Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I Бағалы қағаздарды шығару және оның элементтері

1.1 Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.1.1 Бағалы қағаздар түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1.2 Жекешелендіру . бағалы қағаздар нарығын дамытудың негізі ... ... ... ...17

1.3 Қор биржасы және оның қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

II Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығы

2.1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы.20

2.2 Бағалы қағаздар нарығын реттейтін жүйелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

2.3 Бағалы қағаздар нарығына қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Қазахстан Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі жаңа, нарықтық, мемлекет реттейтін экономикаға өтуі елімізге қаржы нарығын және оның қызметін қамтамасыз ететін институттардың құрылуын талап етеді. Бұл өте күрделі және ауқымды мақсат. Көптеген жылдар бойы елімізде шын мәнінде де ия қаржы нарығы, ия оның инфрақұрылымы, яғни 2-ші деңгейлі және инвестициялық банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. Қаржы саласының барлығын мемлекет айрықша құқықпен өзіне қаратып, барлық кіріс көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге жұмсап отырады.
Нарықтық экономика — адамзат өркениеттілігінің ең жоғарғы жетістігі және өндірісті ұйымдастырудың ең тиімді түрі екендігін дүниежүзі мемлекеттерінің көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдеген ақиқат шындық.
Қаржы нарығы — мемлекеттің бүкіл ақша қорларының жиынтығы. Жалпы қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және бірін-бірі толықгырып тұратын, бірақ әрқайсысы өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтан түрады:
1) Айналымдағы қолма-қол ақша нарығы.
2) Несие капиталының нарығы.
3) Бағалы қағаздар нарығы.
Осы үш нарықтың ішінде бағалы қағаздар нарығын қарастырайық. Қазіргі кезде егемен жас мемлекеттер бюджет тапшылығын толтыру мақсатында бұрынғы үйренген әдіс - ақша белгілерін шығарумен шұғылданбай, оның орнына мемлекеттік бағалы қағаздар шығарумен айналысуда. Жергілікті басқару органдары да дәл осы жолды пайдалануда.
Бағалы қағаздар нарығы экономиканың кез келген саласының өз қажетіне ақша қорын алуына жол алуда. Мысалы, акция шығарып осы қорды үнемі, яғни кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады, ал облигацияны шығару несиені банктен алудан тиімділеу жағдай жасайды. Бұл айтылғандар бағалы қағаздар нарығын өрістетуге мүмкіндік береді.
Бағалы қағаздар нарығы басқа нарықтардан өзінің айрықша тауарымен өзгешенеледі. Ол өзгеше тауар — бағалы қағаздар. Олар біріншіден меншік белгісі, екіншіден қарыз міндеттемесі, яғни олар бойынша табыс алу құқы және табыс төлеу міндеттемесі пайда болады. Бағалы қағаздар ақша капиталының немесе басқа материалды құндылықтардың орнына жүретін "символы" болғандықтан оны "қордың құндылықтары" болып та есептеледі. Себебі тек сол құралды пайдаланып, нақты құндылықтарға қол жеткізуде немесе сол құндылықтар бір субъектіден екіншіге ауысуына болады. Сонымен бағалы қағаз нарығы капитал нарығының яғни ақша және басқа материалдардың құндылықтардың нақты қызметін көрсетеді. Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын процестердің реттеушісі.
1. Жуков Е. Ф. Ценные бумаги и фондовые рынки: учебное посоьие для вузов. – М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 1995.

2. Бағалы қағаздар нарығы. Б.А.Көшенова, Алматы, Экономика, 1999.

3. Банковское дело. Г.С.Сейткасымов, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.

4. Бухгалтерский учет и отчетность в банках. Г.С.Сейткасымова, К.О.Шаяхметова, Г.ТАбдраимова, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.

5. Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп беру. Н.А. Ғұмар, Р.Ж.Қалығұлова, Алматы, Арыс,2000.

6. Ценные бумаги и их регулирование в РК. Ф.Карагусов, Алматы, Каржы-Каражат, 1995.

7. "Банки Казахстана" журналы №5 2000ж.

8. Семенкова Е. В. Операции с ценными бумагами. – М.: Переспектива, “ИНФРА-М”, 1997 – 328с.

9. Мейірбеков. А.Қ, Әлімбетов. К.Ә. - “Кәсіпорын экономикасы”. Алматы, 2003.

10. Бабақұлы. Б. - “Тәуелсіздік, нарық, экономика”. Алматы, 1996.

11. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.

12. Деловая неделя. 1997. №12,

13. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.

14. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.

15. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития // Российский экономический журнал. 1992. №10.

16. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………………………….3
I Бағалы қағаздарды шығару және оның элементтері
1.1 Бағалы
қағаздар....................................................................
...........................5
1.1.1 Бағалы қағаздар
түрлері.....................................................................
.........7
1.2 Жекешелендіру – ... ... ... ... Қор ... және оның ... ... Республикасында бағалы қағаздар нарығы
2.1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығына
қатысушылар...................................................24
Қорытынды...................................................................
..................................................26
Қосымшалар.......………………………………………………………………………28
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................…………………………………....29
КІРІСПЕ
Қазахстан Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі ... ... ... ... өтуі ... ... ... және
оның қызметін қамтамасыз ететін институттардың құрылуын ... ... ... ... және ... ... Көптеген жылдар бойы елімізде шын мәнінде
де ия қаржы нарығы, ия оның ... яғни 2-ші ... ... ... ... ... ... болған жоқ. Қаржы
саласының барлығын мемлекет айрықша құқықпен ... ... ... ... ... ... ... міндеттерге жұмсап отырады.
Нарықтық экономика — адамзат өркениеттілігінің ең жоғарғы жетістігі
және өндірісті ... ең ... түрі ... ... көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдеген ақиқат шындық.
Қаржы нарығы — мемлекеттің бүкіл ақша қорларының жиынтығы. ... ... ... ... және ... толықгырып тұратын, бірақ
әрқайсысы өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтан түрады:
1) Айналымдағы қолма-қол ақша ... ... ... нарығы.
3) Бағалы қағаздар нарығы.
Осы үш нарықтың ішінде бағалы қағаздар нарығын қарастырайық. Қазіргі
кезде егемен жас мемлекеттер бюджет тапшылығын ... ... ... әдіс - ақша белгілерін ... ... оның ... ... ... ... ... Жергілікті басқару
органдары да дәл осы жолды пайдалануда.
Бағалы қағаздар нарығы экономиканың кез келген саласының өз ... ... ... жол ... Мысалы, акция шығарып осы қорды үнемі, яғни
кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады, ал ... ... ... ... тиімділеу жағдай жасайды. Бұл айтылғандар бағалы ... ... ... береді.
Бағалы қағаздар нарығы басқа нарықтардан өзінің айрықша тауарымен
өзгешенеледі. Ол өзгеше тауар — ... ... Олар ... ... ... ... міндеттемесі, яғни олар бойынша табыс алу құқы
және табыс ... ... ... болады. Бағалы ... ... ... ... ... ... орнына жүретін "символы"
болғандықтан оны "қордың құндылықтары" болып та есептеледі. Себебі тек сол
құралды пайдаланып, нақты ... қол ... ... ... бір ... ... ... болады. Сонымен бағалы қағаз
нарығы капитал нарығының яғни ақша және ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада
күтпеген кездейсоқ болатын процестердің реттеушісі.
Экономикасы дамыған ... ... ... көмегімен қосымша
капитал алу анағұрлым жеңіл. Акция және ... ... ... ... және ... ... 2 ... эмиссиялық проспектісін шығарып және
нарыққа қатысушылардың оларды талқылауына 2-4 жеті, ... ... ... және есеп ... 2-3 жеті уақыт кетеді екен. Қорытындысында 1,5-2
ай ішінде эмитент (шығарушы) өзіне қажетті ... ... оны ... ие ... Сонымен бағалы қағаздар нарығы — экономикалық өрлеуді көп
жағдайда қаржыландыратын ең оңай және ең қолайлы қаржы көзі.
1 Бағалы ... ... және оның ... ... ... ... — ең ... мүлікті иемденуде құқық беретін ақшалы
құжат немесе қарыз ... ... ... ... қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы немесе жазылуы жөнінен екі түрлі болуы мүмкін:
не заң ... ... жеке ... ... не ... ... ... Егер басқа адамға иемденуге берілсе бағалы ... ... ... ... ... ... ... Оны иемдену құқын береті құжатты
сертификат деп атайды.
Шығаруы ... ... ... ... және ... тыс ... ... бөлінеді. Нарықтан тыс бағалы ... ... ... ... ... ... қағаздардың ерекше түрі. Оларға
жинақ облигациялары, ... ... ... ... ... және сол ... ... Жинақ облигациялары негізінен
және тұлғалар арасында орналастырылады. Бұл бағалы қағаздар қазірге ... кең ... ... ... ... және жеке зейнетақы
облигациялары, оларға, мысалы, АҚШ-та біреуге жалданбай-ақ өзалдына қызмет
істейтін адамдардың ақшасына шығарылған облигациялар жатады. Ал ... ... ... орта мерзімді, ұзақ ... ... ... тек жергілікті басқару органдарына ғана сатылады. Бұл ұйымдар
шамалы болса да табыс әкелетін, бірақ салық ... ... ... ... ... тыс ... қағаздар әртүрлі қорларға немесе банктерге, оның
ішінде шет ел ... және ... ... ... ... ... ... құқық береді. Бұл бағалы қағаздарды шығару шарты бойынша
иемденуші — заңды немесе жеке тұлғалар — ... ... ... ... жоқ. ... бұл қағаздар нарықта еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы ... ... ... ... ... үшін шығарылуы кең өрістеген облигациялар
жатады. Соңғы кездерде барлық дамыған елдерде нарық тыс бағалы ... ... және ... ... өзгерту әрекеттерін айтады.
Бағалы қағаздарды шығарып, оны айналымға түсірушіні эмитент деп атайды.
Олар ... ... ... ... ... мекемелер, ұйымдар
Республикалық басқару органдары
Жергілікті басқару органдары
Акционерлік қоғам
Жеке кәсіпорын
Мемлекеттік рез.еместер
|1 |Өндіріс секторының |
|2 ... |Осы ... жаңа |
| ... ... ... |
|3 ... ... қоғамдар |
|4 |Биржалар |
|5 ... ... |
|6 ... ... |
| |компаниялар ... ... ... ... ... бірінші иемденушілерге сату мына
түрде жүзеге асырылады;
1- Қоғам ... ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталының көлемін жаңадан акция шығарып
өсіргенде;
3- заңды тұлғалардың, яғни ... ... ... және ... ... ... шығару арқылы қарыз капиталын
пайдаланғанда.
Сонымен қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құрылтайшылар ... ... ... ... ... ... оның акцияларына жазылуға
болмайды. Эмитент және ... ... ... келісімімен бағалы
қағаздарды алғашқы иемденуші инвестициялық институттар ... ... ... ... сату тәртібін түсіндіретін эмиссия ... ... ... Оны ... ... жариялау міндетті. Эмиссия
проспектісінің бірінші тарауында ... ... ... ... ... аты мен ... ... және эмиссия
проспектісіндегі деректердің дұрыстығына ... ... ... Ал ... ... инвестициялық мәлімдеме жарияланып, онда
инвестицияның маңызы және инвестициялық саясаттың ... ... ... ... ... ... жұмысы баяндалады. Үшінші
тарауында ... ... ... ... ... жарияланады: Ол
мәліметтер арасында:
- кәсіпорын құрылған кездегі оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын бағалы қағаздардың түрі, оның ... ... ... акция сатуды бастау және сақтау күндері;
- бір инвестор сатып ... ... ... ... ... ... сату түрі; кейбір инвесторларға сатып алуды шектеу; эмитенттің
адресі мен телефоны бар;
Эмиссия проспектісінің басқа тарауларын да ... ... ... ... ... ... ... және олардың
қоғамның жарғылық ... ... ... ... ... уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ішінде қызмет орны, оның
ішінде ... ... тыс ... ... ... мәліметтер көрсетіледі.
Бұдан басқа, проспектіні тіркеу кезінде болған эмитент пен оның ... ... арыз және ... ... ... ... қаржылық
жағдайы жөніндегі есеп пен қызмет нәтижесі баяндалады. Эмиссия проспектісін
шығару эмитенттің сенімділігін, инвесторлар мүддесінің қорғалуын, ... ... ... нарығы қызметін бақылауға көмектеседі.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады.
Оларды шығарушылардың барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Ұлттық комиссияда тіркеуден өтіп,
мемлекеттіктіркеу номерін алуы қажет.
1. ... ... ... ... ... ... ... критерийлер бойынша ажыратады:
бағалы қағаздардың түрлері бойынша: ... ... және ... ... бойынша: кәсіпорындардың бағалы қағаздар рыногы,
мемлекеттік бағалы қағаздар рыногы; ... ... ... ... ... ... бойынша: қысқа мерзімді, орта мерзімді
және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бойынша:
кассалық, форвардтық т.б.; салалық критерийі бойынша.
Бағалы қағаздар рыногының жұмыс істеуі елдің экономикасында ... ... ... бар ... ... болуымен объективті түрде алдын
ала анықталады. Тек осындай ... ... ... ғана ... қағаздар
рыногында қаржы ресурстарына деген сұранымды көрсете отырып әрі оларды әр
түрлі шығындарға тиімді етіп ... ... ... ... мәмілелерін
жасай алады.
Қазақстанда қор рыногының ... ... ... заңнамасы
негізінде акционерлік қоғамдар, брокерлік және қор биржалары құрыла
бастаған 1991 ... ... Бұл ... ... ... және ... шешуші рөл атқарды. Қысқа мерзім
ішінде күллі ұлттық шаруашылық кешені ... ... ... жағынан
өзгеше кәсіпорындарға айналды, олардың көпшілігі нақты иесі бар акционерлік
капитал ретінде көрінді. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... 30-ға жуық акционерлік коммерциялық
банктің акциялары тіркелінді. Бұл ... ... ... ... ... сом болды. Соның ішінде банктердің үлесі 80 %-ды құрады.
Алайда акционерлік қоғамдардың, брокерлік және қор биржаларының ... ... ... ... және ... ... ... бірге
бағалы қағаздардың жұмыс істеу ережесінің қанағаттанғысыз дәрежесі тежеді.
Рыноктық ... ... даму ... ... Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комисиясы құрылған 1995
жыдан басталады. 1995 ... 19 ... ... ... ... қор ... – Орталық Азия қор биржасы (ОАҚБ) жұмыс істей бастады.
1995 жылдың 21 сәуірінде ... ... және қор ... ... ... заңы ... ... бағалы қағаздар
рыногын құқықтық реттеуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... және дамытудың бағдарламасы
әзірленді. "Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарызының ұлттық ... ... ... және өтеу ... ... ... ... 1997 жылдың басынан Қазақстан Республикасының
Парламенті бағалы қағаздарды ... үш заң ... ... ... ... ... ... қағаздармен жасалған мәмілелерді тіркеу
туралы", "Қазақстан Республикасындағы инвестицияық ... ... ... ... ортасынан бастап "Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі"
Жабық акционерлік қоғамы құрылды, оның функциясы ... ... ... ... ... ... ... жүргізу болды. Қазақстанның
қаржы рыногын мемлекеттік реттеу жүйесінің тиімділігін арттыру және ... ... ... мақсатында 2001 ... ... ... ... Республикасының Бағалы қағаздар жөніндегі
ұлттық комиссиясы таратылып, оның ... мен ... ... ... берілді.
Әлемдік қаржы дағдарысының және экономиканың нақты секторларындағы
өндірістің құлдырауынан туындаған ... және ішкі ... ... ... рыногына тигізген жайсыз әсеріне қарамастан, ол даму
үстінде. Республиканың бағалы ... ... ... ... ... кездері айтарлықтай белсенді бола түсті.
"Бағалы қағаздар рыногы ... ... ... заңының
қабылдануы қор рыногында ... ... одан әрі ... ... Бұл заңның қызмет аясы "Акционерлік қоғамдар туралы"
Қазақстан Республикасының заңы (2003 ... ... 13-і) ... ... рыногының қызмет ететін сферасы болып отырған бағалы қағаздар
рыногының толыққанды жұмыс істеуіне кең жол ... ... ... ... ... алты ... уақытты алды және
қазіргі уақытта оның мынадай құрылымы қалыптасып отыр:
Бастапқы рынок
Мемлекеттік емес ... ... ... рыногы:
бастапқы орналастыру секторы;
сатып алу-сату секторы.
Корпорациялық облигациялар рыногы
Акциялар рыногы:
МЕБҚ-мен ... ... ... ... ... (МБҚ) ... сатып алу-сату секторы;
МБҚ-мен жасалатын репо-операциялар секторы
Қайталама рынок
Қор ... тыс ... ... ... баға ... ... ... ұйымдастырушы.
Бағалы қағаздар – иеленушілеріне мүліктік құқықтар және белгілі бір
ақша сомаларын ... ... ... ақшалай немесе тауарлай құжаттар.
Бағалы қағаздардың бір ерекшелігі ретінде олардың мүліктік сипатын
айтуға болады. Яғни ... ... ... ... оның ... ... мүлікке құқылы екендігін куәландыратын белгілі бір жазбалар мен басқада
да белгілеулердің жиынтығы. Бұл белгілі бір ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді. Сондай - ақ ... ... ... ... ... ... ... меншігіне қатысуға және басқаруға
құқық береді.
"Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қағаздар қолданылады, олар мемлекеттік және мемлекеттік
емес болып бөлінеді.
Бағалы қағаздар рынок шаруашылығы жүйесінде ақшаны ... ... ... ... ыңғайлы әрі тиімді құрал ... ... ... бір ... табыстарына ортақтасуға мүмкіндік бере
отырып, бағалы қағаздар іскерлік белсенділікті арттыра түседі және ... ... ... ... ... шығарылуы әдетте нақтылы шаруашылық
келісімшарттарға негізделеді.
Бағалы қағаздар бойынша олардың иелеріне дивидендтер немесе пайыздар
түрінде табыстар ... ... - ақ бұл ... ... ... өзге ... басқа тұлғаларға беру мүмкіндігі қарастырылады.
Бағалы қағаздар құжатсыз бағалы ... және ... ... ... ... Құжатсыз бағалы қағаздың өмір сүруінің классикалық
нысаны – қағаз нысаны, бұл нысанда ... ... ... ... өмір ... ... рыногының дамуы бағалы қағаздардың көптеген түрлерінің, ең
алдымен эмиссиялық бағалы қағаздардың қызметтің құжатсыз нысанына ... ... ... ... сан алуан: ақшалай бағалы қағаздарға
акциялар, облигациялар, векселдер, ақша чектері ... ... ... ... ... ... беретін тауарлай бағалы
қағаздарға ... ... ... ... ... ... банк
кредитін алғандығын растайтын құжаттар, борышқорлық қолхаттар, өсиетхат
(өсиетнама), лотерея билеттері, ... ... ... ... ... ...... жұмсаудың
объектісі болып табылатын бағалы қағаздар (акциялар, ... ... ... және ... емес бағалы қағаздар – бұл ... ... ... ... есеп - қисаптарға қызмет көрсететін бағалы қағаздар.
Эмитенттің құқықтық мәртебесін, инвестициялық және ... ... ... мүддесін қорғау кепілдіктерін және
басқа факторларды ескере отырып қор бағалы ... үш ... ... ... және ... ... бағалы қағаздар – бұл мемлекеттік ішкі борыштың болуының
нысаны; эмитенті мемлекет болатын борышқорлық бағалы қағаздар. Мемлекеттік
бағалы ... ... көп ... қазынашылық векселдер мен
міндеттемелер, ... және ... ... ... ... ... ... жергілікті органдарының
борышқорлық міндеттемелері жатады.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар корпоративтік және жекеше ... ... ... ... ... бағалы қағаздар болып
кәсіпорындардың, ұйымдардың, банктердің борышқорлық міндеттемелері мен
акциялары қызмет ... ... ... ... ... вексель бағалы қағаздарға
жатпайды (өйткені ол – кредиттік ақшалардың түрі). ... ... ... ... алу - сату ... ... векселді шартты түрде
бағалы қағаздарға жатқызуға болады. Вексель – қарызалушы кредиторға беретін
және ... ... ... мерзімде векселде көрсетілген
соманы талап етуіне даусыз құқық беретін, заңмен ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысудың нысаны
ғана емес, сондай - ақ бұл коммерциялық ... ... өнім ... үшін ... ... ... кәсіпкер вексель берілген уақыт
ішінде банктегі есеп айырысу шотындағы өзінің ақшаларын шығын қылмайды. Ал
бұл ... ... ... векселде көрсетілген сомада және мезгілге оған
коммерциялық кредит береді дегенді білдіреді.
Егер бағалы қағаздар кейін салынған ақшалай сомаларды қайтара ... ... ... онда олар ... ... ... Бұлар
облигациялар, банк сертификаттары, векселдер және басқалары. Иеленушілік
бағалы қағаздар тиісті ... ... ... ... ... ... ... және басқалары.
Қазіргі дүниежүзілік практикада өмір сүретін бағалы қағаздар негізігі
және туынды болып бөлінеді.
"Бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... ... осы
қағаздардың барлық активке қатынасы бойынша құқықтарды куәландыратын ... ... ... бағалы қағаздарға фьючерстер, опциондар,
форвардтар, варранттар, своптар, споттар, депозитарийлік куәліктер, жазылыс
құқықтыры және ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Туынды бағалы қағаздар рынокта айналыста жүрген корпорациялық бағалы
қағаздардың ... ... ... ... ... ... бір ... қаржы
және баға тәуекелдіктерін сақтандыруға (хеджерлеуге), өтімділіктің артуына,
қарыз алу ... ... ... рынокқа шығу мүмкіндігін алуға
байланысты.
Сөйтіп, бағалы қағаздар – бұл ... ... ... ... ... саналуандығы. Сонымен бірге олар өздеріне тән
ортақ белгімен оларды тұлғаланған мүліктік құқықты өткізу үшін ... ... ... ұсынбалы, ордерлік және атаулы болуы мүмкін. Атаулы
бағалы қағазбен куәландырылған құқықтар онда аталған адамға тиесілі болады.
Ұсынбалы ... ... ... ... ... ... ... болады. Ордерлік бағалы қағазбен куәландырылған құқықтар ... ... ... ... ... ... Республикасында айналыста мемлекеттік,
корпоративтік және басқа (фьючерстер, опциондар, ... ... т.б.) ... ... ... ... арасында ақшаға да, мүлікке де құқықтар беретін
акциялар ерекше орын алады.
Акция – акционерлік ... ... және ... ... түрі мен
санатына байланысты дивиденд алуға, қоғамды басқаруға қатысуға және қоғам
таратылған жағдайда оның қалған мүлкінің бір ... ... ... ... ... қағаз.
Қазақстанның практикасында еңбек ұжымының акциялары, кәсіпорындардың
акциялары және қазіргі кезде акционерлік қоғамдардың ... ... екі түр ... тура ... акциялар болып табылмайды. Бұл
жұмыскерлердің жинақ ақшасының және кәсіпорындардың бос ... ... ... басқа кәсіпорындардың мүлкіне қатысудың өзгеше нысаны.
Еңбек ұжымының акциялары тек өз кәсіпорнының жұмыскерлері ... және оның ... үшін ақша ... туралы куәліктер болып табылды.
Мемлекет ... алу және ... ... іске ... ... ... ... мүлкіндегі үлесін
анықтайтын еңбек ұжымдары мүшелерінің акциялары шығарылды. Мұндай акциялар
айналысқа түспейді: ... ... ... ... ... ... қандай болсада сатуға құқығы болмады. Қызметкердің жұмыстан босанған
жағдайында оған тиесілі акцияларды кәсіпорын белгіленген мерзім ... ала ... ... ... мен ұйымдар шығарды. Бұл
акциялар 1988 жылдан ... ... ... мен ... ... ... кооперативтердің арасында таратыла бастады. Бұл
тәрізді ... іс ... ... ... ... және меншіктің
акционерлік нысанының дамуына қарай ... ... ... ... ... алу және жекешелендірудің ... ... ... ... ... ... бір ... шетелдік тұлғаларды қоса (қаржы- шаруашылық қызмет
жөніндегі шектесушілер мен басқа әріптестерге) қызығушы заңи немесе ... ... құны ... ... ... ... сатылды. Акциялардың
бұл бөлігі өзінің дәл ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың акцияларын
шығару арқылы өзінің артықшылықтарын білдіреді. Акционерлік ... ... не жай және ... ... ... ... ... нысанда (электрондық жазбалардың жиынтығы түрінде) шығарылады.
Акция бөлінбейді. Егер акция ортақ меншік құқығымен ... ... ... ... бәрі бір ... деп ... және өзінің жалпы
өкілі арқылы акция куәландырылған құқықтарды пайдаланады.
Жай акция дауыс беруге енгізілетін барлық ... ... ... дауыс беру құқығымен акционерлердің жалпы ... ... ... таза ... ... ... дивидендтер, сондай-ақ қоғам
таратылған жағдайда Қазақстан Республикасының ... ... оның ... бір ... алу ... береді.
Артықшылықты акциялардың меншік иелері – акционерлердің жай
акциялардың меншік ... ... ... ... ... , ... ала ... кепілдік берілген мөлшерде дивидендтер
алуға және қоғам таратылған кезде белгіленген ... ... ... ... ... бар. ... ... акцияларының саны оның
жарияланған акцияларының жалпы санының 25 пайызынан аспауға тиіс.
Акциялар атаулы, сондай - ақ ұсынбалы ... де ... ... ... алыс - ... акционерлік қоғамның акцияларын тіркеу
кітабында тіркелетін акциялар. Ұсынушыға арналған ... – оны ... оның ... ... ... ретіндегі заңды құқықтарын
қуаттайтын акция түрі. Атаулы акциялардан өзгеше түрде ... ... жаңа ... ... ... етпей - ақ бағалы қағаздар
рыногында еркін сатып алу - ... ... ...... ... оның ... құнының тіркелген
пайызы түрінде табыс түсіретін бағалы қағаз; мемлекет немесе кәсіпорын ... ... ... ... бір шарттар негізінде беретін борыштық
міндеттеме; жалған капитал нысандарының ... ... ... ... ... ... онда ... сыйақыны (мүддені) не өзге
мүліктік құқықты алуына ... ... ... ... құны – ... ол ... ... белгіленген, купондық облигация бойынша
пайызбен көрсетілетін ... ... ... ... ... - ақ
облигацияны өтеген кезде оны ұстаушыға төленуге тиісті сома. Облигациялар,
сөйтіп, олардың иелері (кредиторлар) мен бұл ... ... ... ... ... қарыз қатынастарын растайды.
Облигациялар атаулы, сондай – ақ ұсынбалы, ... және ... ... ... ... ... шектеулі болып шығарылуы
мүмкін. Кәсіпорындар ... ... ... ... ал ... жеке ... ... сатып алады.
Облигациялардың мынандай түрлері болады:
агенттік облигация;
ипотекалық облигация;
қамтамасыз ... ... және ... қарыздардың облигациялары;
мемлекеттік емес облигациялар;
кәсіпорындардың облигациялары.
Агенттік облигация – қаржы агенттігі шығаратын облигация.
Ипотекалық облигация – жылжымайтын мүліктермен ... ... ... ... шарттары бойынша талап ету құқығы кепілімен
(ипотекалық куәліктердің кепілін қоса алғанда), сондай - ақ ... ... ... ... ... белгіленетін өзге де
жоғары өтімді активтермен қамтамасыз етілген облгация және тұрақты пайыз
әкелетін ұзақ ... ... ... ... облигация – эмитент міндеттемелерін орындау
эмитент мүлкінің кепілімен, кепілдік берумен және Қазақстан Республикасының
азаматтық ... ... өзге де ... қамтамасыз етілген
облигация.
Ішкімемлеккеттік және жергілікті қарыздарды өткізуден алынған
қаражаттар ... ... ... Бұл ... ... ... ... Пайыздық ішкі және жергілікті қарыздардың
облигациялары бойынша табыс облигациялардың ... ... ... ... ... купондарды төлеу жолымен қарыздарды ... ... ... ... және ... сәйкес шығарылады және таратылады.
Бағалы қағаздар құрамында мемлекет тарапынан, ... және ... ... ... ... куәландыратын мемлекеттік бағалы
қағаздар (МБҚ) ерекше болып келеді. Олар әр ... ... ... міндеттемелер, қазынашылық боналар, қазынашылық ... және ... ... ... айырмашылық іс - әрекет ету
мезгіліне, табыстарды төлеу мен өтеу шарттарына, айналымдылықтың ... ... ... ... ... мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер (МКМ) нысанына түрленген,
олардың мәні "Мемлекеттік кредит және ... ... ... ... қаралған.
Қазынашылық міндеттемелер ерікті негізде халық арасында таратылатын
мемлекеттік бағалы ... ... ол ... ... ... ... және осы бағалы қағаздарды бүкіл иелену кезеңінде тіркелген
табыс алуына құқық береді.
Боналар – ... ... ... органдар, мекемелер,
фирмалар шығаратын және ұстаушылары сатып алу және төлем ... ... ... ... ... мына бағалы қағаздар жүр: Ұлттық банктің қысқа
мерзімді ноталары, қаржы министрлігінің бағалы қағаздары (МЕККАМ, ... ... ... ... және ... ... ... банктің қысқа мерзімді ноталары 7 күннен 1 жылға дейін айналыс
мерзіміндегі мемлекеттік бағалы қағаздар болып табылады. Олар ақша - ... ... іске ... және айналымдағы ақша массасын жедел
реттеу үшін ... ... 1995 ... бері ... ... бағалы қағаздармен жасалатын операциялардың инвесторлар
үшін тартымды түрі мемлекеттік қысқа мерзімді қазынашылық міндеттемелерді
(МЕККАМ) сатып ... ... ... ... ол ... сатып алу-
сату келісімшартымен ресімделеді. Айналыс мерзімі – 3, 6, 9, 12 ... ... ... ... министрлігі шығарады, қолданыстағы
заңнамаға сәйкес Қазақстанның бағалы ... ... ... ... ... орта мерзімді қазынашылық валюталық міндетемелер (МЕОКАМ)
Қазақстан Республикасының ... ... ... қағаздары болып
табылады, республикалық бюджеттің ... ... ... Үкіметтің атынан Қаржы министрлігі шығарады және бағалы қағаздар
рыногында еркін айналыста болады. Олардың ... ... – 1 ... 5 ... ... қоса алғанда.
Қазынашылық валюталық міндеттемелер ұстаушыларға өтеу кезінде олардың
атаулы құнын алуға және төленетін атаулы құнға ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру үшін пайдаланылатын
қаржы құралдарын түрлендіру мақсатында Қазақстан Республикасының аумағында
айналым мерзімі бір жыл және бір ... ... ... индекстелген
қазынашылық міндеттемелер де шығарылды, оларды республикалық бюджеттің
ағымдағы тапшылығын ... ... ... ... ... (эмитент ретінде) шығарады және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногында
еркін айналыста болады.
2005 жылы айналыстағы мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... 29,5 %-ға ... Ұлттық банк ноталарының көлемі
58,7 %-ға 161,0 миллиард теңгеге дейін қысқарды, Қаржы ... ... 297,2 ... ... ... ... банк ноталарының тиімді табыстылығы бір ... ... ... 2,24 %-ға төмендеді. МЕОКАМ-ның – қаржы министрлігінің ең
көп тараған облигацияларының тиімді ... ... ... ... ... Ұлттық банк ақша рыногын реттеудің негізгі құралдары
ретіндегі меншікті депозиттерінің ролін арттыруға тырыса ... ... ... ... министрлігінің өз кезегінде жылдың көп
бөлігінде бөджеттің ағымдағы ... ... ... шығаруға
мүмкіншілігі де, тіпті қажеттігі де болмады.
Ұлттық валюта номиналдандырылған айналыстағы
мемлекеттік бағалы қағаздардың құрылымы
(мезгілдің соңына)
| |2004 ж |2005ж |
| МБҚ, ... млн. ... |650171 |458222 ... ішінде ҚР Ұлттық | Көлемі |389605 |161000 ... ... ... | | | ... | | | |
| ... |3,9 |2,24 |
| ... | | ... | ... млн. ... |251810 |297222 ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | |
| ... | ... |21185 |34000 |
| | ... |4,88 |2,94 |
| | ... | | |
| ... | Көлемі |1939 |720 |
| | ... |4,73 |4,14 |
| | ... | | |
| ... | ... |215 |215 |
| | ... |4,16 |4,16 |
| | ... | | |
| ... | ... |143210 |163987 |
| | ... |6,65 |5,58 |
| | ... | | |
| ... | ... |62110 |62110 |
| | ... |6,08 |6,08 |
| | ... | | |
| ... | ... |22190 |36190 |
| | ... |0 |0 |
| | ... | | |
| | ... | ... |961 | ... БҚ, ... |8755 |... ... ... | | |
| |
| ... ... ... ... айналыс мерзімі |
|7 ... 1 ... ... |
| ...... ... ... ... ... ... мерзімі 3,6,9,12 ай ...... орта ... ... ... ... ... айналыс мерзімі 1 жылдан жоғары 5 жылға дейін қоса ... ...... ұзақ ... ... ... ... айналыс мерзімі 5 жылдан жоғары ...... орта ... ... ... ... мерзімі 1 жылдан жоғары 5 жылға дейін қоса санағанда ...... ұзақ ... ... ... ... ... мерзімі 5 жылдан жоғары ...... ұзақ ... ... ... ... айналыс мерзімі 5 жылдан жоғары ...... ... ... ... міндеттемелер, |
|айналыс мерзімі 1, 2, 3 жыл ... ... ... ... ... ... ... шығару туралы 2008 жылғы жоспары
|Аукцион өтетін айлары |Мемлекеттік бағалы |Көлемі, |
| ... түрі ... ... |
|Қаңтар ... |13,0 |
| ... |14,0 ... ... |13,0 |
| ... |12,8 ... ... |11,0 |
| ... |14,0 ... ... |15,0 |
| ... |12,0 ... ... |13,0 |
| ... |15,0 ... ... |11,0 |
| ... |12,8 ... ... |13,0 |
| ... |15,0 ... ... |12,0 |
| ... |13,0 ... ... |13,5 |
| ... |15,0 ... ... |11,0 |
| ... |13,4 ... ... |12,9 |
| ... |14,0 ... ... |11,0 |
| ... |13,0 |
| ... |10,0 ... |323,44 ... ... 7 жыл және өтеу күні 2007 жылғы 11 мамыр,
бастапқы құны 1000 АҚШ ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздары –
Еурооблигациялар шығарылды.
Депозит және банк сертификаттары – жинақ ақшаны тарту үшін тек ... ... ... ... Бұл ... бағалы қағаздар болып
табылады, яғни олар бойынша талап құқығы басқа тұлғаларға қайтуы (шегінуі)
мүмкін. Депозит және ... ақша ... ... ... ... айырмашылығы депозит сертификаттарының иелері заңи
тұлғалар, ал жинақ ақша ... ... жеке ... ... қағаздардың өзінен басқа дамыған экономикалық жүйелердің
қаржы рыногында нақтылы бағалы қағаздарды, валютаны, ... ... ... және ... ... иелерінің құқығын куәландыратын туынды
қаржы құралдары (деривативтер) деп аталатындар: фьючерстік және опциондық
өзара шарттар, ... және ... ... ... ... ... биржа индекстері бойынша опциондар мен фьючерстер
және бірқатар басқалары пайдаланылады. Фьючерстік ... ... ... мәмілелер, олардың мәнісі қаржы және ... ... ... ... валютаны мәміле жасау сәтінде
тіркелетін бағамен сатып алуда және ... бұл ... ... ... уақыт аралығында (2-3 жылға дейін) орындалады. Своптар кезінде шұғыл
жеткізілім шартымен ("спот" ... ... ... құндылықтарын,
валютаны, басқа заттарды тауарларды сатып алу (сату) ... ... бұл ... ... ... ... бір мерзімге кері мәміле
жасалады. "Своп" операцияларының алуан түрлері бар, ... ... ... алтынмен байланысты және басқа операциялар. Опциондарда
мерзімдік биржа мәмілелеріне енгізілген шарт бойынша тараптардың біріне
мәміленің ... ... ... ... шарттардың бірін таңдау
немесе оның бастапқы шарттарын өзгерту құқығы беріледі. Жазылыс құқықтары –
болған акционерлерге компания ... жаңа ... ... ... ... бағалардан неғұрлым төмен бағалар бойынша сатып алуға
құқық беретін бағалы қағаз. Депозитарийлік ... – бұл ... ... ... үлестерді иелену туралы куәлік болып табылатын
туынды бағалы қағаз. ...... ... ... олар белгілі бір
баға бойынша белгілі бір кезеңнің ішінде эмитенттің акцияларды сатып алуға
жеңілдікті құқығын ... ... ... ... 5-20 жыл.
1.2 Жекешелендіру – бағалы қағаздар нарығын дамытудың негізі
Бағалы қағаздар нарығы тек әдеттегі тауар ақша қатынастары және ... ... ... ... Мемлекеттік меншікті жаңа нарық
қатынастарына сай өзгерту тек оны ... ... ғана іске ... ... Достастығындағы елдерде бағалы қағаздар нарығы жаңадан
қалыптасып келе ... ... ... акцияландырумен тікелей
байланысты. Себебі, ... ... да, ... та ... ... ... нарыққа кең көлемде ... ... ... ... қағаздардың жаңа түрі - жекеменшік чектерін (купондар)
өмірге келтіреді. Бұл мемлекеттік бағалы қағаздар, өз ... ... ... ... ... бір ... ... құқық береді. Жекешелендіру чектеріне кез ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын ұжымы мүшелері өз кәсіпорынның акциясын
жеңілдікпен сатып алуға құқы бар. ... ... ... да ... ... ... Жекешелеендіру чегіне басқа акционерлік қоғамға
айналған кәсіпорындардың акциясын сатып алу ... да ... ... ... ... ала ақпарат құралдарында жарияланады. Сонымен
бірге жекеменшіктендіру чегіне арнаулы ... ... ... ... ... ... қорлар чектерді өздерінде көптеп шоғырландырып,
оған ... ... ... ... сатып алады, Инвестициялық
қорлардың акциясын сатып алушы сол қорлардың иемденушісінің ... ... Қор оған өз ... бір ... ... Инвестициялық
қорлар - жеке мекеме. Мемлекеттік инвестициялардың қорлаға салған чектерге
кепілдік ... ... ... жекешелендіру чегін мұра етіп қалдыруға,
сыйлық ретінде беруге де болады. Біздің елімізде жекеменшіктендіру ... ... ... Ол ... ... ... қорлар ашылып, халық
ол қорларға чектерін тапсырғаны мен олардың ... ... ... ... бір ... ... қағаздардың жаңа түрі — жекешелендіру
чегін нарыққа әкелсе, екінші жағынан кәсіпорындардың жаңа ұйымдастыру
құқықтың формасы — ... ... ... ... және ... жол ... Бұл ... жаңа акциялар мен ... ... ... ... ... ... ... да себепті
болады. Сонымен, кәсіпорындарды жекешелендіру — ... ... ... ... ... Қор ... және оның ... биржасы деген бағалы қағаздар сатып алатын және сатылатын негізгі
нарық орны. Қор биржаларында ірі ... ... ... ... ... ... грек сөзі — ... яғни әмиән деген мағынаны білдіреді.
Экономикасы дамыған мемлекеттерге биржалар бірнеше түрге ... ... қор ... тауар биржасы;
- еңбек биржасы.
Сонымен, биржа —нарықтың ұйымдасқан түрі, онда сұраным мен ұсыным
негізінде тауармен, ... ... ... ... және ... Ол — ... мен сатып алушылар келісілген келу ... ... ... жеке ... ... ... ... Қор
биржасының жұмысы жарғы бойынша ұйымдастырылады. Жарғыда қор биржасын құру,
оны ... ... және оның ... буынының қызметі, мүшелерінің құрамы
және сол сияқты ұйымдастыру принциптері анықталынады. Биржаның басты органы
болып "биржалық ... ... ал оның ... ... ... маклер
деп атайды. Олар бағалы қағаздар нарығында клиенттердің ... ... ... делдал болып операциялар жүргізеді. Себебі нарыққа
клиенттердің өздері ... ... яғни ... ... сол жұмысы
үшін куртаж деп аталатын төлем ақы алады. Брокерлер мен ... өз ... ... ... ... де ... қор биржасы — бағалы қағаз иелерінің ... ... ... ... бағалы қағаздарды сату және сатып алу жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының алғашқы нұсқаулары Кеңес ... ... 90-шы ... ... ... ... бола ... дамыған бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшін оның ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс;
- делдалдар мен басқа қатысушылар;
- ... ... яғни ... ... ... қор биржасы,
инвестициялық институттар және т.с.с;
- нарықты реттейтін және өзін-өзі реттейтін ... ... ... даму ... көп ... халықтың әл-
ауқатына байланысты. Себебі бағалы қағаздарға сұраныс ... ... ... халықтың табысының өсуі - Қазақстанда бағалы қағаздар
нарығы дамуының басты шарты. Республикада қалыптасқан жағдай сипаттағандай
бағалы ... ең ... және ең ... ... қарыз
міндеттемелері. Мемлекеттік қарыз міндеттемелері нарығының ерекшелігі оған
қатысушыларға ... ... ... ... элементі - Қаржы
Министрлігі;
екіншіден, ... банк — оның ... ... ... агенті,
сонымен бірге мемлекеттік бағалы қағаздардың дилері.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың төмендегідей түрлері ... ... ... ... мемлекеттік қазыналық облигациялар;
c) Қазақстан Ұлттық банкінің қысқа ... ... ... ... ... ...... берушінің вексель иесіне мерзімі жеткен
кезінде онда көрсетілген ақша сомасын сөзсіз ... ... ... Қазіргі кезде вексельдің екі түрі қолданылады: жай ... ... ... — бұл 2 ... ... келісімі, ал аудармалы вексельде
ақша үшінші адамға төленеді. Вексельдің иесі оны есеп ... Оның ... ... ... ... беретінін жаза алады.
Нәтижесінде төлеуші мүлдем ... адам ... ... ... ... арасында ерікті негіз орналастыратын мемлекеттік құнды
қағаздардың бір түрі. Ол осы ... ... ... ... және бұл ... ие болған бүкіл мерзім ішінде дивиденд түрінде
табыс алуына құқық беретінін растайды. Қазыналық вексельдер ұзақ мерзімді 5
жылдан 25 ... ... орта ... 3 ... 12 айға дейінгі мерзімде
шығарылады.
- Ұзақ ... ... ... ... ... жыл ... ... төленіп отырады.
- Орташа және қысқа ... ... ... ... ... яғни орташа мерзім міндеттемелер бойынша мерзімі біткен соң
сатып алу негізінде төленеді.
қазыналық вексельдер номиналдан кемітіліп сатылады, ... ... өз ... ... ... ... Қаржы Министрлігінің
тапсыруымен, шығарылуынан бір ай бұрын шарттары ескеріліп, ... ... ... ... ... ... қазына
вексельдерінің нақты құны, жазылу сомасы, проценттік ставка ... ... ... ... ... және ... ... көлемі
қолайлы екенін айтады. Қазыналық векселі бойынша бәсекелестік саудасы ... ... Бұл ... ... ... шарттар тандап алынады.
Қазақстан Республикасының заңды ұйымдарының ... ... ... қазынаның облигациялар ... ... ... орта және ұзақ ... бондар мен қазыналық
вексельдер жатады.
Орта мерзімді бондар Қаржы Министрлігімен шығарылады, ал ұзақ мерзімді
бондар Қазақстан Республикасы ... ... ... шығарылады.
Ұзақ мерзімді қазыналық бондар 5 жылдан 25 жылға дейінге мерзімге
шығарылып, заңды және жеке ... ... ... Қазынаның бондар
бойынша кіріс процент аудару арқылы төленеді.
Ұзақ ... ... ... орта ... ... 1 ... 5
жылға дейінгі мерзімде шығарылады. Оның өшірілуі жыл ... ... ... ... ... ... олар ... бұрын
өшірілуі мүмкін, бірақ міндетті түрде сатып ... 6-ай ... ... деп ... ... бір ... орындауға, яғни алған ақша
сомасын қайтаруды және белгіленген сыйақыны төлеуді міндеттенген жазбаша
қарыз құжатын айтады. Сонымен қатар ... ... ... мен осы ... ... ... арасындағы қатынасты куәландырады. Облигацияның
мынадай түрлері болады:
- ішкі мемлекеттік және жергілікті займдар облигациялары;
- кәсіпорындар облигациялары.
Кәсіпорындар облигацияларының барлық ... ... ... ... ... қаражаттар есебінен, ал азаматтар өзінің және құжаттары
есебінен сатып алады.
Ішкі мемлекеттік және жергілікті займдарды сатудан түскен қаржы тиісті
бюджеттік ... ... тыс ... ... Бұл ... банк ... Проценттерді ішкі мемлекеттік және жергілікті
займдар үшін займдарды қайтару кезінде проценттерді ... ... ... ... ... беріледі.
b) Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қысқа мерзімді валюталық
ноталары дегеніміз — бұл ... ақша ... ... ... ақша-
несие және валюта саясатының құралы. Сонымен қатар ол айналысқа ... ... ... бір түрі ... ... ... Ұлттық банкі валюта ноталарын 90 күнде дейінгі айналыс
мерзімімен айналымға шығарады және оның есеп ... ... ... ... ... нысанда шығарылады және оның нақты құны 100
валюта бірлігін ... ... ... ... ... ең төменгі дисконтталған бағаға тең. Ноталарды орналастыру
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі белгілеген ... ... ... қатысушыларды — "Алғашқы агенттер" арқылы жүзеге асырылады. Валюта
ноталарын орналастыру 2 әдіспен ... ... ... Алғашқы агентпен келісілген баға бойынша сату ... ... ... ... ең аз ... ... да, барлық
жарияланған эмиссия көлемі таламдалатын негіздегі дисконтпен аяқталады.
Ноталарды орналастыруға ... ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкі белгілеген мәліметтер беретін электронды ... ... ... аукционын жүргізуден 1 күн бұрын алғашқы
агенттерге хабарлау керек және оны ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары аукцион
өткізілетін күні шығару шарттарында белгіленген көлемде, бәсекелік және
бәсекелік емес ұсыныстармен бірге өтініштер бере ... ... ... ... ноталар саны, валютамен көрсетілген бір нотаның
ұсынылған дисконтталған бағасы көрсетіледі.
Егер алғашқы агенттен белгіленген уақытқа ... ... ... ... түспесе, сол сағаттан кейін түскен ақша бір күнге мерзімі
өтіп түскен ақша ... ... ... ... ... банкіне
деректер хабарлайтын электрондық жүйе арқылы ноталарды ... ... ... ... ... ... кейін алғашқы агенттер инвесторға қағаз
жүзінде, егер инвестордың ... ... ... ... ... оның ... ... куәландыратын куәлік береді. Ноталарды есепке
алу және ол бойынша құқықтар, сондай-ақ ... ... ... ... шоттары бойынша жүзеге асырылады.
Құнды қағаздардың төмендегідей түрлері бар:
1. Акция - үлесті немесе ... ... ... ... ... кірісінің көлемі баланста көрсетілген пайдаға тәуелді
болады. Акционерлердің жалпы жиналысында пайданың қандай мақсатқа бөлінуі
туралы сұрақ шешіледі. ... ... ... тиесілі акциялар
көлеміне байланысты болады. Бағалы қағаздар нарығында бір ... ... ... ... ... Қор биржасында банктерде акцияларды
сату және сатып алу бағасы — акция курсы деп ... ... = ... ... х ... ... сұраныс пен ұсынысқа байланысты үнемі ауытқуда болады.
Акция курсының ... ... ... ... Соның ішінде ол
қарыз %-ң ... ... ... құны ... түріне қарамастан Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкінің ... ... ... ... немесе теңгелей көрсетіледі:
1 акция құны = номинал құны/шығарылған акция көлемі.
2. Варрант - ұзақ ... ... ... Әдетте, оны корпорация
облигацияларымен және артықшылықты акциялармен қоса ... Бұл, ... ... қағаздарды алғашқы орналастырғанда тартымды етсе, екінші
жағынан корпорацияның эмиссиялық шығындарын азайтады. Варрант ... ... ... қоса ... ... ... бөлініп, өз
алдына айналымға түседі.
З. Депозиттік сертификат — ол эмитенттің мерзімді салымын ... ... ... ... Оның иесі ... ... ... екінші нарыққа белсенді түсетін және қолдан қолға тез ... ...... түрде бекітілген ақшалы құжат. Ол қаржы ... ... ... чек ... ... соманы төлеуін талап еткен
жарлығы. Чек төлем айналымын көздету мақсатында шығарылады. Чектер бірнеше
түрге бөлінеді:
атаулы чектер;
ордерлі чектер;
иесі ұсынушы чектер.
2.2 ... ... ... ... жүйелер
Бағалы қағаз нарығының реттеу мемлекеттің ең маңызды міндеті. Ондағы
мақсаты — бағалы қағаздармен келісімге ... ... ... ... ... ... ету. Бағалы қағаз нарығында қызмет атқаратын
қаржы ... ісін ... мен ... ... ... Республикада ондай органдар болып бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Мүлікті басқару жөніндегі
мемлекеттік комитет және жекешелендіру жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... оның төрағасы және торт
комиссия мүшелерінен ... Олар ... ... ... ... ... ... Комиссия төрағасы мен оның
мүшелерін Премьер-министр ұсынумен 5 жыл ... ... ... ... де осы ... босатылады.
Дүниежүзілік тәжірбиеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу екі
түрлі жолмен жүргізіледі. Олар:
1) Мемлекеттік органдар уәкілі қатысуымен тікелей ... ... ... нарыққа жанама араласу.
3) Тікелей араласу шараларына мыналар жатады:
- бағалы қағаздар ... ... ... заң ... ... ... Осы ... бойынша атқару атқарушы үкімет органдарының қаулылары
мен бұйрықтары.
- Бағалы қағаздар нарығының жұмысына жаңа ережелер енгізетін ... ... бақа да ... ... іс-шаралары.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
Несие үшін процент мөлшерін өзгерту арқылы айналымдағы ақша ... ... ... мемлекеттік бақылау,
- Мемлекеттік салық саясаты,
- Депозиттерге, несиелерге, қарыздарға үкімет кепілдігі,
- қарыз капиталы нарығына мемлекеттің араласуы арқылы ... ... ... ... үшін тікелей бәсекенің тууы,
- мемлекеттік сыртқы экономикалық саясаты,
- мемлекеттік сыртқы экономикалық іс-шаралары.
Реттеуші ... ... ... ... ... 3 ... ... Олар:
Біріншіден, нарықта шаруашылық субъектілері ретінде қызмет істейтін
барлық бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... бар қызметкерлерді тіркеу. Тіркеуден өтетін
барлық кандидаттардың керекті ... өз ... ... ... ... барлық субъектілерін нақты хабарлармен
қамтамасыз ету. Ол, әдетте, бағалы қағаздарды шығару мен оны ... анық та ... ... беретін эмиссия проспектісін шығарумен жүзеге
асырылады.
Үшіншіден, институционалдық органдар бағалы қағаздар ... ... ... ... тәртібін сақтау қызметімен де айналысады. Бұл ... заң ... кез ... тексеріп, кінәлілерге әкімшілік шара
қолданып, істерін сотқа беруге құқы бар.
2.3 Бағалы ... ... ... ... ... ... ... негізгі қатысушылар: мемлекет,
жергілікті әкімшілік, ірі ұлттық және халықаралық компаниялар. ... ... ... ... ... бар. ... олар ... қағаздар ешбір қиындықсыз өтеді. Нарық ол қағаздарды көп мөлшерде
қабылдауға ... ... Бұл ... ... ... ... әкімшіліктің қағаздары.
Екінші топ, инвестициялық институттер, немесе ... ... ... қаржы-несие институттары. Олар:
a) екінші деңгейдегі және инвестициялық банктер;
b) сақтандыру қоғамдары;
c) зейнетақы қорлары және сол сияқты ұйымдар.
Бұл институттардың ... ... ... яғни занды және
жеке тұлғалардың қаржысын біріктіріп, оларды ... ... ... мүмкіндіктерін іздейді.
Үшінші топ, және инвесторлар, яғни жеке адамдар, оның ішінде шағын
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... деректері
дәлелдегендей олардың бөлігі ашылмай жатып жабылып қалады, тек 1/4 бөлігі
ғана кейбір табысқа ... ... ... ... кәсіпорындары табысты және
болашағы бар екенін дәлелдеді.
Төртінші топ, бағалы қағаздар нарығы кәсіби мамандары, яғни ... ... ... ... ... керекті байланыс құралдары оларға
бағалы қағаздар операциясын ... ... ... елде ... қағаздар нарығына қатысушыларды және оған ... ... ... ... ... заң актілерде елдің
экономикалық жағдайы аңғарылады. Қазақстанда бағалы қағаздар ... ...... ... ... және ... инвестициялық институттар. Мемлекет эмитент заң жүзінде белгілейді.
Эмитент — заңды тұлға, ол мемлекеттік орган немесе жергілікті басқару
органы болуы ... Ал ... жеке адам ... ... ... болуына
құқылы. Олар бағалы қағаздарды өз қаржысына сатып алады. Инвестициялық
институттар — занды ... ... ... түрлері әртүрлі болады. Бағалы
қағаздар нарығына қатысушы — занды тұлғалар ... ... ал ... ... ... ... ... ша
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезде Республикада бағалы қағаздар нарығы қалыптасу шағында.
Оның даму жолында алғашқы ... ... ... кемшілігін
толтыру мақсатында мемлекет бұрынғыдай ақша белгілерін шығармай, оның
орнына мемлекеттік ... ... ... ... ... қағаздар
нарығының даму жолында шешуін талап ... ... және ... ... көп. ... ... ... реттейтін механизмінің жоқтығы;
В) бағалы қағаздар нарығын дамытатын бірыңғай көзқарас жүйесінің
жоқтығы;
С) зандардың мүлтксіз ... ... ... жүйесінің жоқтығы;
Е) бағалы қағаздар нарығының материалдық-техникалық негізінің аздығы;
F) нарық инфрақұрылымы өсу деңгейінің төмендігі жатады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ұлттық
комиссияның осы іспен шұғылдануға рұқсат берген оқу орталықтары дайындайды.
Қазіргі уақытта оқуды табысты бітіріп, мамандық ... ... ... алған 1500-дей адам брокерлік, дилерлік іспен айналысуға құқық алды.
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі —
кіші және ... ... ... ... меншік қатынастарын
өзгертуге жеке инвесторлар мен өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қарастыру.
Соның ... ... банк ... қатысқан жоқ.
Дүниежүзілік тәжірбие дәлелдегендей банктер бағалы ... ... ... роль ... Дәл осы ... ... ... бағалы
қағаздар нарығының банктік үлгісінен бас тартуына әкеп соқтырды.
Бағалы қағаздар нарығының нарықтық ... ... ... ... Нарықта акционерлік капитал үлесінің көптігі.
2. Үлестік бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... тура ... несиенің аздығы.
4. Нарықтағы банк емес мекемелерінің көптігі.
Бұлардан басқа мемлекеттің бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... 3 ... ... Өндірісті өркендету үшін шығарылып сатылған акциядан түскен ақша —
ол "арзан" ақша. Өнеркәсіп ... ... ... етіп ... күру ... ... ең тиімді формасы. Себебі акционерлердің де, онда
қызмет ... ... де ... ... Әлі көп уақытқа дейін Қазақстан нарығында өндіріс саласын өз
активтерімен ... ... ... ... Сондықтан
мемлекеттік меншікті жалпы жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... ... бұл ... пайдалануға мүмкіндік береді.
3. Саясат факторы — ... ... ... бос ... ... иесі — ... Жекеменшіктендіру купондары арқылы әрбір
адамды акционерлік қоғамның ... иесі болу ... ... ... ... ең өзекті саясат.
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасында ... келе ... ... ... ... нақты бірыңғай көзқарас жоқ. Сондықтан
бағалы қағаздар нарығына уақыт ... сай әлі де ... ... ... — вексель бойынша кепілдік. Аваль беруші банк ... ... ... ... төлем төленбеген жағдайда оны ... ... ... ... — төлем уақыты келгенде аудармалы вексельге ... және ... ... вексель бойынша төлемі міндетін ... ...... ... ... ... ... бөлініп
берілетін акционерлік қоғамының таза пайдасының бөлігі.
Дилер — бағалы қағаздарды өз есебінен сатып алып және ... ... жеке ... ... ... ... ... төленген нақты бағамен
онда көрсетілген бағаның айырмасы.
Индосамент — басқа адамға табыстау жөніндегі жазу. ... ... ... қол ...... қағазға аудару белгісі өз пайдасына жазылған адам.
Реверс — кепілге берген вексельді қайта сатып алуға ...... ... ... ... жазылған адам.
Рендит — бағалы қағаздың табыстылығының салыстырмалы көрсеткіші.
Трассант — вексель беруші вексель ұстаушыға ... ... ... ... — аударма вексель тратта бойынша төлеуге міндетті адам.
Эмиссия — компанияның бағалы қағазды шығаруы және ... ... ...... ... ... компания.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Жуков Е. Ф. Ценные бумаги и фондовые рынки: учебное посоьие ... – М.: ... и ... ... ... ... ... нарығы. Б.А.Көшенова, Алматы, Экономика, 1999.
3. Банковское дело. Г.С.Сейткасымов, ... ... ... ... учет и ... в ... ... Г.ТАбдраимова, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.
5. Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп ... Н.А. ... ... ... ... ... и их ... в РК. Ф.Карагусов, Алматы, Каржы-
Каражат, 1995.
7. "Банки Казахстана" журналы №5 2000ж.
8. Семенкова Е. В. ... с ... ... – М.: ... 1997 – ... ... А.Қ, ... К.Ә. - “Кәсіпорын экономикасы”.
Алматы, 2003.
10. Бабақұлы. Б. - “Тәуелсіздік, нарық, ... ... ... ... ... 1997. 25 ... ... неделя. 1997. №12,
13. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н.
проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. ... — М.: ... ... ... регулирование рыночной экономики / Под.ред.
Петрова Р.П. СПб, 1999.
15. ... А.К. К ... ... ... ... //
Российский экономический журнал. 1992. №10.
16. Елемесов P., ... Е. ... и ... ... ...
Алматы: Каржы-Каражат, 1997.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тың бағалы қағаздар нарығы6 бет
Бaнктердің бaғaлы қaғaздaр нaрығы62 бет
Бағалы қағаздар және олардың айналыс мәселелері. Бағалы қағаздар нарығы17 бет
Бағалы қағаздар мен бағалы қағаздар нарығының пайда болуы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы41 бет
Бағалы қағаздар нарығы - қаржы нарығының құрамдас бөлігі29 бет
Бағалы қағаздар нарығы жайлы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы32 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь