Экономикалық теорияны зерттеу әдістері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

І ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ФАКТОРЛАРЫ.
1.1 Экономикалық ой.пікірлердің қалыптасу кезеңдері

II ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ

2.1 Экономикалық.математикалық модель жасау кезеңдері

2.2 Экономикалық теорияның қалыптасу категориялары мен
заңдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Экономикалық ілімнің тарихи қалыптасқан аты — саяси экономия. Қазір бұл пәннің атын өзгертіп экономикалық теория деп жүр. Бұлай өзгертудің негізі мәселенің түпкі мәнінде емес, өйткені ғылымның іргетасы, заңдылықтары өзгермейді. Адамзаттың жалпы даму ықпалына байланысты қатынастарды қарастырумен бірге экономикалық теория нақтылы тарихи даму заңдылықтарын да зерттеуі тиіс. Демек, жалпы адамзаттық көзқараспен бірге әр елде орын алған нақтылы өндірістік қатынастар, әлеуметтік-таптық қарым-қатынастарды да жоққа шығаруға болмайды. Әлемдік экономикалық ілімнің жетістіктерін басшылыққа ала отырып, оқулық авторлары ең бастысы рынок экономикасының қалыптасуы мен заңдылықтарына талдау жасайды.
Дамып келе жатқан Латын Америкасы, Африка, Азия елдеріндегі жағдайды айтпағанның өзіңде Батыс Еуропа елдерінде, АҚШ, Жапония және басқа осындай соңғы жылдары алға шыққан елдердің өзінде де "жұмақ" орнады деуге болмайды. Бұлар да макроэкономикалық қайшьтлықтар, инфляция, жұмыссыздық, экономикалық дамудағы тоқырау т. б. мәселелер орын алып келеді.
Ал "социализмнің саяси экономиясы" туралы айтар болсақ, ғылымда, оның ішінде экономикалық теорияда социалистік идеяның негізгі қағидалары: адамгершілік, әділеттілік, еңбекке қарай ақы төлеу т. б. принциптері әкімшілдік жүйеде, шын мәнінде толық жүзеге асырылмады, олардың шындыққа айналуына мүмкіндік те болмады. Кеңес елінде орнады делінген "социализм" сыңаржақты мемлекеттік капитализм мен социалистік идеяның кейбір буындарын пайдаланған, зорлық әдістері арқылы орнаған ерекше қоғамдық құрылыс. Бұл қоғам 70 жылдан астам Ресейде, онымен бірге Қазақстан тәрізді аймақтарда орын алып келді. Сол бір қоғамның болмысын анықтау, ғылыми баға беру болашақтың ісі. Экономикалық қатынастар сан алуан құбылыстар мен процестерді қамтиды, шектелген материалдық ресурстарды өмірлік қажеттіліктерді қамтамасыз ету жолында адамдардың, олардың топтарының өңдірісте, бөліс, айырбас, тұтынуда атқаратын қызметін зерттейтін ғылыми-экономикалық теория. Әрбір тәуелсіз елдің мемлекеттік даму жолында ерекшеліктер бар. Экономикалық ғылым оның заңдары бүкіл әлемдік болғанымен жеке елдердегі көріністері әр түрлі. Ол ерекшеліктер сол елдің табиғи орналасуы, шикізат байлықтары, халқының менталитеті, халықаралық еңбек белінісіңдегі орны т. б. жағдайларға байланысты.
Кеңес Одағы тараған соң Қазақстан Республикасы саяси тәуелсіздікке ие болып өз алдына жеке мемлекет ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелігіне қабылданды, басқа да тәуелсіз елдер сияқты әкімшілдік жүйеден рынок қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алып, етпелі дәуір кезеңдерін басынан өткізуде.
Қазақстан Республикасы алдындағы міндеттер, алға қойған мақсат әлеуметтік бағыттағы жоғары тиімді экономиканы қалыптастыру әлемдік кеңістікте өз орнын табу, экономикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету, жоғары дәрежелі еңбек өнімділігіне жету, халық шаруашылығы құрылымында жоғары технологияны пайдалану, халықтың тұрмыс дәрежесін көтеру, аралас экономиканы қалыптастыру, түрлі меншік иелеріне жол ашу, рынок орталықтарыңда тиімді заңға негізделген іскерлікке қол жеткізу. Соның өзінде ең негізгі мәселе — макроэкономикалық проблемаларды дұрыс шешу. Бұл арада әңгіме жұмыссыздықты жою, экономикалық мәселелерге ерекше кеңіл бөлуде болып отыр.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к рыночным отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата, 1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия, 1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и татрование в условиях рынка. - М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5 апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти // Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в Республике Казахтан в условиях перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет «Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., Сансызбаева Г.Н., СахановаАН. Пмново-финансовые механизмы регулирования экономики. ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник. Агентства PK no статистике. — Алматы: Экономика, 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ, перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кейнс Дж. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1995.
19. Класс Эклунд. Эффектная экономика — шведская модель: (Пер. со швед.).- М.: Экономика, 1991.
20. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы, 2000.
21. Ливщиц А. Государство в рыночной экономике (краткий спецкурс) // Российский экономический журнал. 1993. №1.
22. Лю Гогуанъ. Регулирование китайской экономики и судьба реформы // Вопросы экономики. 1989. № 10.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ФАКТОРЛАРЫ.
1.1 Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасу кезеңдері
II ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері
2.2 Экономикалық теорияның қалыптасу категориялары мен
заңдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Экономикалық ілімнің тарихи қалыптасқан аты — саяси ... ... ... атын ... экономикалық теория деп жүр. Бұлай өзгертудің
негізі мәселенің ... ... ... өйткені ғылымның іргетасы,
заңдылықтары ... ... ... даму ықпалына байланысты
қатынастарды қарастырумен бірге экономикалық теория ... ... ... да зерттеуі тиіс. Демек, жалпы адамзаттық көзқараспен бірге
әр елде орын алған нақтылы өндірістік ... ... ... да ... шығаруға болмайды. Әлемдік экономикалық ... ... ала ... ... ... ең бастысы рынок
экономикасының қалыптасуы мен заңдылықтарына талдау жасайды.
Дамып келе жатқан Латын Америкасы, Африка, Азия ... ... ... ... Еуропа елдерінде, АҚШ, Жапония және басқа осындай
соңғы жылдары алға ... ... ... де ... ... ... болмайды.
Бұлар да макроэкономикалық қайшьтлықтар, ... ... ... ... т. б. ... орын алып келеді.
Ал "социализмнің саяси экономиясы" туралы айтар болсақ, ғылымда, ... ... ... ... ... ... ... әділеттілік, еңбекке қарай ақы төлеу т. б. принциптері
әкімшілдік жүйеде, шын ... ... ... ... ... ... мүмкіндік те болмады. Кеңес елінде орнады делінген "социализм"
сыңаржақты мемлекеттік капитализм мен ... ... ... ... ... әдістері арқылы орнаған ерекше қоғамдық құрылыс. Бұл
қоғам 70 жылдан астам Ресейде, онымен бірге ... ... ... алып ... Сол бір қоғамның болмысын анықтау, ғылыми баға беру
болашақтың ісі. ... ... сан ... ... мен
процестерді қамтиды, ... ... ... ... ... ету ... ... олардың топтарының
өңдірісте, бөліс, айырбас, тұтынуда атқаратын ... ... ... теория. Әрбір тәуелсіз елдің мемлекеттік даму жолында
ерекшеліктер бар. ... ... оның ... ... ... болғанымен
жеке елдердегі көріністері әр түрлі. Ол ерекшеліктер сол елдің ... ... ... ... менталитеті, халықаралық еңбек
белінісіңдегі орны т. б. жағдайларға байланысты.
Кеңес Одағы тараған соң Қазақстан Республикасы саяси тәуелсіздікке ... өз ... жеке ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелігіне
қабылданды, басқа да ... ... ... ... ... ... арқылы демократиялық ел болуға бет ... ... ... басынан өткізуде.
Қазақстан Республикасы алдындағы міндеттер, алға қойған мақсат
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... өз ... табу, экономикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету, жоғары
дәрежелі еңбек өнімділігіне жету, ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін көтеру, аралас
экономиканы қалыптастыру, түрлі меншік ... жол ашу, ... ... ... ... ... қол ... Соның
өзінде ең негізгі мәселе — макроэкономикалық проблемаларды дұрыс шешу. Бұл
арада әңгіме ... жою, ... ... ... кеңіл
бөлуде болып отыр.
І ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... қалыптасу кезеңдері
Әлемде сан алуан халықтар еңбек етіп, қоғамдық өндіріс, ... ... ... ... ... жағдайда өмір сүріп келеді. Адам
өміріндегі ең қажетті шарт — аш-жалаңаш, баспанасыз болмауы үшін еңбек ету,
еңбек нәтижесін өзара айырбас ... ... Адам ... ... ... ... Алғашқы қауымда адамдардың табиғи ... ... ... өзі ... ... ... ... түңғыш
экономикалық ой-пікір алғашқы адамдардың бірлесіп тағы аңдарды аулауы ... ... ... өмір қажеттілігінен туады. Ежелгі дүниедегі
экономикалық кейбір құбылыстар мен процестер ... ... ... ... ... Аристотель т. б.) ойшылдарының еңбектерінде
қарасты-рылды. Мәселен, Аристотель тауар құны деген ... ... ... ... ... ... ... ерте дүниеде, орта ғасырларда
экономикалық ой-пікір ғылым болып қалыптаспады. Оның ... ол ... ... ... ... ... ... тұйық натуралды —
заттай жүргізілді.
Экономикалық ой-пікірлердің ғылыми ... ... ... ... дами ... ... болды. Бұл кезең негізінен
Еуропада XVI— XVII ғасырларды қамтиды. Ал Ресейде тауар-ақша ... ... ... соң ... ... ... XIX ғасырдың соңы, XX
ғасырдың басында сауда капиталы, тауар-ақша айналымы, ... ... ... ... ... ... ... Еліміздің Солтүстік,
Батыс аймақтары Ресеймен тауар ... ... ... болса, Оңтүстік
Шығыс, Орталық аудаңдарға Орта Азия, Қытай т. б. елдердің саудагерлері ... ... ... ... ... ... ... айғағы.
Алғаш рет өз алдына ... ... ... бағыты —
меркантелистер мектебі. Ол (мерканте — итальян сезі ... ... ... ... ... ақша, алтын деп біледі. Меркантелистердің талабы
тауарды шет ... ... көп ... ... ... аз сатып алу,
сөйтіп ақша қорын молайту жолдарын іздеуі. Демек, меркантелистер ... ... ... Меркантелистер рынок экономикасы теориясы
мен практикасының негізін қалаушылар қатарына жатады. Олар ақша неғұрлым
көп ... ... ... да мол ... деген ұғымды басшылықка алды.
Әрине, сауда ... ... бұл ұғым ... та ... ... көпестер ақшасы көбейген сайын, мал-мүлкі көп байлардың
қатарына қосылып, ... ... ... ... сату ісі ... ... ... айырбас, айналыс процесін үздіксіз жүргізу арқылы
экономиканы ілгері бастыруға көмектеседі. Бірақ сауда капиталы ... ... ... ... күш ... Оның себебі айналыс,
айырбас саласында тек қана құн ... ... ... ... ... ... оның құны бір ... екінші қолға өткенде ешбір жаңа
тауар, жаңа құн ... ... ... ... ... ол ... шаруашылығын толық қамтитын ілім болған жоқ.
Меркантелистердің осы осалдығын ... ... да ... ... емес, өндірісте екенін дәлелдеді. Бірақ физиократтар Ф. Кенэ, А.
Тюрго т. б. өндіріс ... тек ауыл ... ... Олардың
пікірінше, қоғам байлығының бірден бір кезі ауыл шаруашылығы өнімдері,
сондықтан есімтал тап ... тек қана ... ... ... ұғымды
дәріптеп, Ф. Кенэ тұңғыш рет ұдайы өндіріс ... ... ... ... Бұл ... бір жыл ішінде өндірілген ауыл шаруашылық
өнімдерінің ұдайы өндіріс процесі зерттелінді.
Ф. Кенэнің "Экономикалық ... ... ... ... даму
процесін зерттеуге арналған, өз заманындағы ... ... ... ... ... Физиократтардың өңдіріске кеңіл ... ... ... жаңалық, алға басу. Бірақ ... тек қана ауыл ... ... халық шаруашылығының басқа
салаларын өнімсіз деп есептеуі дұрыс болмады. Оны ... ... ... ... У. Петти, А. Смит, Д. Рикардо, С. Сисмонди
еңбектері ... ... ... байлығы жалпы өндіріс салаларында пайда
болатындығы дәлелденді. Ауыл ... ... ... ... ... ... процестерін жалғастыратын байланыс, халыққа
қызмет көрсету салаларывда да жаңа құн ... ... ... ... қағида берік қалыптасты.
Классикалық саяси экономия жаңа дамып келе жатқан капиталистік
өндірістік ... ... ... ... мүддесін қорғайтын
экономикалық ой-пікірдің прогрессивті сатысы ... ... ... ... ... ... еңбек құн теориясының негізін
калады.
Осы ой-пікірдің қалыптасуы сауда және қарыз-өсімқорлық капиталына
қарсы өндірістік ... ... ... ... атап керсеткен ғылыми
қағида болғаны белгілі. Еңбек құн теориясын маркстік саяси эко-номия ілгері
дамытып, қосымша құн туралы ілімді ... ... ... ... XIX ... ... жартысыңда қалыптасып, XX ғасырдың алғашқы
ширегінде В. И. Лениннін еңбектерінде дамыды. Маркстік саяси ... ... ... ... ... қорғайтын теория. Сондықтан да оған
қарама-қарсы буржуазиялық тұрпайы (вульгарлық) саяси экономия ... ... ... ... ... ... ... теорияларға
сын көзбен қарады. Оның ... ... ... ... екі тап: біріншісі, үстемдік жасайтьш буржуазия болса, екіншісі,
пролетариат — қаналушы тап өмір сүреді. ... ... ... ... бар. ... ... ... пролетариат барлық еңбекші
қауымды капиталистік қанаудан азат ... ... ... өндіріс
орнатуы қажет. Тарихта 70 жылдан астам кеңес елінде, екінші ... ... ... ... ... мемлекеттерінде, Кубада
социалистік революция ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Сонымен бірге XX ғасырдың екінші
жартысынан бастап капи-талистік ... де ... ... ... Бір ... елдер (АҚШ, Жапония, ФРГ, Англия, Канада, ... ... ... ... ... ... сияқты елдер қазіргі заманғы ғылыми-
техникалық революцияға бейімделіп, әлемдік озық тәжірибені дұрыс ... ... ... ... ... арттырып келеді.
Бүл елдерде еңбек жағдайын жақсарту, ... ... ... ... ... ... ... дамытуға қатысуы сияқты
жаңалықтар Ресейдегі Қазан төңкерісінің әсерінен ... ... ... ... ... оның ұсынған үрандары капиталистік елдерге
әсерін тигізбей ... жоқ. ... ... ... ... ... жағдай туғызу жолдарын іздеді. Әрине, еңбекақының
өсуі, тұрғын үй, әлеуметтік қорғау мәселелерін шешу ... ... ... өнімділігіне, өндірісте жаңа техника, технологияны ... ... ... ... ілгері дамыган елдерде еңбек өнімділігі
дәрежесі, еңбектің интенсивтілігі өте жоғары екені белгілі. Мәселен, ... ... ... ... ... ... 2 есе жоғары болды.
Сол сияқты Оңтүстік Корея, Жапония, ... ... 10—12 ... ... ... құпия емес. Капиталистік дамыған елдердің артта
қалған, бұрьш отарлық тәуелділікте ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Ресейдегі 1917 жылғы
Қазан теңкерісі экономикалық ... ... ... елде ... асырылды.
Қазақ халқының кешпелі тұрмыс салты, экономикалық укладтары жетілмеді,
соның салдарынан дүниежүзілік мәдениет пен ғылымнан шектеліп қалды.
Қазан ... ... ... ... байланысты озат елдің
пролетариатының көмегімен капитализмге ... ... өту ... Ұрандарында бәрі де адам үшін, адамның игілігі үшін деген ... ... ... жүйесі кеңес халқын дүниежүзілік ... ... ... ... үлкен дағдарысқа ұшыратты. Бұл өте
өкінішті және қынжылтатын жағдай. Әңгіме ауыртпалық пен ... ... ... ... ... ... осы дағдарыстан тезірек шығу
жолдарын анықтау, халықаралық еңбек бөлінісіне неғүрлым ұйымдасқандықпен
өтуде ... ... Әр ... ... ел ... ... табиғи талап деп
қарасақ, соңғы уақытта ... ... ... Қазақстанның өз алдына
мемлекет болып әлемдік ... ... ... Ұйымынан орын алуы
тарихи маңызы зор ... ... ... болмайынша саяси
тәуелсіздіктің де баянды болуы қиын. ... ... ... ... тиімді пайдалану, өз экономикасының құрылымын
жетілдіру, ... ... ... ... ... ... Қазақта "сауда сақал сипағанша" деген мақал бар, ... ... ... ... ... ... бәсекелік күрестің ұтылмас жолын меңгерудің маңызы арта бермек.
Ежелден саудаға шорқақ қазақтың алдында рынок теориясы мен ... және ... ... ... түр. ... ... оқу ... мамандыққа оқып жүрген студент жастардың экономикалық ... ... ... ... ... ... дұрыс шешуіне
болады. Республикамызда дарынды, шет тілдерді білетін ... аз ... бір тобы ... Англияда, Францияда, Германия, ... ... ... ... ... ... маркетинг, менеджмент, банк жүйесі,
финанс-валюта, басқа да қалыптасқан ... ... ... ... үйренуде. Бүл прогрессивті бағыт одан әрі
дами ... ... ... ... дағдарыска ұшырап отыр. ... ... кеп, оның ... ... саясат, идеология т. б.
қоғамдық емір сала-сында байқаймыз. Қазіргі таңдағы көкейтесті проблемалар
еңбекші ... ... және ... жағдайын жақсартуға, адамдардың
күнделікті қажеттерін өтеуге керек тауар қорларын молайтуға, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... адамдар қажетін
өтеу жолдарының заңдылықтарын зерттейді. Осы ғылымның объективті зандары
еңбекшілердің, бүкіл халықтың мүдделеріне ... ... ... ілім ... ... адамдар арасында әлеуметтік-
экономикалық ... ... ол ... ... ... ... адамдардың еңбек ету жағдайына байланысты сан алуан
мәселелерге көңіл аударуға ... Ал ... ... ... ... ... Оның құрамына жалпы алғанда тікелей өндіріс,
айырбас, белу, тұтыну қатынастары кіреді, оларды ... ... ... ... ... ... дамытып, жетілдіру аса маңызды. ... ... ... күтіп отырған мәселе 70 жылдан аса тарихи орын ... ... ... ... ... ... сол ... бұрынғы
және қазіргі рыноктық бағыт ұстап отырған елдердегі әлеуметтік-экономикалық
қатынастарды зерттеу.
II ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
Ғылым мен оқу пәні арасыңда ... бар. Оқу ... ... қатысы жоқ нақтылы өмірлік ... ... ... Бірақ ғылымға да, оқу пәніне де ... ... ... ...... ... нысаны (формасы), әдісі, ұйымдастыру
принциптері туралы ілім.
Экономикалық процестерді ... ... ... ... ... айырмасы бар. Бірақ барлық ... ... мен ... ... ... тәсілді қолданады. Бұл әдістің
негізін ежелгі гректер қаласа, ал оны ғылыми жүйеге салуда ... ... ... зор. Шын мәнісіндегі ғалым адам барлық ... ... ... ... яғни ... ... ... деген сөз. Олай
болса ғылыми тану процестер мен ... ... ... ... ... ... ... және қозғаушы күшін зерттеуге тиіс.
Ғылыми танудың нысаналары мен ... көп. Олар ... ... ... жинақталған материалдарды анализ және синтез,
индукция, жүйе ... ... ... ... жасау және оны тексеру,
эксперименттер жүргізу, логикалық және ... ... ... ... маңызды әдісі — ғылыми абстракция. Ол басқа
да гуманитарлық, жаратылыстану, техникалық ... ... ... дегөніміз зерттеу пәнін жеке, кездейсоқ, қысқа мерзімді, дара
құбылыстардан біздің түсінігімізді ... оның ... ... ... ... ашу. Осылай болған жағдайда ғана объектіні
мүмкіндігінше ... ... оның ... ... ... ... беруге болады. Мысалы, бага ... ... ... ол ... шегі жоқ, ... ... ... бірақта баға
динамикасын нақтылы факторлар: сұраныс пен ұсыныс, сондай-ақ өндіріс ... ... т. б. ... ... де шегі бар. Оны зерттеушінің ... ... ... ... ұғымдар тұжырымдалады,
олар құбылыстар мен процестердің жеке-дара жинақталған жағын ... ... ... ... ... тұжырымдалғанда жалпьодан
жекеге, абстракциядан нақтылыққа қарай жүреді.
Индукция мен дедукция. Ғылымда, оның ішінде ... ... ... білу ғана жеткіліксіз. Ол бастапқы қадам. Нақтылы емірде бір-
бірінен алшақ заттар мен құбылыстар жоқ. Бәрі де ... ... ... шындық. Ғылыми жүйенің қалыптасуы индукция және ... ... ... ... ... жеке ... ... логика арқылы жалпы қағидалар,
принциптер ... ... ... ... қағидалар негізінде
экономикалық объектілердін, процестердің кейбір жеке алынган ... ... және ... танудың бірлігі экономикалық ғылымда
орын алады. Әрбір ... ... ... ... бар. ... ... ... өзара әсер ететін қатьшаста болады. ... ... ... зат, ... қызмет рөлін атқаруы мүмкін.
Екіншіден, жүйенің әрбір элементі тарихи даму процесінде ... ... және ... ... ... ... ... зор. Мұның өзі
жүйенін және оның ... ... ... білу үшін ғана ... ... үрдісін (тенденциясын), сатыларын анықтауға қажет.
2.1 Экономикалық-математикалық модель жасау кезеңдері
Экономикалық жүйені белгілі бір үлгіге түсіру өте ... де ... ... ... ... ... жан-жақты талдап,
экономикалық заңдарды топшылап, оларға түрлі ат қоюға болады. Бірақ қазіргі
таңда бүл ... ... ... ... практикада пайдалану
үшін экономикалық-математикалық модельдер қажет, ... ... ... ... ... ... оған "диагноз" койып емдеу әдістерін
анықтай ... ... ... ... эконо-микада не болатынын,
қабылдаған шешімдерінің әлеуметтік-экономикалық нәтижесі ... ... ... ... ... Экономиканы математикалық модельдеу өте
қиын іс. Онымен бірге экономика ... ... ... оның ... ... ... кездейсоқ байланыстармен үштасады.
Ғылымда экономикалық процестер мен ... ... ... ... ... ... ... бөлген бағыттың негізін
қалаушылар — М. Вальрас, В. ... У. ... Оның ... ... В. ... Л. Конторович, С. Шаталин, В. Макаров, А. ... ... А. ... ... бірге ерек-ше атап айтылатын есім —
математик, физик және кибернетик Дж. Нейман. Ол ... ... ... ... ... ... ... теориясы" және
"Экономикалық мінез-қүлық" деген еңбек жазды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... зерттелген.
Саяси экономия ғылымы. Бүл ұғымды түңғыш рет ғылымға енгізген
меркантелист ... ... ... ... экономияның ерекше назар
аударғаны материалдық игіліктерді өндіру. Оның себебі: өнеркәсіп төңкеріс
дәуірі ... ... кең ... жол ... ... ғылыми-
индустриалды өндіріске сайкес қоғам тұрғысынан карағанда саяси ... ... ... ... ескірген тәрізді. Бірақ У.
Петти (1623—1687) Адам Смит (1723—1790), Давид Рикардо (1772—1823), Франсуа
Кенэ (1694—1774) және А. ... ... ... өз ... ... ... саналады. Олардың кейбір ғылыми кағидалары әлемдік
экономикалык теорияға қосылған орасан зор үлес. Ресейге саяси ... XVIII ... ... XIX ғасырдың басында Адам Смиттің есімі және
идеяларымен келгені мәлім. Қазақтын әйгілі ... Абай ... ... ... ... ... Орыс ... қоғамының
толық мүшесі болып сайланғаны белгілі. Демек, Абай мен Шоқандар Адам
Смиттің және т. б. ... ... ... ... ... ... өз ... жазды.
Экономикалық ой-пікірдің көне заманнан-ақ бастап тарихы қысқа айтылды,
себебі терең үңілуге мүмкіндік болмагандықтан аса көрнекті ... ... ... қағидаларына қысқаша шолу берілді. Батыс Еуропамен ерте
араласқан Ресейдің езінде де саяси экономия ғылымы XVII ... ... — I Петр ... басталады. Саяси экономия тарихын зерттеуге
адтарлықтай үлес қосқан түңғыш орыс экономисі И. Т. Пфошков болса, ... ... ... ... ... ... — Шоқан мен Абай.
Бұрын Ресейге қараған барлық аймақтарда, оның ішінде ... аты ... ... ... ... де аз емес. Қазақ халқының
қазір есімдері жаңғыртылып жазба мүра қазыналарында жарық көрген, әдебиет,
ғылым саласында, ... ... ... ... ... ... ... ісі.
Маркстік емес деген саяси экономияда XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың
басында бірнеше экономикалық мектеп қалыптасты, ... бір ... ... ... ... ... ... бастады. Соларда XIX ғасырдың екінші
жартысында шекті ... пен ... ... ... ... (marginal-шекті) теориясы тұжырымдалды. Маржинализм теориясы —
шаруашылық қатынастарға тартылған жеке ... ... ... ... ... Осы ... өкілдері — Менгер
(1840—1921), Э. Бем-Баверк (1851—1914), В. ... ... ... деп ... экономикалық теорияның жаңа бағыты негізінен
ағылшын экономисі А. Маршаллдың (1842—1924) ... ... ... ... ... ... ... 1890 жылы жарық көрді.
Ол өңдіріс шығындары, сұраныс пен ұсыныс, шектелген пайда ... ... және ... ... ... ... ... жасады. АҚПІ-та Дж.
Кларк (1847—1938) шекті өнімділік және өндіріс факторлары кему ... Ол заң ... ... ... неғүрлым өскен сайын, оның
өнімділігі де кеми ... ... XIX—XX ... ... ... ... пайда болды. Экономикалық теорияның бүл мектебін
қайраткерлері ... ... ... пен ұсыныстын, негізінде тепе-
теңдікке ... ... жүйе ... ... Дж. ... жылы ... керген "Жұмыспен қамту, процент және ақшаның
жалпы теориясы" еңбегінде бірқатар практикалық ұсыныстар жасалды. Кейнс Р.
Канның ... ... ... ... идеясын ілгері дамытты.
Экономикалық өсу моделін жасау үшін ол А. ... мен Дж. ... ... ... ... Экономикалық өсудің кейнстық үлгісі
Р. Харрорд, А. Хансен, Д. Хикс және П. ... ... ... ... орай ... ... ... Леонтьев (1906)
еңбектерінде жоғары бағаланцы. ... өсу ... У. ... есу ... Р. ... ... индустриілды қогам"
және Д. Беллпосттың —"Индустриалдық қогам" атты еңбектерінде қарастырылды.
Батыстағы қазіргі экономикалық ... ... ...... (1908 ж.). Оның орыс тіліне аударылған "Жаңа индустриалды ... 1969), ... ... және ... ... (М., 1976) ... социализм, қатар емір сүру" атты кітаптары (М., 1988), ... С. ... ... ... Дж. ... экономиканы реттеу
мәселелерін елеулі дамытумен бірге, Маркстен бөлек жаңа саяси ... ... ... ... ... қарауға талаптанған.
XX гасырдың 20-жылдарында бұрынғы Кеңес Одағының Мемлекеттік жоспарлау
комитетінің жауапты қызметкерлері ғалым — экономистер Г. ... ... А. ... В. ... С. ... КСРО ... ... мәселелерінің баламалы бағдарламасын жасады. Олардың экономикалық
теорияға қоскан үлестері өз ... ... ... ... ... ... ... теорияларын, ғылыми пікірлерді және тұжырымдарды
қоғамдық ... ... мен ... ... шығармашылықпен пайдалану өмір та-
лабы дер едік.
2.2 Экономикалық теорияның қалыптасу категориялары мен заңдары
Адамзат қоғамын, оның негізі экономиканы ... ... ... ... ... Бұл теорияның даму сатылары сауатты ... да ... ... ... Өйткені қазіргі дәуірде
экономика мәселелерінен мағлүмат алмаған адам өзін білімді маман ... ... ... ... ... ... да жауап бере алмайды.
Экономика мен саясат тығыз байланысты. 1985 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... халықтың,
жеке үлттардың коғамдық сана-сезімін жандандырып олардың экономикалық ой-
пікірлерінің жаңаша қалыптасуына жол ашты.
Ғылым догма емес дегенді ... ... ... ... пәнінің
орнына экономиялық теорияның жалпы негіздері деп оқу ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге арналған бағытын ескеруге,
онымен бірге әлемдік экономикалық ой-пікірдің тиімді, елеулі ... ... ... ... ... тәуелсіз алған Қазақстанның
ерекшеліктеріне сай ... ... ... болу ... ... ие болған ел, әлемдік елдер қауымынан, бұрын Кеңес Одағы
құрамындағы елдерден ... ... ... керісінше, экономикалық интеграция,
халықаралық еңбек бөлінісі артықшылықтарын ... ... ... Одағында
Шығыс Еуропадағы социалистік елдерде қайта құру кезінде кең ... ... ... да, онын көрінісі қоғамдық өмірдің салаларын
қамтыды. Осы мерзімнен ... ... ... ... ... 1985 жылы ... қайта құру процесінің алғашқы 4—5 жылында
әкімшілдік социализм моделі орнына социализмді онан әрі ... ... ұран ... ... ... жүргізілді. Бұл саясат арқылы
экономикалық даму ... іске ... ... ... соң, ... ... басқа жолы ізделді. 1991 жылдың соңында Кеңес
Одағының ыдырауына байланысты бұрынғы ... ... оның ... да ... ... ... жедел шығудың амалын іздей
бастады. Осы қиын-қыстау кезеңде Республика ... ... Бүл ... ... Қазақстан Республикасы алдағы 15—20 жыл
мөлшерівде экономикасы ... ... ... ... ... ... болуды көздеп отыр. Осы ізгі мақсатты жүзеге асырудың
шешуші кепілі ... ... ... ... ... сол
сияқты металл-машина жасау, отын-энергетика, халық ... ... ... Экономикалық өркендеудің бірден-бір даму жолы тауар-
ақша қатынастарын кеңінен дамыту, ... ... ... рынок
инфрақұрылымын қалыптастыру. Оңдаған жылдар адамдар санасына сіңіп ... ... ... оқулықтарында тауар-ақша қатынастары жөнінде
шындыққа сәйкес келмейтін қағида ... ... ... Экономикасы
тиімді дамыған елдер осы қатынастарды жан-жақты пайдаланып келеді.
Қазіргі тәуелсіз Қазақстанда жалпы табиғи-тарихи заңдылыққа сәйкес ХХІ
ғасырдың ... ... ... бағыт алынды. Осыған орай кептеген
күрделі мәселелерді тұңғыш рет ... ... ... Экономикада
әкімшілдік-шаруашылық жүйесінен арыла келе рынок шаруашылығына қажет ... ... ... ... ... ... ... көшу бір дүркін
қозғалыс емес, ол тарихи тұрғыдан алғанда адамзат қоғамының көп жағдайда
экономикалық және әлеуметтік прогресін ... ... ... ... ... ... ... кезінде пайда болды да, оның еркендеген
дәуірі капиталистік ... ... де ... Капитализмде адамның "рыноктық"
тәрбиесі бала кезден басталып, ... емір бойы ... ... ... ... ... бүкіл әлемдік рынок экономикасының тарихын, даму
сатыларын басынан өткізу ... ... Біз ... ... ... ... ... экономикасының басқа мемлекеттер тәрізді
рыноктық қатынас бағытында дамуы сөзсіз. ... орай алға ... ... қоғам орнату, ол қоғамның әлеуметтік бейнесі қандай
болмақ? деген сұрақ жиі қойылып жүр. Сондай-ақ ... ... ... кері ... ... ... ... де бар. Капитализм дегөніміз
тарихи-табиғи қалыптасқан, рыноктық тауар-ақша қатынасына жан-жақты дамыған
қоғамдық құрылыс. ... ... ... зерттеген аса көрнекті
экономистер Адам ... ... ... Джон ... ... Карл ... ... қоғамның XX ғасырдағы ерекшеліктерін талдауда В. И. Лениннің, Джон
Мейнард ... тағы ... ... ... ерекше рел атқарды.
Қаза.қстан экономикасынан капиталистік қоғам туады деген қағида
шындыққа жатпайды. ... ... ... ... оның ... ғылыми-техникалық мүмкіндіктері, халықтың тәжірибесі, ой-пікірі
капиталистік жолға ... Жол ... ... ... экономикамыз
әлеуметтік бағыт алған аралас рыноктық экономика болуға тиіс. Мүңдай
қоғамды не ... не ... ... деп ... ... ... XIX ғасырдың соңғы ширегінде өнеркәсіпті шоғырландыру
процесі нәтижесінде күрделі корпорациялар, монополистік ... ... ... XX ... ... аралас экономика теориясына,Д. М.
Кейнс, үлесін қосты. Кейін мемлекеттік ... ... ... құру
қажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік капиталы да керек деген пікір
айтты.
Аралас экономиканың ... ... бар. ... белгісі —
мемлекеттік меншіктің экономикада белгілі үлес ... ... ... — бүл ... құн және ... ... арқылы реттеледі. Осы
тұтқаларды қолдануды мемлекеттік жоспарлау орындары жүзеге асырады. Аралас
экономиканың елеулі ... ... және ... дәрежеде
ұйымдастыру, баскарудағы экономикалық тұтқаларды кеңінен пайдалану.
Аралас ... ... ... ... маркетинг, жоспарлау
тағы басқа ... ... ... күрделі, орташа және ... ... ... ... ... Бірақ аралас экономикада
өндірілетін өнім келемін мемлекет жоспар арқылы белгілемейді, ... ... ... ... ... қызмет керсету қажеттілігін рынок езі анықтайды.
Жоғарыда көрсетілген аралас экономиканың негізгі белгілері ... ... даму ... тән ... ... ерекше
заңдылықтарына бағынышты. Бұл заңдылықтар ... жеке ... ... ... мен ... меншіктегі тауар-ақша
қатьшастарының көрінісі. Тауар өндірісінің негізгі заңы — құн ... ... ... ... ... ... бағасын белгілегенде оньі өндіруге
жүмсалған ... ... еске ... Баға дегөніміз құнның ақшалай
көрінісі. Еркін бәсеке үстегадік ететін капиталистік қоғамда жеке ... өз ... баға ... оған жұмсалган еңбегіне сай
өзіне қажет заттар алуды көздейді. Осыған орай ... ақша ... ... қажет болатынына тоқтау керек. Бұл алдағы тақырыптардың
міндеті.
Экономикалық категориялар — адамдардың ... ... ... керінісі. Өндірістік қатынастардың мәнін ашу,
талдау ... ... ... ... табылады. Мысалы, тауар,
құн, қосымша құн, ақша, капитал, пайда, баға, өндірістік қорлар, рынок т.
б. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістегі релін, экономикалық емірдегі
құбылыстарды ... ... ... ... ... ... болады, олар ... ... даму ... сипаттайды.
Экономикалық заңдар — адам қоғамы дамуының түрлі сатыларында өндіру,
бөлу, айырбас және материалдық игіліктерді ... ... ... Олар ... ... ... аса маңызды, тұрақты
құбылыстары мен процестерінің байланысын көрсетеді. Экономикалық ... ... ... яғни ... еркі мен санасынан тәуелсіз
туып, әрекет етеді. Бұл ... ... бір ... жағдайлармен бірге
өзгеріп, дамып отырады.
Экономикалық процестер күрделі және сан алуан, бүлардағы ... ... ... ... бір-бірімен үштасып жатады. Осыған сәйкес
бүл процестердің ішкі байланыстары мен ... ... ... ... әр ... және әр ... болады.
Табигат құбылыстары сияқты, адамзат қоғамының ... ... ... ... ... Құбылыстар мен процестердің мәніне үңіле
отырып, олардың даму заңдарын ашамыз. ... бір ... ... ... кез ... байланыс пен қатынастарды емес, тек маңызды қатынастарды
ғана ... ... ... ... ... ... ол ... шындықтан туыңдайтын құбылыстар мен процестердің
өзіне тән. Нақты құбылыстарға үңіле отырып заңдардың да мәнін ашуга болады.
Экономикалық заңдар экономикалық процестердің, оның ішкі ... ... ... Олар ... ... ... объективті.
Солай бола түрганымен экономикалық заңдар табиғат заңдарынан өзгеше.
Өйткені, ... ... оның ... тән құбылыстарынан туындап, көрініс
алса, экономикалық заңдар ... ... ... ... ... ... әлемдік тартылыс заңы адамдар мен адамзат
қоғамы дамуынан бұрын да орын алып ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
емес. Олардың кепшілігі белгілі бір тарихи кезеңде әрекет ... де, ... ... ... орын ... Экономикалық заңдар мәңгі ... ... ... ... бір ... туып және езгеріп, немесе жойылып
кетіп отырады. Әрдайым еске-ретін бір жәйт — ескі ... ... ... ... ... тек жаңа ... жағдайлардың
туындауымен өз күшін жояды. Яғни адамдар өз ... ... ... ... ... шығарып, оның орнына жаңа заңдарды жасай ... ... ... ... адамдар сан-асынан тәуелсіз
қоғамдағы объективті экономикалык хал-ахуалдың, процестердің ... ... ... өздігінен, адамдардың шаруашылық қызметінен тыс
және оған байланыссыз жүзеге аспайды. ... олар тек ... ... ... ғана қалыптастып, көрініс алады. Демек, экономикалық
заңдар адамдардың санасынан тәуелсіз ... ... ... ... Адамдар экономикалық ... ... ... ... сай шешімдер кабылдап, санасатын' болса ғана заң
жүзеге аса алады. Бұл талап-тілектерге қайшы келетін кез ... ... ... қиындықтарына, орынсыз шығындарға соқтырмай қоймайды.
Рыноктық қатынасқа ену жолында осыны қатаң ескеру қажет.
Қандайда болсын қоғамның экономикалық жүйесінің ... ... үшін ... ... ... ... ... алу лазым. Элементтер жинағы
ол экономикалық қатынастардың ең басты, анықтаушы ...... ... ... ... ... және ... Тұтас алғанда
евдірістік қатынастардың негізін өндіріс құрал-жабдықтарына меншік қатынасы
құрайды. Осы арқылы бүкіл экономика ... ... ... ... ... ... ... заттарды иемдену болса, ал
экономикалық мағынада меншік деп нені айтамыз? Адам өмір сүру үшін ... ... үшін ... ... ... ... осымен байланысты
адамдар бір-бірімен қатынасқа енеді, ол ... ... ... ... ... ... ... беріледі: өндіріс
құрал-жабдықтарына, онымен өндірілген еңбек өнімдеріне кім иелік етеді?
Сонымен, меншік жай ғана зат емес ... ... ... ... игіліктерді иемденудің тарихи қалыптасқан нысаны. Меншік
қатынасы мыналар: а) ... ... ету; ә) ... ... ... ... б) экономикалық тұрғыдан өткізу (өткізілсе,
меншік иесіне табыс әкеледі деген сөз). Меншік кеп қырлы, күрделі түсінік.
Оны тек ... ... ... ... ... ... Ол ... күшінің
өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылу әдісі мен ... ... алч ... әрбір қоғамның экономикалық жүйесінің маңызды сипаты. Меншік қатынасы
бүкіл шаруашылык ... ягни ... ... ... ... ... айырбас, тұтыну) қамтиды. Меншік катынасы қандай сипатта болса, ұдайы
өндіріс ... да ... ... Меншік — тарихи ұгым. Жалпылама меншік
деген түсінік жоқ, ол белгілі бір нақты тарихи ... орын ... ... ... ... ... ... белгілі, оны жеке және қоғамдық ... екі ... ... болады:
Жеке меншік — өндіріс құрал-жабдықтарына, оның нәтижесіне жеке бір
адамдардың — меншік иесінің иелік ... Ол екі ... ... ... және өз ... ... Еңбекке негізделген меншіктің
субъектілері бір мезгілде әрі ... (өзі ... ... әрі ... ... ... ол еңбек өніміне тек езі иелік етеді, қанаудың ... ... ... ... ... жеке меншік, басқа біреудің
еңбегіне, жалдамалы еңбекке ... ... ... ... ... ... меншік табигатын ажырата білу, рыноктық ... келе ... ... республика үшін өте маңызды.
Меншіктің тағы бір түрі — аралас меншік. Мұнда жеке және ... әр қилы ... орын ... ... ... ... ... экономика мен оның салаларының дамуын мемлекеттік реттеудің
жалпы ... ... және ... ... ... төмендегідей тұжы-рымдар жасауға мүмкіндік
береді.
Рыноктық қатынасқа көшумен байланысты ғылыми әдебиеттерде, ... ... ... ... жеке ... ... жиі ұшырасады.
Меншіктің бір түрін, екіншісіне қарама-қарсы қойып, біреуіне ... ... неге ... өмір өзі ... ... ... біріншіден, меншіктің қай түрінің қалыптасуы, дамуы немесе
жойылып тарихи аренадан кетуі ... ... ... ... ... емес, өндірістің белгілі бір тарихи даму деңгейіне, басқа ... ... ... ... ... шындығына келгенде
қоғамның дамуында, оның бір экономикалық системадан ... ... ... көп ... ... ... әбден заңды. Оның үстіне
ешбір елде меншіктің бір түрі таза классикалық түрде орныққан ... ... ... да біз ... атап өткен меншіктің бірнеше
түрлері әр қилы арақатынаспен орын алды.
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ
1. Ашимбаев Т.А. ... ... ... к рыночным
отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — ... ... ... Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: ... ... ... Л.П. ... и ... в ... ... -
М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. ... ... ... 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. ... ... и ... ... Н.А. ... — М.: ... 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова
Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К ... ... ... ... ... //
Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное ... ... ... 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в
Республике Казахтан в ... ... к ... — Алматы, Уни-верситет
«Туран», 1999.
12. ... 1997. ... ... ... 1990. ... ... Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической
политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 ... ... Ж.О., ... Г.Н., ... ... ... ... ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: ... ... PK no ... — Алматы: Экономика, 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ,
перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. ... Дж. ... ... ... ... и ... М., 1995.
19. Класс Эклунд. Эффектная экономика — шведская модель: (Пер. со
швед.).- М.: Экономика, 1991.
20. ... А.К. и др. ... ... предприни-
мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы,
2000.
21. Ливщиц А. Государство в рыночной экономике (краткий ... ... ... ... 1993. №1.
22. Лю Гогуанъ. Регулирование китайской экономики и ... ... ... ... 1989. № 10.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
Жалпы теорияның пәні және әдісі14 бет
Жалпы экономикалық теорияның методологиясы мен даму кезендері25 бет
Кванттық теорияның басты тұжырымдарын тәжірибе жүзінде негіздеу.Франк және Герц тәжірибелері7 бет
Кванттық теорияның шығуы3 бет
Классикалық экономикалық теорияның негіздері, қосымша құн және пайда теориясы4 бет
Логистикалық теорияның аспектілері: мәні және міндеттері105 бет
Экономикалық ойлардың пайда болуы және теорияның даму кезеңдері8 бет
Экономикалық теория пәнi және әдiстерi. Экономикалық теорияның қоғам дамуындағы орны мен ролі12 бет
Экономикалық теорияның даму кезеңдері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь