердің сипаттамалары ... ... ... ... ... аудитор біраз уақытын есептеліп ... ... ... ... ... ... және ... қатысы бар басқа
да тұлғалар аудитордың ... ... ... ... емес ... ... [7]
Клиент есебінің нақтылығын растау және қорлардың бар болуына қатысты
растаушы куәліктердің құжатталуы үшін ... ... ... ... ... ... көмегімен өндірістік есептердің қорытындысын көрсететін
клиент құжаттарындағы жазбалардың нақтылығын тексеру қажет; бұнымен қоса
қандай да бір ... ... өз ... ... ... нәтижесін клиент
құжаттарында көрсетілген көлеммен салыстыру қажет. Бұл есеп ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорлардың дұрыс
енгізілгендігін қорытындылауға мүмкіндік береді.
Аудитор жағдайларға байланысты қанша тексеру жүргізу ... Егер ... ... ... онда ... ... кейбір көлеміне
қатысты біраз (аз ғана) бақылау тексерулерін жүргізеді.
Маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... дұрыстығын тексеру табылады. Материалды ресурстардың
шығынға жазылуының негізделгендігі сәйкес бастапқы құжаттардың мәліметтері
(накладной, ... ... ... ... т.б.) ... ... ... ресурстардың бағалануының дұрыстығын осы
операциялар бойынша бекітуі керек. ... ... есеп ... ... ... ... керек. Есеп жылы ішінде нақты
қорлар атауы бойынша әдістердің бірін қолдануға болады.
Аудитор ... ... ... ... нәтижесінде
түсетіндігін және олардың шығысы жүзеге асырылатындығын ... ... ... ... типтік және типтік емес деп ... ... ... ... ... ал ... емес операциялар толық
зерттеуді талап етеді. Екі жағдайдағы бақылау процедуралары ... ... ... ... операцияларды растайтын
құжаттамалардың талдауына және осы операциялардың бухгалтерлік ... ... табу ... ... ... есеп беру ... жеке ... қорлардың бағалануы жүргізілсе,
онда түгендеу актілері, түгендеу комиссиясының ... ... ... ... ... ... ... керек.
Аудитор материалдар, шикізаттар және шаруашылық заттарының шығындары мен
шығысталуының технологиялық нормаларының орындалуын қадағалау керек. Кейде
кәсіпорын өнім өндіруге шығындарды арттыру ... ... ... өнім ... үшін материалды шығындардың негізделмеген артуына жол
береді. Мұнда нормалар бойынша ... мен ... ... ... ... ... ... шығындардың таралу тәртібі мен құрамын мұқият тексереді.
Алғашқы құжат негізінде жылуға, жарыққа, мекемені жалға ... ... т.б. ... шығындардың нақты шоттары бойынша таратылу ... ... ... ... ... кәсіпорынның есеп
саясатымен бекітілуі ... ... ... үстеме шығындар есебінің
ерекшеліктеріне назар аударуы керек. Есеп ... ... ... ... өзіндік құнға енетін үстеме шығындарға ... ... ... ... ... ... сенімділігі
және шығындардың дайын ... ... ... да ұшырайды.
Калькуляциялық айырмашылықты жазу дұрыстығын бекіту мақсатында түзетілген
жазбаларға көп көңіл аудару керек. Мұнда ... ... ... ... өсіруші немесе азайтушы жасанды бұзушылықтар болуы мүмкін.
Өндірістік ... ... ... ... ... үшін ... ведомосте барлық анықталған бұзушылықтарды жазу керек. Ведомосте
мынадай көрсеткіштер қарастырылуы қажет: операцияның мазмұны, құжат ... күні мен ... ... ... шоттар корреспонденциясы, ескерту.
Ескертуде аудитор қорытындылар мен кемшіліКредитерді жою ... ... ... ... ... ... аудитор 2 «Қорлар» қаржылық
есептіліктің халықаралық стандартына ... ... ... ... ... ... кірмейтін және кезең шығындары
болатын шығындардың құрылу бөлімінде, жіктелу мен оларға ... ... ... ... ... ... тәжірибесі берілген есепті кезеңнің шығындарына
басқа есепті ... ... ... ... ... ... 2 ... қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... ... өзіндік
құнына кірмейтін және кезең шығындары болып табылатын шығындардың құрылу
бөлімінде, «кезен шығындары, ... ... ... ... ... және
өткізілмеген өнім мен аяқталмаған өндіріс қалдықтары ретінде келесі ... кай ... ... белгісіз шығындар, сондай-ақ маусымдық
салалардағы шығындардың жекелеген түрлері өнімнің өзіндік ... ... ... ... шығындарына жатқызылады.
Аудитор есептегі сәйкес кезең шығындарының көрсетілуінің негізділігін
анықтауы қажет. Бұл үшін ... ... ... ... мен көлемін
куәландыратын әртүрлі құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... керек.
3.3 «Сыр маржаны ЖШС – ның өндірістік шығындарын есептеу ... ... ... ... кезінде әр салалық кәсіпорында жүретін процестерді
толық көрсете алатын шаруашылық операцияларының қалыптастырылған тізімінің
болуы өте қажет. Егін шаруашылығында ... ... ... ... екі ... жылдар өніміне шығындар қосарлана жүргізіледі.
Шығындар есебін ұйымдастыру шығындарды жылдар бойынша ... ... ... да ... ... саласындағы шығындар бухгалтерлік есепте
былай бөлінеді:
- ағымдағы жылдың өніміне шығындар;
- келер жыл өніміне шығындар.
Соңғысы егін ... ... ... ... (жұмыс
түрлері бойынша немесе күздік дақылдарды егу). Тек жыл аяғында ғана, егін
шаруашылығы ... ... ... сомасы ретінде жылдық
теңгерімде көрсетілетін, қысқартылған қалдықты анықтайды.
Жыл бойына шығындарды ... ... ... ... түрлері бойынша есепке алады. Шығындар есебін айдан айға ... ... ... ... ... шоты бойынша «Егін
шаруашылығы» ішкі есеп шоты бойынша шығындарды ... ... ал ... өнім ... көрсетеді. «Егін шаруашылығы» саласында ... ... ... ... және ... ... өзіндік құнын
есептеу тәртібі көбіне өндірістің технологиялық ерекшеліктеріне және
таңдаған әдіске, тіпті ... есеп ... ... ... ... мына ... ... «егін шаруашылығы», «қосымша»,
«қызмет көрсетуші» өндірісі, «өнеркәсіптік қайта өңдеу» өндірістері.
Осыған орай, егін шаруашылығы, ... ... ... ... қайта өңдеу өндірістері және өнімді өткізу бойынша шығындар,
шығындардың ... болу ... (ШПО) ... және одан ... әр ... бойынша өндірілген өзіндік құнын калькуляциялау
обьектілері бойынша топтастырылғаны өте маңызды. ... ... ... ... ... ... шоттар жұмыс жоспарын
әзірлеуді, 1- ҚЕҰС-ның талаптары бойынша бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... бойынша шығындарды нормалауға ... ... ... ... қызмет көрсету), стандарттық
калькуляциясын құру және ... ... ... ... ... ... бұл ... үрдісінде шығындарды жедел түрде
бақылаудағы ең маңызды құрал болып табылады. ... ... ... ... ұйымдастыруында ғана емес, өнімді жеткізу, негізгі
құралдарды ... ... ... ... ... қорларды
дайындау, басқа сөзбен ... ... ... ету ... ... ... ... өнімді жеткізу мен басқаруда
пайдаланылады.
Өндіріс шығындарын қатаң бақылау оны ... ... ету ... ... ... нормалауда қолданылады. Директ- костинг
деп аталатын шығындарды есепке алу халықаралық жүйесінің негізі әдебиеттері
деректерінен ... Бұл есеп ... ... ... ... табылатын және өнім өндірісі көлеміне пропорционалды өзегеретін
шығындар болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... 30 жылдардың басында өндірілетін ... ... ... ... ... ақы және ... да ... шығындар қатысында ғана
есеп жүргізді, үстеме шығындар, маржиналды кірістерді түзе отырып, оларды
өткізуден алынған пайданың азаюына ... ... ... ... ... бөлу ... ... 1936 жылдан 2007 жылға ... ... және ... ғалымдардың еңбектері бойынша әдеби
деректерден зерттей келе, директ- костинг жүйесін біздің республикамызда да
қолдану әбден ... ... ... жасауға болады. Бірақ та ... әлі де ... ... ... жоқтығын естен шығармауымыз
керек. Өйткені өзгермелі шығындар ғана ... ... ... ... өзіндік құны тек қана өзгермелі ... ... ... ... ... ... сондықтан да бөлек ... ... ... ... көп ... ... ... шығындар жақсы жоспарланады,
сондықтан да ауылшаруашылық кооперативіне дұрыстауы «стандарт- кост» жүйесі
болып табылады.
Шетел фирмаларының тәжірибесін зерттеу, олардың көбі ... ... ... ... ... ... жүйесін Дж.П. Нортон
жасаған, сонау 1889 Дж.М.Фельс пен Э.Гарк нақтылы шығындарды нормалаумен
салыстыру ... ... ... ... ... ... нормалау ақталмаған шығындардың алдын –алу мүмкіндігін
туғызады, сөйтіп жосықсыз ысырапты болдырмауға болар еді.
XX ғасырдың ... АҚШ та, одан соң ... ... ... бастады. Кейіннен «стандарт-кост» ... мен ... ... есеп дәл ... «System in time» (sit) ... ... бұл ... авторлары Р.Д. Мак- Илхаттан, Р.А.Хауэлл және
С.Р.Соуси болды. Жоғарыда көрсетілген шығындар ... ... ... ... ... ... кооперативтерінде қолданылуы тиіс.
Басқаша ... ... ... ... ... әрекетінің
саласы бойынша, процестер бойынша – олар ... ... ... ... нормалау мүмкіндігі бар жердің ... ... ... ... құнның азаюына қол жеткізеді. Бүгінде «Шығындар
нормасы» ... өнім ... ... ... ең аз ... ... ... жағдайында ауылшаруашылық өндірушілері үшін бақыланбайтын
шығындар – ол жол беруге болмайтын нәрсе.
Шығындар нормативтері ... ... ... ... ... ... шығындар түріндегі ғылыми негізделген нормалар шығындарды
төмендету жолдарын сауатты іздестіруге мүмкіндік ... ... ... ... 29.04. №407 ҚР ... ... 2005 жылға әр облыс аймақтарына
жасалған егін шаруашылығы дақылдарының түрлері бойынша егістік ... ... ... болатын. Дағдарыс жағдайында шығындарға бақылау
жасау және сол шығындарды азайту бойынша шаралар қабылдау мақсатында әрбір
ауылшаруашылық өндірушілеріне теңгемен 1 га ... ... аса ... ... ... ... ... егістіктер зардап шеккен
жағдайда сақтандыру бойынша қайтару жүргізіледі.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... өндірістік шығындардың талдамалы есебін ұйымдастыру
жүйесін және шығындар пайда болу ... ... егін ... ... ... бір ... ... құруды талап етеді
Әрбір кәсіпорын өз қызметін жүргізу барысыныда ... ... ... ... ... орай, әрбір кәсіпорын алдында өндірістің өнім
көлемін ұлғайту ... ... ... ... үнемдеу проблемасы
туындайды.
Шығындарды үнемдеудің маңызды жолдары еңбек және материалдық өндірісте
тұтынылатын ресурстардың барлық түрлерін ... ... ... ... ... маңызды бөлігін еңбек өтем
ақысы алады. Сол себепті шығарылатын ... ... ... еңбек өндірілімділігінің өсуін, әкімшілік-қызмет көрсететін
персоналдың ... ... ... ... ... ... ... еңбек сыйымдылығын төмендетуге, еңбек өндірімділігінің өсуіруге
әр түрлі тәсілдермен қол жеткізуге болады. Солардың ... ең ... ... механизациялау мен автоматтандыру, ... ... ... құру және ... ескірген құрал-жабдықтарды
ауыстыру және модернизациялау. Бірақ, еңбек және өндірісті ұйымдастыруды
жақсартусыз қолданылатын техника мен ... ... ... қажетті нәтиже бермейді.
Еңбек өндірілімділігін жоғарылату үшін маңызды жағдай оны ұйымдастыру,
яғни жұмыс орынын дайындау, алдынғы қатарлы әдістерді қолдану және ... және ... ... ... ... материалдық ресурстар 3/5 бөлігін
құрайды. Бұл жерде ресурс жинақтаушы технологиялық прооцестерді қолдану
мәселесі орын ... ... ... ... ... ... ... бұйымдардың сапасын бақылау және талаптарды күшейту де
маңызды мәселелер болып отыр.
Сурет 9. ... ... ... ... ... мен
өндірістік үдерісті ұйымдастыру
Ескерту - автормен құрастырылды
Біздің ұсыныстарымыз осы ... ... ... ... ... ол ауылшаруашылық өнімдерін өндіруде ... ... ... жаңа ... үйлесе шығындар есебі нормативтік әдісін
кеңінен таратуға көмектеседі. Өндірістегі шығындарды және өнім ... алу ... ... ... ... ... звено,
тіпті жанұялық ұжымдар бойынша ұйымдастырылуы тиіс. Ал олардың ішінде –
есеп обьектілері мен ... ... ... Жыл бойына егін
шаруашылығындағы дақылдар, жұмыстар түрлері бойынша есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... пайда болу орындары
бойынша енгізу тиіс. ... ... ... ... болу орындары
бойынша өнім өндірісіне шығындардың нағыз сомасын есептеу үшін қажет.
Шығындардың ... болу ... ... ... (жұмыс, қызмет) өзіндік
құнын есептеу және өндірістік шығындарды есепке алуды жоспарлау обьектілері
пайдаланылады. 21- кестеде ... ... ... ... ... ... құнын есептеу обектілерін келтірдік.
Кесте 21. Орындалған жұмыстар бойынша шығындардың пайда болу ... ... ... ... алу, жоспарлау және өнімнің өзіндік
құнын есептеу объектілері
|Өндірісте есепке алынатын шығындардың |Өнімнің ... ... ... ... ... |
| | ... №1 | ... №2 |
| |га ... тг |га ... ... ... бойынша аяқталмаған |- |- |- | ... ... ... егін ... | | | | ... егу |250 |25000 |- |- ... ... |50 |5000 |- |- ... ... ... |50 |5000 |200 |20000 ... ... |90 |9000 |- |- ... сорты |- |- |50 |5000 ... |- |- |150 |15000 ... ... ... | | | | |
| - ... |60 |6000 |- |- |
| - үрме ... |100 |10000 |- |- ... ... | | | | |
| - соя |- |- |50 |5000 |
| - ... |- |- |150 |15000 ... |600 |60000 |600 |60000 ...... құрастырылды ... ... ... ... ... ... ... келер жыл
өніміне есептік жылдың күзінен ... ... ... жұмыстар
шығындарын есептен шығару көрсетілді. Келер жыл өніміне (аяқталмаған
өндіріс) орындалған ... ... ... бөлу ... ... жұмыс түрлері бойынша, мысалы, сүдігер көтеру ... үшін 1 га ... ... ... содан кейін 1га өзіндік құнын
ескере отырып дақылдар түрлері бойынша бөледі. ... ... ... ... га. ... ... шығындары 151000 теңге, яғни 1га – 100 ... / 1510), ... ... ... ақы – 30 ... ЖЖМ – 30 ... мен ... – 10 теңге, негізгі қор амортизациясы -30 теңге және
т.б. Егістік алқабы аумағының 250 ... ... 50 ... ... ... ... ... алып отыр т.с.с. Сәйкесінше, шығындар әр дақылға алатын
аумағына ... ... (20 ... ... 22. ... жыл ... жасалған жұмыстар бойынша шығындарды бөлу
әдістемесі
|Шығындар түрлері |Барлы |1 ... ... ... |
| |ғы ... |
| ... | |
| | | ... ... |дүмбе |арпа |
| | | ... |( га 90) |(110 га) |(310 га) |
| | | |(1000 га) | | | |
| | | ... | | ... егіс |151000 |100 |100000 |9000 |11000 |31000 ... (1510 | | |(1000 |(90 ... х ... ... (1510 х 100) | | |х100) | |) | ... бар | | |30000 |2700 |3300 |9300 ... |45300 |30 |(1000 х |(90 х 30)|(110 х 30)|(310 х ... ... | | |30) | | | ... жағар май |45300 |30 |30000 |2700 |3300 |9300 ... тг | | |(1000 х |(90 х 30)|(110 х 30)|(310 х ... | | |30) | | | ... қор |45300 |30 |3000 |2700 |3300 |9300 ... ... | | |(1000 х |(90 х 30)|(110 х 30)|(310 х ... | | |30) | | | ... қорлардың|- |- |- |- |- |- ... ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |15100 |10 |10000 |900 |1100 |3100 ... | | |(1000 х |(90 х 10)|(110 х 10)|(310 х ... тг | | |10) | | | ... ... ... ... ... ... дақылдар немесе жұмыстар түрлері ... ... үшін ... ... көрсетумен «Шығындардың пайда
болу орындары бойынша шығындарды, жұмыстарды есепке алу ... ... ... (23 – ... 23. ... пайда болу орындары бойынша шығындарды, жұмыстарды
есепке алу Журналы
|Форма |Жыл |Ай ... |
| |2011 ... | |
| ... ... алу ... ... ... |
| | ... ... ... | | ... мен ... | |
| | ... |Жыл |Ай ... |
| | ... |
| | |н | |
| ... №1 ... №2 | | |
| |Жыл ... |Жыл |Ай | ... ... | ... ... | | ... | | |н | | | ... | | | | | | |ік |
| | | | | | | |шот |
| | | | | | | ... | | | | | | |ит) |
| А|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... | 50 |- |200 |- |250 | | ... | | | | | | | ... ... |5000 |388200 |20000 |408600 |25000 |796800| ... тг: |(50га х | ... ... |
| |100) | |х 100 | |) |) | |
| | | |) | | | | ... ... | |
| ... ... |1500 |120000 |6000 |130000 |7500 ... |
|есептеу , тг | | | | | | | ... ... |165 |13200 |660 |14300 |825 |27500 |3135 ... тг | | | | | | | ... ... | ... мен егіс |- |205000 |- |215000 |- ... |
|материалдары, ц | | | | | | | |
|- ЖЖМ, тг |1500 |21000 |6000 |20500 |7500 |41500 |1300 ... қор |200 |2000 |640 |2100 |840 |4100 |2420 ... тг | | | | | | | ... ... |1500 |- |6000 |- |7500 |- |8110 ... ... тг | | | | | | | ... ... | | ... мен |- |10000 |- |9000 |- |19000 |8110 ... жұмысы, тг | | | | | | | ... ... |- |5000 |- |6500 |- |11500 |8310 ... ұйымдардың |- |- |- |- |- |- | ... және | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... тг | | | | | | | ... шығындар,тг |135 |12000 |700 |11200 |835 |23200 |8410 ... ... ... ... ... аумақ, га |- |- | | | | | |
| - ... ц |- |- | | | | | |
| ... ... тг|- |- | | | | | |
| - ... ц |- |- | | | | | |
| ... ... тг|- |- | | | | | ... | | | | | | | |
| ... - ... ... (өнім шығымы есеп беру кезеңінің шілде айынан|
|бастап болады) ... ... ... №1 ... есеп ... ... ... сомасын қорытындылайды. Одан кейін айдан айға жыл басынан ... ... ... ... ... есептеледі және калькуляция
нысаны ретіндегі өнімнің өзіндік құны немесе ... ... ... ... Біз ... немесе жұмыстың өзіндік құнының сыныптамасын
құрадық.[9 сурет].
Сурет 9. Өнімнің немесе ... ... ... ... құн ... Болжамдық (провизорлық), нормативті, жоспарлы,
нақты болып бөлінеді. Болжамдық ... ... құн, ... өнім ... 9 ... нәтижелері бойынша және төртінші
тоқсандық болжамды ... құн ... ... ... өзіндік құн
көресткіштері кооперативті басқару басшылығы үшін ... ... ... ... ... ... шаралар қолдану мүмкіндігі бар.
Оның үстіне өнім жиналғаннан кейін есепке алынған шығындар өспелі
қорытындысымен ... ... ... ... ... ... етеді,
содан кейін басқа бригадамен ұқсас өнімнің өзіндік құнымен ... ... ... ... ... ... ... құнды есептеудегі дәйектік ашып
көрсетілді, ол өнімнің өзіндік құнның сенімділігін анықтауда зор ... ... ... өзіндік құнын бригада ішінде анықтау, оларды
ынталандыру мақсатында үздік бригаданы ... ... ... ... ... ... ... төмендету – кәсіпорындардың жұмыс істеу
тиімділігін арттырудың негізгі құралы ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қаржылай қолдау қағидаға жатпайды.
Ұлттық экономиканың барлық салаларында өндіріс шығындарын төмендетудің
мына төмендегі негізгі ... ... ... ...... прогрестің жетістіктерін пайдалану;
- өндіріс және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
- экономикалық процестерді мемлекет тарапынан реттеу.
Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін іске асыру – бұл бір ... ... ... және ... оның ... ... ... пайдалану, ал екінші жағынан тиімді жаңа
машиналарды, жаңа технологиялық ... іске ... ... бір ... ... ... ету – шаруашылықты
жүргізіудің әр түрлі мәселелерін ... ... ... ... осы ... Тек қанша өнім өндірілгендігінің ғана емес, оны өндіруге қанша еңбек
жұмсалғандығының да маңызы зор. Мәселенің бұлайша қойылуы ... ... пен ... ... ... ... мен ... отырып, шикізаттардың әрбір бөлігін ... көп өнім ... ... технологиялық процестердің түсімін өсіруге, шығындарын,
өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... арттыруға жету керек.
Егер кәсіпорын ұжымдарының ішкі шаруашылық резервтерін ... ... ... ... ... ... негізгі өндіріс қорлардың пайдалануын жақсартудың, екіншіден,
айналмалы ... ... ... ... ... және ... еңбек шығындарының нәтижелігін жақсартудың есебінен арттыру.
Өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіруге ... онда ... ... ... ... ... ... қатар барлығыда
тәжірибе жүзіндегідей болады, яғни нақты еңбектің шығынын ... ... ... ... ... ... дамуы қоғамдық
еңбекті үнемдеумен салыстырғанда едәуір салмақты нәтиже береді. Қазіргі
таңда ... ... ... екі ... ... ... және ... Бұл өндірісті материалдық-техникалық жабдықтармен
қамтамасыз ету, оламды экономикалық жағынан ынталандыру және ... ... ... шығындарын төмендетуде мемлекеттік ... ... ... ... ... стандарттар
елеулі орын алады.
Өнімнің өзіндік құнын арзандату – еңбек өнімділігін арттырудың шартқа
айналған объективті бейнесі, ... заң ... ... нысаны,
осыған сәйкес өндірістік шығынүнемі ... ... ... ... өнімдірек
болып отырады. Өзіндік құнның арзандау көрсеткіштері өндіргіш ... ... ... және қазінгі еңбектің үнемделу дәрежесін бейнелейді.
Өзіндік құнды ... ... ... өндірістің техникалық деңгейін көтеру;
- өндірістің материал, отын, энергия және ... ... ... және ... ... ... технологиялық процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды пайдалануды
жақсарту, т.б.
Қорытынды
  Қазіргі танда шығындарды басқару өз функциялары ... ... ... оның ... мен ... басқарудың негізгі
ақпараттық фундаменті ретінде көрініс табуда. Осы ... ... ... ... жедел және болжалды басқарушылық шешім ... үшін ... Егер ... ... авторлардың шығындарды басқарудың мәні,
мақсаты, міндеттері туралы пікірлерін жалпылап алатын болсақ, онда оларды
төмендегідей көрсетуге ... ... - бұл ... ресурстарын тиімді қолдану,
өндіріс процесінің барлық кезеңдерінде ресурстарды үнемдеу және ... ... ... Ол тек қана ... ... ... ... ... ... ... басқару арқылы кәсіпорын жоғары эконоиткалық нәтижелерге қол
жеткізеді.
Шығындарды ... ... ... ... ... барлық
көптүрлілігі табылады. Шығындарды басқару объектісі болып ұйымның өзіндік
шығындары, ... ... және азаю ... ... Ал ... ... болып өндіріс бөлімшелері, басшылар және ұйым мамандары, яғни
басқару жүйесі табылады.
Шығындарды басқарудың маңызды міндеттері:
– кәсіпорын қызметінің ... ... ... басқарудың негізгі функциялары арқылы анықтау;
– шығындарды жекелеген құрылымдық бөлімшелері бойынша есептеу;
– өнімнің (жұмыс, қызмет) бір бірлігіне деген шығынды ... ... ... ... ... ... ... қабылдау барысында шығындарды бағалауға
көмектесетін ақпараттық базаны дайындау;
– бақылаудың және ... ... ... ... ... анықтау;
– кәсіпорынның барлық өндірістік бөлімшелерінде және өндіріс
процесінің барлық кезеңдерінде ... ... ... шығындарды нормалау әдісін таңдау;
– өндіріс процесін, ассортименттік және баға ... ... ... ... өнім ... ... ... болжауды жетілдіру бойынша басқарушылық
шешімдерін қабылдау мақсатында шығындарды талдауды жүргізу.
Шығындарды басқарудың жоғарыда аталған міндеттерінің ... ... ... тек осындай қадам кәсіпорын жұмысының жылдам тиімді өсуіне
ықпалын тигізеді және пайда әкеледі.
Шығындарды басқарудың функциялары:
... ... ... ... ... және есептеу,
өзіндік құнды калькуляциялау, инвестициялық қызмет пен ... ... ... ... ... шығындарды
жоспарлау және есептеу;
– шығындарды әр түрлі бағыттары, сегменттері, өнімдері мен
бөлімшелері бойынша, ... ... ... ... ... ауытқуы бойынша бақылау және талдау;
– белгілі бір шаруашылық қызметті басқаруда қолдану үшін,
қызметті ... мен ... ... үшін ішкі сандық
және сапалық ақпаратты қалыптастыру;
... ... ... ... кезеңдері мен барлық
өндірістік бөлімшелерінде шығындарды азайту резервтерін
анықтау.
Шығындарды басқару ... ... ... қызметін ұйымдастыру мен оны басқаруға құрылымдық және
процестік тәсілдерді аралас қолдануды талап етеді. Процестік тәсілдің ... ... ... қызметін екі категорияға бөлуге
болатындығында: негізгі бизнес-процестер және қосымша бизнес-процестер.
Негізгі бизнес-процестер өнімді немесе қызметті ұсынумен, оны ... ... ... байланысты. Олар өзіне келесі Қортындылай келе
кез келген өнімдерді өндіру жұмыстарды атқару және қызмет ... ... ... ... ... ... есепті дұрыс ұйымдастырудың
кез келген кәсіп орын үшін ... зор. ... ... үшін ... дұрыс есептеу кәсіпорынның әрі қарай өркендеуіне ықпал ... ... ... ... есептеу үшін өндіріске жұмсалған шығындарды
толық дер кезінде және шынайы есепке алу ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Өндіріс
жеке, сериялық және жаппай өндіріс болып үш топқа бөлінеді. Жеке ... жеке ... ... аса көп емес ... партиялармен
дайындалатын өндіріс. Бұл ауыр машина жасауға, кеме жасауға, бірегей
станоктар мен ... ... тән. ... ... - ... дайындап шығарудың оқтын-оқтын қайталанып отыруымен сипатталады.
Жаппай өндіріс – ұзақ ... ... ... ... өнім өндіретін
өндіріс. Бұл машина жасауда, прибор ... ... ... ... өндірістік цехтары негізгі және көмекші
өндірістерден тұрады. Негізгі ... ... ... ішкі
зауттық тұтынуға қажетті жартылай өнімдерді ... ... ... ... –негізгі өндіріске қызмет көрсететін өндіріс яғни ... ... ... ... ... ... ... жөнделуін қамтамасыз ететін өндіріс. Негізгі өндіріс
шығындарын есепке алу үшін ... ... 8010 ... ... ... өнім ... байланысты және шығарылған өнімнің ... ... ... ... ... барлық шығындарды
қортындылау үшін 8010-Негізгі өндіріс шоты ... Осы ... ... ... ... ... ақысы, 8013-Еңбек ақыдан
аударылатын аударымдар, 8014-Үстеме шығыстар көрсетілген.
      Негізгі өндіріс тұтынатын өнімді шығарып  жұмыс жасайтын және
қызмет ... ... ... ... ... электростанциялар, сумен жабдықтау, жөндеу ... цехы т.б. ... ... шығындарын есептеуге 8030 шоты
арналған. Көмекші өндірістің талдамалық есебі әрбір цехта өнім түрлері және
шығындары баптары ... ... ... ... барлық
шығындарды қортындылау үшін 8030-Көмекші  өндіріс шоты арналған. Осы шоттың
8031-Материалдар, 8032 -Қызметкерлердің ... ақы ... ... ... ... ... қаржы бөлу.Сонымен қатар өндірісте
өндірістегі акқауларды есепке алу және ... ... ... де ... ... ... ... белгіленген стандарттарға немесе технологиялық
шарттарға сәйкес Өндірістегі ақауларды есепке алу өндірілген ... ... ... ... ... олардың қызметінің нәтижесін бағалауда айқындаушы
болып табылады. Үстеме шығыстарға ... ... ... және ... ... цехтардың жұмыс ұйымдастырумен байланысты шығыстары жатады,
оларды ... ... өнім ... жатқызуға болмайды. Үстеме шығындарын
есепке алу үшін шоттар жоспарында 8040 ... ... ... шығындар
бөлімшесі мынадай шоттардан тұрады: 8041-Материалдар, ... ... ... аударымдар, 8044-Негізгі
құралдарды жөндеу, 8045-негізгі құралдардың тозуы.осы ... ... ... ... ... ... көре аламыз. 
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... Заңы ... ... ... «Салық және бюджетке міндетті төлемдер
туралы» Заңы 2008ж
3. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы 2006ж
4. Абленов Д.О. ... ... ... – Алматы: Экономика, 2005
5. Адамс Р. Основы Аудита: Пер. с англ. / Под ред. Я.В. ... ... ... Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- ... ... 2004 ... ... М.С. ... и ... ... – Алматы: Ғылым, 1994
8. Друри К. Управленческий и производственный ... Пер с ... – М.: ... 2002.
9. Дюсембаев К. Ш. Аудит және қаржылық есепті талдау: Оқулық. – ... ... ... Захарьин В. Р. Формирование себестоимости продукции. Мн.: Мисанта,
1999.
11. Тулегенов Е.Т. ... ... - ... ... ... Майданчик Б.И., Карпунин М.Б., Любенецкий Л.Г. и др. ... ... ... решений. - М.: Финансы и статистика, 2003.
13. Лабутин П. Учет затрат на производство продукции. // ... 2000. № 18. С. ... ... Е. Н. ... ... учета полной себестоимости на
предприятиях. // Бухгалтерский учет и анализ. 2000. № 1. С. ... ... С.Ш. ... ... ... ... в ... //КазЭУ хабаршысы. – Алматы, 2007.- №5.-С. ... ... ... С.Ш. ... ... в ... пути их
совершенствования, согласно требованиях МСФО // ВЕСТНИК ... ... ... - 2009.- Т. 9.-№7.-С.149-152.-
0,4 б.т.
17. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп: Оқулық
– А.: Экономика, 2004.
18. ... С.А. ... ... и ... себестоимости
продукции Аналитика-Пресс - М.: 1997.
19. Николаева С.А. Учет затрат в условиях рынка: Система Директ-Костинг,
Аналитика-Пресс - М.: 2000 ... ... В.Ф. ... ... – М.: ... и ... 1989
21. Пашигорева Г. И. Системы управленческого учета.- СПб., 2002г.
22. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаева З.Т. т.б. ... ... ... ... ... А.Қ, ... Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы
2005 ж.
-----------------------
шығындар
Тікелей шығындар
Қосымша шығындар
Өнімге катысы жоқ шығындар
Біртіндеп ... ... ... шығындары
Бірден қосылатын пайдалану ресурстарының шығындары
Шығындарды тасымалдаушы
Тікелей қосылатын шығындар
Алдын ала белгіленген шығындар ... ... ... ... ... объектісі
Шығындарды бөлу
Реттеу
Болжау
Мөлшерлеу
Жоспарлау
Өндіріске шығындарды есепке алу
Калькуляциялау
Экономикалық талдау
Шығындарды бақылау
1.Қорлардың өзіндік құны мен шығындарды жалпы бағалау
2.Сатылған өнімнің өзіндік құнының жалпы бағалануы
Қаржылық есеп
Задачи,
3. ... ... ... жоспарлау
Шығындар есебі
5.Қаржылық жоспарлау
6. Өндірісті жоспарлау
Басқару есебі
7. Өнімнің өзіндік құнын бақылау
8.Өндірістік үрдісті бақылау
9.Бағаның қалыптасуы
10.Шешім қабылдау ... ... ... ... мен ... ... жүйесі
Шығындар есебінің объектілері
Жауапкершілік орталықтары
Шығындар элементтері
Номенклатуралық жіктеу
Басқару объектілері
Өндіріс факторлары Өнімдер ... ... ... ... ... ... жүйесі
Нормативтік шығындар жүйесі
Шығынды қамту толықтығы
Толық шығын жүйесі
Ішінара шығын жүйесі
Үрдіс бойынша
Жартылай өнімді әдіс
Жартылайөнімсіз әдіс
Жанама шығындарды бөлу әдісі бойынша
Өнім санына қарай
Бірөнімді
Көпөнімді
Бір коэффициентті
Көп ... ... ... есеп пен ... ... ... ... үрдісі, қор ларды құру шығындары
«Өсімдік шаруашылы
ғы» өндірісі, жұмыс түрлері мен 1га кететін шығындар нормативтері
«Мал ... ... ... ... мал дың 1 басы на кететін шығындар
нормативтері
Қосымша өндірістер: ма- ... лық ... жөн деу ... ... ханасы, авто -көлік (гараж)
Қызмет көрсету өндірісі: (электрқуатымен жабдықтау, газ, ... ... ... 13 газ ... ... ... өңдеу: сүт, көкеніс. Бір өнім бірлігіне ... ... ... өнімді жеткізу мен жабдық-тау, 1 сауда жұмыскерінің
орамаға кете- тін шығындар ... ... ... үдерісі
Өзіндік құн түрлері
Есептеу уақыты бойынша
Шығындар құрамы бойынша
Өзіндік құн түрлері бойынша
Жылдық
Тоқсандық
Айлық
Толық
Өндірістік
Шығындардың пайда болу орындары, бригадалық
Цехтік
Нақты
Жоспарлы
Нормативті
Провизорлық

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
Өндірістік шығындардың есебі мен аудиты80 бет
Аймақ экономикасы дамуының кластерлік принципі9 бет
Дайын өнімнің есебі29 бет
Диспетчердің теміржолдық вокзалдардағы жолдық билеттерді шапшаң дайындауға арналған АЖ жетілдіру52 бет
Жетібай кен орнында өз мәнінде игеру мен пайдаланудың көптеген әдістері қолданылып игеріледі66 бет
Корпорацияның негізгі және меншікті капиталдарын қалыптастыру25 бет
Кәсіпорын шығындары және өнімнің өзіндік құны8 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық және өндірістік шығындары96 бет
Көмірсутегілік шикізатты өндірудің технико- технологиялық ерекшеліктері111 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь