Қазақстан Республикасының ипотекалық несие жүйесі туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Ипотекалық несиелеу жүйесінің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Ипотекалық несиелеудің үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Қазақстан Республикасының ипотекалық несие жүйесін ұйымдастыру... 17
2 ҚAЗAҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.1 Қазақстанда ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайына талдау ... ... ... ... . 27
2.2 Ипотекалық несиелеу тәжiрибесiне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.3 Қазақстан Республикасының Екінші деңгейдегі банктеріндегі ипотекалық несиелеу механизмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
3 Қазақстан Республикасында ипотекалық несиені жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... .57
3. ҚAЗAҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
3.2. Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиенің болашағы ... ... ... ... 71
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .79
Қоғамның әлеуметтік тұрақтылығының негізгі алғы шарттарының бірі халықты тұрғын үймен қажеттілігін қанағаттандыру болып табылады. Жеке үйі немесе пәтері бар адам психологиялық тұрғыдан тұрақты болып саналады. Ол жанұя құруға, бала тәрбиелеуге, тұрмыс тіршілігін жақсартуға мүмкіндігі бар, өз кезегінде халықтың еңбекке қабілеттілігін көтереді. Осыған орай, халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуде ипотекалық несиелеу маңызды рөл атқарады.
Ипотекалық несиелеу-тұрғын үй саласына бюджеттен тыс инвестициялық тартудың өнімдік тәжірибесінде ең бір сыннан өткен және сенімді әдістердің бірі болып саналады. Нақ осы ипотека - халықтың тұрғын үй жағдайын жақсартуға, банктердің тиімді және пайдамен жұмыс істеуге, құрылыс кешенінің өндірісті жұмыспен бірқалыпты қамтамасыз етіп тұруына байланысты мүдделерін бір арнаға тоғыстыруға мүмкіндік береді. Ипотека сондай-ақ жалпы экономикалық өсуге мүдделі мемлекет үшін де тиімді. Себебі халыққа ипотекалық несие берудің кең таралуы экономикалық дамуға жәрдемдесетін болады.
Ипотека дамыған нарықты экономика елдерінде, ең алдымен АҚШ пен Еуропада кеңінен тараған. Бұл ипотекалық несиенің басқа несие түрлерімен салыстырғанда елеулі артықшылығы бар екендігімен байланысты. Атап айтқанда, ипотекалық несие екі жақтың да тәуекел деңгейін азайтады. Тұтынушы несиені едәуір ұзақ мерзімін, яғни тұрғын үйді өзінің иелігінде сақтап қалады. Ал несие беруші болса, берілген несиенің орнын толтырудың қай жағынан да ұтылыссыз нұсқасына ие болады.
Ипотекалық несиелеудің басты мақсаты-халықтың өзінің және несие қаржысы есебінен еркін нарықта дайын тұрғын үй сатып алуына жәрдемдесу болып табылады. Тұрғын үй ипотекалық несиесі-бұлбанктің клиентке тұрғын үй сатыпалуға арнап беретін ақшалай қаражаты. Тұтынушы өз кезегінде мұндай несиені пайдаланғаны үшін банкке сыйақы төлеуі, сондай-ақ ай сайын белгіленген көлемде қарыз қаржысын қайтарып отыруы тиіс. Несие есебінен сатыпалынған тұрғын үй қарыз алушының атына хатталады және тұтынушы ипотекалық несиені толық өтегенге дейін банкке кепілдікке қойылады.
Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысын дамытудың Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес, Тұрғын үй құрылысы Қазақстанның дамуында басты бағыттарының біріне айналуда. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Парламенттегі «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына дәстүрлі жолдауында: «Нарықтық жағдайда әлеуметтік саланы дамыту үшін тұрғын үй сатып алу мәселесі мен жылжымайтын мүлік нарығының дамуы өте маңызды. Тұрғын үй құрылысын дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асырудың екі жылында ғана тұрғын үйдің 11 миллион шаршы метрі енгізілді. Бағдарлама 30 пайызға озып, алда жүруде. Біз осы бағдарламаны жасап, тұрғын үйді кімнің алатынын анықтадық». Бағдарламада қолжетімді тұрғын үй мен жылжымайтын мүлік нарығы дамуының саласындағы саясаттың тізбектілігіне ерекше назар аударылды. Әрине бұл мәселелер Қазақстандағы тұрғын үйді ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайына байланысты туындап отырғаны анық.[1]
1. В.А. Кудряцев., Е.В. кудряцева «Основы организации ипотечного кредитования» Москва, 2010. 8-12 стр
2. Тұрлыбекова А.Ж. «Ипотекалық несиелеу жүйесінің институционалды негіздерінің қалыптасуы» // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, №2, 2005ж.
3. А. Джалилов «Ипотечные кредиты станут доступнее» // Панорама №9, 05,03,2004г.
4. Е.Ертай «Ипотека: бір өкініш, бір үміт … // Дала мен қала, 05,03,2005ж.
5. Ипотечные облигации как катализатор системы ипотечного кредитования // Деловая неделя №50, 26,12,2003.
6. Сагиндыкова М.О. «Повышение доступности жилья, реализуемого по государственной программе» // Банки Казахстан, №10. 2005г.
7. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 2010 ж.
8. 1995 жылғы 23 желтоқсанда шыққан «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы.
9. Банки Казахстана, №8, 2004г. 25-27стр.
10. Берзон Н.И. Фондовый рынок. – Вита Пресс. -2009. –С.125-131.
11. Буренин А. Рынок ценных бумаг и производных финансовых инструментов М.: 1 Федеративная Книготорговая компания. -1998. - С.352.
12. Гитман Л.Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования. - М.: Дело, 1997.-1008с.
13. Кох И.А. Аналитические модели рынка ценных бумаг. –Казань: КФЭИ. -2001. –С.48-68.
14. Капитаненко В.В. Инвестиции и хеджирование. –Москва. -2001. –С.157-168.
15. Кремер Т.В. Теория вероятности. Инфра-М. -2008. –С. 201-214.
16. Кристина И. Рэй. Рынок облигаций торговля и управление рисками. –М. Дело. –2009. –С. 314-320.
17. Меньшиков И.С. Финансовый анализ ценных бумаг.-М.: Финансы и статистика. –2009. –С. 101-107.
18. Рэдхед К., Хьюс С. Управление финансовыми рисками. –М. ИНФРА-М. –2000. –С. 162-169.
19. Ральф Винс. Математика управления капиталом. Методы анализа рисков для трейдеров и портфельных менеджеров/ Пер. с англ.: - М.: Издательский дом «АЛЬПИНА», 2009. – 401 с.
20. Рынок ценных бумаг / под ред. Галанова В.А., Басова А.И.- М.: Финансы истатистика. 2009. -С 352.
21. Шарп У., Александр Г., Бэйли Дж. Инвестиции.- ИНФРА-М. -1999. С.185-214.
22. Артеменко О. Модель расчета предполагаемой вероятности дефолта и ее использование в оценке стоимости долговых инструментов. // Рынок ценных бумаг. –2000. -№9. –С.67-69.
23. Волкова В. Выбор акций для портфельного инвестирования.// Финансовый бизнес. –2000. -№ 2. -с. 47-48.
24. Егорова Е.Е Системный подход оценки риска. // Управление риском. –2002. -№2. -С.12-13.
25. Демшин В. Оценка стоимости: доходный подход и безрисковая норма доходности.// Рынок ценных бумаг. –2001. -№ 12. -С. 35-39.
26. Константинов А. Портфельное инвестирование на российском рынке акций.//Финансист,2000, №8, с. 28-31.
27. Кузнецов В.Е. Измерение финансовых рисков. // Банковские технологии. –1997. -№7. –С. 76-78.
28. Рукин А. Портфельные инвестиции. Финансово - математические методы.// Рынок ценных бумаг, 2008, № 18, с. 45-47.
29. Слуцкин Л. Активный и пассивный портфельный менеджмент.// Банковские технологии, 2003, июль, с. 74-77.
30. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда, 2012, 21 октября.
31.Сагандыков С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогноз инвестиционных процессов в экономике. – Алматы, Ғылым, 2005, с.138.
32. Сагадиев К., Канатчинова А. Развитие инвестиционного процесса в РК как фактор преодоления экономического кризиса. – Алматы, Азия - Экономика и жизнь, 2007, №12, 13, 14.
33. Сысоев Л., Сутюшева Н. Инвестиционный климат, привлечение и регулирование иностранных инвестиций // «Саясат», 2005, № 3, с.7.
34. «Инвестиция туралы» Қазақстан Республикасының заңы // 20 қаңтар 20010 жыл.
35. Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки и развития: Монография. – Алматы «Экономика», 2009, с.92-170.
36. Мамыров Н.К. Макроэконмические аспекты стабилизации и развития экономики Республики Казахстан // Проблемы стабилизации и развития экономики. – Алматы: Ғылым, 2011, с.29-38.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
I ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ
ӘДІСТЕРІ...........................................................6
1. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ипотекалық несие жүйесін ұйымдастыру... 17
2 ҚAЗAҚСТАН ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Екінші деңгейдегі банктеріндегі ипотекалық
несиелеу
механизмi...................................................................
................................45
3 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ..........................................57
3.2. ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылығының негізгі алғы шарттарының бірі халықты
тұрғын үймен қажеттілігін қанағаттандыру ... ... Жеке үйі ... бар адам психологиялық тұрғыдан тұрақты болып саналады. Ол жанұя
құруға, бала тәрбиелеуге, тұрмыс тіршілігін жақсартуға мүмкіндігі бар, ... ... ... ... көтереді. Осыған орай, халықты
тұрғын үймен қамтамасыз етуде ипотекалық несиелеу маңызды рөл атқарады.
Ипотекалық несиелеу-тұрғын үй ... ... тыс ... ... ... ең бір ... ... және сенімді әдістердің
бірі болып саналады. Нақ осы ипотека - ... ... үй ... банктердің тиімді және пайдамен ... ... ... ... ... ... ... етіп тұруына байланысты
мүдделерін бір арнаға тоғыстыруға мүмкіндік береді. Ипотека сондай-ақ жалпы
экономикалық өсуге мүдделі ... үшін де ... ... ... ... ... кең ... экономикалық дамуға жәрдемдесетін
болады.
Ипотека дамыған нарықты экономика елдерінде, ең алдымен АҚШ ... ... ... Бұл ... ... ... несие түрлерімен
салыстырғанда елеулі артықшылығы бар екендігімен байланысты. Атап айтқанда,
ипотекалық несие екі жақтың да ... ... ... Тұтынушы несиені
едәуір ұзақ мерзімін, яғни тұрғын үйді өзінің иелігінде сақтап қалады. ... ... ... ... ... ... толтырудың қай жағынан ... ... ие ... ... ... ... ... және несие қаржысы
есебінен еркін нарықта дайын тұрғын үй ... ... ... ... ... үй ипотекалық несиесі-бұлбанктің клиентке ... ... ... ... ... қаражаты. Тұтынушы өз кезегінде мұндай
несиені пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ай ... ... қарыз қаржысын қайтарып отыруы тиіс. Несие ... ... үй ... алушының атына хатталады және ... ... ... ... дейін банкке кепілдікке қойылады.
Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысын дамытудың Мемлекеттік
бағдарламасына сәйкес, Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Парламенттегі «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... дәстүрлі жолдауында: «Нарықтық жағдайда әлеуметтік
саланы дамыту үшін ... үй ... алу ... мен ... мүлік
нарығының дамуы өте маңызды. Тұрғын үй құрылысын ... ... ... ... ... екі ... ғана тұрғын үйдің 11
миллион шаршы метрі енгізілді. ... 30 ... ... алда ... ... бағдарламаны жасап, тұрғын үйді ... ... ... ... ... үй мен ... ... нарығы дамуының
саласындағы саясаттың тізбектілігіне ерекше назар аударылды. Әрине ... ... ... үйді ... несиелеудің қазіргі
жағдайына байланысты туындап отырғаны анық.[1]
Халықтың барлығына қолжетімді тұрғын үй құрылысының тұрақты дамуын
қамтамасыз ету, оның ... ... ... ... ... және несиелеу мөлшерлемесі төмендемейінше мүмкін емес.
Мұндай мақсатқа тек ... үйді ... ... ... ... ... ғана қол ... болады.
Ипотекалық несие – бұл тұрғын үй құрылысына инвестиция тартудың ең
тиімді тәсілі. Ипотекалық несиенің ... ... үй ... банктердің тиімді және пайдалы жұмыс жасауына, сондай–ақ
еліміздегі құрылыс кешенінің қарқынды дамуына мүмкіндік жасайтынын ... ... ... ... ... ... ... тыс өсуіне,
тұрғын үй құрылысына инвестиция ... ... ... ... ... ... бар әлуетті қарыз алушы ... ... ... ... ... мәселелерді шешуде Қазақстан жұмыс жасап ... ... үй ... жүйесін дамыту мен жетілдірудің маңыздылығы теориялық
және тәжірибелік тұрғыдан арта ... ... ... ... несиелендірудің тиімді пайдалануы барысындағы
жоғарыда аталған мәселелердің бүгінгі ... ... жете ... ... ... ипотекалық дағдарыс, бұл дипломдық жұмыстың тақырыбын
таңдауға себеп ... үй ... ... ... ... теориялық тұрғыдан
оқып–білу, оның Қазақстандағы тұрғын үй Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... туралы өзекті мәселелер,
өз кезегінде дипломдық жұмысының мақсаты мен міндеттерін анықтап отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасы ... ... ... мен даму ... баға ... мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешуді қажет етеді:
- тұрғын үйді ипотекалық несиелеуге байланысты экономист
ғалымдардың ... ... және ... ... үйді ... ... жүйесінің құрылымдық элементтерін
жүйелі түрде теориялық жағынан қарастыру;
- шетел тәжірибесіндегі тұрғын үйді ипотекалық несиелеу үлгілерін
оқып–үйреніп, олардың тиімді жақтарын отандық тәжірибеде пайдалануға ... ... үй ... ... ... ... асырылуына
дейінгі ҚР тұрғын үй ахуалы;
- ипотекалық несиелеу нарығының қазіргі жағдайы мен дамуын бағалау;
- ҚР ... ... ... және ипотекалық компаниялардың
тұрғын үйді ипотекалық несиелеу тәжірибесіне талдау жүргізу және ондағы
мәселелерді айқындау;
- Қазақстандағы тұрғын үй мемлекеттік бағдарламасының жүзеге
асыруына баға ... ... үйді ... ... ... жолында қаржыландыру
көздерін және қаржы құралдарын қолдануға байланысты ұсыныстар жасау.
Зерттеу нысаны – Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіру жүйесі.
Зерттеу пәніне ... ... ... үй ... ... бағдарламасымен байланысты ипотекалық несиелеу
талдаулары жатады.
Дипломдық жұмыстың теориялық және ... ... ... ... және ... ... ... үйді ипотекалық
несиелендірудегі орын алатын мәселелері туралы және оның тиімді ... ... ... ... сипаттайтын зерттеу
жұмыстары пайдаланылды
Статистикалық және ақпараттық базасы ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер мен Қазақстан
Ипотекалық компаниясы АҚ–ның нормативтік құжаттары, ... ... ... ... ... ... ... қамтитын жергілікті және шетелдік басылымдардағы мақалалар
пайдаланылды.Құқықтық ... ҚР ... ... мен заң күші ... және әр ... ... нұсқаулар жатады. Дипломдық жұмыстың
құрылымы кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған ... мен ... ... ... ... ... Қазақстандағы ипотекалық
несиелендіру жүйесінің қалыптасу мен даму процессі толықтай қарастырылды.
Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы жұмысты ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқаруда пайдасы тиері анық
Осылайша, жоғарыда айтылғандарды және ипотекалық нарық ... ... ... ... ... ... ... етуде ипотекалық несиелендірудің маңызы күннен ... ... ... ... ... ... ... НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ
1.1 Ипотекалық ... ... ... түсінігі алғаш рет б.э.д. VI ғасырдың басында Грецияда пайда
болды және ол қарыздардың ... бір жер ... және ... құрылыстар арқылы қарыз берушіге міндеттемесін қарыз етумен
қатысты болды. Бұл үшін ... ... ал ... ... жер ... ... осы ... меншік аталған
сомада қарыз берушінің талабын қамтамасыз ету мақсатында қолданылатындығы
жайлы жазылған бағана ... ... ... деп ... ... жер ... ... келіп түскен қарыздары белгіленген.
Біртіндеп ипотека ортағасырлық ... ... ене ... ол XIV ... ерте емес кезде пайда болған. Францияда XIV
ғасырдың ... ашық ... емес ... әрекет еткен. Европалық
мемлекеттердің заңдарында ипотеканың екі ... ... бар. ... ... ... ... қолданылған, екіншіден кепілге қойылған
иеліктерді сату, қарыз берушімен емес, сот шешімімен жүзеге асырылады.
Ипотекалық несиелеу ... және ... ... ... ... ... ... (жер, тұрғын үй, өндірістік
немесе коммерциялық айналымдағы жылжымайтын мүлік) кепілдігімен берілетін
ұзақ мерзімді қарыздар болып табылады. Оған ... құқы ... ... ... ... ... ... алушының пайдалануында болады. Уақытша
меншік құқығын алу, қарыз алушының ... ... ... ... қойған
мүлікті сата алмайтындығын және тек несиені өтегеннен соң ғана кепілден
босатылған мүлікке басқару құқы оған ... ... ... ... ... мен процедуралары кепілдеме
міндеттемелері, кепіл болушылық және күрделілік, әсіресе, жылжымайтын ... ... ... ... ... яғни белгіленген мерзімде
қарыз алушының төлем міндеттемесін орындамаған жағдайда (негізгі қарыз -
проценттер сомасын ... ... ... ... ... ... алу құқығын растайтын кепіл міндеттемесін, қарыз ... ... ... ... боу ... тауар айналымының дамуы және
жылжымайтын ... ... ... ... түсіндіріледі.
Ипотекаға сәйкес міндеттеме кепілмен қамтамасыз етіледі, ең бастысы ол
кепіл берушінің, яғни ... ... ... болады.
Кең мағынада, ипотекалық несиелеу жүйе ретінде ипотекалық несиелерді
беру процесінде ... ... ... ... ... ... ... мүлік нарығындағы операцияарды да көп факторлы біртұтас
механизм болып ... тек ... ... мен ... берушілердің ғана мүдделері емес,
сонымен бірге ... ... ... ... ... мен ... басқа да субъектілерінің мүдделері
ескеріледі. Ипотекалық ... ... ... ... қатынастар
құрайды. Осыған байланысты ипотекалық несиелеуді бірнеше ипотекалық
нарықтарда ... ... ол ... ... ... ... қатысты
пайда болатын құбылыстар жүйесі ретінде қарастыру дұрыс болады. ... ... ... ... ... ... ... дамуда.
Ипотекалық нарық – банктермен және ... ... ... ... сатып алу мақсатында, осы үй кепілдігімен
берілетін ипотекалық несиелер және ... ... ... ... ... ... қаржы активтерінің нарығы. Осылайша,
ипотекалық нарық қаржы нарығының ипотекалық сегментімен және ... ... және ол ... қызмет көрсетумен байланысты банктік
қызметтер нарығы сегментінен қалыптасады. ... ... ... ... ... және екінші реттегі нарық болып бөлінеді.
Бірінші реттегі нарықта ипотекалық несие беріледі және сатылуы мүмкін.
Бұл нарықта қарыз алу үшін ... ... ... ... ... Мысалы, коммерциялық немесе ... ... ... ... Бірінші реттегі нарық субъектілері арасындағы
қатынастар, несиелік шарт ... ... ... ... ... деп аталатын
негізгі құралдың көмегімен және ол арқылы құралады.
Салынған мүлік туралы актісі – ... ... ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемесі; несие берушіге қарыз
алушының беретін жылжымайтын мүлік кепілдігі туралы қарыздық мүлік[2].
Халықты тұрғын ... ... ... ... несиелеу маңызды рол
атқарады. Кейінгі кезде бұған біздің елімізде көбірек назар аударыла
бастады. Сондай-ақ ... Банк ... ... ... ... ... және Алматы қалаларында ипотекалық несиелеу жөніндегі алғашқы
пилоттық ... ... іске ... ... ... ... ... оның өзгеріске ұшырауы бір жылға шағып есептегендегі
құнсыздану индекісіне (тұтыну бағасының индексі) байланысты болады. Өзгеріп
отыратын ставка ... ... ... 1 ... және 1 ... өткізілді.
Несие алушының белгіленген ставка бойынша несиесін қайта қарау мерзімі
басталғанға дейінгі қайтару ...... ... мерзім болып
есептеледі. Несие ... ... зиян ... дәрижедегі
құнсызданудан қорғау үшін сыйақы жоғары шегі алынады, ол әрбір екінші
белгіленіп қойылған ... ... ... өз ... ... ... ... көрсеткішін, одан жоғары деңгейде сыйақы ... ... ... ... ... ... ... Компаниясының қызметі ипотекалық ... ... ... әр ... ... ... екінші деңгейдегі
банктер мен несие беруге лицензиясы бар ұйымдарды ... ... ... ... ... серіктесіне айналған банктер
компания ... ... ... ... бойынша несиелік құжаттарды
рәсімдеуге байланысты несие ... ... ... ... ... ... ... және ”алу” шараларының мерзімін
жеделдетуге мүмкіншілік ... ... ... ... ... ... үй ... несиесі аяғындағы жұмысының жандануына
қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... ... және тұрғындар үшін оның қол жетімді болуының мүмкіндігі
жоғарлады. Компания қызметінің негізгі жетістіктерінің бірі және ... ... ... жүйесі нәтижесінде қалыптасқан қатаң қағида – несиенің
берілуі мен оның кері ... ... ... ... шетелдік
валюталарға қатыссыз тек қана тенгемен жүеге асырылады. ... ... ... ... ... ... нарықтағы
көрсеткішінің ең төменгі деңгейде болатынымен және несие мерзімінің
ұзақтығымен ерекшеленеді.
Ипотека ... ... ... ... ең алдымен АҚШ ... ... ... Бұл ... ... ... несие түрлерімен
салыстырғанда елеулі артықшылығы бар екендігімен байланысты. Атапайтқанда,
ипотекалық несеи екі жақтың да тәуекел деңгейін азайтады. ... ... ұзақ ... ала ... ... қойылған жылжыматын мүлікті, яғни
тұрғын үйді өзінің иелігінде сақтап ... Ал, ... ... берілген
несиенің орның толтырудың қай жағынан да ұтылыссыз ... ие ... ... ... ... - ... өзінің және несие қаржысы
есебінен еркін нарықта дайын тұрғын үй сатып алуына жәрдемдесу ... ... алу ... толтыратын салынған мүлік актісі арнайы
несиелік келісім шартты білдіреді. Салынған мүлік туралы ... ... ... ... ... ... басы артық ... яғни ... ... тапшы аймақтарға несиелеу мақсатында тартуды
қамтамасыз ету болып табылады.
Қарыз алушы мен банк арасындағы қатынастарға сәйкесінше салынған мүлік
актісінің формасы мен заем түріне, ... ... ... ... ... жағдайы, жылжымайтын мүлік ерекшеліктері, несие мөлшері, қарыз
капиталы нарығында жалпы ... және ... да ... әсер ... ... туралы акттің бірінші реттегі нарығы- нақты жылжымайтын
мүлік объектілерін кепілдікке ала отырып жеке тұлғаларды ... ... ... мен басқа да қаржы мекемелерінің қызметтерін
тікелей қамтитын жалпы несие-қаржы нарығының сегментін білдіреді. Сызба
түрінде бұл ... ... ... ... ... яғни бұл
сызбада салынған мүлік актісінің жылжымайтын мүлік, клиент, ипотекалық
банк, нарықтағы салынған ... ... ... 1- ... ... ... субъектілер мен құралдар байланысы
Ескерту – Автормен құрастырылған
Клиент банкпен ... ... ... соң, ол ... сомасын
уақтылы қайтару және процестерді төлеу, оны ... ... ... ала ... оның мәнісінде ипотекалық жүйемен қарым-
қатынасындағы қажеттіліктері бітеді.
Қарыз алушыға қарағанда, бұл туралы банкке қатысты ... ... ... ... екі жақты қарым-қатынастарды жүргізу және сәйкес
салынған ... ... ... ... ипотека нарығындағы тиімді
қамтамасыз етудің тек бір жағы ғана ... ... ... ... ... жағы ... ұсына алатын несиелік ресурстарды
толтыруы болып ... ... ... бір жағы болып портфеліне салынған ... ... ... ... ... ... сату ... Банкпен басқа инвесторға өз салынған мүлік актісінің ұсыну ... ... ... ... ... нарыққа өтуінің өзіндік көпірі
болып табылады. Ал оның қызметі басқа негізде ұйымдастырылады[3].
Екінші реттегі нарықта ... ... ... ... ... актісі сатылады, яғни жылжымайтын мүлікті кепілге ала отырып. Несие
берге нбанк және компания салынған мүлік ... ... ... ... ... да, ... ... инвесторларға сатады.
Салынған мүлік актісі екінші реттегі нарығының негізі субъектілеріне:
1) Ипотекалық несиелерді беруге маманданған несие-қаржы мекемелері мен
ипотекалық банктер;
2) Қуатты эмиссиялық – ... ... ... олар ... ... салынған мүлік актілерін сатып алады және ... ... ... ... ... ... ... нәр түрлі
бағалы қағаздарды шығаруды қамтамасыз етеді, яғни ипотекалық несиелердің
секьюритизациясын жүзеге асырушы делддалдар болып ... ... ... ... ... сақтандыру компаниялары,
азаматтар және тағы басқа түрінде нақты ақшаға ЭҚК бағалы қағаздар ... ... ... ... ... айналысатын делдалдар.
Екінші реттегі ипотекалық нарықта айналыста жүретін бағалы ... ... ... бар, ... тәуекелінің бар болуы, ипотекалық пұлмен
қамтамасыз етілуі ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақырғы тұтынушылар үшін, несиелік ... ... ... ... ипотекалық несиелеу суюбъектілері үшін
қосымша ресурстарды ұсыну есебінен жүзеге асырылады, олардан ипотекалық
несиелерді қайта сатып алу жолымен.
Екінші ... ... ... ... ... Өтімділікті қамтамасыз ету;
2) Тұрғын үйді қаржыландырудың циклдігін ... ... ... тұрғын үй құрылысының мөлшері ... ... ... ... ... бөлу. Екінші реттегі нарық капитал
артықшылығы бар ... ... ... ... ... ... оның құйылуын қамтамасыз етеді.
4) Несиелеу бойынша ставкалары және ... ... ... ... Капиталдың мобильділігі,
аймақтар арасындағы несиелер бойынша ставкаларындағы ... ... ... ... портфелін диверсификациялауға
мүмкіндік береді.
Сызба ретінде екінші реттегі нарықтың қызмет етуін ... ... 2 - ... ... ... ... ... актісін ауыстырудың
стандартты сызбасы
Ескерту – атормен құрастырылған
Ипотекалық несиенің жіктелімі:Несиелеу объектісіне қарай:
– жер учаскелерін иемдену – ... жеке ... ... ... жер ... ... – осы жер ... жасыл желектерді
отырғызу, сонымен қатар үй құрылысы;
– тұрғын үй құрылыс – салынған және салынып жатқан үйді ... ... беру және ... үй ... ... ... үй емес ... - өнеркәсіптік тұрғын үй емес объектілерінің
құрылысы;
– сақтандырылған несиелер - әр түрлі сақтандыру ... ... ... бұл ... несиені қайтарудың кепілдемесі
болып, сақтандыру емес, үшінші тұлғалардың кепіл болушылығы сақталады.
Ипотекалық облигациялардың ... ... ... ... ...... ... эмиссиялау;
– екінші реттегі нарық - ипотекалық облигацияларды орналастыру және
оның ары ... даму ... ... ... ... – баспананың болашақ иесіне тікелей
несие беру;
... ...... ... ... ... ақырғы иесі белгісіз болған жағдайда немесе ол жобаны өз бетінше
қаржыландыра алмайтын болса.
Ссуданы беру ... ... ... ... ... ... 10 жылға дейін;
– 10 жылдан жоғары
Экономикалық белменді жанұялар өздерінің тұтынушылық ... ... ... күту ... ... ол ... ... ала
отырып, тұрғын үйлерді қазір тұтынғысы келеді. ... өз ... ... үшін көп ... ... қажеттігі туындайтын еді. Осылайша
ипотекалық несиелеудің нарықтық ... ... ... ролі ол өмір
стандарты мен жинақтарға байланысты ... ... ... ... ... баспана сияқты тауар құнының жоғары болуынан пайда
болатын ағымдағы табыстар мен ... ... ... ... ... шаруашылықта айналымда жүру қажеттігін туғызады[4].
1.2 Ипотекалық несиелеудің үлгілері
Ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру жүйесінің шетел ... етіп ... ... ... бар. ... несиелеудің біршама
қарапайым және біршама жетілген үлгісі шартты түрде айтсақ, «қарапайым ашық
үлгі». Бұл үлгінің ... ... ... тоқталсақ, ипотекалық
ссудаларға деген барлық клиенттердің жалпы ... ... ... ... ... ... ... жатқан клиенттердің
қаражаттары; банкаралық несиелер және т.б. несиелермен ... ... ашық ... ... бір ... ... ипотекалық
ссудалар бойынша белгіленетін пайыз ... ... ... жалпы жағдайға тікелей тәуелді болып табылады. Бұл тәуелділік
банктердің ипотекалық ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бұл қарастырылған үлгіден ажыратылатын келесі үлгі «кеңейтілген ашық
үлгі» деп аталады. Бұл үлгі бойынша банктердегі ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген екінші реттегі бағалы қағаздар нарығы арқылы
жүзеге асырылады.
Кеңейтілген ашық үлгі тек кеңейтілген ипотекалық ... ... ... екінші нарықта айналыста ... ... ... ... ... ... көмек көрсетілетін және жиі
бақылауға аалу ... ғана іске ... Бұл үлгі іс ... ... дамуға қол жеткізген елдерде кіңінен қолданылады.
Ипотекалық несиелеудің Американдық үлгісі бойынша әр жылда ... ... бар адам ... ... ... ... нақты ақшамен, ал қалған
бөлігін клиенттің иелігінде бар немесе сатып ... ... ... кепілге ала отырып, берген арнайы ипотекалық банктің ссудасы
есебінен төлеп, ... ... үй ала ... ... несиенің қайтарылуы
ипотеканың типіне және қарыз алушының әр жылдық табысына байланысты ... ... ... ... ... облигацияның қаржыландыру
деңгейін көтеру үшін ... банк пен ... ... ... ... ... бағытында да көптеген жұмыстар атқарды.
Атапайтқанда, «Банкроттық туралы» ... ... ... осыған
сәйкес эмитенттер банкротқа ұшыраған жағдайда, конкурстық ... ... ... ... ... шығарылып
отырады. Ипотекалық облигациялар-осындай ... бар ... ... ... ... агенттік санатқа енгізілген,
оның кірістерінен Салық Кодексіне сәйкес табыс салығы алынбайды. Ипотекалық
облигациялардың ... ... ... болуы үшін екінші деңгейдегі
банктер үшін компания пруденциялдық ... ... ... ... ... ... ... қаупінің 20 пайыздық
деңгейі бойынша өлшенуі, сондай-ақ оларды мемлекеттік құнды қығаздармен
кіргізу қайта қаралды.
Бұған ... ... ... ... яғни ... ... да ... жағдай жасалды. Олар үшін
ипотекалық облигацияға ... ... ... ... активтің 10 пайызына дейінгі көлемдегі ... ... ... да, ... ... де тиімді болатын осындай облигациялық құрылым жасау бағытында
үздіксіз жұмыс істері. Мысалы, соңғы шығарылған облигациялар қор ... ... ... ... табылады, өйткені ол бойынша негізгі қарыздың бір
бөлігі жыл ... ... ... ... бұл ... ... ... қауіп төмендейді[5].
Бағалы қағаздар бойынша сыйақы несиеге купон ставкасы ипотекалық
несиелер бойынша ... ... ... ... ... тауарды
сату бағасы оның өзіндік құнынан төмен болмайтындығы түсінікті. Бұл нарықты
іске қосу үшін ... ... ... ... осындай қағаздар
жөнінде жеңілдіктер беру механизмін пайдаланды. Преференцияның алуан ... ... ... ... қағаздар бойынша табыстарды салық салудан босату.
Мысалы, Германия мен Польша осы жолмен жүрген. ... ... ... да
Қазақстанда да осындай жеңілдік енгізуге, ал кейінірек ... ... ... ... ... ... ... ол жеңілдікті жоюға болар
еді;
- банктерге, сақтандыру ұйымдары мен зейнетақы активтерін басқару
жөніндегі ... ... ... ... ... қағаздарға инвестициялар есебінен орындауға мүмкіндік беру. Бұл ... ... ... жүйелердің ішіндегі ең танымалы әрі ... ... ... ... ... ... ипотекалық құнды қағаздарымен РЕПО операцияларын еш
кедергісіз жүргізуі. Бұл шара жоғары өтімділік деңгейін қамтамасыз ... ... ол ... үшін ... қажетті сапа болып
табылады. АҚШ пен Малайзияда осы әдіс пайдаланылады;
- мемлекеттің ипотекалық бағалы ... ... ... беру ... ... ... және ондай бағалы қағаздардың сәтті
шығарылуын ... ... ... мына екі жолды пайдалану арқылы береді. Біріншісі -
кепілді хатпен. Мұнда қарыз алушының ... оның ... ... ... шот ... Ашылған дербес шотқа қарыз алушы бірінші жарнаның
сомасын салады. Банкке ... ... ... ... ... ... және ... үйдің сату-сатыпалу келісім шартын
тексергеннен кейін, банк сатушыға тұрғын үй құнының ... ... ... Екіншісі - экскроу шот арқылы. Қарыз алушы сатушымен бірге банктен
шот ашады, онда қарыз алушыға ... ... ... мен ... ай сайынғы қосымша сомасын салады.
Негізінен ипотека жүйесінің қаржыландырылуы үш жағдайда ... ... мен ... ... қаржыларын пайдалану
арқылы жүзеге асырылады. Әсіресе, бұл жүйе АҚШ-та жақсы жолға қойылған.
Бірақ, аталмыш жүйе тек бай ... тән ... ... ... жағдай, ол
банктік ипотека болып саналады. Тұрғын үй ... ... бұл түрі ... таңда Қазақстанда кең етек алды.
Алайда, екінші дәрежелі ... ұзақ ... ... ... ... ... ... болып қалыптасуына әсер етеді.
Сондықтанда Үкімет тарапынан басқа да жолдары қарастырылуда. Бұл ... ... жүйе ... ... ... несиенің тағы бір түрі-
жинақ құрылыс жүйесі. Кейбір сарапшылар осы жүйені ... ... өте ... дегенді алға тартады. ... осы ... ... үй ... жинақ банкі « АҚ құрылды. ... ... ... аталмыш банк халық тарапынан аса сенімге ие бола
қойған жоқ. Өйткені ... ... ... ... ... ... база ... үлгермеді. Оның ... ... ... ... ... ... елдерде, соның ішінде
ТМД елдерінде де жолға қойылған. Мысалы, Ресейде бұл ... ... ... 1,2 ... аспайды. Тиісінше жөндеуді қажет ететін
тұрғын үйлердің саны жалпы ... үй ... 11 ... ... ... тұрғын үй қорының 9 пайызы күрделі жөндеуден өткізілуде. Соңғы кезде
шетелдік несиелердің осы ... ... ... ... мүлік
нарығы саласында бағаның жоғары деңгейде қалыптасып ... ... ... ... ... ... ... әр
шаршы метрі 1700 АҚШ долларының төңірегінде екендігі осыны көрсетсе керек.
Бұған ... ... ... үй ... кең етек алды. 1998 жылдан
басталған ипотекалық несиенің кең жолға ... ... ... ... дейін төмендеуіне алып келді. Соның ... ... ... ... ... сұраныс та жоғары болыпотыр. Бұл-өз
кезегінде несие үстемесінің төмендеп, ... ... ... ... ... ... бұл салада арнайы «Ипотека
туралы заң ... ... ... ... ... ... ету ... қарастыруда. Мемлекет тарапынан ... ... ... ... ипотекалық қорды дамытуға күш салынбақ. Осы
тұрғысынан келгенде мұнайлы ел Қазақстандық ... ... беру ... ... деп ... болады.
Енді еліміздегі ипотекалық жүйеге келсек, қазіргі таңда Қазақстанда
екінші ... ... ... ... ... ... ... 12,8-15% төңірегінде қалыптасқан. Кейбір сарапшылардың айтуынша,
алынған несиені қайтаруда қарыздың көлемі екі есеге дейін өсіп ... жүйе ... үйді ... ... санапбере салатын қаражаты
болмаса да ... ... ... ... ... бар отбасылардың
мүддесіне оң жауап берді. ... бір ... осы жүйе ... ... ... ... бір бөлмелік пәтер сатыпалыпты. Баспананың
жалпы бағасының 30 пайызын яғни 4 мыңнан астам АҚШ ... ... ... ... ... Енді бакпен жасасқан келісім-шарт бойынша ол ... жыл бойы ай ... ... ... 250 АҚШ долларын төлептұруға
міндетті. Бұл ұлттық валютаға осы ... ... ... онда ... ай сайын шамамен алғанда 60-70 мың теңге кіріс ... ... ... өмір ... ... келеді ме? Қазіргі нақты ... ... ... ... мен өнер ... ... жалақысы 10-12 мың теңге шамасында екенін ескерсек, ... ... ... алуға талпынуы қиын болып табылады. ... ... ... ... орташа есеппен 1,2-1,4 миллион
адам тұрғын үй мұқтаждығын тартуда. ... ... ... ... ... ... ... ипотеканың барлығы бірдей икеміне қарай емес екендігі
белгілі. Әлемдік тәжірибе ... ... ... елде ... ... толықтай шешіп берген емес. Сондықтан жаңа бағдарлама ел
тұрғындарының баспана ауыртпалығына аяқтаптастайды деу ... ... ... ... ... ... бюджеті 60 мың теңге шамасын
құрайтын қоғамның «орташа табына» орайластырып әзірленген ... ... таба ... ... ... ... ол жайлы халықтық сипатқа ие
болып, қимылы ширатыла ... ... да ... үшін байлығы асып-
тасқан аз шоғырлы бақуаттылардан гөрі осындай орта буын ... ... ... ... ... ... 10-15 пайызға өсті. Тұрғын үй бағасының
қымбаттауының бірнеше себебі бар. Оған ... ... де, ... ... ... да ықпалы болды. Түрлі салымдардың депозиттері
көтеріліп жатыр. Сонымен қатар уақыт өткен сайын ... ... ... Тіпті соңғы екі жылда бюджеттегі мекемелердің жалақылары ... биыл да ... ... да , отандық банктер ипотекалық несие
бағдарламасын жүзеге асыра бастағалы ... ... екі ... ... ... ... ... несиені жаппай бере
бастауы тиімді, өйткені банкаралық бәсекелестік туады. Ал, ... ... ... ... Ол ... халыққа және тиімді, арзан несиеге
қол жеткізе алатын мүмкіншілік туады.
Бір жағынан доллар төмендеген ... ... ... ... өсуде.
қазір қай жерде жұмыс бар болса, сол жерлерде пәтердің бағасы өсіп жатыр.
Бұрынғыдай емес, адамдар ... бер деп ... ... бар ма сол ... ... алып ... ... Қазақстан Республикасының сауда және
индустрия министрлігінің құрылыс ісі комитетінің деректері бойынша көптеген
Қазақстанның аймақтарында тұрғын үй ... ... ... құны әлі ... ... ... бойынша тұрғын үй алаңының шаршы метрі орташа
бағамен 18 мың ... ... ... Батыс қазақстанда бұл көрсеткіш 60-62
мың теңге, Атырауда-58 мың ... шек ... ... тұр. Ал ... ... үйдің бір шаршы метрі 81,3 мың теңге Ақтау мен ... және 26,4 мың ... ... ... ... ... ... көрсеткендей бағаның өсуіне бірқатар ... әсер ... 2006 жылы ... ... баға 3 ... қымбаттағаны
байқалды. Атапайтқанда, технологиялық құрал-жабдықтар – 1,7 пайызға, ал
құрылыс-монтаж жұмыстары – 4,3 ... ... ... қатар, болаттан
жасалған конструкцияларға баға 8,1 ... ... ... ... ... ... материалдардың бағасы да өсетіндігін көрсетті.
Мысалы портландцемент 7,2 пайызға, құм және ... ... 6,5 ... ... 3 ... және ... ... 2 пайызға өскен. Ал егер ең
төменгі және жоғары көрсеткіштерге негізделген бағамен алсақ, онда құм ... ... ... 4 есе, шифер 3 есе және линолеум 2 есе өсіп отыр.
Бұл тұрғын үйді қаржыландыруды ұйымдастыру үлгісінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... нарықтың болуын
талап етеді. Американдық үлгі ипотекалық эмиссиондық компаниялар үшін ... ... ... ... шешетін қолайлы тәсіл ретінде көптеген
банктерді өзіне ... ... ... үлгі ... ... ... үшін ... пайыз
деңгейі 3 пайыз ( немесе 7-9%), ипотекалық несие (70-75% үйдің бағасынан
жоғарылайды), ипотекалық несиені ... ... ... салым
несиеге алу объектісінің 25-30% құрайды. Жалпы ипотекалық несиелеудің
мерзімі 15-30 жыл ... ашық және ... ашық ... ... белгісі олар
таза нарықтық ипотекалық несиелеу механизмін білдіреді. ... ... ... ... мен ... ... және ауқымы көбіне екі ... ... ... 1) ... ... ... пайыз
мөлшері және екінші нарықта орналасқан бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... 2) ... қоса алғанда ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің келесі бір үшінші белгісі – бұл ... ... . Бұл ... ең басты белгісі оның қызметінің жинақ-ссуда
принципіне ... ... ... ... ... ... несиелік портфелі капиталдардың ашық нарығынан қарызға алу арқылы
емес, оның орнына өзара кассалық ... ... ... ... ... қаражаттарын тарту есебінен құралады. Бұл үлгі бойынша қарыз алушы
алдын ала өзінің уақытша бос қаражаттарын ... ... ... сомасы
мөлшерінде жинақтағаннан кейін ғана ссуда алуға болады.
Бірақ та бұл балансталған ... ... ... ... да бар, яғни бұл үлгі өзінің автономиялық күшіне байланысты
жалпы қаржы-несие нарығының жағдайына ... ... ... іске ... ... ипотекалық банк үшін қай жерден және қандай
бағада несиелік ... табу ... ... ... тек өзінің
көрсететін қызметі үшін ақыл-ойға ... ... ... белгілеуі қажет.
Құрылыс қаражаттары бойынша салымы табыс ... және ... ... ... пайыз мөлшері еркін жағдайда белгіленеді. Банк мақсаты
жинақтарға табыс ... сол ... ... ... ... ... белгілеуіне болады[6].
Қазіргі кезде Германияда бұл үлгі іс жүзінде кеңінен қолдануда. Мұнда
қорлану механизмімен ... ... ... ... сондай-ақ
тұрғын үй жағдайын жақсартуға мақсатты қаражат жинақтау және пайдаланумен
байланысты болатын азаматтардың инициативасына ... ... ... ... ... сәйкестіктерді ескеретін, барлық
елді қамтыған «құрылыс жинақтарының жүйесі» құрылған.
Германияда тұрғын үй алғысы келген азамат, тұрғын үйді ... ... ... 2-10 жыл ... арнайы қаржы-несие жүйесімен өзара
қатынасқа түседі. Өзінің мүмкіндігіне қарай арнайы банктерге ... ... ... ... ... ... 45% жинақтайды. Содан кейін барып
ол мемлекеттік дотация алуға ( үйдің құнының 10% шамасында) және ... ... ... шамасында банктен жеңілдікпен 10-15 жылға несие
алуға құқылы болып табылады.
Яғни, Германияның ... ... ... келесідей сатымен іске
асады:
– мақсатты салым (45-50% үйдің бағасының);
– мемлекеттік дотация;
– ипотекалық несие (45-50% үйдің бағасының);
– несие ... ... (5-9% төрт ... ... үйді ... ... ... 2-10 жыл, ал ипотекалық несиені
қайтарк мерзімі 7-8 жыл.
Германияның құрылыс қаражаттары жүйесінің ең басты артықшылығы – оның
шегінде ... ... ... ... ... ... есептелетін пайыз мөлшері автономиялық болғандықтан да, несие-
қаржы нарығының жалпы жағдайына тәуелсіз ... ... ... ... жүйесіне мемлекет тарапынан қолдау шаралары
бар. Мемлекет меншікті капиталдың жинақтауына тұрғын үй құрылыына сыйақылар
беру немесе ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 90-жылдардың ортасында пайда бола
бастады. Ол кезде 1994 жылы ... ... ... ... ... ... ... Халл қаласындағы құрылыс жинақ кассасымен
серіктестік қарым-қатынас құрып (Германия), ол тұрғын үйлік несиелеудің
отандық моделін зерттеуге ... ... Бұл ... Қазақстан нарығының
ерекшеліктерін ескере келе пайдаланыла бастады. Ең алғаш ... 30 ... ... бар 450 құрылым жинақтауа салымдары тартылды.
Сонымен бірге Қазақстан Республикасы ... ... және ... тұрғын үй саясатының бағдарламасына сәйкес 1993 ... ... ... үй ... ... 30 ... ... бере бастады.
Мұндағы негізгі мақсат табыстары орташа немесе төмен қызметкерлерге ... ... ... ... ... үшін) болып табылады.
тұрғын үй бағдарламасына қатысқан 2675 адам үшін несие 5% ставка бойынша 30
жылға берілген. Бұл шараның ... ... ... өз құрамында
нарықтың элементтері болды және ол соңында елеулі проблемаларды туғызды.
Мұнда сөз ... ... ... ... АҚШ ... құқық бергені туралы болып отыр, ол несиені өтеде көптеген
проблемаларға алып ... ... бұл ... шиеленісуі ұлттық
валютаның девальвацияға ұшырап, еркін бағамның орнатылуы кезінде орын алды.
Бірінші жүзеге асырылмаған ... ... ... ... ... оны 10 ... ... қалдырды. Бұл банк
қызметін енгізу 2000 жылдардан басталды, ол кезде ипотекалық несиелеудің
нормативтік-құқықтық актілерін шыға ... ... ... ең ... ... ... даму ... ұзақ мерзімді тұрғын үй құрылысының қаржыландыру тұжырымдамасы» болды.
Бұл құжатта тұрғын үй ... ... ... ... ... ... анықталып, бұл жүйенің Қзақстанда дамуына
негізгі іс шаралар тағайындалды. ... ... ... ... оның ... экономикаға сәйкестері енгізілді.
Бұл модел ЖАҚ түрінде құрылған ипотекалық ... ... ... ... ... Оның құрылуында Ұлттық банк, ірі коммерциялық
банктер және басқа да қаржы ұйымдары қатысты. Бұл ипотекалық компания несие
берушілерден ... ... ... ... кейін құнды қағаздар ... ... ... олар алынған ипотеканың пұлдарымен
қамтамасыз етілді. ... ... ... ... ... ... алғандағы шығындарын жабады, ал банктер өз кезегінде
алынған құралдар есебінен жаңа ипотекалық несиелер ... бұл ... ... ... ... ... американдық модельмен ұқсас, онда Фэнни Мэй және Фредди
Мак секілді ипотекалық агенттіктер жұмыс жасайды.
Ұлттық банк ... 2000 ... 20 ... ... ... ... ЖАҚ ... ипотекалық
компания» құрылуының шешімі қабылданды. Ол жеке қаржы институты негізінде
құрылды. Компания несие беруші банктерден ипотекалық ... ... ... құқықтарын сатып алып, осы құқтармен қамтамасыз етілген ипотекалық
құнды қағаздарды эмиссиялайды, ... ... ... ... ... ... факторингтік операцияларды жүзеге асырады.
Қазақстан ипотекалық компанияның негізгі функциялары:
– ұзақ ... ... ... ... ... ету ... сатып
алу жолымен белгіленген стандарттар негізінде ... ... ... ... белгіленген немесе қалқымалы ставкаларымен ипотекалық
құнды қағаздар шығару;
– тұрғын үй несиелендіруіне инвесторлардың қаржыларын тарту;
– ұлттық банкпен ... ... ... ... ... алу және келісім жасау;
– банктер үшін ипотекалық несиелеуге ... ... ... ... ... сұрақтары бойынша консалтингтік қызметтерді
көрсету.
Аталған компанияның келесідей ... ... ... ... және ... ... банктердің мәліметтерін
сараптау;
2) Ипотекалық несиелердің сапасын тексеру;
3) ... ... ... ... ... ... байланысты
мемлекеттік органдармен және басқа ұйымдармен келісім жасау;
4)Ипотекалық несиелеуде ... ... ... үшін ... ұйымдастыру;
5)Малайзиялық моделімен ұқсастығымен бірге қызмет ету ... ... ... ... ұзақ ... құнды қағаздар, олар
қозғалмайтын мүлікпен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ипотекалық банктермен шығарылды, ал қазір олардың
элементтері болып сауда-өндірістік корпорациялар біздің республикамызда ... ... ... ... ... ... ... Банктер қарыз алушылардың қажеттіліктерін
қозғалмайтын мүлікті несиелеуде төменгі бағамен, ал инвесторларды өтімді
құнды қағаздармен ... Банк ... ... ... ... ... ... несие береді, содан кейін мәліметтер
біртекті пұлдарға топталады. ... ... ... ... ... ... ... мүлік құжаттарының қамтамасыз етілуімен ипотекалық
облигацияларды шығару. Осылайша ипотекалық облигациялар берілген ипотекалық
несиелерді ... ... ... ... және ... келесі принциптер
сақталуы тиіс:
– жабу принципі – актив негізде шығарылған оның ... ... ... ... сәйкес келуі;
– сәйкестік принципі – тартылған ... мен ... ... ... ... актив бойынша және міндеттеме бойынша өтелу мерзімі сәйкес келуін
қадағалау ... ... ... – қайталама ипотекалық нарықтың екінші
деңгейлі моделі. Малайзиялық модель тура осындай, бірақ қарапайым түрде
ұйымдастырылған.
Енді «Қазақстан ... ... оның ... ... Оның қызмет жүйесі келесідей:
1)Бірінші сатыда екінші деңгейлі банктер жеке қарыз алушыларға тұрғын
үй сатып алу үшін ... ... ... ... шарт ... ... ... тұрғын үйдің иесі қарыз алушы болып табылады. ал ол тұрғын ... ... ... ... ... ... ... етуге несие беруші банк
міндеттенеді. Ипотекалық несиенің өлшемдері алдын ала компания мен банк
арасында келісіліп ... ... мына ... сай ... ... талап ету
құқығына ие болады:
– несие сатып алынатын тұрғын үйдің 70% көлемінде беріледі;
– пәтер алушы ... ... ... үйдің құнының 30 % көлемінде ақша
қаражаттары болуға ... ... ... үй ... несие үшін кепіл болады;
– қарыз алушының өмірін, еңбекке жарамдылығын, кепілді сақтандыру
керек.
2)Екінші сатыда ... ... ... несиені сатуға мүмкіндік
береді. Екінші нарықтың операторы ретінде болған компания арқылы ипотекалық
куәліктерді сатып ... ... ету ... ... ... Мұнда несиеге
қызмет етуіне байланысты функциялар банк ... ... ... ... ... ... шығарады, сатып алынған талап ету ... ... ... облигациялар түрінде. Одан басқа банк және
компания арасында сатып ... ... ... ... басқаруға
мүмкінділік берілетін келісім-шарт жасалады. Ол ... ... ... оның кепіл мүлкін қадағалауға және несиеге қызмет көрсетуге пайыз
алып өзінің несиелік қызметін кеңейтуге мүмкіндік береді. Еге ... ... деп ... банк ... ... ... ... қарыз
алушымен оны өтеуді өзара келісіп алады. Несиені қайтару тәуекелі банк
мойнында қалады.
3)Институционалдық ... ... ... ... және ... екінші нарықта ипотекалық облигациялар сатып
алады. Ол облтгациялар талап құқықтарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... асырады және тұрғын үй несиелеуіне
ақша қаражатарын тартады. Бірінші, екінші сатыларда ... ... ... 10 ... ... ... пайыз мөлшерлемесі бар, теңгеде валюталық
эквивалентті белгілеусіз несиелер ... ... ... бүгінгі таңдағы ипотекалық несиелеу қатынастарының
жүргізілуінің келесі суреттен көре аламыз.
Сату және сатып алу Тұрғын үй ... үй ... ... ... ... құқық Ақшалай қаражаттар
Ақша қаражататры
Ипотекалық ... 3 - ... ... ... үй несиелеудің құрылымы
Ескерту – атормен құрастырылған
Қазақстандағы жаңадан құрылған ... ... осы ... ... ... ... ... қолдану қарастырылған.
Жоғарыдағы аталлған Қазақстанның «Ипотекалық компаниясы» құрылды.
Қазір бұл ұлттық компания өз қызметін ... әрі ... ... бұл компанияның әріптестеріне келесі шаруашылық қызмет етуші
субъектілерді жатқызуға болады:
– ААҚ ... ... ... ... ... ... ... «Алматы Сауда Қаржы Банкі»
– «АТФ Банк»;
– «БанкЦентрКредит»;
– «БТА – ИПОТЕКА»;
... ... ... болып табылады.
Қазақстан Ипотекалық компаниясы өзінің әріптестері 11 банкімен шартқа
отырып, еліміздің барлық облыс орталықтарында ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу жүйесінде
біршама оң өзгерістер байқалды. Қазақстан республикасының ... ... ЖАҚ ... ... ... 2003 жылы ... ... берілді. Қаржы агенттігі мәртебесіне ие болу ипотекалық
несиелеу жүйесінің дамуына тартылатын ... ... ... ... төмендету және қарыздардың мерзімдерін
ұзарту мақсатында жоғарлатуға мүмкіндік ... ... ... Компаниясы өзінің несиеге беретін бюджеттен немесе халықтың
депозитке қойған ақшаларынан емес, ... ... ... ... ... ... ақша ... есебінен береді.
Қазақстан Республикасында ипотекалық несие жүйесі екі деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... мен банктік
емес ұйымдар түріндегі бастапқы кредиторлар, екінші осы кредиторлар берген
ипотекалық кредиттер бойынша талап құқықтары мен кепілдік ... ... ... ... ... қаожыландырушы ұйым. Еліміздегі мұндай ұйым
Ұлттық Банк 2001 жылы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстандық ипотеалық модельдің негізін қалау үшін АҚШ-
тың Fannie Mae және ... Cagamas Berhad ... ... ... ... ... қадамын жасай бастаған тұрғын үй ... ... ... ... бойынша алынатын сыйақы ставкасы
жылына 5,5-6% болып, азаматтардың салатын ... ... ... ... жылына 2,5-3% болып отыр.
Соңғы жылдары ипотекалық несие жүйесі 3 этаптан тұрады:
– банктердің берген несиелері;
... ... ... несиелері бойынша талап ... ... ... ... ... ... жылы ... айында Қазақсатан ипотекалық Компаниясының Қоры
құрылды. Бұл ... ... ... – ипотекалық несиелер бойынша мерзімнің
өсуі, олардың процент ставкаларының төмендеуі, несие мөлшерінің ... ... ... ең ... ... «Альянс Банк» АҚ, «БТА
Ипотека» болды.
Қоғамның әлеуметтік тұрақтылығының негізгі алғы ... ... ... ... ... қанағаттандыру болып табылады. Жеке үйі
немесе ... бар адам ... ... ... болып саналады. Ол
жанұя құруға, бала тәрбиелеуге, тұрмыс тіршілігін жақсартуға мүмкіндігі
бар, өз ... ... ... ... көтереді. Осыған орай
ипотекалық несиелеу-тұрғын үй саласына бюджеттен тыс инвестициялар тартудың
әлемдік тәжірибесінде ең бір ... ... және ... әдістердің бірі
болып саналады. Нақ осы ипотека-халықтың тұрғын үй ... ... ... және ... жұмыс істеуге, құрылыс кешенінің-өндірісті
жұмыспен бірқалыпты қамтамасыз етіп ... ... ... ... тоғыстыруға мүмкіндік береді. Ипотека сондай-ақ жалпы экономикалық
өсуге мүдделі ... үшін де ... ... ... ... ... кең ... экономикалық дамуға жәрдемдесетін болады.
Бүгінде «Банк Центр Кредит» ААҚ, «банк ... Әлем – ... ... Банк»' ААҚ, «Альянс Банк» ААҚ, «Қазақстан Ипотекалық ... ... ... ... ... ... алуға бекінген азаматтар
тікелей компанияның өзіне немесе осы аталған қаржы институттардың біріне
жолығуына болады. Сондай-ақ олар ... ... өз ... төлеуі тиіс
екенін ескергені жөн. Дегенмен, бұл арада да клиентке қолайлы ... ... ... ... құнының 70%-дан астамын құрайтын,
бірақ 85%-нан аспайтын мөлшерде ... ... ... де ... Бұл үшін ... алушы шарт бойынша немесе әріптес банкпен кепілдік
құнының 70%-нан асатын несие саласына несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... жағдайда несие алушы
бастапқыда тұрғын үй құнының 15% -ын төлесе жеткілікті. Жалпы, ... ... ... айлық таза табыс мөлшерінің 35% -нан аспауы ... ... ... ... тұрмыс деңгейін сақтау үшін қажет. Сонымен бірге
бұл коэффициент қарыз алушының табысына қарай қайта ... ... ... ... ... ... аз ... ұзақ
мерзімге ипотека беретіндігі туралы жарнамалары көбейді. Бұл банктер үшін
тұрғын үй несиелік ... ... ... ... ... жатыр деген
сөз. Осы орайда банк мамандары ел ішіндегі қаржы институттары арасында
ипотеканың ... ... ... ... ... ... бар ... шындыққа жанаспайтынын айтады. Әр банк бәсекелестік жағдайында
жұмыс істеп, өз қалтасы үшін қарбаласта болатындықтан мұндай операцияларды
ақпарат алмасу ... емес ... ... ... ... ... сайын
ипотекалық несиенің банктік ставкалары төмендеп келеді.
Бүгінгі күні Ипотекалық компанияның облигациялары отандық ... ... ... ... ... табылады, ал 2004 жылы 1
қаңтарда орналастырылған облигациялардың жалпы ... 5,7 ... ... отыр. Ипотекалық облигациялар нарығындағы тағы да бір ... ... ... бірі – ... ... 2003 жылы ... млн. АҚШ доллары ипотекалық облигацияларды шығаруы болды. Мемлекеттің
қолдауымен тұрғын үйді сатып алу, оны күрделі жөндеуден ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Аталған жүйе, көптеген әлеуметтік мәселелерді шешу мен тұрғылықты халықтың
әл-ауқатын жақсартудың ең ... ... ... өзін ... ... Үкіметіміздің Үкімімен тұрғын үй құрылыс жинақтар ... ... ... бағытталған бірінші қаржы құрылымы – АҚ
«Қазақстан Тұрғын үй құрылыс жинақ Банкі» ... ... ... 1,5 млрд ... (100% ... ... ... Оның бас офисі
Алматы қаласында орналасқан, ал аймақсатрда банк өз ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
«Қазақстан Тұрғын үй құрылыс жинақ Банкі» АҚ пайда болуы Қазақстанға
келесі мәселелерді ... ... ... ... ... үйді сатып алу
мәселесін шешуге және жаңа пәтерді сатып алуға қаражаты ... ... ... жалақысы бар халыққа көмектесуге тиіс ұзақ ... ... ... яғни ... мәселе; тұрғын үйге ... ... ... өз инициативасын ынталандыру; кіші және
орта құрылыс кәсіпорындарымен қоса ... ... ҚР ... ... ... қуатты импульс алуы керек. Бұл жинақ
компаниясының басқа қаржы ұйымдарынан айырмашылығы банк шоттарында ... ... ... Егер ... ... алу кезінде несие
алушыдан пәтер ... 30%-ын ... ... ... , ... үй ... ... базаны біршама кеңейтеді: үйді сатып алу мүмкіндігі тіпті
10000 теңге жалақысы ... да ... ... ... ипотекалық несиенің көлемі тез өсіп келеді. Оған себеп
болып отырған еліміздің тұрғын үймен ... ету ... ... ... халықтың ипотекалық несиеге деген оң ... ... ... ... ... ... өте күрделі болып келеді. Өйткені,
қазіргі жағдайда ... ... ... ...... өсіп ... Себебі, нарық жағдайына келетін болсақ, тұрғын ұй ... ... ... ... мөлшеріде өсу үстінде. Негізінен
көпшілік халық ипотека алып жатыр. Бірақ та, ... ... ... несие
беріле бермейді. Оған отбасындағы каржылық жағдай әсер етеді. Ипотекалық
несие мерзімі және мөлшері әртүрлі.
Кесте 1 - ... ... ... ... ... теңге, кезеңнің соңында)
| |12, 2010ж. |01, 2011 ж. |
| ... ... ... ... құрылған |
| ... | ... |
| ... ... |Үлесі, % ... ... % ... ... ... ... |100,0 |39069 |100,0 ... ... ... |99,1 |0 |0,0 |
|2 ... |115980 |110488 |0,8 |32527 |83,3 ... ... | | | | | ... және |0 |0 |0,0 |0 |0,0 ... ... | | | | | ... | | | | | ... санат толық | | | | | ... |43779 |44524 |40,3 |4452 |13,7 ... | | | | | ... санат толық | | | | | ... |0 |0 |0,0 |0 |0,0 ... | | | | | ... санат толық | | | | | ... |65631 |19628 |17,8 |4907 |15,1 ... | | | | | ... ... |6570 |46336 |41,9 |23168 |71,2 ... Үмітсіз |5833 |6542 |0,1 |6542 |16,7 ... ... ... ... ... ... ... компаниясы» біріге
отырып бүгінгі таңда олардың саны 8 банк және 2 ... ... атап ... ... компанияның әріптестері елдің екінші
деңгейлі банктері болып табылады. Сондықтан ұлттық ипотекалық ... және ... үшін ең ... осы ипотекалық несиемен қамтамасыз
етуші банктердің қызметтерін дамыту, олардың киенттермен және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керек. Осының
негізінде ипотекалық несиелеуді гаранттау қолға лынып, бүгінде ... ... келе ... ... орай ... екінші деңгейлі банктер және
ипотекалық ... ... ... ... ... тек қана жаңадан салынған үйлерге ғана емес, ... ... ... ... ... мен жер телімдері бойынша да, оларды ... ... ... ... олар ... ... ... жүргізуде.
Қазіргі кезде халықты ипотекалық несиелеу жылдан жылға көлемі жағынан
да, сапасы жағынан да, түрлері бойынша да өсіп келе ... ... ... тұрұын үй алу өте қиын. Сол себептен, халық ипотекаға жүгінеді.
Оны келесі келтірілген суреттен көре ... 4 - ... ... ... ... несиелеуі
Ескерту. Автормен құрастырылған
Суреттен көріп отырғанымыздай ипотекалық ... ... ... ... ... келе ... Оған ... себеп болып отырған ұлттық
экономиканың ... ... ... ... ... ... ... және елдің тұрғын-үй бағдарламасы мен халықтың да ипотекалық
несиелеуге деген оң ... мен ... ... қамтылғандығын
көрсете алады. Сондай-ақ айтып кететін жайт ипотекалық несиелеудің басым
бөлігі елімізде ... ... ... бұл әлі де отандық
азаматардың және банктердің ұлттық валютаға деген сенімді көзқарастарының
қалыптаса қоймағандығын көрсетеді.
Сонымен қатар ... ... ... және ... орын ... ... және әр ... даму тенденциясына, халық орналасуы мен
әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты аймақтарда ипотекалық несиелеу
шамаларының арасындағы алшақтық өте ... ... ... Бір ... айтқанда
ипотекалық несиелеу тек қана Алматы қаласында қарқынды дамып келе жатыр
айтсақ болады. Оның басты ... ... ... ... мен ... ... қаланың қаржы орталығы болғандықтан барлық ... ... ... ... бас ... ... ... Алматы қаласында тұрғын үйлердің бағасының жоғары болуы да
ипотекалық несиелеудің қардылық көлемін ... алда келе ... ... ... кейін Астана және Ақтөбе қалары орын алуда.
Кесте 2 - Қазақстан ... ... ... ... |Млн, ... ... % ... |29508 |100 ... ... |13864 |46,98 ... ... |4331 |14,68 ... |2449 |8,30 ... ... |1428 |4,84 ... ... |1085 |3,68 ... |1067 |3,62 ... |1040 |3,52 ... |940 |3,19 ... |922 |3,12 ... ... |819 |2,78 ... |655 |2,22 ... |318 |1,08 ... ... |296 |1,00 ... ... |156 |0,53 ... |83 |0,28 ... ... |55 |0,19 ... Автормен құрастырылған
2 Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру және талдау
2.1 ... ... ... ... ... талдау
Қазақстан экономикасын көтеру, сондай-ақ халықтың басым бөлігінің өз
тұрғын жағдайларын жақсартуға ұмтылысы республикада тұрғын үй ... ... ... ... үй құрылысы Қазақстанның 2030 жылға
дейінгі стратегиясының басым бағыттарының бірі болып танылды және ол ... ... ... ... ... бірі ... ... экономикасының бәсекеге қабілетігін арттыру орта ... ... үй ... жаңа ... ... ... бұл шара ҚР Перзидентінің 2010 жылғы 19 наурызда Халыққа
жасаған үндеуінде қарастырылған. Онда ... үй ... ... ... үйді ... халыққа 1 шаршы метрін 350 АҚШ
долларында салып сату және ол үшін ҚР ... ... ... арасында
тендер ұйымдастыру шаралары көзделеді.
2010 жылы 31 мамырда осы шараларды іске ... ... ... ... жж. ... ... үй құрылысын дамыту” Үкіметтің
бағдарламасы бекітілді. Бұл бағдарлама бойынша ипотекалық ... ... жас ... ... ... ... жұмыс істейтіндерге әр түрлі жеңілдіктермен ипотекалық несие
беру жолдарын қарастырады.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасында ... үй ... ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары тұрғын үйдің құнын арзандату арқылы, ... ... жігі ... ... тұрғын үй құрлысының тұрақты өсу қарқынын қамтамасыз ету,
тұрғын үйге несие беру мерзімдерін ұзарту, ... ... ... ... ... азайту болып табылады[9].
Қазақстандағы тұрғын үй секторы нарықтық қатынастарға өтті және тұрғын
үй саясатының басты ... ... үй ... ... оң нысандарын дамыту
арқылы халықтың тұрғын үй сатып ... және ... көшу үшін ... ... ... ... мен қаржыландыру көздері бойынша тұрғын үйлерді
пайдалануға берудің ... ... ... үй құрылысын қаржыландыру
жүйесінде түбегейлі өзгерістер болды, ... және жеке ... ... рөл атқара бастады.
Тұрғын үй қоры тізімінің 2010 ... 1 ... ... ... 15 млн ... бар еліміздегі тұрғын үй көлемі 243,0 млн. ... ... ... ... – 144, 8 млн. ... ... ... жерлерде
– 98,2 млн. шаршы метрді құрайды.
Қазақстандағы тұрғын үй қорының 96,8%-дан ... жеке ... ... шаршы метр) және 3,2%-ы мемлекеттік меншікте (7,7 млн. шаршы метр).
1 тұрғынның тұрғын үймен қамтамасыз етілуінің ... ... ... ... 18 шаршы метр мөлшерінде, 2010 жылдың аяғында
елімізде орта есеппен алғанда 1 ... 17,0 ... ... ... ... – 17 шаршы метр, ауылдық жерлерде – 15,8 шаршы метрден келеді.
Мемлекет тұрғын үй құрылысының негізгі ... ... ... ... үй құрылысының жалпы көлеміндегі үлесі 2010 жылы 5,6 % - ға ... бұл ... ... облысындағы жер сілкіну салдарын жою кезінде
тұрғын үйлердің ... ... ... ... ұлғайды. Тұрғындардың
қаражаты есебінен тұрғын үйлерді пайдалануға ... ... ... ... үй ... 6 - ... ... тұрғын үй құрылысы көрсеткіштерінің
динамикасы
|Көрсеткіштер |2006 |2007 |2008 ж |2009 |2010 |2011 ж |2012 ... | | | | | | | ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |15,4 |0,9 |6,0 |2,6 |3,5 |2,1 |2,1 ... | | | | | | | ... |84,6 |99,1 |94,0 |87,4 |73,5 |71,2 |98,5 ... ... | | | | | | | ... |71,0 |84,5 |61,8 |67,7 |89,5 |90,1 |88,5 ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|2 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | ... метр) |107,8 |106,9 |126,0 |146,9 |150, 5 |159,1 |160,2 |
|3 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |63,5 |73,9 |54,7 |53,9 |54,8 |58,7 |60,4 ... икемді | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|4 Бір ... | | | | | | | ... ... |6,7 |12,0 |14,9 |17,5 |24,5 |45,7 ... (мың | | | | | | | ... | | | | | | | ...... құрастырылған: Статистика жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... екі оң ... ... болады: біріншісі –
мемлекеттік емес секторда тұрғызған, яғни жеке ... және ... ... салынып жатырған тұрғын үйлердің үлес салмағының
бірқалыпты өсуі және ...... ... ... ... яғни ол жеке ... ... тұрғызылған үйлердің ұлғайғандығын
сипаттайды. Егер 2002 жылы Қазақстандағы тұрғын үйлердің 78 %-ы ... мен ... ... тұрғызылса, ал 2010 жылдан бастап, бұл
жағдай ... ... 2012 ... ... және ... ... жаңа ... құрылысының 98 %-ы жеке секторға тиесілі болып табылады.
2010-2012 жылдары халықтың қаражаты есебінен 4600,1 мың шаршы ... үй ... ... пайдалануға берілген тұрғын үйлердің ... ... ... үй құрылысының көлемі соңғы төрт жылда 57,3 %-ға өсті және
аталған кезеңде осы мақсаттарға 36,6 млрд. ... ... ... ... азаматтарының қолында тұрғын үй құрылысы үшін біршама
қаражаттардың ... ... жеке ... үй ... ... бір ... ... Егер
2010 жылы тұрғындар салған тұрғын ... 1431,2 мың ... метр ... ең көп ... Оңтүстік Қазақстан (309,5 мың шаршы метр), Атырау
(158,2), Алматы (130,2) ... және ... ... (132,3 мың ... ... ... ал басқа облыстарда бұл көрсеткіш төмен: Қарағанды (29,2),
Қостанай (33,7), ... ... (35), ... (36,4 мың ... ... жылдары мемлекеттік емес сектордың кәсіпорындар мен ұйымдары
есебінен 1070,7 мың шаршы метр ... үй ... ... ... ... ... жалпы көлемінің 16,9 %-ы [10] .
Бұл кәсіпорындар мен ұйымдар табысы орта және ... ... бар ... ... ... ... сататын тұрғын үйлерді пайдалануға береді.
Аталған құрылысты салушылар жаңа технологиялар мен ... ... ... және ... ... бойынша жаңа буынды, бірегей көп
пәтерлі тұрғын үйлерді жобалау және салу ... ... ... ... ... меншіктегі кәсіпорындармен ұйымдар 475
мың шаршы метр тұрғын үйді пайдалануға берді немесе пайдалануға ... ... ... 9, 3 ... жылы ... ... ... мемлекеттік қаражаттың
қатысуымен бірде бір тұрғын үй салынған жоқ, ал 2012 жылы ... ... ... ... ... және Алматы қаласында қалыптасты.
Сонымен қатар бірнеше жылдар бойында пайдалануға берілген үйлердің
көлемі ... ... үй ... 0,5 %-ын ... және ол ... ... ... бар тұрғын үйлердің шамасымен теңеседі.
Кесте 7 - ҚР тұрғын үй қоры
|Жылдар ... ... ... беру |
| |(мың ... метр) |
|1 |2 ... ж. |1218 ... ж. |1506 ... ж. |1422 ... ж. |1635 ...... ... Статистика жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... ... ... жылдардағы қарқынымен тұрғын үй қорының
авария қаупі бар 12 млн. шаршы метр құрайтын тұрғын ... ... үшін 4-
5 жыл ... ... ... үйге деген сұраныс пен ұсыныстың, сондай-ақ баға белгілеудің де
Қазақстанда өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Республика бойынша тұрғын үйге деген сұраны ... ... ... ... мен ... қалалары бойынша анық байқалады. Себебі, мұндай
қалаларда республиканың бизнес-элитасы, шенеуніктер, сол ... ... ... ... ... ... Сұранысқа ықпал етуші фактор
ретінде бюджеттік шектеулер, соның ішінде отбасының табысын алуға ... ... ... ... ... ... емес, бірақ та
бірқатар көрші мемлекеттермен салыстырғанда жоғары саналады. ҚР ... ... ... ... 2010 жылы халықтың жан ... ... ... ... ... 11600 ... 80 АҚШ долларын
құрады.
Кесте 8 - ҚР ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2010ж |2011ж. |2012ж. ... Үй ... | | | ... ... табыс, млрд |1938,6 |2445,8 |2854,3 ... | | | ... ... ... табыс, мың | | | ... |218,8 |254,2 |298,5 ... Үй ... ... | | | ... ... млрд ... |2318,5 |2640,9 |3027,1 ... ... жан ... | | | ... ... |7334 |8339 |9623 ... ... ... ... | | ... ... келетін номиналды | | | ... ... ... ... |17303 |20323 |23221 ... | | | ... ... ... ... (жан | | | ... ... ... есеппен, |3484 |4320 |5450 ... ... | | | ...... ... кету ... ... көп бөлiгiңнiң жинақтары жоқ, себебi олар
өздерiеiң табыстарын ағымдағы тұтынуға жұмсайды. Жинақ нормасының ... ... тек ... үш ... ғана ... ... ... үйге деген
сұраныс көбiне демографиялық көресткiштермен, соның iшiнде жаңа отбасын
құру, миграция деңгейi, күрделi үй ... ... және ... Қазақстанда 2010 жылға дейiн жалпы туу коэффициентi төмендеп
өлiм-жiтiм коэфициентi артқан болатын, ... ... бұл ... ... ие бола ... ... ... туу көрсеткiшiнiң
төмендегенi ертеңгi күнгi отбасының мөлшерiне ықпал етiп, сол арқылы тұрғын
үйге деген ... әсер етуi ... ... ... ... рол ... банктердің бірі ол-Халық банкі болып табылады. ... өтеу ... 20 ... ... ұзартылыпты. Банкіде ипотекалық
несие Ақш-тың долларымен ... ... ... ... ... ... ... жылына несиені ең төменгі деңгейі 7%-бен ... ... ... ... айтуынша банктің жаңа бағдарламасы «Ипотека Lіghts «
құжатта талап ететін ... ... мен ... ... ... ... ... банкі көптеген азаматтарды толықтыратын табыс жөніндегі
анықтаманы талап етпейді. Өтінімді қарау мерзімі үш ... күні ... ... қарамастан банк несиені екі кезгі валюта доллары және евро
түрімен бергенде ... ... ... ... ... алудағы шарттың
бір түрі несие сомасының 15% депозитке орналастыру болып табылады. «Ипотека
Lіghts «депозит сомасының тәуелділігінен ... 7-11% ... ... ... ... ақша қоры және ... үйді сатыпалу қызметі
қамтамасыз етілуі ... ... ... 7% ... алу үшін ... ... ... мөлшерінің 50% -ын салу керек. Соған сәйкес осы
барлық шарттар қымбат тауар, әсіресе тұрғын ... ... ... жинаған
азаматтарды қанағаттандырады. Сонда бөлігін ол өзінің депозит есебімен жаба
алады. Бұл ипотекалық несие бағдарламасының ағымдағы 20 ... ... ... ... ... саналады[11].
Халық банкі 1 наурызда тұрғын үй сатып ... ... ... 14,7 ... ... ...... стандарттық ипотекалық бағдарламамен біріге
отырып жұмыс істейтін болады.
Кедесі халыққа қызмет етіпкеле жатқан екінші ... ... ... ... ... банк.
«Центр Кредит банк» облыстық бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... ... жолдары туралы
түсініктеме берді. Әрине, банк жеке меншік болғандықтан ол өзінің ... ... ... ... ... ... ... Үкіметке нақты
жағдайды сараптан өткізіп, тұрғын үй мәселесін шешу бағдарламасын ... алға ... ... ... ... ... ... қолдау
демеушілігі көрсетілуі әбден мүмкін. Мысалы, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... бюджет есебінен
өтеледі. Бұл шаруаға да, банкке де ... ... ... ... ... үйді ... және оны күрделі
жөндеуден өткізуге бөлінеді. Банкінің мүмкіндігі 300 мың ... ... ... ... 50 мың АҚШ долларына дейін. ... ... ... 13,6% ... Өтеу ... 15 жыл. Мерзімнен бұрын өтеймін
десеңіз, банк мүддесіне нұқсан келмесе үшін жалпы соманың 0,1% ... ... ... ... Банк Ұлттық банктің еншілес бөлімшесі болып
табылады.
Ал енді пайыздық ставканың төмендеуі баспана сатыпалушылар үшін қандай
көмек болмақ? ... сіз 12,5 ... ... мен он бес ... ... ... ... несие алдыңыз делік. Оның ай сайынғы міндетті
төлемі 18 847теңге болса, банк ... ... ... ... ... 55461 ... құрамақ. Енді осынны төмендетілген 11 пайыздық
ставкамен есептеп көрейік. Бұл жерде ... ... 17048 ... ... ... ... 51144 теңге болмақ. Сонда екуінің ... 1439 ... ғана ... отыр. Бұл отбасылық бюджетке азы-аулақ
сепболса да, тұтастай алғанда ипотеканың жолын кеңейтіп оны ... ... ... ... ... ... ... қоса несиелік жобо
негізінен жүзеге асырылып жатқан Астана мен алматы қалаларында ... күрт ... ... ипотеканы ілгері басуына қолбайлау болуы мүмкін.
Осыған байланысты келтірілетін деректерге тоқталсақ, 2010 жылы ... ... ... жөніндегі отралықтың мәліметінше 28000 үй сату-
сатыпалу келісімдері жасалып, ай сайын 250-300 ипотикалық ... ... ... пен ... ... айырмашылықтың пайда болуы тауар
бағасының өсуіне әсер етеді де ... ... ... ... ұсыныс-сатылытын пәтерлердің, сұраныс –сатыпалатын адамдардың
саны мен есептелінбек. Соған сәйкес қазір Астана мен Алматыға келіп жатқан
кәсіпіздеушілер мен ... ... саны мен ... немесе салынатын үйдің көлемі әлде қайда аз болыпшығатынына көз
жеткізуге болады. Мысалы, Астана ... 5 жыл ... ... 1,5
есеге артып кетсе, Алматыға жыл сайын 22мың адам қоныстанады екен. Сондай
ақ сұраныстың ... ... ... ... ... тұрғандар
арасында табысы барлардың көбейіп келе жатқаны мен ... де ... ... ... ... ... жауап бермейді.
Қай банк болмасын несие беру туралы өтінішінізді қарағанда банк сіздің
айлық табысыңыздын ... ... ... түр де 150 ... ... қалып отыруын қадағалайды. Яғни айлық ... мың ... ... ... ... ... 45, тіпті 70мыңға
дейін) банк есепшотына құйып отыруға тиіссіз. ... егер сіз ... банк ... ... ... әр адам басына бөліп, олардың
әр қайсысының мұқтаждығына 20 мың теңге қалуын талап етеді. Мұндай ... ... ... беру ... жауап болмай қалуы да мүмкін. Осы күні
ипотекалық несиені алыпжатқан азамттарыдың ішінде әскери қызметкерле, ішкен
істер органдарының қызметкерлері дәрігерлер, ... ... ... ... мұнайшылар, ірі кәсіпкерлер бар екен[12].
«Банкцентркредит» АҚ басқа банктерден өзгешелігінің бір бөлше несие
нарығын күшейтуге бағытталған 2010 жылы ... даму ... ... ... ... теңгеге дейін және несие портфельін 6,3 млрд теңгеге
дейін сату қарастырды 2010 ... ... « ... ААҚ ... нарығын үлесі 8 пайыздан 10 пайызға дейін өскен.
Халыққа бөлшек несие сату және аумақ қимасының ... ... ... ... ... аймақтарда банк, әсіресе
ипотекалық несиеден белгілі бір тауаша алуы мүмкін.
Статистикалық мәлiметтер ... ... ... ... қала ... үй шаруашылықтарының құрылымын 6- кестеден
көруге болады.
Кесте 9 - ҚР-ғы қала ... үй ... ... 2004ж ... ... ... мың адам |От ... мың ... |1340 |356 ... |602 |165 ... |275 |79 ... |150 |43 ... |445 |127 ... |307 |102 ... |385 |110 ... |286 |82 ... |250 |71 ... |207 |59 ... |325 |93 ... |190 |54 ... |155 |44 ...... құрастырылған: Статистика жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... ... баға бiр ... ... ... да 10-15 ... керiсiнше жаңа астанада бiрнеше есе күрт өсiп кеттi. Сондай-ақ
жаңа астанамызда сол ... ... ... үй ... орын ала ... республикамыздың басқа аймақтарындағы жағдайға көңiл бөлсек, онда
Алматы мен Астана қаласында, сондай-ақ ... және ... ... ... ... ... ... Ақтау, Павлодар
және тағы басқада ... яғни ... ... ... ... ... үй ... өте жоғары, керiсiнше жұмыссыздық ... ... ... үй ... бiрнеше есе төмен болып қалыптасты.
2010-2011 жж. ҚР-ғы жылжымайтын мүлiктiң нарықтық бағасының жағдайы 10-
кестемен берiлген.
Кесте 10 - Аймақтардағы ... үй ... ... |2011ж. |2012ж. |Өсу ... |
| |1 ... метр |1 ... метр |% |
| ... АҚШ долл ... АҚШ долл | ... |400 |650 |160 ... |350 |650 |180 ... |240 |350 |140 ... |350 |450 |110 ... |80 |280 |350 ... |50 |250 |500 ... |50 |220 |440 ... |30 |120 |400 ... |120 |220 |180 ... |100 |150 |150 ... |50 |120 |240 ... |60 |100 |160 ... |30 |70 |230 ... |20 |40 |200 ...... ... ... ... ҚР ... |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... екi үш ... жеке ... ... (қаланың сыртында салынған)
сұраныс өсiп отыр. Комуналдық төлем ... өсуi де ең ... бар ... ... ... арттыруда.
Тұрғын үйдiң ұсынысына келсек, республикамыздың барлық аумағында бұл
көрiнiс бiрдей десе болады. Тұрғын үйдiң көптеген бөлiгi қайталама ... яғни бұл жаңа ... ... ... ... ... ... секторындағы жағдай жеткiлiктi төлем қабiлеттiлiгi бар
сұраныстың жоқтығынан соңғы жылдар iшiнде нашарлап кеттi.
Кесте 11 - ... ... ... пайдалануға беру (жалпы көлемi мың
шаршы метр).
|Жылдар |Барлық меншiк ... ... ... формаларына қарай: |
| ... | |
| ... мен | |
| ... | |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | | ... ... ж. |1506 |86 |1420 |1004 ... ж. |1422 |80 |1342 |1206 ... ж. |1635 | 114 | 1521 |1368 ...... ... ... ... ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... үй құрлысындағы азайып
отырғандығын байқаймыз. 2010 жылғы мемлекттiк кәсiпорындардың ... ... ... үй ... ... Жамбыл облысындағы Луговой
бекетiнде жер сiлкiнiсiнен болған апатты қайта қалпына келтiруге мемлекттiң
араласқандығын көремiз. Басқа жағдайлардың ... ... ... кәсiпорындар мен ұйымдардың, соның ... ... өз ... ... ... ... тұрғын үй көлемi арттып отыр.
Қазiргi уақытта алғашқы нарыққа қарағанда ... ... ... 2,5,- 4,5 есе асып ... Бұл ... ... үй ипотекалық
нарығының бiрiншi кезеңдегi дамуын және ... үй ... ... ... ... Соның нәтижесiнде қайталама нарықтағы
тұрғын үйлердiң бiрiншi кезектi несиелеу обьектiсiне айналып ... ... ... ... ... ... ... қорының көп бөлiгiнiң
ескi үйлерден тұратындығын дәделдейдi[14].
Тұрғын үйдi ипотекалық несиелеу өнiмдерiне ... ... ... ... бiрiншiден, халық үшiн ... үй мен ... ... қолжетiмдiлiгiне, екiншiден, оларға деген потенциалды төлем
қабiлетiнде сұраныстың ... ... бөлу ... ... ... бағалау тұрғын үйдi ипотекалық ... ... ... ... шешiм жасауға мүмкiндiк бередi.
Ресми деректер бойынша жан басына шаққандағы орташа айлық табыс 2011
жылдың аяғына 9623 тенге немесе 67 АҚШ ... ... ... мұндай
төменгi табыс Қазақстанның ... ... ... үйдi ... қарқынды дамытуға кедергi келтiретiнi сөзсiз. Ең бастысы тұрғын
үйдi ипотекалық несиелеудi дамытуға мүмкiндiк жасайтын қала ... ... ... ... ... кезде ең болашағы бар нарық ретiнде
Алматы мен Астана қалалары және т.б. өндiрiстiк бағыттағы ... ... ... ... ... ... мөлшерi 15 500 тенге немесе 110 АҚШ долларын
құрайды.
Сондықтан, отбасына шаққандағы төлем қабiлеттiлiк сұранысты ... ... бiр ... ... ... көбейтiледi. Мұндай болжамдар
ағымдағы табыс деңгейiн және үй шаруашылықтарының табысын ... ... 12 - ... ... және ... ... ... |Отбасы саны|1 отбасына |Бiр айдағы барлық |
| ... | ... ... ... |
| | | ... ... ... |1340 000 |356 000 |45125 |1 624 5005000 ... |602 000 |165 000 |37544 |6 194 760 000 ... |307000 |88000 |24140 |2 124 320 000 ... |275000 |79000 |25192 |1 990 168 000 |
| ... |445000 |127000 |27440 |3 484 880 000 ... |286000 |82000 |26536 |2 175 952 000 ... |385000 |11000 |12791 |1 407 010000 ... – автормен құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң ... ... ... ... бөлу ... есептегенде бiрнеше әдiстер қолданылады.
Қазiргi жағдайда есептеу үшiн квинтильдiк әдiс пайдаланылады, оны ... ... саны бес ... ... ... ... әр топқа табыстарды
бөлу былай ... ... –5 %, ... 10 %, 3- ... - 16%, ... ... топ бойынша алынған табыстардың сомасы отбасының санына бөлiнiп,
бiр отбасына тиiстi ай сайынғы табыс есептеледi.
Бұл таңдаудың ... ... үй ... 1 шаршы метрi 300 доллардан
асатын үйдi сатып ... ... бар ... ... ... анықтау
болып табылады. Бiздiң мысалымызда ондай ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Ипотекалық несиелеуде шет елдiк тұрғын үйлердiң бағасын салыстырмалы
түрде қарастырған дұрыс сияқты. 10- кестеде Қазақстан, Түркия және ... ... ... 1 шаршы метрiнiң бағалары берiлген.
Кесте 13 - Бiрқатар елдер бойынша тұрғын үйдiң 1 шаршы метрiнiң құны
|Тұрғын үй көлемi ... ... |1 ... метрдiң бағасы |
|(шаршы метр) | | ...... ... (мың АҚШ ... ... |50 |0,40 ... |110 |0,85 ... |65 |0,46 ... |80 |0,56 ... |100 |0,69 ... – Будапешт, (мың АҚШ долларында) ... |49 |0,68 ... |133 |0,93 ... |342 |0,78 ...... (мың АҚШ ... ... |8 |0,35 ... |13 |0,45 ... |20 |0,75 ...... ... Баға ... ... мәлметтердi |
|пайдалану арқылы есептеледi. ... ... ... ... ... үйдi ... ... алу
халықтың тұрғын үй мәселесiн шешудiң негiзгi нысаны ғана емес, ... ... ... ... ... ретiнде саналады. Мұндай саланы
қаржымен қамтамасыз етуде ... ... банк ... ... соңғы қабылданған бағдарламада тұрғын үй құрлысын ... ... ... үй ... несиесiн беретiн банктердi
ұзақ ... ... ... ету ... шешу ... ... ... орта тобына қолжетiмдi арзан үйлер салу
мiндеттерi көзделуде[15].
Тұрғын үй құрылысын қаржыландыруда мемлекеттiң ролi зор. ... ... ... ... үй ... ... ... Бұл
жерде бюджеттiк қаражат қаржы операторына тендiрлiк негiзде құрлысшыны
немесе ... үй ... ... қаржыландыру арқылы тұрғын үй құрлысына
бағытталады.
Кесте 14 - Тұрғын үй құрылысына жұмсалған инвестициялар
|Жылдар ... ... ... |
| |Млн. ... | |
| | ... ... мен |Халық |
| | ... | ... |27 310 |4387 |8017 ... |36 158 |6862 |9141 ... |57 363 |15 502 |13151 ...... ... ... ... ҚР ... |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... ... ... ең ... несиелерi, соның iшiнде ипотекалық несиелер болып табылады.
2.2 Ипотекалық несиелеу тәжiрибесiне талдау
Ипотекалық несиелеудiң дамуының әлеуметтiк және экономикалық ... ... банк ... тұрақтылығын және тиiмдiлiгiн арттыруда
және қызмет ету үшiн де тiкелей үлкен мәнi бар.
Ипотекалық ... – ең ... ... ... ... Ипотекалық несиелеуде тәуекелдiң басым бөлiгi қарыз ... ... ... ... Банк әр ... ипотекалық ссудаларды (өзгермелi
пайыз мөлшерiнде) пайдалана отырып, өзiнiң тәуекелiн төмендетедi. Бiрақ та
бұл, тек қарыз ... ... ... ... және ... ... дұрыс жүргiзудi қажет етедi. ... ... ... ... ... ... бередi.
Жылжымайтын мүлiкпен ... ... ... ... ... ... ... болып келедi.
Ипотекалық несиелеу сөзсiз банктiк қызметтiң перспективалық бағытына
жатады. Ипотекалық банк ... ... және ... экономикалық
институт болып табылады. Сондықтан да, ондай тұрақты ... ... көп ... олардың экономикалық жүйедегi қызметiн тұрақтандырып,
тиiмдiлiгiн арттыра түседi[16].
Жалпы ипотекалық несиелердiң ... ... ... ... ... ... мерзiмi, әлемде 30-40 жылға дейiнге
мерзiмдерде ипотекалық несиелер бередi;
Қарыз алушының несиенi қайтару тәсiлi, яғни ай ... және ... ... ... және негiзгi қарыз ... ... ... ... несиеге қарағанда ертерек қайтару тәуекелiн ұлғайту
мүмкiн. Мерзiмiнен бұрын ... шек ... ... ... ... ... белгiсiз ақшалай ағымдары және несиенiң пайызына
байланысты бiрқатар тәуекелдi басынан кешуi мүмкiн.
Көптеген несиелер мерзiмiнен бұрын ... ... ... даму ... ... ... ... статистиканың болмауының
салдарынан мерзiмiнен бұрын қайтару кестесiн болжау ... ... ... ... ... ... мұндай мәселе PSA үлгiсi көмегiмен
шешiледi. ... күнi ... ... несиелер белгiленген
мерзiмiнен 4 есе кем мерзiмде қайтарылуда.
Қарыз алушы жағынан жобаны мiндеттi түрде тең қаржыландыру.
Ипотекалық куәлiктердiң ... ... ... ... яғни ол ... кезегiнде ипотекалық несиелердi қайта қаржыландыруды жеңiлдетедi. Демек,
көптеген ұзақ мерзiмдi несиелердi ... ... ... ... төменгi пайыз мөлшерлемесi (ережеге сәйкес, пайыз мөлшерлемесi
ипотекалық несиенiң шамасына және мерзiмiне байланысты қалыптасады).
Ипотекалық несиенi алушылардың мiндеттемелерiнiң қамтамасыз ... ... ... ... алынған жылжымайтын мүлiк кепiлге
алынады. Себебi, ... ... ... қарқынмен дамып отырған жағдайда,
кепiл затын толық өтiмдi актив ретiнде санауға болады.
Қамтамасыз етiлетiн мүлiктiң ... ... ... ... ... жағдайда қарыз алушының мiндеттемесiнiң сомасы несиелiк қаражатқа
сатып алынған жылжымайтын мүлiк құнынан артуы мүмкiн).
Несиелiк тәуекелдi ... ... ... арнайы процедуралар
(мәлiменiң нотариальды куәландырылуы, жылжымайтын мүлiкке қатысты құқықты
мемлекеттiк тiркеу, ... ... ... тiркеу процесi, жылжымайтын
мүлiктi рәсiмдеу процедурасының шектеулiгi, кепiлге алынған жылжымайтын
мүлiктi соттан тыс сату ... ... ... ... ... ... ... (несиелердiң ... ... ... ... ... бағалы қағаздарға айналуы).
Несиелеудiң осындай тәсiлдерiн дамытуға байланысты мемлекеттiк қолдау
жүйесiнiң болуы (арнайы заңдарды жасау, ... ... және ... үшiн ... жеңiлдiктердiң болуы, ипотекалық ... ... ... ... ... үйдi ... ... басты бiр ерекшелiгi қарыз
алушылардың табыс ... ... ... ... ... және несиелiк шарт жасалған мерзiм iшiнде түсетiн табыс деңгейiн
болжау.
Қазақстанда халықаралық стандарттарды ескере отырып жасалған ... ... ... ... еңгiзiлген[18].
Қазақстан ипотекалық компаниясы (ҚИК) ... займ ... ол ... банктердiң иппотекалық портфелдерiн қайта
қаржыландыру арқылы, ондағы несиелерге ... ... ету ... ... ... ... ... Республикасында АҚШ, Германия және Малайзия
мемлекеттерінің тәжірибесін ескере отырып, жасалынған тұрғын үй ... ... ... ... Аталған жүйе бойынша тұрғын ипотекалық
несиелерін берушілер екі деңгейден тұрады:
-бірінші деңгейде – алғашқы тұрғын үй ипотекалық ... ... ... банктер мен банктік емес ұйымдар;
-екінші деңгейде – алғашқы тұрғын үй ипотекалық несиесін ... ... ... ... және кепіл құқықтарын сатып алуды
жүзеге асыратын, қайта қаржыландырушы ... ... үйді ... ... ... ... |
| | |
| ... ... ... ... ... | ... ... |
| | | ... | ... емес | ... ... |
| | ... | ... ... 5 - Қазақстандағы тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің құрылымы
Ескерту – автормен құрастырылған: ҚИК мәліметтері бойынша ... үй ... ... беруші екінші деңгейлі банктерді және
жаңадан құрылған мамандандырылған “Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі” АҚ ... емес ... ... ... ... ... жатады.
Қайта қаржыландырушыға “Қазақстан ипотекалық компаниясы” АҚ жатады.
Аталған компания тұрғын үй ... ... тыс ... ... ... ... асыруда және ипотекалық несиелеуді енгізуге маңызды
рөл атқаруда.
Қазақстандағы ... үйді ... ... ... басты
ерекшелік мұндағы Қазақстан Ипотекалық ... ... ... ... ... (ҚИК) ҚР ... ... ықпалымен
құрылды. Оның қызметінің басты ... ... ... ... дамыту және тұрғын үй ... ұзақ ... ... іс ... ... ... табылады.
Компанияның қызметі, сондай-ақ тұрғын үйді ұзақ ... ... мен ... емес ... ... ... ... сәйкес келмеген жағдайлардан ... ... ... ... арттыру, халықтың тұрғын үйге деген
төлем қабілеттілік сұранысының ... ... ... ... ҚИК-ның ролі ипотекалық несиелер бойынша талап ету құқықтарын
серіктес-банктерден сатып алу арқылы ... ... ... ... ... ... ... ету құқықтармен қамтамасыз етілген ипотекалық бағалы
қағаздарды шығарудан тұрады. Сатып ... ... ... әр қарай
қызмет көрсетуді серіктес-банктер жүзеге асырады. ... ... ... кейін Компания ипотекалық несиелерді кепілге
алып облигацияларды шығарады және оларды қор нарығында ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй секторын қаржыландыру процесі үздіксіз жалғасады.
ҚИК-нің ... ... ... ... ... ... талаптары бар. Олар:
- өзгермелі сыйақы мөлшерлемесімен берілетін (жекелеген жағдайларда
тұрақты сыйақы мөлшерлемесінде) теңгемен берілген ... ... ... ... ... шекті сыйақы мөлшерлемесі белгіленген тұрғын үй ипотекалық несиесін
сатып алу;
- ипотекалық тұрғын үй несиелері ұзақ мерзімді болуға тиіс (яғни, ... ... ... ... ... үй ... мөлшері кепілге алынған тұрғын үйдің
нарықтық құнының 70% аспауы тиіс;
- кепілге берілген жылжымайтын мүлік міндетті түрде ... ... ... ... ... және еңбекке қабілеттігін сақтандыруға
тиіс.
Қазақстандық Ипотекалық компанияның қызметінің ... бір ... ... ... ... ... ретінде ипотекалық несиелерді
қайта қаржыландыруды валюталық эквивалентке индексациялаусыз ... ... ... ... ... ... ... Несие берушi ипотекалық несиенi бередi. ... ... ... ... ... және ол ... мүлiкке және онымен
мәмiле жасауға қатысты ... ... ... ... ... ... қоса несие берушiнiң қолына берiледi.
2) Арнайы қордың құрылтайшылары ақшалай ... ... ... ... ... ... ... жетекшiсi (немесе
басқарушы компания) салынған мүлiк туралы актiнi сатып алуға ... ... ... ... ... ... (немесе басқарушы компания) қорға
құрылтайшылардың қосқан қаражаттары есебiнен несие ... ... ... сатып алады. Салынған мүлiк ... ... ... өтуi үшiн, оның ... аударып жазылады және оған ... ... ... ... ... беру, өз кезегiнде ... ... ... ... ... ... ... өтуiн
сипаттайды. Сенiмдi басқарушы (немесе басқарушы ... ... ... ... ... өзiн ... ... ретiнде тiркеудi талап
етедi.
Мұнда арнайы қор ретiнде Қазақстан ипотекалық компания қызмет ... ... ... қайта қаржыландыратын тұрғын үй ипотекалық
несиелерi бойынша несиелiк үшiн ... және ... ... ... ақырғы сыйақы мөлшерлемесiн белгiлегенмен, кейiннен әр
ай сайын өзiнiң бағалау мөлшерлемесiн ғана белгiлеп, ал ... ... өз ... белгiлi бiр шектеу шегiнде белгiлеу ... ... әр ... жеке ... ... үй несиесiнiң бағасы әр
түрлi болып қалыптасты.
Екi жылғы қызметiнде Компания ипотекалық несиелеу бағдарламасы ... ... үй ... алу және ... ... 4 ... тенге
сомасыда 3 мың несиелердi берген. 2010 ... ... ... ... ... 15 ... ... жеткiзудi жоспарлап отыр.
ҚИК-ның ипотекалық несиелеу бағдарламасы республиканың барлық
аймақтарында қызмет ... ... ... ... ... ... ... өсу қарқынына ие болуда.
Өсу қарқының мардымсыздығы, бiрiншiден орташа жалақы мөлшерiнiң
төмендiгi мен, ... ... ... ... және несиелеу
мерзiмiнiң қысқалылығымен сипатталуда.
ҚИК соңғы жылдары ипотекалық несиенiң халықтың қалың жiгiне қолжетiмдi
болу үшiн несиеге ... ... ... ... және берiлу
мерзiмiн ұзарту мақсатында жұмыс жасауда.
2003 жылы құрылған Тұрғын үй құрылыс банкiнiң өз ... ... ... ... несие нарығына ықпал етуге тиiм ... ... ... ... ... жоғары және орта табысты азаматтарға
арналған ... ал ... үй- ... ... табысы төмен азаматтарға
арналған. Сондықтан да олардың қызмет ету аймағы да өзара ажыратылады.
Ипотекалық нарықтың дамуына күш ... жаңа ... ... болуы
қажет. Оларға бiрiншiден Ипотекалық несиелердi кепiлдендiру қорын, ... және ... ... ипотекалық сақтандыру мен айналысатын сақтандыру
компаниялары жатады. Қазақстанда ипотекалық несиелердi ... ... ... қоры және ... ... ... сақтандырушы компаниялар жүзеге асырады. Сонымен Қазақстандағы
ипотекалық несие нарығының операторларына ... ... ... ... бағдаламалары бар несиелiк мекемелер;
ҚИК – тiң бағдарламасы ... және ... ... серiктес- банктер
ретiнде жұмыс жасайтындар;
Өзiнiң ипотекалық ... бар және ... ... бойынша
жұмыс жасайтын несиелiк мекемелер.
Компания бағдарламасы бойынша ... ... ең ... яғни 90% ... ... ... ... мекемелерге:
Казкоммерцбанк, Халық банкi, Банкцентркредит, Альянс банк, ... ... АҚ ... ... ... бастапқы екi операторлар өзiнiң
бағдарламалары бойынша жұмыс жасайды, ал ... ... бар және олар ҚИК- мен ... ... ... ... сатып алуға және оларға қызмет көрсетуге
байланысты ... мен ... - ... ... ... өзара
жасалған Бас келiсiм – шартқа және ипотекалық ... ... алу ... сату ...... ... мүлкiн сенiмдi басқару туралы
келiсiм – шарт ... ... ... туралы келiсiм – шарт негiзiнде жүзеге
асады.
ҚИК тұрғын үй ипотекалық несиенi беретiн және оған қызмет көрсететiн
серiктес – ... ... ... ... талаптарына серiкткс – банктердiң сай келуi;
Серiстес – ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелерiне қызмет көрсетуге
жұмылдыратын серiктес – банктер қызметкерлерiне ... ... ... ... алатын ипотекалық несиелерiн беру және қызмет
көрсетуге ... ...... iшкi құжаттарына қойылатын
талаптар.
Қайта қаржыландыруды Компания ... ... ... ... ғана ... ... деңнейдегi банктерге қойылатын талаптар:
- банктердiң ипотекалық несиелер беруге және оларға ... ... өзге де ... ... ... арналған лицензиясы болуы
керек;
- банк екiншi деңгейдегi банктердегi жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... болуға тиiс;
- банк өтiнiш бергенге дейiн 3 ай iшiнде ... ... ... және ... ... өзге ... тиiс;
- “Тәуелсiз халықаралық аудиторлық ұйымдар тiзiмiне” енген тәуелсiз
аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... тапсыруға тиiс.
3) Банктiк операциялардың жекелеген түрлерiн жүзеге асырушы ұйымдарға
қойылатын талаптар:
- ипотекалық несиелер беруге және ... ... ... және өзге ... ... ... арналған лицензиясы болуы керек; ә)
Ұлттық банктiң ең төменгi ... ... ... ... ... ... ... қойылатын бiлiктiлiк талаптары:
- серiктес-банктердiң құрылымдық бөлiмшелерде Компаниямен ұсынылған
ипотекалық ... ... ... оқу ... ... ... ... болуға тиiс;
- ипотекалық несиелер беру және оларға қызмет көрсетудi жүргiзушi
серiктес-банктер қызметкерлерiнiң банк ... ... 2 ... ... ипотекалық несиелер беру және оларға қызмет көрсетуге
байланысты 1 ... ... ... ... ... ... iшкi ... қойылатын талаптар:
а) ипотекалық несиелердi рәсiмдеу, беру және ... ... ... ... құжаттары болуға тиiс;
ә) ипотекалық несиелердiң қайтарылмау тәуекелiн бағалау әдiстемесi
болуы тиiс;
б) ипотекалық несиелердi беру және ... ... ... басқару әдiстемесi.
2003 жылдың 1 қаңтарына берiлген мәлiметтер бойынша Қазақстандағы
жалпы 84 205 615 АҚШ ... ... ... ... ... 2 - ... ... 6 – Қазақстандағы ипотекалық несиелеу нарығының құрылымы.
Ескерту – автормен құрастырылған: ҚИК ... ... ... ... ... үлестерi бойынша Қазкоммерц банкi - 38
%, Халық банкi- 12 %, БТА ... -11%, ... ... 10%, ҚИК -10%, ... 9%, ... 8% және Лариба банкi -2% құрайды.
Әрине қалған банктерде аталған нарықта қызмет көрсетуде, бiрақ олардың
үлестерi өте төменгi көрсеткiшке ие.
Бүгiнгi күнi ... ... ... ... ... ... ... берiлген банк несиелерiнен екi есе жоғары болып отыр.
Экономикадағы өсу тұсында банктерiмiз өзiнiң активтерiн ... ... ... жөн санайды.
20010 жылдың 1 қаңтарындағы ... ... ... тұрғын үй салуға және сатып ... ... ... ... ... 7 685 млн. ... құрайды, бұл көрсеткiш 2012 жылы 1
қаңтардағыдан 3 есес жоғары немесе ол ... ... ... – 2 624 млн. ... ... соңғы екi жыл iшiнде республика аймақтары бойынша
банктердiң ... ... ... ... өсiп ... көруге
болады. Әсiресе, Алматы және Астана қалаларының үлес ... өте ... 01.2003 жылы ... ... бойынша 4 330 млн. теңге, Астана бойынша
827 млн.теңге ипотекалық несиесi ... ал 01.2004 ... ... бұл несиелер көлемi артып, 13 864 және 4331 млн теңгенi құрады.
ҚР статистика агенттiгiнiң мәлiметтерi бойынша ... ... ... ... ... кәсiпорындар қаражаттары мен шетел
инвестициялары пайдалануда. Ал ... ... ... ... ... халықтың қаражаттары мен банктiң несиелерi себеп
болуда. Сонымен қатар Алматы ... ... ... ... ... ... халықтың 2 еседен жоғары өсуi ықпал еттi.
Ең төменгi көрсеткiш Ақмола, Қызылорда және Алматы ... ... ... ... ... көлемiндегi үлесiнiң әр түрлi ... ... ол ... ... ... ... ондағы
коммерциялық банктердiң немесе олардың филиалдарының қызмет ... 15 - ... ... ... ... беруi
| ... ... ... |
| |Млн. ... % |Млн. ... % |Млн. ... % |
| ... | ... | ... | |
|Барлығы, |2624 |100,0 |7 985 |100,0 |29 509 |100,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1094 |41,7 |1504 |19,8 |6 727 |22,8 ... | | | | | | ... |58,31 |6479 |80,2 |22782 |77,2 ... |156 |5,9 |181 |2,3 |438 |1,5 ... |2 468 |94,1 |7 804 |97,7 |29071 |98,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... - ... ... ҚР Ұлттық банкiнiң статистикалық |
|бюллетенiнiң мәлiметтерi негiзiнде ... ... ... ... ... ұлттық валютаға қарағанда шетел
валютасында өсу қарқынын көруге болады. Бұл ... ... ... ... ... тiкелей байланысты болып отыр.
2010 жыллдың 1- қаңтарына берiлген барлық ипотекалық ... ... 1 094 млн. ... ... ... және 1530 млн. ... ... берiлген, соның iшiнде қысқа мерзiмдiсi 156 млн. теңге не
5,9 % және ұзақ мерзiмдiсi 2 468 млн. теңге не 94,1 % ... ... 1- ... ... барлық ипотекалық несиелердiң 1 504
млн.теңгесi ұлттық ... және 6 479 ... ... валютасында
берiлген соның iшiнде қысқа мерзiмдiсi 181 млн. теңге не 2,3% және ... 7 804 млн. ... не 97,7% ... 2012 ... 1- ... барлық ипотекалық несиелердiң 6 727 млн. теңгесiне 22,8% ұлттық
валютада және 22 782 ... не 77,2% ... ... ... ... ... мерзiмдiсi 181 млн. теңге 2,3% және ұзақ мерзiмдiсi
7 804 млн.теңге не 97,7% құрайды.
Бұл жерде ипотекалық несиелердi шетел валютасындағы үлес ... ... ... ол дегенiмiз бiздiң ұлттық валютамен ұзақ
мерзiмде несие беру тәуекелнiң барлығын ... ... ... ... ... етiлуiн талдай келе,
мынадай қорытынды жасауға болады: ипотекалық ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылық, екiншiден, халықтың табысының ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Екінші деңгей банктеріндегі ипотекалық
несиелеу механизмi
Несиелiк процесс несиеге деген өтiнiштi өңдеуден ... ... ... мен ... ... ... құрамы келесiдей құрамдас бөлiктерден
тұрады :
Несиенiң жекелеген түрлерi
Несиелеу обьектiлерi.
Несиелеу шарты.
Неселеу мәмiленi ... ... ... беру ... ... тәртiбi.
Несиелеу процесiне жасалатын бақылау.
Кепiл заттарын бағалау және iске асыру.
Ипотекалық несиенiң түрлерiне: ... үй ... ... ... ... ... болады. Өкiнiшке орай соңғысы бiздiң елiмiзде
дамып отырған жоқ. Оған ... ... ... ... ... ... таппағандығы және жердiң өтiмдi тауар ретiнде немесе өтiмдi кепiл
зат ... ... ... ... ... ... ... несиелеу обьектiсiне тұрғын үй құрылысы, ... жер ... ... ... ... ... үй жатады.
Несиелеу шарты – деп несиелеудiң базалық элементтерi, несиелеу
субьектiлерi мен ... және ... ... ... ... ... болады [20].
Несиелеу шарты, бiрiншiден, несиелiк мәмiле ... екi ... ... ...... қажеттiлiгiнiң мүдделерiне
сай, клиенттiң қажеттiлiгiн қанағаттандыруға бағытталады. Несиелеу шарты,
сондай-ақ несие берушi- банктердiң ... ... да ... ... ... ... ... : мақсаттық
мерзiмдiлiгi және қамтамасыз етулiгiмен байланысты. Егер де, клиент аталған
принциптерiнiң бiреуiн бұзатын болса, онда несиелеу ... ... ... ... банктiң коммерциялық мүддесi сақталатын
негiзде жүзеге асырылады. Несиелеу ... ... ... Оның ақысы
көбiне несиелiк тәукелге, орталық банктiң сыйақы мөлшерiнiң деңгейiне,
нарықтағы ... ... ... пен ... жалпы жағдайына байланысты
анықталады.
Несиелеудiң төртiншi шарты, банк пен қарыз ... ... ... ... ... ... несиелiк мәмiлеге ... ... бiр ... мен ... сондай-ақ экономикалық
жауапкершiлiгiн көздейтiн келiсiм негiзiнде iске ... ... ... кепiлге берiлетiн мүлiктi оның бағасының
тұрақтылығын сақтап қалуды қамтамасыз етедi, сондай-ақ банкке ссуда қайтпай
қалады деп ... да ... ұзақ ... ... ... ... ... – несиенi қамтамасыз етудiң ең тұрақты тәсiлдерiнiң бiрi болып
табылады.елiмiзде нарықтық қатынастардың дамуы ипотекалық ... ... одан әрi ... ... ... тәжiрибеде, барлық елдердiң ... ... ... ... ... жүргiзiлiдi. Бұл қажеттiлiк, ипотекалық
банктердiң көбiне жеке тұлғалармен жұмыс жасауына ... ... ... ұшырай қалған жағдайларда көптеген азаматтар зиян шегiп,
нәтижесiнде ... банк ... ... ... жоғалады.Сондықтан да,
ипотекалық банктердiң қызметiн үнемi бақылап отыру қажет.
Тек ... ... ... мен ... ... құқықтық
қорғалған жағдайда, сондай-ақ, ипотекалық несиелеу жүйесiне ... ... ... ... ... ... өздерiнiң әдiстемелiк
базасын және бұрыннан ... ... ... ... ... ... дамыған елдердiң ипотекалық банктерiне ұқсап жұмыс жасай
алады.
ҚР-ғы ипотекалық несиелеу шарттары бiрдей емес және оны ... ... 16 - ... ипотекалық неселеу шарттары 01.01.2012 ж.
|Шарттары ... |АСҚ ... ... |КИК ... ... 0% |15-85 |30-70 |15-85 |15-85 |15-85 ... мерзiмi, |10-20 |15 |20 |15 |20 ... | | | | | ... |12,5-18 |16-18 |16,5-18 |16,5-18 |9,5 ... % | | | | | ... сайынғы |Тұрғын үй ... ... үй ... |Жоқ ... % ... 0,47% ... |үй | |
| | |0,5% |0,49% ... | |
| | | | |0,8% | ... қол ... ... ... |Жоқ |Несие |Несие |Жоқ ... % |1,1% | ... ... |
| | | |1% |н 1% | ... ерте |2 ... ... |Жоқ |3 айдан |Жоқ |Қайтарылғ|
|қайтарғаны үшiн ... ала | ... айып | |ан ... салу ... ... | |- ... | ... |
| |50% | | | |1% ...... ... ҚИК ... ... жасалған. |
Ипотекалық ... ... ... мен ... ... ... деңгейдегi банктердiң неселеу шарттары да ... ... ... айыппұл төлемейтiн банктерден ипотекалық
несиенi алғанды ... ... олар ұзақ ... ... ... онда ... қайтарылатын несие үшiн төлемдердiң мөлшерi де аз ... ... ... әр ... ... ... әр ... табыстары бар
клиенттердiң таңдауға баруына мүмкiндiк туғызады.
Бастапқы ... ... ... жеке тұлғаларға ссудалық шот ашуды
қаламаған болатын, себебi клиенттердiң несиелiк ... ... ... ... ... ... дәлелдейдi. Кейiннен
депозит үшiн және халықты несиелеуге байланысты банктер арасында туындаған
өзара бәсекелестiктiң орын алуы, банктердiң ... аяқ асты ... ... ... ... ... халықты несиелуге байланысты осындай
жасаған өзгерiстерiн қарастыруға болады. 2011 жылдың даму бағдарламасында
халыққа несие беру көлемiн 8 млрд ... ... ... ... ... ... ... Центркредит банкi АҚ-ның халықты несиелеу нарығындағы
үлесi 8%-дан 10%-ға ... ... ... беру және олардың аймақтар бойынша
құрылымы 19-кестемен берiлген.
Кесте 17 - Халықты несиелеу ... және ... ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| | | | |
| | ... ... |
| |Млн ... |Млн теңге |% |Млн теңге |% ... |596,2 |508,1 |85 |88,1 |15 ... |460,2 |433,2 |94 |27,0 |6 ... |293,4 |148,8 |51 |144,6 |49 ... |290,2 |279,5 |96 |10,7 |4 ... |274,4 |249,8 |91 |24,8 |9 ... |255,5 |235,1 |92 |20,4 |8 ... |230,9 |135,0 |58 |95,9 |42 ... |196,4 |128,8 |66 |67,6 |34 ... |192,7 |83,6 |43 |109,1 |57 ... |91,4 |86,7 |45 |104,7 |55 ... |122,6 |83,6 |68 |39,0 |32 ... |86,2 |64,3 |75 |21,9 |25 ... |44,1 |43,9 |99,6 |0,2 |0,4 ... |42,4 |40,5 |95,5 |1,9 |4,5 ... |39,9 |38,5 |97,2 |1,4 |3,5 ... |37,8 |36,7 |100,0 |1,1 |2,8 ... |33,2 |64,5 |0 |0 ... |28,7 |18,5 |100,0 |10,2 |35,5 ... |24,8 |24,8 |78 |0 |0 ... ... 441,3 |2672,7 | |768,6 |22 ... | | | | | ... ... Экономика және статистика 2,2003 ж.55-59 б. |
Халықты несиелеу туралы мәлiметтерден ... ... ... ... ... байланысты үлесiнiң өте аздығын ... ... ... ... несиелерiнiң үлесi 78%, ал
ипотекалық ... ... 22% ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеудiң үлесiнiң аздығын ондағы ... ... ... ... байланыстыруға болады.
Несиелiк мәмiленi құжаттау екi басты келiсiм-шартқа негiзделедi:
несиелiк келiсiм - шарт және ипотекалық ...... ... ... несиенiң сомасы, несиенiң валютасы және
несиенiң ... мен ... ... әр банктiң iшкi неселiк
саясаты шегiнде iске асырылады.
Несиелеу процедурасы өзiне тән бiрнеше сатылардан тұрады.
ҚР-ғы тұрғын үйдi ... ... ... ... ... беру – ... ... қарыз алушыға түсiндiру және несиелеу
шартының қолайлысын таңдау.
2)Құжат ...... ... ... ... жинау.
3)Келiсiм – шарт жасау- несие берушi мен қарыз алушы арасында келiсiм-
шарт жасасу.
4)Қарау- жетi банктiк күнi iшiнде несиелеу ... ... және ... шешiм қабылдау.
5)Есеп айырысу күнi – несиенi беру туралы оң шешiм қабылданған тұрғын
үйдi сату сатушымен есеп айрысу ... ... Сол күнi ... ... ... және ... алатын тұрғын үйiн сақтандыруға, сондай-ақ ... ... тиiс. ... ... ... ... төлейдi. Сонымен бiр
айдан кейiн қарыз алушы ай сайынғы төлемiн жасауды бастайды.
6)Сатып алу- сату ... ... ... есеп ... ... үйдi ... алу-сату келiсiм- шарт жасалып, сол күнi займ ... ... алу- сату ... ... тiркеу, 5 жұмыс күнi iшiнде
Жылжымайтын мүлiк орталығында ... ... ... ... ... ... ғана ... алушы тұрғын үйдiң иесi болып ... ... ... ... ... қарыз алушының тұрғын үйi банкте
кепiлде тұрады. ... ... ... ... ... ғана ... ... уақытша шектеу алынып тасталып, содан соң қарыз алушы толық тұрғын
үйдiң иесi болып табылады[21].
Несиеге алатын жылыжымайтын мүлiкке банктердiң ... ... ... ... үйге азаматтық айналымнан алынбаған, кепiлге қойылмаған,
арест жасалмаған болуы;
- тұрғындардың денсаулығын және ... ... ... ... ... орындарының бекiткен талаптарына сай
келуi;
- тұрғын үйдiң алаңы жылу, газ және электр жүйесiмен қамтамасыз етiлуi
тиiс;
- коммуналдық пәтерлер кепiлге алынбайды;
- ... ... ... үйге не ... ... ... жұмыстары болмауға тиiс.
Қарыз алушы туралы ақпарттарды ... ... ... процедурасын жүргiзiдi. Андеррайтинг – қарыз алушылырдың төлем
қабiлiттiлiгi мен несиелiк ... ... ... ... ... ... ... кешенi.
Бiрiншiден қарыз алушының тапсырған құжаттарының заңи жағынан
шыныйлылығы тексерiледi. ... ... және ... ... ... ... мен қауiпсiздiк қызметкерлерi несиелеу бөлiмшелерiне
қорытынды ... ... ... ... ұзақ ... ... алушы алған несиесiн қайтара ала ма не жоқ па ... ... ... ... ... ... ... мамандары қарыз алушының
жұмыспен қамтылу жағдайына мән ... Ол үшiн ... ... ... ... алушының кемiнде екi жыл бiр мамандықты атқаруы немесе егер
үзiлiс болған ... оның ... ... ... ... ... потенциалдық мүмкiндiктерi, оның кәсiби өсуiмен, бiлiм ... ... ... ... сипатталады.
2) Соңғы екi жылдағы жұмыспен қамтамасыз етiлу тұрақсыздығы анықталған
жағдайларда, мынадай факторлар ескерiледi:
- жұмысты ауыстырудың бiр немесе бiрнеше қызмет аясында ... ... ... ... өсуге байланыстылығы.
Кейiннен банк клиеттiң несиелiк қабiлiтiн анықтайды. Айталық, қарыз
алушының жеке басының сапасы және заңи ... баға ... ... сапасын бағалауда, қарыз алушының өмiр сүру ситiне мән бередi.
Банктер көбiне ... ... ... бар, ... ... орны бар,
отбасылы және баласы бар қарыз алушылармен жұмыс жасағанды қалайды. Мұның
бәрi ... банк ... ... ... орындауға мүмкiндiк
бередi. Қарыз алушы банкке өзiнiң бедел, денсаулығы, бiлiмi, ... ... ... ... тиiс. Егер ... ... банктiң клиентi
болса, онда басқа банктермен аталған клиент арасындағы несиелiк қарым ... мән ... ... ... ... екi негiзгi әдiспен
жүзеге асады:
1) Сараптамалық бағалау ... Бұл әдiс ... ... несиелiк
қабiлетiн бағалаудағы жалпы ... ... ... ... ... сараптаушылар ипотекалық несиенi беру туралы мәселенi
шешедi.
2) Балдық жүйе әдiс ... ... ... Бұл әдiс сараптаушылық
әдiспен бағалапуға қарағанда бiршама обьективтi және ... ... ... ... Мұндағы басты қиындық, қарыз алушының несиелiк
қабiлетiн балдық жүйе әдiсiмен бағалаудың статистикалығы, бұл өз кезегiнде
несиелiк шарттың ... ... ... ... ... ... отыруды көздейдi.
Несиелiк скоринг негiзiнде қарыз алушының несиелiк қабiлетiн шынай
бағалауда американ экономисi – Д. ... ... ... ... ... ... ... балды есептеуде мынадай коэффициенттер
қолданылады:
- жасы 20 жастан асса әр жылға 0,01 балл (ең ... 0, ... ... әйел –0, еркек –0 балл;
- аталған жерде тұру мерзiмi: әрбiр тұрған ... 0,042 балл ... – 0,42 ... ... ... ... бар мамндығы үшiн 0,55 балл, жоғары
тәуекелi бар мамндығы үшiн 0 балл және өзге мамандықтар үшiн 0,16 ... ... ... ... ... ... ... брокерлiк
фирмада, қоғамдық көлiк мекемесiнде және т.с.с. жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... жұмыс жасаған әр жылы үшiн
0,059 балл (ең жоғарғы 0,59 балл);
- қаржылық көрсеткiштер: банктiк шоты ... 0,45 ... ... ... 0,35 ... ... сақтандыру полисi болса 0,19 балл.
Осы коэффииценттер негiзiнде ... ... және ... ... ... ... 1,25 балмен анықтады. Яғни 1,25
балдан жоғары алса, онда қарыз алушы неселiк қабiлеттi болып саналады.
Лариба банк ББ ААҚ – ның ... ... ... төлем қабiлетiн
талдау тәжiрибесiн қарастырмас бұрын қарыз алушының негiзгi ... ... үшiн ... ... ... бойынша төлеу тәртiбiн анықтауға
мән берелiк.
Шетел тәжiрибесiнде несиенi қайтарудың бiрнеше сызбасы бар:
Стандартты (өзiн-өзi амортизациялайтын) несие. Бұл сызба ... ... ... ... аннуитеттi төлемдердi қарастырады. Несие берушi ең
жоғарғы негiзгi қарыз сомасы мен сыйақы мөлшерлемесiн бередi және ... ... ... Кейiннен ипотекалық несие көмегiмен мерзiмдi
төлемдердiң мөлшерiн анықтайды.
Мысалы, банк 5 жылға, 10 %- бен АҚШ долларын берсiн. ... ... ай ... ... ... ... ... 20 –кестенi құрайық.
Кесте 18 - Өзiн-өзi аммортизациялайтын ... ... ... ... ... |Несиенi қайтару төлемi |Сыйақы ... |
|1 |212,47 |129,14 |83,33 |
|2 |212,47 |130,21 |82,26 |
|3 |212,47 |131,30 |81,17 |
|4 |212,47 |208,97 |3,50 |
|5 |212,47 |210,71 |1,76 ... ... ... |2748,23 ... – автормен құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң ... ... ... ... ... ... әдiсi қарыз алушының негiзгi қарыз
және ... ... ... ... ала ... ... бiлiп отыруына
мүмкiндiк бередi. Мұндай ипотеканы тұрақты төлемдерi бар ипотека ... ... бар ... ... ... Мұндай қайтару тәртiбi
бойынша төлемдер алғашқы айларда төленбеуi мүмкiн не кiшкене бөлiгi ... ... ... қалдықты бiрден төлеу уақыты келедi
Кесте 19 - ... ... бар ... ... қайтару үлгісі
|Жылдар ... ... ... қайтару |Сыйақы төлемi |
| | ... | |
|1 |0 |888,33 |888,33 |
|2 |0 |888,33 |888,33 |
|3 |0 |888,33 |888,33 |
|4 |0 |888,33 |888,33 |
|5 |1000 |888,33 |888,33 ... |1000 |5000 |15000 ...... ... ... ... ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... бұл әдiсi ... алушы үшiн қолайлы, себебi ... ... ету ... ... тек қана ... мөлшерлемесiн төлейдi,
соңында негiзгi қарызды ... Ал банк үшiн бұл ең ... ... ... ... ... ... несие қайтпай қалуы мүмкiн.
Негiзгi сомасы тiркелген ипотекалық несие. Кейбiр ипотекалық несиелер
бiрдей мөлшерде ... және әр ... ... сыйақы мөлшерлемесiн
қайтаруды қарастырады.
Ай сайынғы төлем мына формула ... ... ... = К- [(К/n * ... ... ... сомасы,
П- аймен берiлген несиенiң мерзiмi,
nl- сыйақы төленген айлар ... ... ... ... 20 - ... ... ... ипотекалық несиенi қайтару кестесi
|Жылдар ... ... ... ... ... ... |
| | ... | |
|1 |166,67 |83,33 |250,00 |
|2 |166,67 |81,94 |248,61 |
|3 |166,67 |80,56 |247,22 |
|4 |166,67 |2,78 |169,44 |
|5 |166,67 |1,39 |168,06 ... |1000 |2541,67 ... |
|Ескерту – автормен құрастырылған: ... ... ҚР ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесi бойынша қарыз алушының төлейтiн сомасы
бiртiндеп ... ... ... ... ... ... ... айнымалы төлемдерi
бар ипотеканы бiлдiредi. Бастапқы 5-10 жылда қарызгердiң табысы тұрақты
өсiп ... Бұл ... ... ... шығыстардың бастапқыда аз болып,
кеiйннен өсетiндiгiн ... ... да ... ... сомасы
шамалы уақыт ұлғайтып, кейiннен азаяды. Мұндағы қайтару сомасы ... ... ... ... ... жағдайда ипотекалық несие бойынша сыйақы
мөлшерлемесi ақша ... ... ... ... ... ... және ең ... сыйақы мөлшерлемесi белгiленуi мүмкiн. ... өсуi ... ... ... және ... ... ... ипотекалық мiндеттемелердi механикалық түрде ... ... ... ... мүмкiндiк бермейдi. Ағымдағы
сыйақы мөлшерлеме ең жоғарғы және ең төменгi сыйақы мөлшерлемелердi ескерiп
белгiленуi мүмкiн.
Шетел ... ... ... ... ... ... ... амортизациялайтын ипотекалықнесиелеу түрiн таңдады. әр қарыз ... ай ... ... ... төлемдерiн анықтап бiлуi үшiн әрбiр банк
өздерiнде ипотекалық калькулятор қолданылады.
Аталған ... ... ... ... ... ... ... тұрғын
үйдiң құнын тауып, қандай мерзiмде өтей алатындығын бiлуi қиын емес.
Ипотекалық несиелеуде ... бiр ... ... қарыз алушының
күнделiктi шығыстары мен борыштық мiндеттемелерiн есепке ала ... ... ... ... қаржылық мүмкiндiгiн сипаттайды.
Сол уақытқа дейiн қарыз алушы ай сайын ... ... ... ... ... алушының өз ... ... ... ... ... ... ең ... сомасын
банк қарыз алушының соңғы 12 айдағы табысы негiзiнде анықтайды.
Орташа айлық табысы шығыстардан артатын болса, онда ... ... ... бойынша мiндеттеменi орындау қабiлетi өседi. Егер қарызға
қызмет ету соммасы табыстан артса, онда ... ... ... қарау
тоқтатылады. Қарыз алушының төлем қабiлеттiлiгi жоғары болып саналады, егер
қарызға қызмет ету сомасы, оның орташа айлық табысының 60%-нан тең не ... банк ББ” ... ... қабiлетiн анықтаудың қарапайым
формасын қолданады. Мұнда, қарыз алушының отбасының табысының ең ... ... ... және сыйақыдан тұратын банкке төленетiн сома + $100
отбасының әр ... + $50 әр ... ... ... ... ... тиiс.
Центр кредит банкi АҚ-ның тәжiрибесiнде ... ... ... ... ... анықтау өзiнше ерекшеленедi. Қарыз
алушының табыстары мен ... ... ... ... ... және ... ... қабiлетi бағаланады.
Несие бойынша ай сайынғы төлем сомасының ең ... ... ... ... ... аспауы көзделедi.
Ең жоғары төлем сомасы = Қарыз алушвның табыстары / 2
Мұнда табысы ретiнде қарыз алушының және тең ... ... ... бойынша жалақысы қарастырылады.
Несие бойынша төменгi тиiстi ең жоғары соманың есеп ... ... ... алушының нормативтiк төлем қабiлетiн сипаттайды.
Мұндай қатынас 1,0 (немесе 100%-дан) артық болуға тиiс.
Нормативтiк ... ... = ... ... ең ... сома / ... төлемдерi
Қарыз алушының ай сайынғы табыстары мен ай сайынғы шығыстарының
айырмасы, оның бос ақша қаражатын ... яғни ... ... оның
қанша мөлшерде қаражатының барлығын сипаттайды.
Бос ақша қаражаттары = Қарыз алушы отбасының ай сайынғы табыстыры ... ... ... ай ... ... ақша ... есеп ... төлемдерiне қатынасы қарыз
алушының нақты төлем қабiлетiн көрсетедi.
Нақты төлем қабiлетi = Бос ақша қаражаттары – Есеп айырысу ... ... ... қабiлетiн талдау жасау негiзiнде, оның ... ... ... ... төлем қабiлеттiлiк, яғни нақты төлем ... ... ... ... ... ... яғни нақты төлем қабiлеттiлiк
шамасы 120-160% ... ... ... ... қабiлеттiлiк, яғни нақты төлем қабiлеттiлiк шамасы 110%-
дан төмен көрсеткiшпен сипатталады.
Егер төлем қабiлеттiлiк бойынша ... ... ... ... ... төмен болса, онда ондай қарыз алушыға несие ... ... ... ... ... кейiн және банкке берген ақпаратты
тексергеннен кейiн қарыз алушының ... ... ... және ... талаптарына сәйкес пәтер таңдалады. Сонымен тұрғын үйдi сатушы
мен сатып алушының арасында ... үйдi ... алу ... алдын ала келiсiм
– шарт жасалады. Несие ... ... ... ... ... ... үйдi ... сондай-ақ қарыз алушының бастапқы салымы мен
берiлетiн несиенiң сомасын есептейдi. Егер тұрғын үй несие берушiнiң ... ... онда оны ... заты ... қабылдайды[22].
Екiншi кезең – тұрғын үйдi бағалау, яғни ипотека затының нарықтық
құнын ... ... ... ... ... ... тұрғын үй таңдалған
соң, бағалаушы өзiнiң ... үшiн ақы ... ... ... ... ... ... ал несие берушi бағалау құнын беретiн ... ... ... берушi бұл жерде бағалау құнын есепке ала
отырып, оның болашақта әр ... ... ... ... өзгеруiн
болжай бiлу керек[23].
Жылжымайтын мүлiктiң құнын бағалауда үш ... әдiс ... ... әдiс. Бұл әдiс 5 ... ... құнын бағалау;
ғимараттың, қосымша құрылыс объектiлерiнiң ағымдағы құнын бағалау;
моральдiк және заттай тозу шамасын ... ... ... ... ... ... ... белгiленген құнына қосып, мүлiктiң жалпы құнын бағалау.
2) Табыстық әдiс. Бұл әдiс күту принципiне ... ... ... сатып алушының алдағы уақытта табыс алатынын
есепке ... ... ... Мұндай бағалау төмендегiдей кезектiлiкпен
жүргiзiледi:
-жыл сайынғы ... ... ... ... орындарды ұстауға кететiн және жалгерлiк ақы ... ... ... ... пайдалануға жыл сайын жұмсалатын шығыстарды шегерiп тастап,
таза пайдалану табысын анықтайды;
-мүлiктен алатын ... ... ... Бұл
капиталдану нормасы таза пайдалану табысының мүлiктi ... ... ... арқылы анықталады.
Капиталдану нормасы және таза пайдалану табысы негiзiнде
Мүлiктiң құны мынадай формула ... ... ... құны = Таза ... ... тiкелей салыстырмалы талдау әдiсi. Бұл әдiс нарықтағы
субьектiлердiң ... ... ... ... ... негiзделедi.
Бағалау процедурасының негiзгi кезеңдеоi төмендегiдей:
-жылжымайтын мүлiктi бағалауда, ... ... ... ... ... ақпараттар жинау мақсатында нарықты
зерттеу;
-ақпарттың шынайлылығын растау мақсатында ақпаратты таңдау;
-жылжымайтан мүлiктi бағалауға сәйкес келетiн өлшем ... және әр ... ... ... ... ... талдау
жүргiзу;
-нарықта сатылатын сол типтес мүлiктiң жекелеген элементтермен
-бағаланатын обьектiнi салыстыру.
Жылжымайтын мүлiктi бағалауда ... ... ... мен ... ... ... ... жасалатын ақпараттар типi, сапасы және ауқымдылығы;
-мүлiктiң құнына ықпал ететiн ерекше ... ... ... ... ... экономикалық жағдайды есептке
алу;
-қарастырылатын аудандағы экономикалық саяси және физикалық күштердiң
ықпалын ... ... ... алудағы соңғы кезең қарыз алушымен сатушының арасында
сатып алу сату келiсiм-шартын, неисе ... мен ... ... арасында
несиелiк келiсiм-шарт, кепiл туралы келiсiм- шарт жасасу кезеңi.
Ұзақ мерзiмдi несиелеумен айналысатын банктер ... ... ... ... ... екi ... ... жеке басын сақтандыру, яғни өмiрiн, денсаулығын, ... ... ... яғни мүлiктi иелену және пайдалануға
байланысты мүлiктiк мүдделердi сақтандыру.
Кесте 21 - Сақтандыру ... ... түрi ... |Сақтандырылатын жағдайлар ... ... ... ... өмiрi ... шарты мерзiмi |
|сақтандыру | ... ҚР ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... әр түрлi |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... қабiлетiн |Сақтандыру шарты мерзiмi |
| ... ... ... әр ... ... |
| | ... жартылай не толық |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |Ұзақ мерзiмдi |Әрбiр ...... |
| ... несиеге |байланысты анықталады |
| ... ... | |
| ... үй | |
| ... ... ... алушының ипотека затына|
| ... оның ... ... ... ... |
| ... |айырылу қаупiнен ... ...... құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде ... ... ... сәйкес қарыфз алушының барлық сақтандыру төлемдерiн
төлеуiне несие берушi ... ... ... ... несиелеу
процесiндегi сақтандырушы жақтардың өзара ... ... және ... ... ... 22 - ... ... парамерлерi
|Құжаттар түрлерi |Сақтандыру тарифтерi |Сақтандыру сомасы ... және ... |Бiр ... ... ... ... 10% |
|қабiлеттiгiнен айыру |сомасынан 0,5-1% (қарыз |жоғары |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... да |
| | ... ... ... сақтандыру шарты|Несиенiң барлық |Үйдiң құны |
| ... ... | |
| ... 0,3-1,5% | ... – автормен құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... несие берушi несиеге қызмет көрсете
бастайды. Яғни несиенiң қайтарылуына несиелiк мониторинг жүргiзедi.
Қарыз алушы несиелiк шарттағы қайтару мерзiмiн 30 ... ... ... ... соттың шешiмiмен немесе соттан тыс тәртiпте
салынған мүлiкке iздеу салады. Ипотека заты ... ... ... ... ... ... одан түскен сома несиенi қайтаруға (негiзгi қарыз,
пайыз, айыппұл бойынша төлемдер) ... ... ... қарыз алушының өзiне
қайтарылып берiледi.
Ипотекалық несиенi берi механизмi ... және ... ... ... ... ... күннен бастап банктер екi апта iшiнде ипотекалық
несиенi беруге тырысады.
Ипотекалық несиенi пайдалану мерзiмдерi мен ... ... ... ... ... ... ... да өзара
ажыратылады. Кейбiр ... ... ... банктерден ипотекалық
несиенi алғанды қалайды, себебi олар ұзақ мерзiмге несие алса, онда ... ... ... үшiн ... ... де аз ... ... шарттарының әр түрлi болып келуi әр түрлi табыстары бар
клиенттердiң таңдауға ... ... ... ... барлық банктер жеке тұлғаларға ссудалық шот ... ... ... ... ... келiсiм-шарттың талаптарын
орындай алмауы, ондай ... ... ... ... үшiн және халықты несиелеуге байланысты банктер арасында туындаған
өзара бәсекелестiктiң орын алуы, банктердiң стратегиясын аяқ асты өзгертуге
мәжбүр еттi[24].
3 ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасындағы ипотекалық несиені дамыту жолдары
Ұзақ мерзімді ипотеаклық ... ... ... негізгі
жолдары болып, нарық механизімдерін дамыту үшін жағдайлар жасау, қоғамның
бюджеттен тыс қорларын ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ипотекалық компаниясының жұмыстарының жүргізілу
барысында кейбір заңға сәйкес емес ... ... Бұл ... ... ... елдің ауқымды ипотекалық несиелеуді ендіру
мүмкіндігі болмағандықтан және ... ... ... әр ... ... ... ... отыр. Бұл жүйені енгізу көптеген,
соның ішінде мәмілені тіркеудің мемлекеттік жүйеснің кемшіліктері, ... ... ... ... үйді ... алу ... салықтық
жеңілдіктердің болмауы сияқты кемшіліктер анықталды. Осыған байланысты
Қазақстан Ұлттық Банкісінде кейбір заң ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңының
жобасына даярлайтын жұмысшы тобы құрылды. Оның қабылдануы, елдегі ... ... ... ... ... ... ең ... мәселе, ипотекалық
несие саласына қаржының өз тартылуы ... ... ... ... ... ипотекалық облигациялар шығару арқылы қажетті қаражат тарту ... ... ... ... ... ... ... мен сақтандыру компаниялары болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... банктік мемлекеттік 
және кооперативті капитал жер қорының  үлкен бөлігіне өз бақылауын қояды.
Сонымен бірге, ипотека ... әр ... ... ... түсуінің маңызды арнасы болып табылады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... үлгісінің аналогын болып табылады, ал
1993 жылы «Жаңа тұрғын үй саясаты мен оны ... ... ... ... ... ипотеканы дамытудың бастамасы болып табылады. Бүгінгі
күні тұтыну несиесінің 80-90 пайызы ипотекалық несиелер.
 Ипотекалық  несиелерді ... ... ... ... ... байланысының маңызы өте зор. Осыдан
ипотеканы ынталандырудың әр түрлі құлдырауды ... ... бір ... ... ... ... ... келесі
себептерден  көрінеді:
Біріншіден, тұрғын үй құрылысын дамытудағы ... ... ... әлеуметтік функциясы.
 Екіншіден, экономикадағы рецессия жағдайы. Кейбір ... ... ... ... ... ... тәуекелдер белгілі бір дәрежеде
ипотекалық несиелеудің сипатының өзімен консепциялнады. Кепілге, заем
алушыға, оның ... ... ... тәуекелдер қаупі, кепіл  мүлігін өткізудің болашақтағы мүмкін
проблемалары ... ... ... үшін ... ... пайыздарды алуға
мәжбүр етеді.
Ипотекалық  ... жаңа ... ... ... ... ... ... табылады. Ол халық үшін ұзақ
мерзімді ипотекалық несиелерге қол жеткізу ... ... ... несие азаматтардың салық тәртібінің жоғарылауына үлесін
тигізеді, өйткені  банктердің ... ... ... бірі заем алушының төлем қабілетігін ресми құжаттық
расталуы, соның ішінде ... ... ... ... ... мемлекеттердің жеке тұрғын үйді қолдауға бағытталған әр
түрлі талпыныстарына қарамастан, жалдық ... ... ... ... көп. Мысалыға, Швецияда үйді жалға алу бүкіл тұрғын үй қорының 40
пайызын құрайды, Данияда – 44 пайыз, Германияда – 60 ... ...... елдердің азаматтары қолайлы ипотекалық несиелеу кезінде де тұрғын
үйді жалға  алынуын таңдайды.
Мысалы, Финляндияда жалға алудың нысаны – бөлшекті иесі бар ... ... ... алушы тұрғын үйдің акцияларының бір бөлігін сатып алады және
акциялардың қалған бөлігін сатып алуға, кейінірек толық ... ... ... ... ... дамуы мемлекет экономикасындағы және адамдар
өміріндегі қозғалмайтын мүліктің ролін бағалаудағы ... ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік нарығын құру
жолдары мен әдістерін айқындау мен ... ... ең ... ... ... ... көп ... нормативтік базаны,
қозғалмайтын мүлікке құқытарды және онымен ... ... ... ... ... ... ... құру мен дамытушы,
қозғалмайтын ... ... ... ерікті сақтандырудың паралельді жүйесін
енгізумен, салық салу механизмінің инвестициялық белсенділігін тұрақты және
ынталандырушы ... ... ... бәрі ... қозғалмайтын
мүліктің бірегей мүліктік кешен түрінде қызмет етуін қамтамасыз етеді.
 Потенциалды ... ... ... көрсете алады. Тұрғын үй ипотекалық
несиесі құрылысшыларға да ... ... ... тұрақты және үздіксіз
қаржыландыруды алуға көмектеседі. Бюджеттен қаржының аз бөлінуі жағдайында
ипотекалық несие ... ... ... тыс ... алудың әрекет
етуші көздерінің бірі болып табылады Шешілуі сыртқы ... ... ... ... ... ... ішкі проблемалары да шықты.
Қозғалмайтын мүлік нарығының бұл ... ... ... ... ... ... үлгісі әсерімен қалыптасты,
бұл үлгі қалыптастырудағы ... ... ... ... ... үшін
жарамай қалды. Қозғалмайтын мүліктің ... ... және ... ... ... ... мүддесін, олардың нарықтағы
позицияларын, құрылысты қаржыландыратын банктердің ролін дәл анықтауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... туды.
Нарықтық  экономика жағдайларындағы құрылыс  кешені үшін
инвестициялық процесстерді ... ... ... ... нарықтық экономика талаптарына сай келуі керек, және инвестор,
банктер, тапсырысшылар мен ... ... ... ... ... алуы ... Шетел тәжірибесін толық қалыптаса қоймаған
нарықтық қатынастар үшін қиындық ... ... ... ... ... үй ... несиенің қолда бар тәжірибесі оның ... ... ... ... әрі республикада ипотекалық несие 
жүйесінің мынадай көрсеткіштері  болуы керек;
-тұрғын үймен қамсыздандырудың орташа деңгейін адам басына жалпы
ауданның 21-22 ... ... ... жоғарылату;
- құрылысты қаржыландырудың құрамдастырылған жүйесі негізінде кезекте
тұрғындарды тұрғын үймен қамтамасыз ... ... ... ... сапалы тұрғын үйге деген өсіп келе ... одан әрі ... ... ... ... ... ... ұсынудың несие-банктік жүйені,
халықтық тұрмыс-жағдайы төмен қабатын субсидиялауды ұйымдастыру;
- тұрғын үйдің біріккен ... мен ... үшін ... ... ... серіктестерін, ... ... ... қана ... да, ... ипотекалық несиелердің 
әртүрлі нысандары негізіндегі  жеке ... ... ... ... ... ... кездегі құрылыс көлемдерінің төмендеуі 
жағдайларында халықтың кең қабаттарының тұрғын үйді алу, өзгерту және салу
үшін құрылыс-жинақтаушы қорланымдарын  дамытудағы ... және ... шара ... ... ... несие ресурстарынан қамтамасыз
етеді;  несиелер бойынша пайыз  мөлшерлемелері үшін банктерді қолдайтын 
мемлекеттік қорларды құрудың маңызы зор.
Келесі  шараларды жүзеге асыру қажет:
-несиелерді беру процесін ... және ... тек ... сапаларын ғана емес, сондай-ақ заем алушылардың
болашақ шығындарын да – жөндеу, техникалық қызмет көрсету, ... ... ала ... ... ... ... ... бағалау әдістемесін
жетілдіру;
-сенімді заңнамалық нормативтік базаны құру; құқытардың оптималды
балансын ... ... ... ... ... ... ... қиын,
өйткені экономика әлі де көп дәрежеде долларланған; қаржылық ... ... ... ... деноминацияланған немесе индекстелген.
Айналыстағы мемлекеттік, муниципалды және корпоративтік қарыздық ... 2,4 ... ... 30,9 пайызы теңгелік ... ... ... ... ... ... ... саясаты мен уақытша құрылымы. Сыртқы
әсерлерден ... ... ... ҚРҰБ ... несиелерді
экономиканың долларлану деңгейін төмендету құралы ретінде қолдана алады.
Егер  мемлекет ... ... ... үшін ... ... онда халықтың әлеуметтік өміріндегі кейбір
проблемалар шешіледі.
Біріншіден, ауыл ... үшін ... ... ... Ауыл шаруашылығын дамыту үшін жаңа кадрлар керек. Сонда ауылдарға
орналасатын ауыл-шаруашылық жоғарғы оқу орындарының бітірушілері; ... ... бар ... да ... мамандар үшін тұрғын үйді сатып алу,
жөндеу үшін жеңілдетілген ипотекалық ... ... ... ... өмір сүру перспективасы қаладағы тұрмыс жағдайларындағыдай
(орталық жылу, сумен ... ... ... онымен қоса
анағұрлым жағымды экология жоғары квалификациялы кадрларды тартар еді. ... ... зат – ... ... үй ... ... қалған пәтер.
Екіншіден, жастарды қолдау үшін оларға жеңілдетілген  ипотекалық
несиелеуді ... ... Жас  ... ... ... ... ... болады.
Оларға жатақханадан бөлме және ... ... ... ... 30 ... мөлшеріндегі бастапқы жарнасыз ұсынуға болар
еді. ... ... ... ең көбі 3 ... ғана келеді. Мемлекетке
банктерде ипотекалық ... ... ... ... ... ... 3-5 ... пайыз мөлшерлемелері минималды болуы керек,
әрі қарай жас мамандардың ... ... ... ... ... ... де өсіп ... өндірісті, оның ішінде импорт алмастырушы  өнімді дамыту
үшін қалаға қоныс тепкен қымбат ... ... үшін аз ... ... (18-20 жылға) ипотекалық несиелеуді енгізу қажет.
 Төртіншіден, зейнеткерлерді қолдау үшін ... ... ... ... ең ... яғни 30 күнге дейін,
несиелендіруді жүзеге ... жөн. ... ... түрде аннуитеттік
төлеммен, банктегі зейнетақы шотына келіп түскен ақша қаражаттары ... ... ... ...... ірі ... облигация алуларына байланысты ... ... ... ... ... ... алу қажет. Жинақтаушы зейнетақы
қорларын ипотекалық облигацияларға орналастырылған активтеріне 5 пайыздан
10 пайызға көтеру көзделіп отыр.
Ипотекалық несиелеудің ... ... ... ... ... орташа несиелеу мерзімінің төмендегі (3-5 жыл) ... ... ... ... ... ... қатысушылары болып әмбебап банктер
болып табылады, ал арныйы мамандандырылған институттарға ... ... ... ... үлкен бөлігінің жауапкершілігі орта мерзімді
депесептегенде, оларға мерзіміне қарай ... ... ... Соның
арқасында бұл қарыз алушының несиені жабуға қосымша қаржылық қиындықты
тудырады және ... ... ... ... ... банкілік емес ұйымдар ұзақ мерзімдік қаржыландыруды ... жоқ. ... ... ... ... ... қомақты
көлемін ұсынуға мүмкіндігі бар. Сонда да нарықта қаржылық ... ... ... ... ... қалыптасуымен
жағдайыдың біраз жақсаруы, ... ... ... оның ... ... ... ... ипотекалық бағалы қағаздар
инвесторлардың салымының баламалық құралы ... ... ... ... ... яғни ... ... құнының бірігуі, негізгі элементі болып ... ... ... ... мөлшерлемесі соған байланысты болады.
Қазіргі кезде ипотекалық бағалы қағаздар нарық ұсынып ... ... ... ... ... түсе алмайды. Бұл
элементтерді шетел валютасы номиналданған қағаздар ... ... ... ... табыстылықты болдыру міндетімен байланысты болып отыр. Бұл
халық үшін ... ... ... ... әсер етпейді,
өйткені инвесторлардың табыстылығының жалпы жағдайында ипотекалық облигация
шығару, ... үй ... ... ... тез ... әкеліп
соқтыруы мүмкін. Егер облигациялар бойынша нарықтан төмен табыстылық
белгіленсе, ипотекалық ... ... ... ... Ипотекалық
несие беру жүйесінің әлі жетілдіруді қажет ... ... ... ... ... толық анық емес. Ипотека орта ... ... ... ... ... төмен әлеуметтік топ
қажеттіліктеріне жұмыс істеу керек. Бұдан ... ... ... осы
әлеуметтік топтың жағдайына бейімделіп, пайыздық өсім көлемін әлі екі ... ... ... ... ипотека жүйесі ешқандай әлеуметтік топтарға
жеңілдік қарастырмайды. Тіпті қоғамның ең әлсіз тұстарының бірі – ... ... ... лебі ... ... ... ... деген ұғым бар. Әлеуметтік ипотека мемлекеттің қатысуымен әртүрлі
әлеуметтік топтарға олардың мүмкіндіктеріне орай ... ... ... ... несие беруді қарастырады. Алдағы уақытта ... ... ... ... дұрыс болао еді. Ресейдегі ипотека тарихында ... жас ... ... ... ... ... ... мемлекет олардың
несие көлемінің бір бөлігін кесіп отырады. ... ... ... алпыс
пайызына дейін құтылуға болады екен.
Қалыптасқан жағдайда талдау мен халықаралақ тәжірибеге сүйене ... ... ... ... ... ... облигацияларға белгілі
пұрсаттылықтар берілуі мүмкін. Ары ... ... ... ... ... ... ... жүйенің жұмыс істеуіне кедергі келтірмейтіндей етіп
пұрсаттылықтарды алыптастауға болады. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай,
ипотекалық бағалы қағаздарды ... ... ... тең ... ... ... жасау қажет. Мысалы, инвесторларға белгіленген
нормативтерді орныдау мүмкіндігін беру, банктерге – ... ... ... ұйымдарына - қорларды қалыптастыру бойынша,
зейнетақы қорларына – ... ... ... ... ... ... мен ипотекалық облигация шығаруды оңтайландыру, эмиссияны алыммен
баждарды төлеумен байланысты артық шығындардан босату қажет.
Табысты ... ... ... – отандық ірі инвесторлады
ипотекалық облигация ... ... ... танытулары,
пұрсаттылық әрқашан олардың мүддесін есепке алу қажет. Жинақтаушы зейнетақы
қорларын ... ... ... ... 5 ... ... ... көзделіп отыр. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
жұмыс тобы ... ... ... ету ... ... қағаздар”-
компания эмиссияланған қағазадр ұғымын ендірудің әзірлігі жүріп жатыр.
Қазақстан Ипотекалық несиелеуді дамыту үшін шешілетін ... ... ... салу ... ... ... ... бөлігі, инвесторлардың
ипотекалық құнды қағаздар бойынша ... ... ... ... ... элементі болып табылады;
-ипотекалық несиемен тұрғын үй алу бойынша мәмлені мемлекеттік тіркеу
процедурасының қымбаттылығы ұзаққа созылуы;
-бағалы қағаздар ... ... ... ... бойынша ипотекалық құнды қағаздар бойынша инвесторларды
бесінші топқа кіргізу.
Бұл проблемаларды кешенді шешу ... ... ... ... ... ... Маңызды аспектілердің бірі болып, ипотекалық
несиелерді қамсыздандыру жүйесін құру болып ... ал өз ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Қазіргі кезде
Қазақстан ... ... ... ... ... құқықтық нормативтік қамтамассыз етілуі бойынша ... ... орта ... бар азаматтарда алуға мүмкіншілігі бар.
Соңғы уақытта үй алғысы келетіндердің ... ... ... ... ... Осы топтағы халықты ... ... ... ... ... ... үй жинақ туралы” Заң қабылданды, ол жинақтаушы
қарыз ... ... ... ... бюджет қорынан халықты
қолдауға мемлекет жинақтаушы ... үй ... ... ... беру ... Жинақты жүзеге асыру үшін мемлекет әр жылдың аяғына
салымшының ағымдағы жылға жинақталған соммасын берген үшін, оған ... Осы ... ... ... ... сыйақы мөлшері
салымының сомасынан 20 пайыз құрау керек[27].
10 жылға ... ... ... жүйені ендіру, тұрғын-үй саласына
инвеститция тарту – 32,6 млрд. ... ... ішкі ... өсуі ... ... ... түріндегі түсім – 7,8 млрд. теңгені, жоба бойынша
мемлекеттің салушы үй құрылысына өзінің жеке және ... ... ... Үй ... қарызды үй салумен, қаржылық ұйымдардан ала алады.
Қаржылық оператор ретінде қарыз беру операциясын ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық оператор үй ... ... жеке ... да сала ... ... ... ... операцияны жүзеге асыратын екінші деңгейлі банктер ... ... және ... емес ... ... ... үй құрылысын қаржыланджыруға салатын қарыз ... ... бірі ... мемлекеттік емес және ипотекалық
облигацияларды эмиссиялау болып табылады. Берілген қаржылық ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер мен
ұйымдардың несиесіне қарағанда, онда өте ... ... ... мен ... ... ... ... үйді қаржыландырудың процесіне
қатысушыларының бірі болып мемлекет тұрған үй құрылысын қаржыландыруға ... үй ... ... ... ... оңтайлы жағдайлар
жасауда маңызды роль атқарады.
Тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың көздерінің бірі тікелей ... ... ... ... ... ... ... жедел
төтөлемді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... тендер негізінде анықталынады. Тұрғын үй құрылысын
қаржыландырудағы ... ... ... ... қауіптері бойынша
сақтандыру компанияларын ... ... ... құру ... ... ... құның көтереді, ол үй құрылысына
салынатын қаражат көлемін көбейтеді. Тұрғын үй ... ... бір көзі ... үй ... ... ... ... дотация беру.
Бюджетке әлеуметтік өзі қорғаған халық тобы, нашар тұрмыстағылар, әскери
қызметкерлер, бюджет қызметкерлері, экологиялық апат ... ... ... ... ... ... салынып тұрады. Табысы аз,
немесс алғысы келетін азаматтарға мемлекет қолдауы ... ... ... ... ... алғашқы жарна төлеміне қайтарымсыз субсидия беру
жүйесі арқылы ұйымдастырылады. Азаматтардың ... ... ... үйді қаржыландыру жүйесімен алуда азаматтардың өз қаражаты ... құны 30 ... ... ... ... орташа есеппен – 20-
50 пайыз және қалған бөлігі – ипотекалық несиеге келер еді. ... ... ... қолы ... ... үй ... қабілеттіліг бар сұраныс
құралады.
Жас жанұяларға мемлекеттік қолдаудың тиімді жүйесін құру мақсатында
тұрғын үй алуда ... ... ... пайыздық мөлшерлемеге қаржылық
демеу беру және оның қайтару мерзімін 15 жылға, алғашқы салымсыз ... ... ... жатыр. Әлеуметтік тұрғын үй ... ... ... жаңа ... пайдалана отырып, жобасы бойынша
тез көтерілетін кіші көлемді тұрған үй ... ... ... әзірлемесі жүргізілуде.
Қаржыландырудың мемлекеттік емес мына нысандары дамитын болады:
-қаржылық ұйымдардың несиеледірілуі;
-үлестік ... және ... үйді ... ... жұмысшыларына кәсіпорындардың үй алуға қарыз беруі.
Қаржылық ... ... ... - ... үйді ... осы негізгі блогында тұрғын үй салушыға банк несиесін және үй
құрылысна инвеститция салу ұсынылады. Бұл ... ... ... ... мен ... ... орындалуын, мерзімі мен сапасын
бақылай отырып, несие беруші ... ... ... ... - үй салушылар
белгілеген графикке сәйкес объектіні ... ... ... ... ... және құрылыс барысындағы ... ... мен ... құрылыс біткеннен кейін межеленген бағаға сатуына ... ... және үйді ... ... бұл нұсқаны үй салушылар
ұсынып отыр. Банкілік несиенің шектеулігі мен тұрғын үйге ... ... ... ... үй ... ... үйдің өтпей қалмауы
қамын ойлап, өздері дербес халықтың тікелей ақшалай қаражатын құрылыста
үлестік қатысқа ... ... ... үйді ... сатады. Негізінен бөліп
сату үйдің бағасынан 30-50 пайызға дейін 1-2 ... ... ... өз жұмысшыларына кәсіпорындардың қарыз беруінде – бұл жобалар
жұмысшы үйге төленетін төлемге, үй бағасынан 70-80 ... ... ... 20-30 ... өз ... ... ... кәсіпорындарға
жеңілдікпен ұзақ мерзімге пайызсыз 10-15 ... ... ... ... ... толық құтылуына мүмкіндік береді. Кәсіпорында
өздерінің құрылыс күштері мол ... ... ... ... ... үй бағасының 20-40 пайызын ғана төлеуге жағдай жасай
алады. Қалған бөлігін кәсіпорын өзінің ... ... Бұл ... ... ... ... өзінің кадрларын ұзақ мерзімде ұстанғысы келетін
кәсіпорныдарға арналған.
Қазақстан Ипотаклық Комапаниясы қызметінің өмірге ... ... ... себепші болып отырған мынадай факторлар бар:
-біріншіден, Қазақстанда тұрғын үйді ипотекалық несиелудің толыққанды
жүйесін құру қажеттігі ... Ел ... мен ... баспана
жөніндегі проблемаларын жаңаша шешудің жолы осы ипотекалық несие беруге
байланысты екенін өмір көрсетіп отыр. Мұны өзі ... ... ... қоныс аудара бастаған кезде тұрмысқа ... ... ... және ... ... ... берілуіне сәл болса да тосқауыл
қойып, ескі ... ... кеми ... ... тигізеді[28].
- екіншіден, бізді тұрған үйді ... ... ... ... ... да бар ...... деңгейдегі банктер мен
несие операцияларын ... ... бар ... несиеге мүліктік
міндеттемелерін, соның ішінде жылжымайтын мүліктерін ... ... ... ... ... алатын. Бұл несиелерді әр банк әртүрлі шарт,
бағдарлама бойынша қысқа мерзімге ... ... ... де, ... негіз
қаланған еді. Банктер шарт жасауда, несие алушылардың төлем ... ... ... бару ... ... ... жұмыс тәжірибелерін жинақтайды. Сонымен бірге ... ... ... өсіпкеле жатқан банк өнімдері – тұрғын үй ипотекалық
несиелерінде ... ... ... ... ... Салымшылар
депозиттерін осы салаға уақытша пайдалану мүмкіндіктеріне қазір барлық банк
қол жеткізіп ... ... ... ... ... ... ... алынған жүйесі ... Оны ... ... ... ... ... ”Жылжымайтын
мүлік жөніндегі” мемлекеттік Комитеті жасаған болатын. Жылжымайтын ... ... ... әлі де жетілдіре түсуді қажет етеді. Әйтсе де оның
ел ... ... ... ... ... ... жасаған еңбегін
ескермеуге болмайды.
-төртіншіден, Қазақтстан Ипотекалық несие жүйесін құрар ... ... ... ... өз ... ... ... құқықтық базалар
толық жасалған еді.
Қазақстан Ипотекалық компаниясы үстіміздегі жылы ипотекалық тұрғын ... ... ... ... ... тартылуына және банк қызметі
түрлерінің кеңейтілуіне бағытталған бірқатар ... ... ... жаңа жылдан бастапжеке кәсіпкерлерге несие олардың табысна
қарай енгізілетін болады. ... жеке ... ... үй ... ... ... ірі және ... қалаларда несие берілсе, алдағы уақытта
ауылдық жерлердегі фермерлерге де ипотекалық несие беру ... ... ... бағдарламасы бойынша ипотекалық тұрған үй несиесін
серіктес банктермен бірге ... да ... ... ... ... алады.
Мұндай жағдайда серіктес банктер Компания мен несие ... ... ... рол ... болады.
2008 жылдан бастап ипотекалық несие беру еліміздегі ... үйге ... ... ... ... ... жүзеге асырылмақ. Қазақстан
Ипотекалық Компания бағдарламасы бойынша несие жеке меншік үй салушыларға
да, ... – ақ ... ... көп пәтерлі үйлердің құрылысын
қаржыландыруға қатысушы жекелеген адамдарға да ... ... ... ... ... ... тұрғындар арасында кеңінен мәлім
болуына олармен бірлесе жұмыс істейтін субъектілер ... де ... келе ... ... ... Олар әр ... орналасқан риэлторлар,
натариустар, жылжымайтын мүлік ... жер ... ... ... мен ... Банк ипотеканы экономикалық саясаттың
маңызды өзекті салаларының бірі деп қарастырды. Елде ... ... ... ... мүддесін қорғау міндеттеріне аса мән ... үшін ең ... ... ... ... жандандыруға
теңгемен берілетін, сыйақысының көлемі еркін болатын ипотеканы дамыту ... ... ... ... несие беру жүйесін, яғни теңгемен
ипотекалық несие беру бағдарламысн жүзеге асыру үшін ... ... ... еді. Халықтың басым көпшілігі өз табысын теңгемен, ... ... ... ... ... мөлшермен алып отырады.
Сондықтан халықтың көпшілігі үшін несиені шетел валюталарында өтеу барлық
уақытта тиімді бола ... бұл ... ... ... ... ... ... болады. Қазіргі кезде еркін несиелдер сыйақы әрбір ай ... ... ... ... ... қарастыру мерзімін бір жылға, сосын
екі жылға дейін ұзарту жоспарда тұр. Бұл ... ... ... ... ... несие алушыларды инфляция индекісінің біршама өсуіне
қорғау 4,5 пайыз көлеміндегі сыйақы ... ... ... ... ... Нақты түрде бұл – максималды болуы ... ... ... шегін білдіреді. Егер кенеттен инфляция күрт көтеріліп
кеткен жағдайда ғана, онда келесі жарты ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктерге талаптарды анықтай отырып, біздің
көзқарасымызша мынаны ескеру қажет:
-банктердің ... және ... да ... ... лицензиясы
болуы мүмкін;
-банктердің халықаралық стандарттарға өтуіндегі бірінші топқа кіруі
керек немесе Ұлттық Банктің басшылығымен қабылдаған ... ... келу ... ... Банкпен бакітілген нормативтер мен басқа да орындалуға
тиіс нормалар мен мемлекеттерді орындауы керек;
-банк соңғы екі ... ... ... ... керек; банктердің
соңғы жылғы жылдық ... ... ... ... расталуы
керек.
-егер банктің ипотекалық тұрғын үй несиесін ұсынудағы және қызмет
көрсетудегі негізгі этаптарын қарайтын болсақ, олар ... ... ... ... ... алушы туралы ақпарттарды жинақтау және тексеру;
-ипотекалық тұрған үй ... алу ... арыз ... толтыру;
-ипотекалық тұрғын үй несиесін өтеу мүмкіншілігін бағалау;
-ипотекалық тұрғын үй несиесін берілуі туралы шешімінің қабылдануы;
-осыған сәкей ипотекалық банктер ішкі ... ... ... ... ... маңызды этапы болып несиені қайтарымдылық
тәуекелділігі келесі негізгі бағыттары бойынша жүргізілуі ... ... ... мүмкіншілігің оның табыстары мен шығындарының
есептерін талдау мақсатында ипотекалық тұрғын үй несиесін өз уақытында
өтеу мүмкіндігін бағалау. Қарыз алушының ... ... ... ... үй ... ... ... өзінің табыстары есебінен
уақытында жүргізуге байланысты жүзеге асырылады[30].
-несиелік тарихын талдау кезіндегі (потенциалды) әлеуметті қарыз
алушының несие алу мүмкіншілігін бағалау.
-кепілге ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау және құнын анықтау.
-қарыз алушының ипотекалық тұрғын үй несиесін алуда арызын берген
сәттердегі сияқты, ... ... да ... ... ... ... банктерінің даму болжамы,
ипотекалық және екінші деңгейлі банктер, сонымен бірге ... да ... ... ... ... тартумен ... ... ... өрістілігі ипотекалық банктердің
дәстүрлі операциялардан тыс шығуын қажет ... Олар жеке ... ... мүмкіншілігін алу, жеке бағалы қағаздардағы өз ... ... ... ... ... ... және факторигенттік
операцияларды жүргізу керек. Отандық экономиакда, әсіресе құрылыс пен ... сәл ... өзі ... ... кері ... ... қарыздардың қайтарымсыздығы өседі. Сонымен жек жерге және
жылжымайтын мүлікке байланысты ипотекалық нарық пен ипотекалық несиелендіру
механизімі қалыптастыруға ұзақ ... ... Олай ... ... ... нарықтарды ұйымдастыру екінші нарықты қалыптастыру міндеті тұр.
Келесі ... ... ... ... Оның ... еш ... ... бағасын түсіру үшін мынадай шараларды жүзеге ... ... жолы - ... ... компанияларын құру арқылы бәсекелестікті
күшейту, тағы бір жолы – екінші деңгейлі банктер ... ... ... ... ... ... ішінде инфляциялық коэффициентке қойылатын
деңгейін түсіру. Үшінші жолы – инженерлік инфо құрылымдар жүйесін ... ... ... ... ... болып табылады. Индустрия
және сауда Министрлігіне қарасты ... ... ... ... пайымдауынша баспанасыздардың сұранысын қанағаттандыру үшін
жаппай әлеуметтік арзан ... ... ... алу ... ... ... ... қосымша қаражат талап етпейтін бес қабаттан аспауы тиіс. ... ... ... ... ... үшін де ... арзан үйлер
құрылысы аталған инженерлік аудандардан орын ... ... еді. ... ... ... ... етпейтін үйлердің әр шаршы метрі 4-5 теңгеден төмен
түседі деген болжам бар.
Ипотекалық несие беруші мен ... ... ... ... ... келісім шартқа отырып мүліктік құқын өз атына жаздырып алады.
Бірақтан, ипотекалық несиеге пәтер ... ... ... ... ... ... ... сатуға сенім құжатын тапсырады. ... бұл ... ... бар. Мысалы, пәтер алушы азамат жағдайы келіп ... 5 ... ... қол ... ... 2-3 жыл салып жағдайы
нашарлапкеруіде мүмкін оның. Міне осы ... сол ... ... ... ... ... ... бере салатындай тұрған
үй қоры құрылмаған. Не қаржысын қайтаратындай жол жоқ. Егер ... ... ... ... ... ... қарағанда біраз жылдан кейін мұның
арты үлкен дауға айналып кету мүмкін деген ... жоқ ... Осы ... Н. Ә. ... ... ... биылғы жолдауында ел
азаматтардың тұрғын үй құрылысының жаңа ... ... ... ... ... ... құрылысты арзандату мақсатында
жергілікті биліктен тұрғын үй ... ... өз ... ... тұрғын үйді ипотекалық несиелеу және ... үй ... ... ... ... ... түзетулер енгізуге әкелуде.
Қазіргі кезде жылжымайтын мүлікпен операциялар жасау жөніндегі нормативтік,
құқықтық база жетілдіріліп ... ... ... ... ... үй ... ... туралы құнды ұсыныстар мен талаптар, сөз жоқ бұл мемлекеттік
қамқорлықтың көрінісі әрі ... ... ... ... ... кезде тұрғын үй құрылысын жүргізудің төңірегінде сұрағы көп мәселелер
қордаланып отыр. Жаңа ... үй ... ... арзандатуға сондай-ақ
құрылыс құнын төмендетуге бағытталатын шарадан басталмақ. ... ... ... және ... ... пен оларды тіркеу
операцияларының айналысатын құрылымдарын қызметін сондай-ақ, ... мен ... үй ... ... ... кепілдікке беру жүйесін
реттейтін шаралар мен нормативтік құқықтық актілер кешені әзірленбек.
Елбасы жолдауында тұрғын үй туралы жаңа саясат жүзеге ... ... мың ... ... және тұрғын үй құрылысы жинақтаушы жүйесін
пайдалана алатының көрсетіліп отыр. Бұл ... 2007 ... ... ... ... ... метр ... жай іскуе қосылуы тиіс.
Әсірге ипотека жүйесі ешқандай әлеуметтік жеңілдік ... ... ең ... ... - бірі жас ... ... ... отыр. Шетелдік тәжірибеде ипотека деген ұғым бар. ... ... ... ... ... ... ... орай әр түрлі пайыз өсіміне, әр түрлі ... ... ... ... уақытта үкіметтің осы мәселені қолға алғаны
дұрыс болар еді.
Қазақстан Республикасында ... ... ... әлі жай ... ... ... жаппай беруде халықтың үлкен бөлігінің ... ... ... ... кедергі болып отыр. Екінші
деңгейлі банктерде ұзақ мерзімді және ... емес ... ... ипотекалық несие саның көбейтуге қолайсыз фактор болып отыр.
Ипотекалық несиенің ұзақ мерзімділігі ... ... ... Республикадағы ипотекалық несие жүйесін дамыту үлкен сын деп
есептеуге болады. Өте ... және ... ... ... ... Қазақстандық банктердің мүмкіндігін шектейді. Бірде-бір
коммерциялық ... ұзақ ... ... ... ... құруда қысқа
мерзімді депозитке сүйене отырып жұмыс ... ... Банк ... ... мен ... сәйкес келмеуі банкротқа әкеліп соқтыруы
мүмкін. Бұл жағдайда үлкен ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз нарығы арқылы ұзақ мерзімді ... ... ... деңгейлі банктерді қайта қаржыландыру механизмі болу
керек[32].
Ипотекалық жүйенің капиталын тартудың ... ... ... ... Үкіметі 2000 жылы 21 ... ... ... үй ... қаржыландыру және ипотекалық несие жүйесін дамыту
туралы” өкім қабылдады. Бұдан ... ... ... ... екінші
нарықтың ипотекалық несие элементінің инфрақұрылымының ... ... ... ... дамуын енді ғана бастап келе жатыр. Халық
қымбат тауарды несие алуға және ұзақ ... ... ... әлі ... ... жоқ болатын. Бірақ соңғы жылдары өзгерістер көріне
бастады. Тұтыну несиесі ... ... ... үй ... ... пайда болды. Оның дүниежүзілік стандартпен дамуына бізде
алғышарттар бар. ... ... ... ... және ... көшіп-
қонуы өзгеріп, республиканың кейбір аймақтарында тұрғын үйге ... ... ... ... ... пенипотека дамуының базасына айналады.
Соңғы жылдары банктер орта және ұзақ ... ... ... ... сала ... Бұл ... ... өзгерісінен, өнім
көлемінің өсуінен болуы мүмкін. Халықтың банктегі депозит көлемінің өсуі,
институтционалдық ... ... ... ... ... бірнеше
жылға салуға дайын. Зейнетақы реформасын өткізуде ... ... ... болуы қор нарығының дамуына мүмкіншілік береді, ал
ипотеканың ... ... ... себептер әсер ... ... ... ... ... базасы мен
табыстың өсуі екінші деңгейлі банктердегі ипотекалық ... ... Осы ... заң ... ... ... заң ... сұрақтарды шешуде елеулі жұмыстар жүргізілген.
Қазақстан Республикасының тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несие нарығының
даму шарттарын қалыптастыру, оның ... ... ... ... мен ... ... бағалы қағаздар мен оны инвесторларға ... ... ... асыратын эмиссиялық банк есебінен ипотекалық ... ... ... құру.
Үшінші, ипотекалық несиемен қамтамасыз етілген нарықтағы жоғары бағалы
қағаздарды қалыптастыру.
Қай ипотекалық несие тиімді дер шешім ... ... ... ... ... несие шарттарымен мұқият танысуы тиіс. Тек
жарнамалық ақпаратты, мысалы буклеттерді оқып қана ... ... өз ... ... ... ... ... банк қарыз шартына
мұқият балдау жасау керек. Егжей-тегжейді қарастыру үшін банк ... ... ... құқыңыз бар. Өйткені сіз қолыңызды қойған
әрбір шарт – бұл ... ... ... ... 272 –
бабына сәйкес міндеттеме шарттарын және заң талаптарына сәйкес тиісті түрде
орындалуы ... Осы ... ... ... үйді ... ... ... әрбір үйді оның иесінің меншігіне берді. Сол уақыттан
бастап, тұрғын үй ... ... ... иелері өздерінің үйлерін
кепілге қойып, банктен несие алуға не оны сатуға мүмкіндік алды.
Тұрғын үйді ... ... ... ... ... қабілетінсіз
болуы, олардың жаңа тұрғын үйге деген сұранысын төмендетіп, ол уақытта
тұрғын үй ... ... үйге ... ... ... сұранысын
қамтамасыз ететін несие ... ... ... ... несиенің болмауымен сипатталады[33].
Ипотека туралы алғаш рет еліміз егемендік алғаннан кейін 1993 жылы
елбасымыз Н.Ә. ... ... ... үй ... ... және оны ... мемлекеттік бағдарламасы туралы” жарлыққа қол қойғаннан бастап сөз
болды ... ... ... тұрғын үй саясаты саласында мынадай
стратегиялық ... ... ... үй саласына қатысты құқықтық
нормаларға қажетті өзгерістер мен толықтырулар енгізу; ... үй ... ... үй-коммуналдық шаруашылықтарды қаржыландыру жүйесін реформалау;
монополиясыздандыру; тұрғын үй құрылысының құнын төмендету және оны халыққа
арнап арзандату шараларын ... ... үй ... ... және бұл ... ... азаматтар мен заңды тұлғалардың
қатысуын мақсатында ... ... ... және ... тұрғын үй
саласында жалға алуды кеңейту шараларын жүзеге ... ... ... жаңғырту; тұрғын үй құрылысына арналған жер телімшелерін бөлу және
тіркеу процедуларын жасау; ... ... және ... ... үй ... ... мемлекеттің тұрғын үй
саясатын жүзеге ... үшін ... ... ... құру; тұрғын үй және
жылжамайтын мүлік нарығының инфрақұрылымын дамыту.
3.2 Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиенің болашағы
Халықаралық тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... пайда әкеледі және әлеуметтік саясат жағынан
қарағанда маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... қатар несиелендіруге ішкі инвестиция – халықтың
жинағы, яғни инвесторлардың институтционалдық ақшалары ... ... ... секторын жанама қаржыландыру, соның ішінде құрылыс
саласы болып келеді. Бұның бәрі салық ... мен ... ... ... ... ... өсуіне әсер етеді. Ипотекалық несиенің дамуы
дүниежүзілік тәжірибе куәландырыпотырғандай, ол ... ... ... ... фактор болып табылады.
Біздің мемлекетімізде ипотекалық несие жүйесінің, әсіресе қарапайым
халықтың қажеттілігін қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... тікелей қаржыландыра алмаса, онда ипотека дамуының
негізгі факторы басқа көздерге қол жететіндік болып ... ... бұл қор ... тартылған инвесторлардың институционалдық
қаржылары жатады. Қазақстан Ипотекалық компаниясы ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... бағаздар шығару
жолымен қажетті ... ... ... отыр. Бұл дүние жүзіндегі
көптеген мемлекеттерде дәстүрлі әдіс және ол ... пен ... ... ... ... ... сұранысқа ие болып
отыр. Сондықтан да ... ... бұл ... біздің қызметімен
өзіндік ерекшелігі бар, ... ... ... ... ... керек.
Соған сәйкес теңгенің құны яғни ... ... ... ... ... ... ... көлемі анықтайды. Осыдан жоғары
экономикалық шарттасылған табыстың ... ... ... Бірақ, Қазақстан Ипотекалық компаниясының талдауынан өткенде,
бұл шартты іске қосу ... ... ... ... Бұл ... ... әдістері, оның үлкен бөлігі шетел ... ... ... бұл ... мемлекеттік шешімінен қарағанда
ипотекалық несие жүйеснің дамуын қанағаттандырмайды. ... бұл ... ... бір ... ... ... ... арқылы шешіледі. Қазір бұл ұсынымдар Үкімет пен Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... негізгі
алғы шарттары - тұрғын үйге үлкен ... ... ... ... ... банк операцияларының құрылымының өзгерісі ... ... ... ... ... саны ... ... бөлшек бизнесті дамытуға үлкен көңіл бөледі. Несиелендіру нарығында
элиттік тұрғын үй шектеулі, яғни оны көп адамдар пайдалана алмайды. ... ... ... түрі ... ... ... өйткені қарыз
алушының міндеті үлкен. Тағы бір қауіп факторы – тұрғын үйге сұранымның
төмен ... ... ... ... ... ... алуға қалың көпшіліктің қол
жеткізуі мемлекеттің қолдауыңсыз қиын. Бұл ... ... ... ... ... байланысты. Мемлекеттің қолдауы әртүрлі ыңғайда
болуы мүмкін.
Болашақта ”Бағалы қағаздар нарығы” туралы заңға түзету енгізіліп,
соған ... ... ... ... ... ... ... компаниясының” облигацияларына агенттік бағалы қағаздар статусы
берілуі мүмкін. Ондай жағдайда Компанияның облигациялары бойынша табысқа
салық ... ... ... ... өз ... ... сыйақы мөлшерін кемітеді. Сөйтіп арзанырақ қаржы ресурстарына
қол жеткізеді. Бұл ипотекалық несиелерге пайыздық мөлшерлерді төмендетуге
алып келеді. ... ... ... ... мүмкіндік болып табылады.
Қолдаудың тағы бір ... ... ... ... сақтандыратын
сақтандыру компаниясын құруына болар еді. Мұндай жағдайда несие алушылар
үшін ... ... ... ... Оларды ипотека есебінен өз несие
портфелін ұлғайтуға ... ... Осы ... ... тұрғын үй нарығына,
соның ішінде құрылыс саласына қосымша инвеститция тарту мүмкіндік ... ... ... ... оңды ықпал етеді.
Бүгінде ”Қазақстан Ипотекалық компаниясы” ипотекалық несиеге халықтың
әртүрлі тобының қолы жететіндей болу үшін ... ... ... 2004 ... ... ... ... ипотекалық несиелер беруді жоспарлап отыр. Бұл
тағы да ... ... ... өз ... ие болу ... ... Тарихта елді тұрғын үйді ипотекалық несиелеуден бас тартқан бірде бір
өркениетті елді кездестіре алмаймыз. ... бұл жүйе ... ... ... ... ... ... тиімді тәсіліне айналып
отыр.Жүз жылға жуық бұрын өмірге келген жүйенің ... ... ... ... ... елімізде қабылдай бастаған. Алғашқы
қадамдарымыз жаман емес. Ипотекалық нарықты дамытудағы кейбір ... ... ... деген үміттеміз. Оған Егемен елімізде ... ... ... ... ... ... ... тарапынан
ипотекалық несиелеу жүйесін одан әрі дамытуға бағытталған ... ... ... болады. Оның ішінде: ипотекалық несиелерге кепілдік беру
қорын құру, ... ... ... 20 ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерін одан әрі төмендету, несиелік тәуекелдерді
азайту мақсатында несиелік бюро ... ... ... Ұлттық Банктің шаралары
жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікпен мәмілелерге ақы төлеу және тіркеу
жүйесін жетілдіруге ... қор ... ... ... ... жоюға, халықты ипотекалық несиелеу көлемінің өсуін
ынталандыруға бағытталады. Сонымен қатар Ұлттық банк ... ... ... ... ... жүйесін дамыту жөніндегі жұмысына жәрдемдесетін
болады[35].
Соңғы кездері тұрған үй құрылысы проблемаларын ... ... ... ... Мемлекеттік қайтарымсыз тұрғын үй салу
идеясын бұрынғысынша күшінде қалуда. ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысында жаңа саясатты іске ... Бұл ... мән ... оның ... арзандауы, тұрғын үйді
несиеге алудың ... ... ... ... ... және ... ... арқасында халықтың басым бөлігінің қолы ... ... ... жағдай жасау. Мұның барылығы халықтың табысы ұдайы
өсуі саясаты нәтижесінде жүзеге асырылуы тиіс. Тұрғын үй жеке ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бүгінде
еліміздің тұрғын үй қорындағы жеке меншік үйдің үлесі 47 пайызға ... ... әрі ... ... ... ... үй проблемалары аң басты проблема
болып қалып отыр. 2003 жылы ... 2 ... ... ... ... үй ... Бұл 2002 жылы пайдалануға берілген үй санына ... көп. ... осы ... өзі ... қанағаттандыра алмайды.
Есептеулер көрсеткендей, жыл сайын кем дегенде 4 миллион шаршы метр ... ... қол ... керек. Осы саланы біздің экономикалық дамуымыздың
жетекші саласының біріне ... ... Осы ... ... экономикалық
дамуымыздың жетекші саласының біріне айналдыру керек. Тұрғын үйді ... ... ... құрылыс материалдарды өнеркәсібін, жиһаз өнімдерін, метал
өңдеуді дамытады. Мұның барлығы халықтың табысын ұдайы ... ... ... ... ... ... ... немесе тұрғын үй құрылысын салу секілді жолдан
басқа, тұрғын үйдің ақшасын біртіндеп төлеп алудың екі ... бар ... Ол ... ... және тұрғын үй құрылысы қаражатын жинау жүйесі
арқылы. ... бұл ... де ... ... ... ... қолы жете бермейтін жүйе болыптабылады. Жаңа тұрғын үй саясатын
оларды арзандатуға, сондай-ақ ... ... ... ... ... халқына Жолдауындағы тұрғын үй құрылысының жаңа
саясаты туралы құнды ұсыныстар мен нақты талаптар, сөз жоқ, бұл ... ... ... ... ... ... ... үй құрылысын
жүргізудің төңірегінде сұраған көп мәселелер қордаланып отыр. Қазір әрбір
қалада, әсіресі Астана мен ... көп ... және ... ... ... ... салынып жатыр. Бірақ, ... ... ... ... ... үйлерін кез келген адам сатып ала алалмайды. Оған шамасы
жоқ, қолы жете бермейді: оның әрбір шаршы метрінің құны 500 ... 1 ... ... шарықтап өсіп барады. Бұл кімдерге арнап салынып ... үй ... енді ... өзі ... ... ... ... үй жайы көзді қызықтырумен бірге әлеуметтік жағдайы төмен адамдар
үшін емес екендігі ... ... ... да ... ... үй ... ... экономикалық дамуымыздың жетекші саласының біріне айналдыру
идеясын көптен бері айтып келеді.
Жаңа тұрғын үй саясаты ипотека және тұрғын үй ... ... ... арзандатуға, сондай-ақ құрылыс құның төмендетуге ... ... ... ... ... ... Еуропаның көш бастаушы елдерінің деңгейіне барынша жақындай
түсуінің арқасында, ... жоқ, ... ... ... ... ... ... , халықтың әл-ауқатын ... ... ... ... оның ... ... ... артыруда, ендігі кезде бұл бағыттағы міндеттер
баспана құнын төмендетуге ипотекалық ... ... ... ... ... 20 жылға дейін ұзартылып, алғашқы төленетін жарна көлемін тұрғын
үй құның қазіргі 20 ... ... 10 ... ... ... ... үштен он пайызға дейін азайтылатыны, ... ... ... қарадаты жүйсендегі алғашқы төлемақы жарнасы елуден жиырма ... ... ... ... ... ... қазіргі қолданылып
келген 15 жылдан 25 ... ... ... ... болды.
Жұмыс барысын тиісті дәрежеде бақылап ... ... ... ... ... ... тиісті мемлекеттік Комиссия құратын
болады. Оған және ... ... ... кең ... ... ... ... Тұрғын үй құрылысын дамыту бағдарламаларын
жүзеге асыру ... ... ішкі ... ... ... ... ... 2 % шамасын құрайтын болады. Жаңадан 45 мың ... орны ... үш жыл ... 80 ... ... ... қосымша салық салатын
болады. Еліміздің индустриялық бағдарламасының бір бөлігі болып ... ... ... ... ауқымдыжәне жауапты жұмыс қолға
алынатын болады. Жартылай ұмтыла ... ... ... еске ... ... ... құрылысқа кеңінен тарту керек. Отандық және
Шетелдік құрылысшылар мен құрылыс индустриясының жұмысшылары алдында ... ... ... бастаулары тиіс жұмыстардың үлкен майданы
ашылмақ. Тапсырыстарды кімдер жақсы жағдай ұсынса, тек ... ... ...... үй ... ... үшін ... қол жетерлік
ету, тұрғын үй құны мен халықтың табысы арасындағы ... ... әрі ... ... осы өлшемдер негізінде реттелетін болады. Тұрғын
үй құрылысмен қатар оны пайдаланудың жаңаша ұстамдары талап ... ... ... ... оған ... ... ... тиіс. Жеке меншік
пәтердің кооперативтік институттарын жетілдірудің, толық ... ... ... ... ... ... ... алу
және пайдалануға берудің жүйесін орналастыру керек. Тұрған үй қатынастарын,
оңтайландыру және соған сәйкес тұрғын үй жанамасы қажет.
ТМД елдерінде , ... ... да ... ... ... ... дейін
қабылданбаған тұрғын үй құрылысының жаңа саясаты ... ... ... ... ... кең ... көрсетіп отыр. Елбасы
алға қойған міндеттерді жүзеге асыру үшін келер жылы ... ... ... ... үшін ... ... 50 ... тенге болу көзделген. Бұл
халық үшін жасалып отырған нақты қамқорлақтың бірі.
Осы ... ... ... Қазақстан халқына биылғы Жолдауында
ел азаматтарын тұрғын үй құрылысының жаңа ... ... ... ... ... ... құрылысты арзандату мақсатында
жергілікті биліктен тұрғын үй ... ... өз ... ... етуі ... үйді ... ... және тұрғын үй құрылысын
жинақ ақшасы жүйелерінің принцптеріне түзетулер енгізуде. Қазіргі кезде
жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... ... ... келеді. Айталық, ”Жылжымайтын мүлік кепілдігін ... ... ... ... ... ... облигациялар бойынша
кепілдікті мемлекеттік тіркеу үшін бір ... ақы алу ... ... ... ... несиелерді арзандатуды ынталандыру жөніндегі мемлекеттік
саясатпен үйлестіріліп, тіркеу ... ... ... ... мен
мемлекетке төленетін төлемдер қарыз алушыларға жүктеліп, ипотекалық
несиелер ... ... ... ... тікелей ықпалын тигізіп келген
механизімді жоюға мүмкіндік ... ... ... ипотекалық мәмілелерді
және жылжымайтын мүлікпен ... ... ... айналысатын
құрылымдардың қызметін, сондай-ақ ипотекалық несиелеумен тұрғын үй құрылысы
жинақ ақшасына кепілдіктер беру жүйесін реттейтін шаралар мен ... ... ... әзірленбек. Мемлекет жаңадан пайдалануға берілетін
тұрғын үйлер құнын төмендетуге жол ашпақ. Сонымен, тұрғын үй ... ... ... бағамен иемденуге болатын күннің болатынына сенім мол.
Мемлекет жергілікті органдарға республикалық бюджеттен ... ... Осы ... ... несиелендірудің біріңғай тәртібі орнағаннан
кейін, тұрғын үй құрылысын аймақтық ... ... ... бюджеттен жергілікті атқарушы органдарға пайызсыз несие
бөлінетін болады. Соңғы ... ... ... үй ... ... болады. Құрылыс компаниясы тұрғын үй салып және тұрғын үйді
халыққа өткізетін жергілікті органға ... ... ... өткізеді.
Соған сәйкес әкімияттар халыққа жаңа үйдің сатыпалу тіркеу ... ... ... ... Елбасы 2011 жылдың аяғына дейін тұрғын
үйдің 12 миллион шарша метрін пайдалнуды енгізуге қамтамасыз ... ... Оның ... ... ... ... республикадығы тұрғын
үйлерді 500 мың шаршы метр пайдалануға енгізуді тапсырды. Әр ... ... ... ... 36 ... өсім ... етілуі керек.
Сонда ғана біз керекті параметрге шығамыз: 2005 жылы – 3 миллион ... 2010 жылы – 4 ... және 2011 ... ... - 5 ... ... 138 ... теңге жұмсалатын болды. Аталған сома ипотека
жүйеснің қатысушы - қаржылық ... ... ... ... 30 ... аса теңге қажет болады. Жинақтаушы тұрған үйдің жеңілдік
несиелендіруніне 2 ... ... ... 20013 ... ... ... тұрақты
құрылыс орташа болуы керек. Осындай міндеттің ауқымы ... ... ... ... тұрғын үй инфрақұрылысын жергілікті
билік өз қолдарына алу қажет. Жаңа тұрғын үй саясатын өткізуде негізгі роль
ипотека мен ... ... ... ... ... ... көздері бойынша тұрғын үй құрылысына 300
миллиард теңге, оның ішінде басым бөлігі қайтарылуға жататын ... ... ... мемлекет есебінен бөлу, ... ... ... және ... үй жинақтаушы банкі” қаржыландыру мақсатында
инвеститция салу қажеттігі атап ... ... ... органдарына жүктер отырған міндеттері көпмәселені шешуге
түрткі болар деп ойлаймыз.
Елбасы Жолдауында ... ... шешу үшін ... ... ... жөн. Біріншіден, тұрғын үй құрылысына бөлінетін
жер метрінің құнын 350 доллардан ... ... ... ... ... ... ... керек. Екіншіден, әлеуметті тұрғын үй құрылысын
салуда материалдық-тахникалық базасын қалыптастыру. Үшіншіден, ... ... ... ... ... шығару мәселесі шешілсе,
оларға, мәселен, кірпіш шығарытын зауытқа берілетін несиелеу ... ... ... ... ... кәсіби мамандар жетпейтіні белгілі, сондықтан да кәсіптік
–техникалық котедждерде құрылыс ... ... ... ... ... бір мәселе, барлық тұрғын үй ... және ...... ... ... бір орталықтан қадағалап қарайтын министрлік
немесе арнайы комитет құрылғаны ... ... осы алға ... ... шешу үшін ... әкімдер арзан тұрғын үй-жай салуға әбден
болатын мүмкіндіктерге жол ашуы керек. Құрылыс саласын тек мол ақша ... көзі деп ... ... ... ... ықпалына ғана сентін
кездейсоқ фирмалардың арасында да нағыз әрі бәсекелестік туғызатын тендер
талабын сақтасақ, ойға ... ... ... Ең ...... ... ... үшін мүмкіндігінше қол ... ету, ... ... ... ... ... бәріміз де терң түсінгеніміз
абзал.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, халықты тұрғын үймен қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... ... түрі
ипотекалық несие болып табылады. «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы»
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік немесе ондағы ... ... ... үшінші тұлғаның иелігі мен пайдалануында қалатын кепіл түрі.
Бірақ та кез ... ... ... ... ... несие алудың
ауыртпалықтарын да басатн кешіріп ... ... ұзақ ... ... алушы азаматтар несиенің біраз бөлігін төлегн ... ... ... ... ... 20 жыл ... адам ... 1/3 бөлігі
болғандықтан, осынша ұзақ уақыт кезеңінде адамдар ... ... ... болып кетуі де мүмкін. Мұндай жағдайда мемлекетіміздің
несиелендіру ... ... ... ... кепілдк мүлкі
толығымен несие беруші органдардың ... ... ... несие
алған кезінде осындай тәуекелдірді бастан өткізеді. ... ... ... арттыру орта мерзiмдi перспективада
тұрғын үй құрылысында жаңа саясатты талап етедi. ... бұл шара ... ... ... ... ... Онда ... үй
құрылысын жүргiзушi компанияларға тұрғын үйдi ... ... 1 ... 350 АҚШ ... сату және ол үшiн ҚР ... ... компаниялары
арасында тендер ұйымдастыру шаралары көзделедi. Тұрғын үйдi ипотекалық
несиелеу өнiмдерiне ... ... ... ... ... ... үшiн ... үй мен тұрғын үй несиесiнiң қолжетiмдiлiгiне,
екiншiден, оларға деген потенциалды төлем қабiлетiнде сұраныстың ... ... ... ... ... ... тұрғын үйдi
ипотекалық несиелеудiң дамуына қажеттi және пайдалы шешiм жасауға мүмкiндiк
бередi.
Дүние ... ... ... ... үйдi ... ... ... тұрғын үй мәсәлесiн шешудiң негiзгi нысаны ғана емес, сонымен
бiрге экономиканы дамытудың ... ... ... саналады.мұндай саланы
қаржымен қамтамасыз ... ... ... банк ... ... ... ... бағдарламада тұрғын үй құрылысын ұзақ
мерзiмдi қаржыландыруда тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... ету мәсәлесiн шешу жолдары
қарастырылып, сондай-ақ халықтың орта тобына ... ... ... салу
мiндеттерi көзделуде.
Тұрғын үй құрылысының қаржыландыруда мемлекеттiк рөлi зор. Мемлекет
бюджеттiк қаржылар есебiнен ... үй ... ... қаржыландырады. Бұл
жерде бюджеттiк қаражат қаржы операторына ақылы және қайтару шартымен ұзақ
мерзiмге берiледi.
Мен өзімнің дипломдық жұмысымды ... ... кез ... ... барынша молайтқысы келсе, барынша жоғарғы деңгейлі ... ... ... ... ... тек қана нұсқаулардың
ішінен біреусін таңдауға ... Егер де ... ... ғана болса, тіпті
тәуекелі жоғары болса, несие беруші, несие алушы ... не ... тек қана ... ... ... ... ... заңды да реттеу қажет сияқты. Алдағы мысалымызда несие алушы несиені
қайтаруға шамасы келмей ... ... оған ... ... мүлкін сатуға
немесе мүлкін несие беруші органдардың қарамғына өткізбей ... ... ... ... ... берген дұрыс деп ойлаймын
Қазақстан Республикасында ипотекалық несие жүйесі екі деңгейлі болып
келеді. Бірінші деңгейінде ипотекалық несие ... ... мен ... ... ... ... кредиторлар, екінші осы кредиторлар берген
ипотекалық кредиттер бойынша талап құқықтары мен кепілдік құқықтарын сатып
алуды жүзеге асыратын қайта ... ... ... ... ... Банк ... ... компаниясы» АҚ болып табылады.
Қазақстандық ипотеалық модельдің негізін қалау үшін ... Fannie ... ... Cagamas Berhad ... белгілі компанияларының тәжірибесі
ескерілген.
Сонымен Қазақстанда ипотекалық несиелеу қатынастары даму жолында ... ... ... жаңадан енгізілген Тұрғын үй Құрылыс жинақ банкісі
қазірде тек азаматтардың салымдарын тартуда, ал несиені 2-3 жылдан ... ... ... ... үй ... жеделдетудегі жеткілікті
дерлік база құрылған. Нақты жұмыс істейтін қаржы институттары бар.
Қазақстанда алдағы жылдарға арналған, яғни ... ... ... қолға алынды және осы бағдарламаны жүзеге асыруда ипотекалық
несиелеудің маңызы, сонымен қатар Қазақстан Ипотекалық Компаниясының орны
ерекше болып ... ... В.А. ... Е.В. ... ... ... ипотечного
кредитования» Москва, 2010. 8-12 стр
2. Тұрлыбекова А.Ж. ... ... ... ... ... // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, ... А. ... ... кредиты станут доступнее» // Панорама №9,
05,03,2004г.
4. Е.Ертай ... бір ... бір үміт … // Дала мен ... ... ... как ... ... ипотечного кредитования
// Деловая неделя №50, 26,12,2003.
6. Сагиндыкова М.О. ... ... ... ... ... ... // ... Казахстан, №10. 2005г.
7. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ... Заң күшi бар ... 2010 ... 1995 ... 23 ... шыққан «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы»
ҚР-сы Президентінің Заң күші бар ... ... ... №8, 2004г. ... Берзон Н.И. Фондовый рынок. – Вита Пресс. -2009. –С.125-131.
11. Буренин А. ... ... ... и ... ... ... 1 ... Книготорговая компания. -1998. - С.352.
12. Гитман Л.Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования. - М.: ... ... Кох И.А. ... модели рынка ценных бумаг. –Казань: КФЭИ.
-2001. –С.48-68.
14. Капитаненко В.В. Инвестиции и хеджирование. –Москва.( -2001. ... ... Т.В. ... ... ... -2008. –С. 201-214.
16. Кристина И. Рэй. Рынок облигаций( торговля и управление рисками. –М.(
Дело. –2009. –С. ... ... И.С. ... ... ... ... Финансы и
статистика. –2009. –С. 101-107.
18. Рэдхед К., Хьюс С. Управление финансовыми рисками. –М.( ... –С. ... ... ... ... ... ... Методы анализа рисков
для ... и ... ... Пер. с ... - ... дом ... 2009. – 401 ... Рынок ценных бумаг / под ред. Галанова В.А., Басова А.И.- М.: Финансы
истатистика. 2009. -С 352.
21. Шарп У., ... Г., ... Дж. ... ... -1999. ... Артеменко О. Модель расчета предполагаемой вероятности дефолта и ее
использование в оценке стоимости ... ... // ... ... –2000. -№9. –С.67-69.
23. Волкова В. Выбор акций для портфельного инвестирования.// Финансовый
бизнес. –2000. -№ 2. -с. ... ... Е.Е ... ... ... ... // Управление риском.
–2002. -№2. -С.12-13.
25. Демшин В. Оценка стоимости: доходный ... и ... ... Рынок ценных бумаг. –2001. -№ 12. -С. 35-39.
26. Константинов А. ... ... на ... ... №8, с. ... ... В.Е. ... финансовых рисков. // Банковские технологии.
–1997. -№7. –С. 76-78.
28. Рукин А. Портфельные инвестиции. Финансово - математические методы.//
Рынок ценных бумаг, 2008, № 18, с. ... ... Л. ... и ... ... ... ... 2003, июль, с. 74-77.
30. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех ... ... ... ... ... // ... правда, 2012, 21 октября.
31.Сагандыков С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогноз
инвестиционных процессов в ...... ... 2005, с.138.
32. Сагадиев К., Канатчинова А. Развитие ... ... в РК ... преодоления экономического кризиса. – Алматы, Азия - ... ... 2007, №12, 13, ... ... Л., ... Н. Инвестиционный климат, привлечение и
регулирование иностранных инвестиций // «Саясат», 2005, № 3, ... ... ... Қазақстан Республикасының заңы // 20 қаңтар 20010
жыл.
35. Инвестиции в реальный ... ... ... оценки и развития:
Монография. – ... ... 2009, ... ... Н.К. ... ... стабилизации и развития
экономики Республики ... // ... ... и ...... ... 2011, ... мүлік
Салынған мүлік актісі
Клиент
(қарыз алушы)
Нарықта салынған мүлік актісін ұсыну
Ипотекалық
банк
Ипотекалық банктерден салынған мүлік актілерін сатып алу
Салынған мүлік актілері бойынша ... ... ... шарттары
Салынған мүлік актілерін бағалау мен іріктеу
Бағалы қағаз бойынша қызмет көрсету мен өтеу
Бағалы қағазды инвесторлар арасында орналастыру
Салынған мүлік ... ... ... ... ... ... үй ... алушы
Банктер және банктік емес ұйымдар
Қазақстанның ипотекалық компаниясы
Иниституциональдық инвесторлар (зейнетақы қорлары, сақтандыру ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Ипотекалық банктердің құрылуы19 бет
Ипотекалық және тұрғын үй несиесі нарығының қазіргі кездегі жағдайы49 бет
Ипотекалық компания ТОО «нур-риэлти эстейт»38 бет
Ипотекалық компанияның несиелік қызметтерін басқару74 бет
Ипотекалық кредиттің экономикалық мәні мен мағынасы38 бет
Ипотекалық несие8 бет
Ипотекалық несие жайлы43 бет
Ипотекалық несие және оның Қазақстан Республикасындағы дамуы63 бет
Ипотекалық несие туралы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь