Ақша-несие саясаты туралы

КІРІСПЕ

І. ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1. Ақша.несие саясатының экономикалық мәні және негізгі құралдары
1.2. Ақша нарығындағы операциялар



ІІ. ҰЛТТЫҚ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ
МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУ СИПАТЫ

2.1. ҚР Ұлттық банкінің ақша.несие саясатын жүргізу барысы
2.2. Ұлттық ақша.несие саясатының мәселелері, даму сипаты


ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Экономиканың дамуы барысындағы әр түрлі пікірталасты мәселелерді шешу макроэкономика ғылымы арқылы жүзеге асырылып отыратыны белгілі. Экономиканың жедел дамуы, өндірілетін өнімнің өсуі, инфляция мен жұмыссыздық кезіндегі төлемнің балансы, айырбас курсы сияқты мәселелердің бәрі осы макроэкономика ғылымындағы зерттелетін жағдайлар. Ал осы экономикалық циклдерді басқару макроэкономикалық саясат – бюджет-салық, қазыналық, ақша-несие, монетарлық саясаттың жүргізілуімен іске асырылып, осы арқылы мемлекет ішкі және сыртқы макроэкономикалық тұрақтылықты орнатып, оны ұстап тұруға жұмыстанады. Осыған байланысты әр мемлекет өз экономикасының оңды дамуы барысында макроэкономикалық саясаттың белгілі бір қатесіз, дұрыс таңдап алынған бағытын басшылыққа ала отырып жүргізуді өзекті мәселелердің бірі ретінде санайды.
Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды жүзеге асыру үшін нарықтық экономика аумағында жинақталған ақша-несие саясатының, банк қызметінің даму тәжірибесін дұрыс қолдана білу керек. Ақша-несие саясатының шетелдік банктік технологиялары мен әдістерін көзсіз көшіре беру ең алдымен экономикалық жағдайлардың салыстыруға келмейтіндігімен мүмкін болмай отыр.
Қазақстанның ақша-несие саясатының дамуы әрине ұлттық валютамыз – теңгенің қолданысқа енгізілуімен тікелей байланысты. Қазақстан Республикасының Президенті 1995 жылдың 15 ақпанында Қазақстанда банк жүйесін реформалау бағдарламасының Қаулысын бекітті. Ол реформа ақша-несиелік реттеудің әдістері мен құралдарын дамытты. Міне, осы кезден бастап елімізде теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляцияны төмендету, айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгерту, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеу мақсатында ақша-несие саясаты жүргізілуде.
Алдымен ақша-несие саясатының не екенін түсіндіре кетсек, ақша-несие саясаты – бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. Қазақстан Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады.
Бүгінгі таңда Қазақстан экономикасы, соның ішінде ақша-несие және қаржы шаруашылығы құрылымдық өзгерістердің қиындықтарын бастан өткізуде. Атап айтқанда, ақша-несие жүйесі реформалануда, ауыр инфляция жағдайында ақша-несие қатынастарының мүлде жаңа, бізге бейтаныс түрі пайда болды, қаржы-несие институттарының, екі буынды банк жүйесінің, нарықтық экономикаға тиісті және әр алуан меншіктің жаңа түрлерінің пайда болуы, мемлекеттік банк құрылымының әкімшіл-әміршіл және жоғары монополияландырылған түрінің пайда алуда коммерциялық табысқа бағытталған кредит мекемесінің жүйесінде жеке және ұжым меншігіне негізделген икемді, динамикалық түрге көшуі жүріп жатыр.
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. Алматы, Экономика.
2003. – 227 бет.
2. Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банк. Алматы, Экономика. 2000. – 85 бет.
3. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Алматы, Экономика. 2006. – 3
бет.
4. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. Алматы. 1997. – 430 бет.
5. Әубәкіров Я.Ә. Экономикалық теория. Алматы. 1995. – 32 бет.
6. Сабденов О. Экономическая политика переходного периода на рубеже
21 в. Алматы. 1997. – 31 бет.
7. Рахматуллина Г.Г. Приоритеты экономической политики Казахстана.
2006. – 56 бет.
8. Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында. Алматы. 2005.
9. Назарбаев Н.А. Қазақстан – 2030. Алматы, Юрист. 2005.
10. Назарбаев Н.А. Новое время – новая экономика.
11. Досжанова Ш. «ҚР қаржы-несие жүйесінің дамуы». ХХІ ғасырдағы
мемлекет және бизнес халықаралық ғылыми-практикалық конференция
материалдары. Алматы. 2003.
12. Банки Казахстана № 2. 2007. – 2 бет.
13. Саясат – Policy № 1, 2. 2007.
14. Деловая неделя. № 19. Инфляция – дело рукотворное. 2005. – 4 бет.
15. Қаржы. Қаражат. № 14. Серікбаева Ж. «Экономиканы ақша-несиелілік
реттеудің кейбір аспектілері» 2005. – 81 бет.
16. ҚР Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені.
17. ҚР Статистика жөніндегі Агенттігінің мәліметтері.
18. ҚР индустриалды-инновациялық даму стратегиясы. 2003.
19. Статистический ежегодник Казахстана. Агенство по статистике РК.
Алматы. 2004. – 160 бет.
20. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ҚР Президентінің
Заң күші бар Жарлығы.
        
        КІРІСПЕ
Экономиканың дамуы барысындағы әр түрлі ... ... ... ғылымы арқылы жүзеге асырылып отыратыны ... ... ... ... ... ... инфляция мен
жұмыссыздық кезіндегі төлемнің балансы, айырбас курсы сияқты мәселелердің
бәрі осы макроэкономика ... ... ... Ал осы
экономикалық циклдерді басқару макроэкономикалық ...... ... ... саясаттың жүргізілуімен іске асырылып,
осы арқылы мемлекет ішкі және ... ... ... оны ... тұруға жұмыстанады. Осыған байланысты әр мемлекет өз
экономикасының оңды дамуы барысында макроэкономикалық ... ... ... дұрыс таңдап алынған бағытын басшылыққа ала отырып жүргізуді
өзекті мәселелердің бірі ретінде санайды.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... экономика аумағында жинақталған ақша-несие саясатының, банк
қызметінің даму тәжірибесін дұрыс қолдана білу ... ... ... банктік технологиялары мен әдістерін көзсіз көшіре
беру ең алдымен экономикалық жағдайлардың салыстыруға ... ... ... ... ... дамуы әрине ұлттық валютамыз –
теңгенің қолданысқа енгізілуімен ... ... ... Президенті 1995 жылдың 15 ақпанында Қазақстанда банк
жүйесін реформалау бағдарламасының Қаулысын бекітті. Ол ... ... ... ... мен құралдарын дамытты. Міне, осы кезден
бастап елімізде теңгенің ... ... ету, ... ... ақша массасын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін
өзгерту, жалпы банк ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Алдымен ақша-несие саясатының не екенін түсіндіре кетсек, ақша-несие
саясаты – бұл ... ақша ... ... ... сыйақы
мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-
несие саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады.
Бүгінгі таңда Қазақстан экономикасы, ... ... ... ... шаруашылығы құрылымдық өзгерістердің қиындықтарын бастан өткізуде.
Атап айтқанда, ақша-несие жүйесі реформалануда, ауыр инфляция жағдайында
ақша-несие қатынастарының мүлде жаңа, ... ... түрі ... ... ... екі ... банк жүйесінің, нарықтық
экономикаға тиісті және әр алуан ... жаңа ... ... болуы,
мемлекеттік банк құрылымының ... және ... ... ... ... ... табысқа бағытталған
кредит мекемесінің жүйесінде жеке және ұжым меншігіне негізделген икемді,
динамикалық түрге көшуі ... ... ... ... әлеуметтік-ауқаттылығын
қалыптастыру үшін Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың ... - 2030» ... ... ... ... қауіпсіздігі және әл-
ауқатының артуы» атты ... ... және 7 ... ... ... экономикалық саясатты жүзеге асыру маңыздылығын атап
көрсеткен.
Менің бұл курстық жұмысты жазудағы негізгі мақсатым мен ... ... ... ... ... ... ... түсінік қалыптастыру
• Ақша-несие саясатының негізгі құралдарын қарастыру
• Экономиканы реттеудегі ақша-несие ... ... ... Ақша ... ... талдау
• Қазақстандағы ұлттық ақша-несие саясатының қазіргі жағдайына
талдау жасау және даму деңгейін бағалау
І ТАРАУ. ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Ақша-несие саясатының экономикалық мәні мен ... ... банк ... екі ... болады: Орталық банк
(эмиссиялық) және коммерциялық (депозиттік) банк. Коммерциялық банктердің
негізгі функциясы несие беру және ... ... ... ... ... банктер ақша ұсынысын кеңейтеді. Банк жүйесі құнды
қағаздарды алып-сатумен айналысады.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға ... ... ... ... ... ... ... резервтері банктер
арасындағы шот айыру ретінде пайдаланылады. Орталық банк халықаралық қаржы
нарығында ... және ... ... ... ... және шет
мемлекеттердің және банктердің істерін үйлестіреді. Барлық ... банк ... ... ... және жүзеге асырады,
коммерциялық банктердің іс-әрекетін қадағалайды және ұйымдастырады. Орталық
банк пен коммерциялық банк операцияларының және ... тыс ... ... ... ақша ... өзгеруіне ықпалын
тигізеді.
Орталық банк ақша ұсынысын ақша базасына және мультипликаторға әсер
ету арқылы қадағалайды. Ақша ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және беру арқылы құрылады.
Қазақстан Ұлттық банкі ... ... ... ... жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкі ақша-
несие саясатының басты мақсаты: ұлттық ... ... яғни ... мен ... ... валюталарына қатысты тұрақтылығын
қамтамасыз етуді көздейді.
Ақша-несие саясаты – бұл ... ақша ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қызметін реттеуге
бағытталған ... ... ... ... ... субъектісі – Ұлттық банк болып табылады. Ал ... ... банк ... реттеу объектілеріне экономикадағы қолма-
кол және қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... жағдайына байланысты ақша-несие
саясатының екі типі ... ... ... ... ... ... саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты – екінші дәрежелі ... ... ... ... және ... шарт белгілеуге, сондай-ақ
сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ... ...... беру ... ... ақша ... өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты сипатталады. [2]
Ақша ... ... ... ... ... ... экономиканың өсуі
ә) толық жұмысбастылық
б) бағаны тұрақтандыру
в) төлем балансын тұрақтандыру
Аралық мақсат:
а) ақша ... ... ... ... ... несие берудің лимиті, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу
ә) міндетті резервтер нормасының өзгеруі
б) ... ... ... ашық ... операциялар
Тікелей (а) және жанама (ә, б, в) ... ... бар. ... ... ... ... ақша ... тығыз байланысты. Нарықтық экономикада әсіресе алғашқы өзгерістер
кезеңінде ... және ... ... ... соңғылары
алғашқыларын ығыстырады.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық ... ... ... ... ... сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды
ескере отырып, ақша-несие саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір ... ... ... ... жағдайда тікелей орталық банктің жанама
құралдары арқылы жүзеге асырылады.
Бұл мақсаттарға жетуде Ұлттық банк ... ... ... ... ақша базасы келесі ақша-несие ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін белгілеу;
- Қазақстан Ұлттық ... ... ең ... ... ... ... оның ... сырттан тартылған
қаражаттарды мерзіміне, көлеміне және түрлеріне байланысты ... ... ... қағаздарын сатып алу және сату бойынша ... ... ... ... және ... ... ... валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік ... ... ... мен ... ... ... шектеулер енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
Орталық банк жоғарыда аталған құралдары арқылы ... ... ... асырады: 1) ақша жиынын белгілі бір деңгейде ұстап тұру
(қатаң монетарлық саясат); 2) пайыз ... ... тұру ... саясат).
Ақша саясатының варианттары ақша нарығының графигінде әр түрлі
бейнеленеді. Қатаң саясат ақша жиынын ақшаның ... ... ... ... ... ... ... Ал икемді монетарлық
саясатта ақшаның ұсыныс қисығы горизонталды түрде болады.
Ақша-несие саясатының вариантын таңдау көп жағдайда ақшаға ... ... ... ... ... ... өсуі ... байланысты болса, онда ақша жиынын қалыпты ұстау үшін ... ... жөн, бұл ... ақша ... ... ... ақша ... күтпеген, кездейсоқ өзгерісі нақты
айнымалылардың динамикасын сақтап қалса, онда ... ... ... ... ... саясат пайдаланылады. Бұл жағдайда ақша ... ... Ls ... бұрыштық көлбеуіне байланысты ақшаға
сұраныстың өзгерісі немесе ақша жиынына (1-сурет), пайыз мөлшерлемесіне (2-
сурет) әсер ... ... банк бір ... ақша ... мен ... ... ... Мысалы, ақшаға сұраныс өскен кезде тұрақты
пайыз мөлшерлемесін ... тұру үшін банк ақша ... ... ... өсуіне байланысты пайыз мөлшерлемесін өте тез өсірмеу ... (Бұл ... Ld ... оңға ... ... нүктеде
өзгереді).
Мұндағы R – пайыз мөлшерлемесі.
M – ақша жиыны.
2-сурет. Салыстырмалы түрде ... ... ... ақша ... ... ... ... ... өте ... табыстау механизмінен тұрады. Жалпы
саясаттың тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына ... ... төрт ... ... ... ... болады:
1) Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... ... ... Ақша нарығындағы пайыз мөлшерлемесінің өзгеруі;
3) Пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... ... инвестициялық шығындардың) реакциясы;
4) Жиынтық сұраныстың өзгеруіне байланысты өнім көлемінің өзгерісі.
Ақша ұсынысының өзгерісі мен жиынтық ұсыныс реакциясының ... екі ... ... жатыр, осы жағдайлар соңғы нәтижеге көп ... ... ... ... ... ... активтерінің құрылымының өзгеруіне байланысты болады, ал бұл
өзгерістер ... ... ақша ... ... ... ... ... ретінде активтің басқа түрлерін сатып алу, ... ... ... мөлшерлемесінің төмендеуі байқалады.
Ақша нарығының реакциясы Ld қисығының тікшелеу болуынан ақшаға
сұраныстың сипатына, түріне тәуелді ... ... ... ... өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша жиынының өсуіне, пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгеруі
әсер етеді. Және ... ... ... ... ... ... әсер ... онда ақша ұсынысының өсуі пайыз мөлшерлемесінің едәуір
төмендеуіне алып келеді. (3-4 – суреттер).
3-сурет. ... ... ... ... ... байланысты жиынтық
сұранысты түзету болады. Әдетте пайыз мөлшерлемесінің динамикасына
инвестициялық шығындар әсер ... деп ... ... ақша ... ... едәуір өзгерісі болды деп жорамалдасақ, онда пайыз
мөлшерлемесінің динамикасына инвестициялық сұраныстың ... ... ... ... болса, онда осы шарттан жиынтық табыстың
мультипликаторлық мәнінің кеңейуі пайда болады.
Табыстау механизмі қадамдарының бұзылуына ... ақша ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мысалы, ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгерісі немесе
пайыз мөлшерлемесінежиынтық ... ... ... өнім ... ... ... ... байланысты үзеді. Мұндай құбылыс ... ... ... ... ... Ақша ... жүргізуде
табыстау механизмінің сапалы жұмысынан басқа да қиындықтар ... ... ... ... ... ... әр уақытта дұрыс
әсер ете бермейді, сондықтан да Орталық банк пайыз ... ... ... ... тұру арқылы инвестицияны тұрақтандырады, демек
мультипликатор арқылы өнім көлеміне әсер ... Егер ... ... және ... ұлттық өнім өссе, онда ақшаға трансакциондық сұраныс
өседі. ... ЖҰӨ ... ... бір ... Ақша ұсынысының тұрақты жағдайында пайыз мөлшерлемесі өседі,
демек ақша ұсынысын бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау үшін Орталық банк ақша
ұсынысын өсіруі ... ... ... ЖҰӨ ... қосымша ынталандырады және
инфляцияның пайда болуына әкеледі.
Экономикадағы ... және ... ... ... ... банк ... ... төмендеуін болдырмау үшін ақша ұсынысын
азайтуы қажет. Бірақ мұндай жағдай ... ... ... құлдырауды шиеленістіре түседі.
Ақша-несие саясатының жанама әсерлерін де ескерген жөн. Орталық банк
ақша ұсынысын өсіру қажет деп есептесе, онда ол ... ... ... ... алу ... ақша базасын кеңейте алады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай
екі коэффициентке әсер етуі ... (cr және rr). ... ... бір ... ... ақшаға айналдыра алады, онда C/D=cr өседі,
банктер артық резервтерін өсіреді, ол R/D=rr ... ... ... ... ақша мультипликаторы төмендейді, бұл жағдай
ақша жиынын кеңейту тенденциясының төмендеуіне әсер етеді.
Ақша-несие саясаты ... ... ... ие бола ... (шешім
қабылданғаннан бастап, нәтижеге дейін), өйткені экономикадағы инвестициялық
белсенділік ... ... ... мөлшерлемесі тербелістері ЖҰӨ
көлеміне әсер етеді, мұндай құбылыстар ұзаққа созылады.
Ақша-несие саясатының қазіргі кезеңдегі тиімділігі Орталық ... ... ... тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты айналым курсын ұстап тұруды көздесе, онда
дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты ... ... ... ... ... ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің көбеюі және
азаюы экономикадағы ақша ... ... ... ... валюта сатып
алғанда экономикада ақша ұсынысы өседі.) Салық-бюджет және ақша саясаттарын
бір-біріне сәйкес келтіру ... ... ... Егер ... ... ... көбейту арқылы ынталандырса, онда мұндай
іс-әрекеттердің нәтижесі ақша саясатымен байланысты болады.
Қазыналық ... ... ... ... ... онда ... тиімді, тұрақты монетарлық саясат болмайды. [1]
1.2. Ақша нарығындағы операциялар
Ақша нарығындағы операциялар – ... ... ... ... көлемін реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта ... ... сату және ... ... байланысты операциялар.
Бұл біршама ақша жиынын, ... ... ... ... жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша эмиссиясын ... ... ... ... эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттық банк нарықта бағалы қағаздарын сату ... оны ... ... шоттарынан тиісті соманы ұстап қалады. ... ... ... ... және ақша ... ынталандыру мақсатында
Ұлттық банк бағалы қағаздарды сатып алады да, ... ... ... ... қайта аударады.
Осы аталғанның барлығын Орталық банк коммерциялық банктердің несиелік
мүмкіндіктерін ... ... ... Егер ... банк алдында сатып
алған бағалы қағаздарын қайта сату көлемі жаңа партия көлемінен көп болса,
банктердің несие ресурстарының ... ... не ... банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда болуына немесе
ақша-несие ... ... ... ... ... ... банктер Орталық банкке пайыз мөлшерлемесі есептелмейтін
салым ретінде ақшаны сақтайды. Бұл депозиттегі ... ... ... мұны ... ... деп атайды.
Әр мемлекетте ақшаны сақтау формалары әр түрлі болады. Міндетті
резервтердің ... ... ... ... бір ... мөлшерлемесі
арқылы тағайындалады. Олар салымның түрлеріне байланысты бөлінеді. ... ... ... ... салымнан төмен болады. Банктер артық резервтерді
сақтайды – бұл міндетті резервтердің артық сомасы өтімді құралдарға ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несие көлемін реттеуде және олардың міндеттемелері бойынша төлемсіздікті
төмендетуде, сол ... ... ... ... мен ... ... мақсатында Ұлттық банк ең төменгі резервтік талаптар механизмін
қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және ... ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдарының біріне жатады. Қазақстан банк жүйесінің ... ... ... коммерциялық банктердің депозиттерін сақтандыру
қызметін, ... ... ... ... ... үрдісін
реттеу қызметтерін атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 ... ... ... ... және жеке ... қызметін реттеу туралы»
нұсқауға сәйкес міндетті резерв нормативі 18-20 % ... ... ... ... ол төмендеп, 10,5 % ... ... ... ... яғни ... ... ... шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп қана
қоймай, сол сияқты резервтеудің баламалы ... ... яғни ... нормативтерін орындау барысында корреспонденттік шоттағы
қаражаттар сомасын ең ... ... ... төмен болмауын сақтап
отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдегі тәжірибеде міндетті резервтердің өте ... ... банк ... ... ... ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ең
төменгі резервтер нормасының артуы ... ... ... ... ... көрсетеді.
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік ... ... ... ... ... ... резервтер банктер ... ... мен ... байланысты болып келеді. ... ... ... банктердің пайызсыз депозиттік шоттарында
сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша нарығында ... ... ... ... басты бір
көзін құрайды. Заңмен бекітілген резервтер коммерциялық банктердің несиелеу
қабілеті әсер ететін федералды резервтік банктік жүйенің ... ... ... болып табылады. Резервтердің басты мақсаты банк несиесінің
артықшылығынан немесе ... ... Дәл ... ... ... ... ... жасалатын бақылау құралы және экономиканы
тұрақтандыру барысында бұл резервтер салым иелерінің мүдделерін ... ... ... ... жүйе ... ... кезеңінде міндетті
резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгейін жиі қысқартып отырған. Ұлттық банк ... ... үшін ... ... ... ... ең төменгі
резервтік талаптарды орындау барысында ... ... екі ... ... ... резервтеудің баламалы тәртібі.
Орталық банк неғұрлым міндетті резервтердің нормасын жоғары
тағайындаған ... ... ... ... ... асыруға
пайдаланатын қаражаты аз болады. Резерв ... өсуі (rr) ... ... ақша жиынының азаюына алып келеді. Сонымен
Орталық банк міндетті резерв нормасын ... ... ақша ... әсер етеді.
Практикада міндетті резервтер нормасы қайта қарастыруға сирек түседі,
өйткені ондай жұмыстар өте ... ал бұл ... күші ... жүргізгенде үлкен болады.
Ақша-несие саясаты арқылы реттеудің бірі есеп мөлшерлемесін өзгерту.
Мұндай тіркеу мөлшерлемесін пайдаланатын Орталық банк ... ... ... Егерде есеп мөлшерлемесі өсетін болса, онда Орталық
банктен қарыз алу ... және ... ... ... несие алғаннан
соң қарыз пайыз мөлшерлемесін өсіреді.
Несиенің азаюы және ... ... ... ... таралады.
Экономикада ақша ұсынысы төмендейді. Есеп мөлшерлемесінің кемуі керісінше
әсер ... ... ... ... ... ... ... болады, бірақ Орталық банктен несие алу белгілі әкімшілік
қиындықтарға ... ... ... ... коммерциялық банктердің
резервін толтыру үшін беріледі. Орта және ұзақ ... ... ... ерекше жағдайларда береді.
Несиелендіру және қаржыландыру операцияларына соңғы ... ... ... ... ... ... ... жақындауына
байланысты тиісті шаралар қолданды. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі
банктерді ... тек қана ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Бюджет тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру бюджет ... яғни ... ... ... ... несиелеуден бас тарту
мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен несие беру және кәсіпорындардың несие
үшін ... ... ... ... жоқ. ... банк ... ... арқылы, банкаралық нарық арқылы, сол ... ... ... ... асырылады. [1]
Қазақстан Ұлттық Банкі өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта
қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқа да ... ... ... ... ... ... ақша ... жалпы
жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне ... ... ... ... ... мөлшерлемесі саясатын
мемлекеттік ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... ... ету үшін ... пайыз саясатының басты мақсаты – ... ... ... ... ... деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны
және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету ... ... ... мөлшерлемесі шын мәнінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның
көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз ... ... ... ... ... ... ... өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық
операциялардың барлық түрлеріне ... ... ... ... ... етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және инфляция деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... ... республикамыздағы ақша жиынының
шамасына әсер етеді және несиеге ... ... ... ... мүмкіндік жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін ... банк ... ақша ... ... ... негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банктің ресми пайыздары, оның тікелей бақылауына жатпайтын
несиелік ... ... ... сай ... ... белгілейтін
нарықтық пайыз мөлшерлемесіне жанама түрде ықпал етеді. ... ... пен ... ... ... ... Ұлттық банктің қысқа
мерзімді шоттары бойынша банкаралық несиелер және ... ... ... ... ... мөлшерлемелері жыл бойына Ұлттық ... ... ... ... ... отырған.
Пайыздың нақты бейнелері өз кезегінде инвестициялау үшін әлуеттік ресурс
болып табылатын депозиттердің несиелік мекемелерге ... ... ... ... ... ... ... ТАҢДАҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН БОЛАШАҚТАҒЫ
ДАМУ СИПАТЫ
2.1 ҚР Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын жүргізу барысы
Қазақстанда белсенді ақша-несие саясатын жүргізу мүмкіндігі ... ... ... – теңгенің пайда болуымен байланысты. Жалпы экономикалық
саясат экономикалық процестерге монетарлық әсер ету ... ... еді. ... ... ... бұл ... инфляция динамикасына,
валюта бағамы және пайыз ставкаларының өзгерісіне, ... ... өсу ... әсер ету үшін қолданылып келді. Ақша айналымын
реттейтін несие жүйесі арқылы несиелік қатынастар ... ... ... ... несие қаржы институттарының жиынтығы болып еркін ақша ... ... ... сондай-ақ үкіметке, фирмаларға, жеке
тұлғаларға ақша қорын ұсынды. [5, 32 б]
Қазақстан ... ... ... саясатын жүргізу
– ҚР Ұлттық банкінің басты міндеті. Ұлттық банк айналымдағы ақша массасының
көлемін реттеумен және ... ... ... ... ... Егер ақша-несиелік реттеу әдісімен инфляция деңгейін тежеу
мүмкіндігі болмаған жағдайда Ұлттық банктің несие салымдарын ... ... ... ... ... мөлшерді өзгертуге құқығы бар. Сондай-
ақ алты айға дейінгі ... ... ... ... жай және ... ... сатып алып және қайта сатады.
Ұлттық банк өзінің бағалы қағаздарын шығарады, сонымен қатар
мемлекеттік ... ... ... ... ... және өтеу ... бір ... дейінгі проценттік бағалы қағаздарды
сатып алу және сатумен шұғылданады. Ұлттық банкте сақталатын ... ... ... ... жүретін төлем құралдарының
түрлерін анықтайды.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасында қолданылатын банкнота және
монетаны (теңге және ... ... яғни ... құрылымын,
теңге мен тиындардың пішінін (дизайн), олардың қажет мөлшерін анықтап,
дайындығын қамтамасыз етеді.
Ұлттық банктің қолма-қол ақша ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз эквивалентін алып сату арқылы айналысқа ... ... ... бар. ... ... ақша ... шығарып, оларды жаңасымен айырбастап, тозығы жеткендерін жоюмен
шұғылданады.
Ұлттық банк республикадағы ... ... ... бірінші класты (жоғары өтімді, қауіпсіз) бағалы ... ... ... ... ... ... алты ай ... береді
Ұлттық банк – екінші деңгейдегі банктер үшін ... ... ... ... ұлттық валютамен де, шетел валютасымен де, сондай-ақ қамтамасыз
етілген немесе ... ... ... Ұлттық банктің басқармасы
белгілеген тәртіппен және мерзімге береді. ... ... ... формалары мен тәртібін анықтап, қазақстандық теңгемен ... ... өз ... және ... ... ... ететін
төлем жүйесінің қызметін ұйымдастырады.
Үкіметтің және мемлекеттік органдардың банкі мен агенті ... үшін ... ... ... республиканың ішкі және сыртқы қарызын
өтеуге қатысады, Қаржы министрлігінің шоттары бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ... келісілген шарт негізінде мемлекеттік ... ... ... ... ісін ... асырады.
Қазақстан территориясында, сондай-ақ одан шет жерлерде банктер мен
олардың филиалдарын ашуға рұқсат және ... ... ... ... ... ... банк емес қаржы мекемелері және олардың
клиенттері міндетті түрде орындауы үшін банк ісі, ... ... ... жүргізу мәселелері бойынша нормативтік актілер шығарып,
олардың орындалуын қадағалайды.
Банктердегі бухгалтерлік есеп айырысудың, бухгалтерлік, банктік ... ... ... ... ... тәртібін және әдісін бекітіп,
сондай-ақ ... ... ... Банктер мен олардың филиалдарының
қызметін жергілікті жерде немесе аудиторлық ... ... ... банк өзінің бақылау қызметін атқару үшін банктердің балансын, есебін
және басқа құжаттарын тексереді. [3,85 б]
Қазақстан Республикасының ... 15 ... 1995 жылы ... ... ... ... ... бекітті. Ол реформа ақша-
несиелік реттеудің әдістері мен ... ... ... ... экономикадағы жаңа міндеттердің орындалуын
талап етті. Теңгенің енгізілуімен қатар бір ... ... ... ... ... ... инвестицияларына ақша
аудару кезіндегі еркінділігі, ішкі рыноктағы шетел валюталарының
айырбасталуы мен сатып алу және сату ... ... ... байланысты Қазақстанда халық тұтынатын
тауарларға және өндіріс ... ... ... ... ... қарызының көлемі қысқартылуына байланысты кәсіпорындардың
қаржы жағдайы жақсарып, меншікті айналым ... ... ... ... болған мәселе – халық шаруашылығы жұмысын және
қаржы жағдайын жақсарту болды. Бұл ... ... ... дамытудың
мағынасы болмағанымен, ол меншікті айналым қаражатын сақтады. Экономиканың
мақсатты көрсеткіштеріне жұмсалмаған ... ... ... ... сондай-ақ Үкімет бюджетін жабуға жұмсалды.
Осы кезде қажетті болып, экономикалық саясатта: «дұрыс», - ... ...... ... ... ... ... жүйесі тоқтатылды. Бұл жағдайдағы экономикалық ... ... ақша ... мен ... ... ... жаңа
бағыттарды қалыптастырды. Ол бағыттар - өндірісті жандандырып, инфляция
қарқынын ... ... ... ... ... өтімділігін реттеу.
Несие жүйесімен қатар экономика қолданысында қаржы жүйесінің негізгі
саласы – ақша ... ... ... ... ... Бұл ... пен ... қордағы ақшаны пайдалану арқылы қажеттілікке
байланысты бөледі. Осы ... ... ... ... ... рөл ... [6, 31б]
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты:
инфляцияны төмендету және ... ... ... ету. Бұл
мақсатқа жетуде Ұлттық банк қатаң ақша-несие саясатын ... ... ақша ... ... ... саясатының негізгі құралдарының
көмегімен реттеледі:
• қайта қаржыландыру мөлшерлемесі, ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін белгілеу;
• ҚҰБ-те ... ең ... ... ... ... ... ішінде сырттан тартылған қаражаттар мерзіміне, ... ... ... ... ... мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сатуы ... ... ... ... банктерге және үкіметке несиелер беру;
• валюталық нарықта интервациялау;
• кейбір жағдайларда несиелік ... ... ... мен ... ... сандық шектеулер енгізу;
• ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
Қаржы секторындағы алдымен банк сегментіндегі жағдайдың дамуы 2007 ... əр ... ... ... ... 2007 жылғы қаңтар-шілде
ішінде банк қызметінің одан əрі кеңеюі байқалды, ... ... ... қарқынмен өсті. Осы кезеңде əлемдік қаржы
нарығындағы ... ... ... қарамастан, олардың деңгейі
отандық банктерге ... ... ... ... жөніндегі саясатты жалғастыруға
мүмкіндік жасады. Банктердің резидент еместер алдындағы 2007 жылғы қаңтар-
шілде ... ... 32,9% ... (2006 ... ... – 19,5%
Тартылатын ресурстардың біраз бөлігі отандық ... ... ... 2007 ... 7 ай ... экономикаға берілген кредиттің
өсуі 46,6% құрады .2006 жылдың тиісті кезеңінде – 27,7%). ... ... ... ... ... ... өзгерісін сақтықпен
сезінетін көрсеткіш ретінде ... ... 2007 ... ... 4,7% ... Соған қарамастан олардың осы айлардағы көлемі ... ... ... ... ал 2007 ... ... ... қарыз алуға жасалған шектеулерге, ... ... ... ... ... депозиттердің біршама əкетілуіне қарамастан
отандық банктер экономиканы кредиттеуді тоқтатпады. 2007 ... ... ... ... 5,1% ... Ұлттық Банктің 2006-2007 жылдардағы ішкі нарықтағы
операциялар
2008 жылғы тамызда Ұлттық Банктің таза халықаралық резевтері
ағымдағы бағаларда 3,4% ( ... 715,4 млн. АҚШ ... ... 21,7 ... ... ... ... айналыстағы қолма қол ақша 1,2% өсіп, 796,8
млрд. теңге болды (жыл басынан бері 7,7% ... бұл ... ... ... 9,9% ұлғайып, 5 090,9 млрд. теңге болды (жыл
басынан ... ... ... қсу ... ... ... қол ... өсу
қарқынымен салыстырғанда алда болуы ақша массасы құрылымындағы депозиттер
үлесінің 2008 ... ... 85,5%- дан ... - ға ... ... ... мерзімді ноталар шығару 2007 жылдың бірінші жартыжылдығында ақша-
кредит саясатының негізгі құралы болды. Қаңтар-шілде аралығында шығарылған
қысқа мерзімді ноталар 3,8 ... ... ... (2006 жылғы тиісті кезеңге
қарағанда 2,1 есе көп). Ноталар ... ... ... ... ... ... 2007 ... қарашада 5,64%-ға дейін өсті.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылғы 1 наурыздан бастап
айналыс мерзімі 1 ... ... ... ... кірісті (1 наурызға
дейін айналыс мерзімі тек 28 күн ғана болатын ноталар шығарды). ... 28 күн (1 ай), 3 ай, 6 ай жəне 1 жыл ... ... ... ... 2007 ... қаңтар-шілде аралығында екінші деңгейдегі
банктерден 4,1 трлн. Теңге сомаға депозиттер ... бұл 2006 ... ... ... 34,5% аз. Банктердің Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкіндегі депозиттері бойынша қалдық 2007 жылғы ... ... ... ... ... 86,2% ... Банктердің Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіндегі депозиттері көлемінің төмендеуі олардың
қысқа мерзімді ноталармен ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы қаңтар-шілде аралығында
Ұлттық банктің екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... 43,9% ... ( жыл басынан бері
-8,6% есе ) төмендеді және 201,4 млрд. ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізудің маңызды
мәселесі – инфляция деңгейінің төмендеуі. Соңғы 5 ... ... ... ... 2001 жылы ... Бұл ... ... өсуі 6,4 пайызды
құрады, ал 2000 жылы бұл көрсеткіш 9,8 ... тең ... ... төмендеуі 10-15 %-дан жоғары инфляция деңгейі
экономика үшін зиян ... ... ... ретінде қарастырылады.
Өйткені бұл табыстарды өте қатты құнсыздандырады, ... жүйе ... ... ... ... ... ... Қауіпсіз
деңгей жылына 6,5-7 % шамасында деп қарастырылады.
2002 жылдан бастап инфляция деңгейі өсе ... 2003 жылы – 6,8 ... жылы – 6,7 ... ... ... өсуі ақша ... ... соқтырды. 2005 жылдың ортасына қарай ақша массасы 14,2 %
өсті. Ақша массасының өсуінің негізгі факторы банк ... мен ... ... өсуі ... ... 2005 ... ... депозиттердің жалпы көлемі 1466,5 млрд. теңгеге (халық салымдары ... ... ... ал банктердегі экономикаға арналған несиелер 1974,7
млрд. ... ... ... ... ... долларға қатысты бағамы тұрақтана
бастады, бұл жағдай басқа ... ... ақша ... ... ... 2004 жылы ақша ... 82,3 % өсті. Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінің таза халықаралық резервінің көбеюі 2004 жылы ақша базасының 577,9
млрд. теңгеге дейін ... ... ... агрегаттарының өсуі экономикалық өсу қарқыны, инфляция деңгейі
және халықтың табысын өсіреді. 1999 жылмен салыстырғанда 2004 жылы ... 10 есе, ... ... банк ... 6 есе ... Номиналды
Жалпы Ұлттық Өнім 2,7 есе өсті.
2008 жылғы ... ... ... инфляциялық
үдерістердің тұрақтануы байқалды. Инфляцияның көрсеткіштері осы кезеңде
2007 жылғы 1-тоқсандағы инфляция көрсеткіштеріне ... ... ... ... салыстырғанда 2,5%). Бұл ретте 2008 жылы инфляция динамикасы əлемдік
азық-түлік нарықтарындағы бағалар өсуінің ... ... ... ... əсер етуімен қалыптасады. Атап айтқанда қаңтар-
наурыз айларында астық дақылдары, өсімдік майы бағаларының өсуі жалғасты.
2008 жылғы қаңтар-наурыз ... ... ... ... ... əсер ... де ... бұған отандық
өндірушілердің өнеркəсіп өнімдерің қымбаттауы себепші болады.
Қазақстан қаржы нарығындағы жағдай 2008 жылы біршама тұрақтандырылды.
2008 ... ... ... ... ... тұрақтану байқалды. Осы
кезеңде бағалар өткен жылдың тиісті көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... 2008 ... ... айларында
инфляция 2,5% деңгейге жетті. 2008 жылғы 1-тоқсанда бағалардың өсуіне
бірінші кезекте ... ... 3,7% ... себепші болды.
Халыққа ақылы қызмет көрсету бағалары 1,8%, ... ... 1,6% ... ... ... ... ... Инфляция деңгейінйң динамикасы
Қайнар көзі: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені
* - бірінші жарты жылдық ... |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... ... |109,8 |106,4 |106,6 |106,8 |106,7 |103,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |112,6 |108,8 |107,1 |107,1 |107,4 |104,6 ... | | | | | | ... |106,1 |104,5 |106,3 |106,9 |106,2 |102,1 ... | | | | | | ... |107,1 |103,5 |105,8 |105,9 |105,9 |102,8 ... | | | | | | ... екі ... ... өсуі 2003-2005 жж.. ақша-несие
саясатының негізгі бағыттарын қайта қарастырып, 2004-2006 жж.. 4,9-6,5 ... 5-7 %-ға ... ... Пайыздық ставкаларды қолдау Қазақстандағы
ақша-несие саясатының негізгі мақсаттарының бірі. Өйткені олар іскерлік
белсенділік деңгейіне, экономикалық өсу мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне жинақ көлемі, тұтыну
көлемі, ағымдағы төлем сұранысы мен инвестиция ... ... ... ... өсу ... ... үшін Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі тағайындалған ставкаларды реттеуді қатаңдату іс-шараларын
жүзеге асырды. [9, ... ... ... ... ... мен даму сипаты
Экономиканы несиелендіру мен депозиттерді тарту саласындағы оңтайлы
тенденцияларға қарамастан, ... ... ... ... процестердің әсер етуіне қатысты өзгерістер болуы мүмкін. Бұл
құралдардың аккумуляциясына кері әсерін ... ... ... ... экономиканың қазіргі жағдайында инфляция мәселесі
маңызды болып табылады.
Бүгінде инфляция деңгейі монетарлық және монетарлық емес факторларға
әсер етеді. Алайда ... ... ... ... емес ... ... ... әсер ететіндігі байқала бастады.
Алдағы болашақта бағалардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... түсетін маңызды қаржы көлемі ақша ұсынысының
қарқынды өсуіне негіз болады және инфляцияға әсер етеді. [5, 34 ... ... ... ... факторы – шетел
валютасына деген артық сұранысты төмендету ... ... ... ... ... ... ... жарты жылдай уақыт ішінде валюталардың
бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық ... қол ... ... ... ... ... ... несиелік нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. ... ... ... анықталатын сыртқы көрінісі
мен сыртқы құны арасындағы шекті ... ... ... ... одан ... ... түседі.
1993 жылдың аяғында шарықтаған инфляцияны ауыздықтауға байланысты
ақша-несие саясатының ... ... ... ... мән
берілді. Шарықтаған инфляция 1993 жылдың ІІ тоқсанында 140 %-ды ... ... бұл ... шешуде Үкімет бірқатар әрекеттер
жүргізді.
Экономиканы және қаржылық секторды дамытуда позитивтік ... рөлі ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы
қызметті атқаруда маңызды, өйткені ол жинақтарды ... ... ... ... ... ... ... несиені қымбаттату арқылы
инвестициялық салымдар шектеледі. Қайта қаржыландыру ставкасы ... ... ... Бұл ... экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... пайдалану. [10,44 б]
Қысқа мерзімдік уақытта валюталық дағдарыстың болу қаупі болмағанмен,
ұзақ мерзімдік перспектива да жоқ емес. Капиталдың ... ... ... ... ... ... өту мақсатында 2005-2007 жж.
аоалығында валюталық тәртіпті ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің басым көпшілігі 2007 ж.
кейін алынып тасталынады. Дегенмен, ұлттық ... ... ... ... қадағалау сақталады деп сенеміз. Біздің пікірімізше,
2006-2008 жж. Қазақстан «голландиялық ауруға» шалдыққандығынан өңдеуші
өнеркәсібінің сапалық және ... ... ... мейлінше төмен
және валюталық дағдарыс қаупі жоғары ... ... ... мүмкін. Өндірістік-құрылымдық реформалардың жоқтығынан, егер болса,
тым баяулығынан, валюталық ... ... ... ... ... ... валюталық дағдарысқа ұшырауы ғажап емес. Өңдеуші
өнеркәсіп рөлін күшейтуге бағытталған ... ... ... ... жүйесін құру тек 2010 ... ... ... ... орын алу ... артады.
Валюталық ырықтандыруды тым ерте іске қосқан жағдайда экономиканың
салыстырмалы тұрақтығы мен ... ... орта ... кезеңде
бұзылу қаупі бар. [10, 46 б]
Инфляция проблемасын шешу үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі 2005
жылдың басында инфляцияны есептеу методикасын жасаудан ... ... ... ... ... ... ... Қыркүйек айының басында үкіметте
инфляцияны реттеу және ... ... ... ... ... қорытындылай келе, елімізде де осы мәселелерді шын ... ... тағы да бір ... ... ... құру ... ... бүгінде инфляция деңгейінің одан ары өсу қарқынын тоқтататын
арнайы амал-тәсілдер ... ... ... ... және жүзеге асыру қажет.
Бүгінде мемлекет инфляция деңгейін түсіру үшін іс-шаралар мен амал-
тәсілдердің жүйесін жасады.
1. Мұнай және газ ... даму ... мен ... ... тиімді жолдарын қарастыру – ... ... 2005 жылы осы ... кең ... ... ... жүргізу жоспарланып отыр.
2. Фискалдық саясат және ұлттық қор.
Мемлекет мұнайдан басқа бюджет ... орта және ұзақ ... ... және ... критерий ретінде фискалдық саясатты
қолдану, бюджет шығыстарының өсуін шектеу саясатын жүргізу. Жалпы
мемлекет бюджет ... ... ... ... ... перспективада жаңа Ұлттық қор Концепциясын 2007 жылы
енгізу жоспарланған. Мемлекет ... ... ... ... мемлекеттік бюджет құру жоспарлануда. Оған құрамына
барлық мемлекеттік компаниялар және даму институттары, сонымен қатар
Ұлттық қор ... ... және ... ... ... ... ... резервтік талаптардың
механизмін жасау, ақша ... өсу ... ... ... ... ... қаржы ставкаларын ұстап
тұруға ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып жатыр.Еңбек
өнімділігін өсіру арқылы елімізде тұрақты ... ... ... ... ... ... ... өсуіне қолдау
көрсетілуі қажет.
4. Монополистер қызметіне бағалар мен тарифтердің өсу ... ... ... ішкі ... соның ішінде мұнай, астық
өнімдері, электр энергиясы, табиғи ... ... ... ... және ... үшін ... жағдайлар
жасау қажеттілігі туып отыр. [5,32 б]
Қазіргі күні инфляцияны төмендетуді отандық өнім өндірушілер
шығарған тауарлардың ... ... ... ақша ... нығайту
және бәсекелестік ортаға жағдайлар жасау арқылы жүзеге асыру ... ... ... ... ... реформаға дейінгі
жағдайына жеткен жоқ. Халық ... ... өсуі ... және ... ... деген сұраныс та өседі.
Сондықтан антиинфляциялық саясаттың негізгі бағыттарының бірі ретінде
отандық өнім өндірушілерді ... ... ... ... болу ... ... ... Назарбаев Ақордада Үкімет және Президент
Әкімшілігі басшылығымен кеңес өткізді. Кеңес еліміздің ... ... ... ... 2006 ... арналған бюджетті пысықтау,
монетарлық және фискалдық саясат  мәселелеріне арналды.
Соңғы уақытта ... ... ... түрде артуының орын алуы
шығындардың көп ... да ... ... ... ... да ... ... туындатады. 2003-2005 жылдары ең аз ІЖӨ орта есеппен
53,2%-ға ұлғайып отырғанда, шығындардың артуы жыл сайын орта ... ... ... Осы көрсеткіштерден экономиканың “қызыну” белгілерін байқап,
сезініп отырмыз.
2002-2005 жылдары ... банк ... ... ... орта
есеппен 52%-ға жуық, соның ішінде өткен жылы 74,7% қарқынмен өсті. Бұл
ретте ... ... ірі ... ... ... ... ... алу есебінен өсті. Біз инфляция деңгейін ұстап тұра аламыз ба,
әлде Елбасы Жолдауында ... ... ... ... өсуі “жеп қоя ма”?
Ел экономикасы елеулі инфляциялық ... ... ... (2002 жылдан
2005 жылға дейін инфляция 5,9%-дан 7,6%-ға дейін өсті, ал 2006 жылға ... ... ... ... ... ... Теңгенің АҚШ долларына
қарағанда нығаю үрдісі бар. Бюджеттік қаражатты игеру тиімділігі төмендеп
барады. ... ... ... ... ... ... жағдайда
ұстамды фискалдық саясат және қатаң монетарлық саясат жүргізу керек.
Мұның бәрі бюджет шығындарын шектеуді және ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын қатаңдандыруды,
фискалдық және монетарлық саясатты экономикалық өсу қарқынымен байланыста
үйлестіруді талап етеді.
1 ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер
енгізілді. Өзгеріске байланысты көбінесе қаржыны сонда салу ... ... туа ... ... да, ... де – ... сол 
қиыншылықтан алып шығатын осы Қор ... ... ... ... ... ұлғаюына жол бермеу, бюджеттік
бағдарламаларды дәл ... ... ... ... талдау жасауға,
сондай-ақ елде ақша массасын тежеу бойынша бірқатар ... ... ... бәрі ... ... 1 ... ... берген барлық
тапсырмалар мүлтіксіз орындалуы үшін, сонымен бірге инфляция ел халқы
алатын табыстарды кесіп ... үшін ... ... ... ... ... ... қаржы
секторында орын алған мәселелер экономиканың нақты секторының әлсіздігі мен
тиімсіздігінен туындайды. Экономикалық дамуымызға кедергі ... ... ... ... шикізат экспортына ... ... ... ... тәелділік;
- сыртқы қарыздың артуы: мемлекеттің Халықаралық ... ... ... ... банк ... мен ... ... кепілдікпен алған қарыздарының жиынтық
сомасы үлкен;
- экономика құрылымының деформациялылығы, өндіруші өнеркәсіптің
басымдылығы;
- экономиканың өндіруші және ... ... ... ... жоқтығы, бар болса аздығы;
- өңдеуші өнеркәсіп бәсекелестігінің сапасының төмен деңгейі;
- ішкі инвестициялардың төмен деңгейі, жинақтау ... ... ... ... бекінуінің, ұзақ мерзімде ұлттық экономика үшін
тиімді ... ... ... ... ... ... ... байланысты);
- өзге елдермен сауда байланысындағы тауар айырбасының «кемтарлығы»:
минералдық ресурстар экспорты мен инвестициялық ... ... ... ... ... шетелдік әріптестердің Қазақстанға
құйылатын шетел инвестицияларының басым бөлігін өздерінің кірістері
ретінде кері кетуі, сөйтіп ұзақ ... ... ... ... ... шетелдік валюта көлемінің азаюы (капиталдың
сыртқа ағылуы және инвестициялық кірістің тапшылығы) – ... ... ... шарттарын одан әрі жетілдіруді
талап етеді;
- шағын және орта кәсіпкерлік дамуындағы инновациялық-технологиялық
сапаның ... ... ... оның маңызы зор.
Жоғарыда аталған экономикамыздың қаржы секторында орын алған
қателерді жою ... ... ... 2000 жылы Европаның бірқатар елдерінің қолдауымен нарықтық
экономикалы мемлекет деп ресми ... ... ... нарық
қатынастарының дамуы тұрғысынан буыны бекімеген ел болып ... ... ... ... ... ... озық дамыған елдердің
қатарына қосыла алмаймыз
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. Алматы, Экономика.
2003. – 227 бет.
2. Көшенова Б.А. ... ... ... 2000. – 85 бет.
3. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Алматы, Экономика. 2006.
– 3
бет.
4. ... Р., ... С. ... ... 1997. – 430 ... ... Я.Ә. ... теория. Алматы. 1995. – 32 бет.
6. Сабденов О. Экономическая политика переходного периода на рубеже
21 в. ... 1997. – 31 ... ... Г.Г. Приоритеты экономической политики Казахстана.
2006. – 56 бет.
8. Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында. Алматы. ... ... Н.А. ... – 2030. ... ... ... Назарбаев Н.А. Новое время – ... ... ... Ш. «ҚР қаржы-несие жүйесінің дамуы». ХХІ ғасырдағы
мемлекет және бизнес халықаралық ... ... ... ... ... Казахстана № 2. 2007. – 2 бет.
13. Саясат – Policy № 1, 2. 2007.
14. Деловая неделя. № 19. ... – дело ... 2005. – 4 ... ... ... № 14. ... Ж. «Экономиканы ақша-несиелілік
реттеудің кейбір аспектілері» 2005. – 81 бет.
16. ҚР Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені.
17. ҚР Статистика жөніндегі Агенттігінің ... ҚР ... даму ... 2003.
19. Статистический ежегодник Казахстана. Агенство по статистике РК.
Алматы. 2004. – 160 бет.
20. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ... ҚР ... күші бар ... ... ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Ақша-несие саясатының экономикалық мәні және негізгі құралдары
2. Ақша нарығындағы операциялар
ІІ. ҰЛТТЫҚ ... ... ... ... МЕН ... ДАМУ ... ҚР ... банкінің ақша-несие саясатын жүргізу барысы
2. Ұлттық ақша-несие ... ... даму ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты жайлы11 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Ақша-несие саясаты туралы ақпарат35 бет
Ақша-несие саясаты туралы мәлімет30 бет
Қазақстан Республикасының Орталық банкі және оның тұрақты ақша-несие саясатын жүргізудегі рөлі7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь