Қазіргі қазақ жастары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2



1 ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫНА ТАЛДАУ ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1 Жастар.әлеуметтік.мәдени топ ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2Жастар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды ресурсы ... ... ... ... ... ... ..16

2 ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТ КЕҢІСТІГІНДЕГІ ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1 Ұлттық мәдениет пен этномәдениеттегі жастардың рөлі ... ... ... ... ... ...23
2.2 Жастар және бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.3 Ұлттық мәдениет рухында жастарды тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
Қазіргі кезде өркениет жаһандық дамудың әр түрлі кезеңдерін басынан өткізуде. Еліміздің тәуелсіздік болып қалыптасуының өзі де күрделі тарихи кезеңдерден өтті, қазір де әлеуметтік, саяси, мәдени тұрғыдан қиындықтар аз емес. Ең бастысы жастар мәселесі, олардың үлкен тұлға ретінде қалыптасуындағы рухани құндылықтар, ұлттық мәдениеттің әсері туралы сұрақтар ең басты мәселе болып табылады.
Бүгінгі күндегі қоғамдағы қарама-қайшы мәселелер кешені, үрдістердің бірыңғайсыздығы жастар ортасы мен қоғамда бәсекелі қақтығысқа әкелуі мүмкін. Алайда қазіргі заманғы жастар өзінің болашағын өзі жасаушы, өзінің күнделікті алып жүрген білімін, ерік-жігері мен шығармашылық белсенділігін тиімді пайдалана алатын, өмір ағысына икемделе білген, өз болашағына сеніммен қарайтын жеке тұлға. Оның алдындағы ең басты мақсат-қоғамда жаңадан қалыптасып келе жатқан қадір-қасиеттер мен әдеп-жоралғыларды өз бойына сіңдіре отырып, жаңа қоғамдық жүйеге бейімделіп, ене білу.
Ел басымыздың «Қазақстан-2030» атты еңбегінде ертеңгі күні ел тұтқасын ұстар азаматтардың бүгінгі өнегелі тәрбиесі, олардың бойына дүниеге деген жаңа көзқарастық бағдар-жекешіл, дербес дүниетанымдық бағдарды, қазақстандық Отанын сүйгіштік сезімді, нарықтық экономикалық қатынастар жағдайында жемісті еңбектенуге қажетті білімді, біліктілікті, дағды-шеберлікті сіңіру, қатаң бәсекелестік пен бұралаң бұрылысы көп жаңа бетбұрыстық жолда асқақ адамшылдық пен адамгершілік қадір-қасиеттерді, жұғымды мінез-құлық нормалары мен жоғары имандылық құндылықтарды, саяси кемелділік пен әлеуметтік белсенділікті қалыптастыру-уақыт талабы, Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтің «Қазақстан - 2030» атты еңбегінде жан-жақты негізделіп, нақтыланған міндеттер [1]. Жастар мәселесін шешу және талқылау қазіргі қазақ қоғамының әлеуметтік саяси бағыттарының бірі болып саналады. Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» заңына сәйкес мемлекеттік жастар саясатының мақсаты жастардың рухани, мәдени, кәсіби және физикалық қалыптасуына әлеуметтік-экономикалық, құқықтық, ұйымдастырушылық шарттарын және кепілдіктерін қалыптастыру, жалпы қоғамның қызығушылығында оның шығармашылық қабілеттілігін ашу болып табылады [2].
Жастар Қазақстан халқының жартысынан артығын құрайды және қоғамның белсенді бұл тобы ел болашағында шешуші роль атқарады. Жастар-еліміздің болашағы, ертеңі. Қоғамда пайда болған саяси вакуумға тез арада Шығыстан да, Батыстан да өзгенің бәрі құйыла бастайды. Басқа құндылықтарды бойларына сіңіртіп, рухани дүниесін өзгелерге билетіп қою еліміздің өркениеттілік деңгейін көтереді деп айту қиын.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. – Алматы, 1997. – 4 б.
2. Закон Республики Казахстан № 581 от июля 2004. О Государственной молодежной политике Республики Казахстан-Алматы,2005. –С.4.
3. Кішібеков Д. Культура и цивилизация. Вообще и в частности. – Алматы: Карасай, 2009. – 5 б.
4. Биекенов К.У., Джаманбалаева Ш.С. Динамика и механизм детерминации подростковой преступности в Казахстане //Вестник КазНУ. Серия психология. – Алматы, 2002. – 1(8). – С. 58-65.
5. Туркпенова С.Ж. Социальная адаптация как способ профессионального самоутверждение молодежи. Глобализация и вопросы социокультурной адаптации. Материалы II Конгресса социологов Казахстана. – Астана, 2005. – 375 с.
6. Буржуазная социология на исходе XX века-критика новейших тенденций. Социологические исследовании. АНСССР – М., 1986. – С.81-84.
7. Лисовский В.Т. Методология и методика изучения идеалов и жизненных планов молодежи: Автореф. канд. дис. – Л., 1968. – 26 с.
8. Әбдірайымова Г.С. Ценностные ориентации современной молодежи (социологический анализ): монография. – Алматы: изд.БАУР, 2005.– 302с.
9. Тесленко А.Н., Калетаев Д.А. Научные основы социализации казахстанской молодежи. – Астана: МКИОС РК, 2002. – 179 с.
10. Кон И.С. Молодежь: Большая советская энциклопедия. – М.: Советская энциклопедия, 1974.– Т. 16. – С. 366-367.
11. Шендрик А.И., Социология культуры: Учебное пособие. – М.: Изд-во «ЮНИТИ-ДАНА», 2005. - 495 с.
12. Лисовский В.Т., Социология молодежи: Словарь прикладной социологии. – Мн., 1998
13. Әбдірайымова Г.С., Жастар социологиясы: оқу құралы. – Алматы, 2008. – 256 б.
14. Жаназарова З.Ж. Непрерывное образование и его роль в современном обществе // ҚазҰУ Хабаршысы. Психология және социлогия сериясы. -№1(24). –С.90-93.
15. Встреча Президента страны со студентами Казахстана. //Казахстанская правда, 1998. – 5 марта.
16. Социология молодежи / Отв. Ред. В.Т Лисовский. – СПб., 1996.- С.32.
17. Выготский Л.С. Проблема возраста. Собр. Соч. в 6 томах. – М., 1984. – Т.2. – 340 с.
18. Ольшанский Д.В. Неформалы: групповой портрет в интерьере. – М., 1989. – 212 с.
19. Бурбаев Т. Қазақ менталитетінің даму ерекшеліктері. Астана, 2005. -287 б.
20. Орынбеков М.С. Қазақстан философиясының көкжиегі // Ақиқат. – 1994. -№6. -63-67 бб.
21. Молдабеков Ж. Қазақтану. –Алматы, 2003. -253 б.
22. Мәдени мұра: Қазақтың тарих айту, сақтау дәстүрі және оны жаңғырту жолдары. - Қошқар ата конференциясының материалдары, 2005 жыл 26-27 мамыр.
23. Кочергин А.Н., Коган В.З. проблемы информационного взаимодействияного в обществе: философско-социологический анализ. –М.: Наука, 1980. – 175 с.
24. Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. – Алматы: Ғылым. 1975. – 420 б.
25. М. Жұмабаев. Педагогика. –Алматы: Ана тілі, 1992. –160 б.
26. Табылдиев Ә. Ұлттық тәрбие иірімдері. – Алматы: Қазақ университеті, 2001. – 269 б.
27. Ж.Ж. Серван-Шрайбер. Американский вызов. – М., 1970. 112-113 бб.
28. Құл-Мұхаммед. М. Стабильность и демократия: стратегический вектор свободы слова. Казахстанская правда. 2002, 6 апреля.
29. Алтынсарин Ы. Киргизская хрестоматия. Таңдамалы шығармалар. – Алматы: ҚазССР Ғылым акад. Баспасы, 1955. – 413 б.
30. Психология.Социология. Политология. № 6, 2008. 50-51 бб.
31. Збаровская Н. Информационная культура личности: Проблемы формирования // Библиотечное дело. -2005. -№1.-С. 7-8.
32. Жамбылов Д. Саясаттану негіздері. – Алматы, 1986. – 240 б.
33. Ибраева Г. Демократизация информационного пространства. Саясат. 2001, №5, –70 б.
34. С.Ғ.Тәжібаева. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру тұжырымдамасы. Алматы: “Қазақстан мектебі № 3”, 2007.
35. Жаңа адам тәрбиесі. – Алматы: Қазақстан, 1994. – 4 б.
36. Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. – Алматы: Қазэнциклопедия, 1998. – 4 б.
37. Пірәлиев С. Ұлттық тәрбие және жаһандану. http://dmk.kz http://www.atazholy.kz
38. Ы.Алтынсариннің педагогикалық зерттеулерінің теориялық негіздері. http://referatkaz.kz
39. Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. – Алматы: Қазэнциклопедия, 1998. – 68 б.
40. Жарықбаев Қ., Алдамұратов Ә., Ғабитов Т. Әдеп негіздері. – Алматы: Мұраттас, 1997. – 153 б.
41. Геродот. Тарих. Аударма. А. Сейдімбектікі. Қазақ әдебиеті, 1992, 6 наурыз
42. Залесский Б. Қазақ даласының тіршілік тынысы. Әлем. – Алматы: Жазушы, 1991. – 199 б.
43. Тойнби А. Постижение истории. – М: Политиздат, 1991. – с.101-105.
44. Қазақ ырымдары. Дайындағандар: Қайбарұлы А., Бопайұлы Б. –Алматы: Қаз. Энцикл., 1998. 8-21 б.
45. Левшин А.А. Описание Киргиз-Кайсацских орд и степей. Ч.II – Алматы: Санат, 1996. – С.263.
46. Жәнібеков Ө. Уақыт керуені. – Алматы: Жазушы, 1992. – 153 б.
47. Қазақ халқының ХVIII ғасырдың бірінші жартысындағы өз бостандығы мен тәуелсіздігі үшін азаттық күресі. Жинақ. – Целиноград: Өлке, 1991. 13-14 б.
48. Профессиональная этика сотрудников правоохранительных органов. Под. Ред. Опалева А. В. и Дубова Г.В., – М., Щит и меч, 1998. – 327 с.
49. http://www.centrasia.ru/ 01.07.10.
50. http://www.egemen.kz/01.07.10.
51. Елемисов Г. Правовое воспитание молодежи. – Алма– Ата: Казахстан, 1975.– 114 с.,
52. Кудрявцев В.Н. Причины правонарушений. – М., 1978. – 168 с.
53. Қайыржанов Е., Ерінбетова Л. Кәмелетке толмаған қылмыскер тұлғасы. Монография. – Алматы, 2003. – 171бет.
54. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. толықт., 3-бас. –Алматы: Жеті Жарғы, 2007. – 352 б
55. Бусурманов Ж.Д. Евразийская концепция прав человека. Монография., – Алматы: КазГЮУ, 2006. – 481 с.
56. Шаргородский М.Д. Преступность, ее причины и условия в обществе //Преступность и ее предупреждение. – Л., 1966. –198 с.
57. Алауханов Е.О. Пайдақорлық-зорлық қылмыстардың алдын алудың криминологиялық проблемалары. Монография. – Алматы: Ғылым, 2005. – 304 бет.
58. Советский энциклопедический словарь. – М.: Сов. энц., 1981. – 1029 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................2
1 ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТ ... ... ... ... ... пен этномәдениеттегі ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі
Қазіргі кезде өркениет жаһандық дамудың әр түрлі кезеңдерін басынан
өткізуде. Еліміздің ... ... ... өзі де ... ... өтті, қазір де әлеуметтік, саяси, мәдени тұрғыдан қиындықтар аз
емес. Ең ... ... ... ... ... ... ретінде
қалыптасуындағы рухани құндылықтар, ұлттық мәдениеттің әсері туралы
сұрақтар ең ... ... ... ... ... ... ... мәселелер кешені, үрдістердің
бірыңғайсыздығы жастар ортасы мен қоғамда бәсекелі қақтығысқа ... ... ... ... ... өзінің болашағын өзі жасаушы, өзінің
күнделікті алып жүрген білімін, ерік-жігері мен ... ... ... ... өмір ... ... ... өз болашағына
сеніммен қарайтын жеке ... Оның ... ең ... ... ... келе жатқан қадір-қасиеттер мен әдеп-жоралғыларды өз
бойына сіңдіре отырып, жаңа қоғамдық жүйеге ... ене ... ... ... атты еңбегінде ертеңгі күні ел тұтқасын
ұстар азаматтардың бүгінгі өнегелі тәрбиесі, олардың бойына ... ... ... бағдар-жекешіл, дербес ... ... ... сүйгіштік сезімді, нарықтық экономикалық қатынастар
жағдайында жемісті еңбектенуге қажетті ... ... ... ... қатаң бәсекелестік пен бұралаң бұрылысы көп ... ... ... ... пен ... қадір-қасиеттерді,
жұғымды мінез-құлық нормалары мен ... ... ... ... пен әлеуметтік белсенділікті қалыптастыру-уақыт талабы, ... ... ... - 2030» атты еңбегінде жан-жақты
негізделіп, нақтыланған міндеттер [1]. Жастар мәселесін шешу және ... ... ... ... ... ... бірі ... саналады.
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» заңына сәйкес
мемлекеттік жастар ... ... ... ... мәдени, кәсіби
және физикалық ... ... ... ... және ... қалыптастыру, жалпы қоғамның
қызығушылығында оның шығармашылық қабілеттілігін ашу болып табылады [2].
Жастар Қазақстан халқының ... ... ... және қоғамның
белсенді бұл тобы ел болашағында ... роль ... ... ... ... пайда болған саяси вакуумға тез арада Шығыстан
да, Батыстан да өзгенің бәрі құйыла бастайды. Басқа ... ... ... дүниесін өзгелерге билетіп қою еліміздің өркениеттілік
деңгейін көтереді деп айту қиын. ... ... ... ... озық
игіліктерге жол аша келе, олардың дәстүрлі мәдениет пен отандық тарихтан
алынған өмір үлгілерімен қосылу ... ... күн ... ... ... ... ... өзектілігі қазіргі жастардың ұлттық құндылықтарды
дәріптеп, рухани тәрбиелену мәселесінде. Сонымен ... ... ... өте белсенді, әрі психологиялық жағынан әр түрлі қылықтарға
әкелуі аса маңызды. Жаңа саяси-әлеуметтік ... ... үшін ... ... ... ... ... күн тәртібіне қойылып
отыр. Әр түрлі саяси ағымдардың жастарға тигізетін ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Жастардың саяси санасы бос кеңістікте қалыптаспайды. Оған этникалық,
діни, мәдени факторлар тікелей әсер ... ... діни ... ... ... ... ... отыр. Мемлекеттік саясаттың
басты мақсаты-жастардың шығармашылық, жаңашылдық қуатын ... ... ... ... ... ... ... болашағын ойлап, дәстүрлі
құндылықтар жүйесін сақтайтын жас ... ... ... ... қалыптастыру зерттеу жұмысының өзектілігін айқындайды. Осы
орайда еліміздің ... ... Д. ... ... ... пен
өркениет атаулыны зерттеудегі жалпыәдіснамалық мәселенің бірі ... ... ... мен рухани дәстүрін ескеру ... [3] ... ... ... ... ... көптеген ғалымдардың зерттеулерінің объектісі болып,
сонау антика кезеңіндегі Сократ, Аристотель, Платон, орта ... ... ... ... ... жаңа ... ... идеяларынан бастау алған. Тақырыпта негізгі зерттеу объектісі
болып табылатын жастардың мәселесімен терең ... ... ... ... 1990-жылдардан бастап, жастар тақырыбы ғылымның ... ... ... ... тарих, әлеуметтану)
қызықтыруда. Г.Ж. Жұмалиеваның, Ш.М. Мухтарованың, Г.Т. ... ... ... жастар мәселесі бойынша жазылған соңғы еңбектер
қатарында.
Д.К. ... Ә.Н. ... А. ... Ж.Ж. ... ... Н.Ж. ... Р.Б. Әбсаттаровтың, Г.Т. Телебаев, М.Б.Тәтімов
және де басқа ғалымдар қоғамды ... ... ... және
инновациялық мүмкіндіктерін пайдалану мәселелерімен айналысты. Соның ішінде
студент жастардың мәселелері жеткілікті деңгейде ғылыми ... ... ... XX ... ... ... әдебиет жанрында студенттік өмірге
арналған сұрақтар қарастылған еңбектер жарыққа шыға ... ... ... 1900-1909 жылдары студенттердің әлеуметтануы
пайда болды деп есептейді. ... ... ... ... ... ... ... қатты өзгеріске ұшырағандығы ... ... ... та бұл ... ... ... және тереңдігі
аз зерттелген деңгейде. Жастардың әлеуметтік-саяси құндылықтары, тұлға
ретінде ... ... ... ... ... саяси бағдарларының қалануы және ... ... ... ... ... ... екендігі жөнінде
еңбектердің авторларына: Б.Қ. ... Е.Б. ... ... Ж.К. Түймебаева, А.М. Канагатова, Э.О. Столярова, П.А. ... т.б. ... ... ... ... қалыптасуы, жастардың
маргиналдық мәдениеттің ерекше объектісі мен субъектісі болатындығы туралы
мәселелер, жастар тұлғасының мәдениеті және т.б. ... А.Р. ... ... Б.С. ... Э.К. ... Б.И. ... Ш.О.
Омаров,Т.К. Биғожанов, Д.А. Калетаев, В.И. ... ... ... ... мәселесі - ТМД және Отандық ғылымда әр қырынан,
түрлі салаларда зерттеліп ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық және педагогикалық
концепциялар негізінде жастар мәселесін зерттеу деңгейі жоғары деңгейде.
Жастардың әлеуметтік-мәдени бағдары және жастар ... ... ... шетелдік және Отандық ... ... ... ... ... ... жағынан терең зерттеген ғалымдар қатарына С.Н. Быков,
А.А. Матлуенис, А.А. Мансуров, Л.Я. ... З.А. ... В.Г. ... ... және т.б. еңбектерін келтіруге болады.
Ф.Р. Филиппов пен М.Н. Руткеевич зерттеулері де жастар ... ... В.Н. ... бір ... ... ... Ф.Р.
Филиппов пен М.Н. Руткеевич зерттеулер ... ... ... ... ... бір ерекшелігі мынада еді, ... ... ... ... құрылымын жаңғырту мен ұрпақаралық әлеуметтік
өзгерістер арқылы қаралды. Қоғам ... үш ... баса ... ... ... білім беру жүйесі мен жастар, сондай-ақ
олардың арасындағы қарама-қайшылықтар.
Жастар мәселесіне қатысты негізгі зерттеулерді ленинградтық ... ... ... ... ... ... бұл сала эмпирикалық материалдың негізінде ... ... ... үлгілерін жасады. Оның жастар мәселесіне ... ... ... ... ... осы ... дейін жастардың
мәселелері жөніндегі ақпараттың ... ... ... ... келеді.
Ал осы ленинградтық мектеп аясында өз қызметін бастаған И.С. ... шақ пен ... кең ... ... ... айналысқан.
Жалпы, бұл зерттеулердің барлығы жастар мәселесін ... ... ... ... кезеңде бұл
тақырыптағы зерттеулер әлі де жеткіліксіз. Жастардың әлеуметтік бейімделу,
мәдениет ... ... ... ... ... ... ... жасау бүгінгі күнде басты міндет. Уақыт өткен сайын
жастар ... ... ... ... ... дүниеге деген
жаңа көзқарас пайда болады. Бүгінгі жастардың қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды.
Сондықтан да қоғамдағы қазіргі қазақ жастарының мәселесін жан-жақты
зерттеу ізденісімнің ... ... ... ... ... мен ... жұмысымның негізгі мақсаты – қазіргі жастардың ұлттық
мәдениеттегі орнын, ... ... ... ... ... ... ... жастарға әлеуметтік-мәдени топ ретінде
мәдениеттанулық талдау жасау. Осы мақсаттарға жету үшін мынандай міндеттер
белгіленді:
- ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
- жастардың құндылық бағдарларын және оқу-тәрбие процесіндегі
белсенділіктерін сипаттау;
- қазіргі ... ... ... ... пайда болу
себептерін көрсету;
- жастардың ұлттық құндылықтарды бағалау деңгейін сараптау;
- бұқаралық ақпарат ... мен ... ... ... ... мен ... ... қалыптастырудағы ролін анықтау
және жастардың ұлттық мәдениетті сақтаудағы әрі дамытудағы зор ... ... ... ... қазіргі замандағы жастар.
Зерттеу пәні. Жастардың ұлттық мәдениеттегі орнын көрсету.
Бітіру жұмысының құрылымы. Кіріспеден, 2 ... және ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫНА ТАЛДАУ ... ... ... ... топ ретінде
Жастар – еліміздің ертеңгі ... ... да ... мәселесі
мемлекеттің стратегиялық маңызды бағыттарының бірін құрайды. Жастарға қарап
ертеңгі мемлекетіміздің даму бағытын, бейнесін көруге болады. ... ... ... өкілдері. Елімізде жүргізіліп жатқан реформалар
қалай да болмасын белгілі кезеңдер өткеннен кейін жастардың бойында өзінің
жақсы және ... ... ... ізін қалдыратындығы айқын. Міне, бұл
жастар ісіне, оны ... ... ... ... ... ... мемлекетiмiздегi жаңа қоғам мүддесiне лайықты, жан-жақты
жетiлген, бойында ұлттық сана мен ... ... ... ұрпақ
тәрбиелеу отбасының, бiлiм беру ошақтары мен ... ... ... ... ел қатарына қосылу бағытындағы үлкен мәселелердiң бiрi
келешек ұрпақтың рухани дамуы.
Әлеуметтік-мәдениеттану тәсіліне жастардың ... ... ... ... ... байланысты талдау керек. Осы бағытты ұстанып
жүрген ... ... ішкі ... ... ... ... және жас адамдардың мінез-құлқымен салыстырып
пайымдауға ұмтылады. Осы ... ... ... мәдениеттің белгілі
бір түрлерінде көрінетін үдерістердің салдарлары ретінде белгіленеді.
Жастардың ... ... ... нысандары ретінде
қаралады. Мәдениет ұғымы мұнда бірнеше мағынада ... ... ... ... дәрежесі, мәдениет адамзат жинақтаған
байлықтың қосындысы, адам қызметінің тәсілі.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... жасының «төменгі» және «жоғарғы»
жастық шекарасын анықтауда әр түрлі ағымдар бар. БҰҰ ... ... ... ... ... кезең деп 10 нан 19 жасқа дейінгі жасты
санап ... ... дәл осы ... интервал статистикалық ... ... ... 1985 жылы БҰҰ ... жастар жылын
өткізілуіне байланысты жастық шақ деп 15 жастан 24 жасқа дейінгі кезеңді
белгіледі [4]. ... ... ... ғалымдардың пайымдауынша жастар
еңбекке қабілетті тұрғындардың шамамен 50% құрайды. С.Ж ... ... ... ... ... ... өмірінің әр түрлі салаларының
трансформациясымен ғана ... ... ... ... ... рөлдер мен статустарды бөлудегі ... ... ... өзінің мүдделері мен құндылықтарын толық ... ... ... [5, 270 ... әлеуметтік топ ретінде талдау алдыңғы ұрпақтың ... ... ... ... жағынан дербес және өзінің бойындағы
құндылықтары мен ... ... ... жеке ... ... ... құрылымының «табалдырығында» тұрып, қоғамдық қатынастар
қалыптасып қалаған әлеуметтік-стратификациялық тәртібіне әсер етуші
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жас
ерекшеліктеріне байланысты әлеуметтік ұстаным мен әрекеттердің иновациялық
түріне ... және әр ... ... ... тез ... ... ... топ ретінде белсенділігінің субмәдени тұстарын
зерттеуде чикаго мектебінің өкілдері алғаш болып ат салысты. В.У. Уайт, А.
Коан, Г. Беккер ... ... XXI ... ... қала ... топтарын зерттеуде үлкен үлес қосты. Ал, ... ... ... ... ... Г. ... ... Ол «жастар
мәдениеті» деген терминді ғылымға енгізді. Карват және В. ... ... ... жастардың әлеуметтік субъектілігінде. ... ... ... ... ... «жастар мәдениет сипаттағы әлеуметтік топ болып табылады»; жастардың
ерекшелігі бір мезгілде әлеуметтенудің ... және ... ... топ ... ... үлкен әлеуметтік топтардың барлық атрибуттарына ие болып, сонымен
қатар қоғамның негізгі ... ... тән ... иемденбей,
жастар «ұрпақтық және мәдени топ» болады;
• жастардың ... топ ... ... ... ... оны ... ... қоғамдық
практикаға толық дайын еместігін ерекшелеп көрсетеді;
• жастардың әлеуметтік қажеттіліктерінің және оларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктердің жүзеге асуының негізгі факторы жастардың
«жеке белсенділігі, саналы, рационалды, дербес өзін-өзі іске асыруға
қабілеттілігі» арқылы көрінетін жастардың субъектілігі болып ... 81-84 ... ... ... ... берілген, бірақ олардың
жастардың табиғатын аша түсудегі үлес салмағы қаншалықты маңызды екенін
түсіну қажет. Ал осы ... ... кім? Оған ... ... топтың
толықтай мүшесі болу үшін не қажет және мүдде-мақсаттары ... ... ... ... онда ... ... ... беру, олардың жас
аралығын айқындау көптеген ғылым бағыттарының: философия, әлеуметтану,
мәдениеттану, ... ... ... т.б. ... ... біріне айналады. Жастардың табиғатын тануда, оның ұғымын
тұжырымдауға ... ... әр ... әр түрлі пікірлер мен көзқарастар
айтылған болатын. Ең алғаш жастар түсінігін атақты орыс ... ... ... ... ... Оның ойы ... ... людей, проходящих стадию социализации, усваивающих, а в более
зрелом возрасте уже ... ... ... и ... ... функции; в зависимости от конкретных
исторических условий возрастные критерии молодежи могут колебаться от 16 ... лет» [7, 32-33 бб.]. ... ... мен ... ...... әлуметтік, саяси және мәдени үрдістердің даму деңгейін ... ... ... топ [8, 7 б.]. Ал ... ... ... ой
тұжырымды А.И. Тесленко мен Д.А. Калетаев жасайды. Ғылыми әдебиеттерді
саралай келе ... ... ... қалыптасқан мына төмендегі
объективтік өзіндік белгілерін бөліп көрсетеді:
«1. ... как ... ... которая существует в настоящее время в
виде детского и молодежного сообщества.
2. Молодежь имеет двойственную природу, то есть ... и ... и как ... ... ... предстает как конкретно-историческое явление, продукт истории и
определенной культуры.
4. Молодежь - это ... ... ... Она ... и иметь
интересы, отличные от общественно-государственных, предлагая свои варианты
удовлетворения собственных потребностей. В этих ... ... ... ... ... в том, ... ... молодым людям делать это в ... ... ... и ... ... [9, 9 б.]. Сонымен
қатар Г.С. Әбдырайымованың берген ... ... ...... ... ... байланысты дамушы қоғамның доминантты
бөлігі болып табылады, және ... ... ... мен ... және ... [8, 6-7 бб.] деп ... ... қоғамның ең
негізгі қозғаушы күші ретінде көрсетеді. Осы саланың ... ... И.С. Кон ... ... ...... ... на основе современности возрастных характеристик,
особенности социального ... и ... тем и ... ... ... ... как ... фаза, этап жизненного
цикла ... ... но ее ... ... ... с ней социальный статус и ... ... ... ... ... и зависят
от общественного строя, ... и ... ... ... ... [10, 478 б.]. ... ... Г.С. Әбдірайымова
да осы берілген анықтамадағы жастардың әлеуметтік ... ... және ... ... өзінің жастар категориясына ... ... ... Ол ... ... – бұл әр ... ... физиологиялық және жас аралығымен ерекшеленетін әлеуметтік
демографиялық топ. Жастардың жас аралығы (16-29) ... ... ... ... көптеген анық обьективті жағдайларымен,
тұқымқуалаушылық және қабылдаған, қалыптасқан белгілерімен ... ... б.] ... ... ... Бұл – ... түсінік жастардың табиғатын
толық ашуға мүмкіндік беретін және ... ... осы ... ... ... ие ... ... мәдениеті әлеуметтанушылардың он жылдан ... ... ... 60-жылдары зерттеле бастаған феномендердің бірі болып табылады.
Осы кезеңде ... ... ... мен оған ... ... өмір сүру ... мен ... мойындамай, оны гуманизм мен
әлеуметтік әділеттілік принципіне өзгертуге ұмтылған студентттер мен ... ... ... кең етек жая ... Дәл осы ... мәдениеті» термині батыс социологтарының лексиконына кірді. Олар
осы кезден бастап индивидтер мінез-құлқын реттеуге арналған жас ... ... ... ... және ... ... сипаттау үшін кеңінен қолданады [11].
Жаңашыл қоғам белгілі мәдени айырмашылықтары бар әлеуметтік топтардан
тұрады. Көбінде, жас адам өзіндік ... ... ... бір ... етпегендіктен, бір уақытта әртүрлі субмәдениетке жатады. Сонымен
бірге, бір субмәдениеттер жоғалып ... ... оның ... ... Бұл ... ... ... топ әсерінен пайда болған
субмәдениет ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, оларға қарсы келе алады, әлеуметтік-
мәдени бейімделу үшін сәйкес мәселелерді шешуге өзіндік ... ... ... ... бекітуге ұмтылады.
Жаңару және қалыптасу үстіндегі мәдениетке бейімделу кезеңін бастан
кешіретін жас ұрпақ ... ... өмір ... бағдарланған ұстанымдарда елеулі өзгерістерге ... ... ... ... ... ... нақты тарихи жағдай мен
әлеуметтік жағдайлар ерекшелігін ескерген жөн [12].
Жас ұрпақ мәселелерінің теориялық және қолданбалы зерттеулері ... ең ... ... ... ... ... Танымдық
үдерістер дамуының сыртқы әлеуметтік және ішкі ғылыми факторлары жаңа
тұжырымдамалық рәсімделген ... мен ... ... ... ... ... ... қолданылатын тәсілдер әлеуметтік
қатынастардың деңгейі мен талдау элементтері бойынша ... ... ... ... әлеуметтік қауымдастық пен мәдениет жас
адамның жеке басы мен әлеуметтік топтың, жалпы ... ... ... мен
іс-қимылын түсіну және бағалау бойынша; жас адамның құндылықта бағдарлану
жүйесінің жұмыс істеу сипаты ... ... ... мен тәсілдердің
барлық саналуандығына бағдарлану үшін оларды жастар жөніндегі мәселелерді
зерделеуге қандай ықпал ... ... ... бағыттарға бөліп
қарастыруға болады.
Бірінші бағыт-әлеуметтік-психологиялық бағыт, ол әлеуметтік мәртебені,
сапа ... мен ... ... және ... ... ... ... қарайды. Соның негізінде жатқан басты тезисті
былай ... ... ... ... зерделеу жас
ерекшеліктер мен оларға тән жеке ... ... ... ... құрылымдық-функционалды мектептің өкілдері жас ұрпақтың
сана-сезімі мен мінез-құлқын қоршаған әлеуметтік ақиқатпен өзара байланыста
жүйелі ... ... ... Жастардың құрылымдық-функционалды мектебі
өкілдерінің сіңірген ... ... ... қоғамына кіріктіру
тетіктерінің тұжырымдамасын әзірлеу болып табылады.
Жастардың әлеуметтік дамуының үшінші бағытының аясында ... ... ... ... Осы ... ... ... ұжымшар шаруалары мен интеллигенцияны жастармен толықтыруды
қалыптастыру үрдісі; ішкі және ұрпақаралық икемділік анықталады.
90-жылдары жастар ... ... ... болып көрсетілді,
өйткені авторлардың өздері атап өткендей, әр қилы тарихи ... ... ... ... мен ... әлеуметтік нысандарында
елеулі айырмашылықтар бар. Әлеуметтік-психологиялық айырмашылықтар, осы
жастардың қоғамдағы ... ... ... ... болып табылады. Сондай-ақ түрлі мәдениеттерге жататын жастардың
дүниетанымы мен ... ... ... да атап өту керек. Елдердің ... ... ... ... тигізеді, сондықтан да «жастар» ұғымы
нақты тарихи ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік-мәдени ... ... ... пен ... ... диалог орнатудағы маңызды орын қоғамдық
жастар ұйымына беріледі. ... ... және ... өзгерістерге
байланысты жастар қозғалысында орын алған өзгерістер ғалымдарды ... ... жаңа ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсетіп отырғандай, мемлкет пен қоғамдық ұйымдар
арасындағы әріптестік-бұл көптеген әлеуметтік ... ... ... және шығынға аз жолы. Әсіресе, ең бірінші кезекте-жастардың тәрбиесі
мен әлеуметтенуі саласында. Қоғамдық жастар ... ... ... өздерінің дайын жобаларымен келеді, ұйымдардың көпшілігінің белгілі-
бір тәжірибесі мен нәтижелері болады. ... ... ... пен жас адамның тұлғасы қалыптасатын, қажетті көшбасшылық
қасиеттер иемденетін, ұжымда жұмыс ... ... ... ... ... ... тиімді жолдарды табу қабілеті қалыптасатын институт,
зертхана болып ... Сан ... ... мен ... ... нағыз мектебі болып табылады. Осыған байланысты мемлекет
жастар қозғалысын тұрақты қоғамның факторы ретінде ғана емес, ... ... ... ... ... өзгерістердің қайтымсыздығының
кепілі ретінде де қарастырады.
Бүгінде елімізде 1000-нан аса ... мен ... ... ... Министрлік тарапынан олардың тек қағаз жүзінде ... ... ... ... ... ... баса мән берілуде. Осы мақсатта 14
облыста, Астана мен Алматы қаласында жастардың ресурстық орталықтары жұмыс
істеуде. Олар жастардың ... ... ... ... ақпарат алуына
қолайлы жағдай жасайды. Қазақстан Республикасында білім беруді ... ... ... ... ... сәйкес жастардың
сапалы біліммен бірге тәрбие алып, патриоттық рухта ... ... ... ... Онда ... ... белсенділігін арттырып, қоғам
өміріне араласуына жағдай жасайтын түрлі шаралар көзделген. Жастарға
арналған іс-шараларға 2015 жылы ... ... 27 ... 2020 жылы ... ... жоспарлануда. Жалпы алғанда, түрлі деңгейдегі республикалық,
жергілікті шараларды қосқанда жастар саясаты мен ... ... 2009 жылы 4055 ... 2010 жылы 4436 шара ... ... ел саясатын жүргізуге жастардың қызығушылығын туғызып, тек ... үшін ... ел ... ... үшін қызмет ететін таза қолды, үлкен
жүректі мемлекетшіл, білім-білігі мықты ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Өткен жылы бұл сала бойынша түрлі
деңгейдегі 465 шара жүзеге асты. Мысалы, «Жасыл ел» ... ... ... ... ... 4,7 миллион түп ағаш көшеттерін отырғызып, ... ... ... рухани құндылықтар өндірісінің маңызды ... ... ... ... ... беру жүйесінің айқын да жасырын мақсаттық
ұстанымдары қоғамдағы рухани құндылықтардың таралу дәрежесін анықтайды және
оның құндылықтық ынтымақтастығы мен мәдени гомогендігіне ... ... ... ... ... білім бұл жауапкершілік жолына
шығу үшін міндетті шарт, ал ол білімді алу жауапкершілік пен кемелдену шағы
кіруімен тура ... ... ... жаңа ... ... ... болу керек. Білім беру
тұлғаны ... ... ... беру процесінің ажырамас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... процестерді түсінудің
қажеттілігі фундаментальды ғылымдарға, қоғамды ізгілендіруге назар аударуға
мәжбүрлейді, бұл адам мен ... ... ... ... Қоғамның
рухани деңгейін жоғарылатуды адамның рухани даму ... ... ... ... ... керек.
Біз XXI ғасырға жоғары дамыған нарықтық ... ... ... ... және ... ... кіруге талпынуымыз
қажет. Бұған біз қоғамның негізі білімді, өмірлік жетістіктерге ... ... ... ... мен ... ... қол ... өз тарапынан жастарға қолдау көрсетеді. Біз білім беруді
халықаралық стандарттарға жеткізуге ... ... ... ... ... ең ірі шет ел ... ... алып жатыр.
Бірақ уақыт өте келе, біздің жоғары оқу орындарымыз да жоғары ... ... [15]. ... елімізде қазіргі таңда әр жас
азаматтың толыққанды дамуына арналған жан-жақты тетіктер жасақталғандығы
айқын ... ... ... ... ... ... мен жас ... экономикалық ахуалын жақсарту мен табыс
деңгейін көтеру, ұзақ мерзімді несие берудің ... ... ... ... экономикалық көмек түрлері арқылы білім алу мүмкіндігін кеңейту,
іскерлік белсенділігін ... ... жайы мен үй ... толыққанды
жабдықтау үшін құқықтық, ұйымдастырушылық жағдай жасаудың барлық ... ... ... жас ... мен жас отбасыларды жеңілдікті
ипотекалық несиелеу, жас мамандарды еңбек ... ... ... ... ... ... ауыл жастарына берілетін
көпсалалы квота, ауылға барған жастарға көтерме көмектер, жетім балаларға
және мүгедек жандарға ... ... ... атап ... ... ... қараша айында Елбасымыздың бастамасымен «Болашақ» ... ... ... рет ... ... ... ... жастардың мемлекет есебінен шетелдерден білім алуларына
мүмкіншілік туды. 1994 ... 2004 ... ... «Болашақ» бағдарламасымен
785 студент дүниежүзінің 13 мемлекетінде білім алды. Ал 2005 жылдан бастап
стипендиаттардың саны бір ... ... ... ... ... ... ... талантты қазақстандықтар үшін дүниежүзінің 30 мемлекетінің 630-дан
астам жетекші жоғарғы оқу орындарында білім ... ... ... ... ... ... қызметте, Білім және
Денсаулық жүйесінде, Ұлттық компанияларда қызмет ... Олар ... пен ... озық ... өз ... ... ... саясаты негізінде кең көлемді ауқым алып үлгерген
«Болашақ» халықаралық бағдарламасының мемлекеттік мәні зор. ... ... ... ... ... мәдени кеңістіктің
кеңеюіне жол ашатын болғандықтан, «Болашақ» - ... ... ... жаңа сатысына көтерілген Қазақстан ... ... ... ... ... ... Жас ұрпақ шет ел
әлемін ұлттық әлеммен салыстырып, жасығынан асылын бөліп алатын ... ... ... ... көрген-білгенін, оқып-
түйгенін ел мүддесіне сай тәжірибемен ... ... бір ... ... жолын табатын іскерлік қасиет пен ... ... ... деген абыройлы сеніммен жыл сайын сан алуан мемлекеттерге
жөнелтілуде. «Болашақтың» әлемдік ... ... ... ... ... ... бағдарлама екендігі ақиқат. Бірегей
бағдарламаның арқасында өзге мемлекеттер Қазақстанды гумманистік бастаманың
биігінде ... ... ел ... ... ... ... ақылы алымды,
талапты да дарынды жастарына жағдай жасап жатқан жасампаз жас мемлекет
ретінде жоғары бағалайды. Сондай-ақ, «Болашақ» ... өзге ... жас ... тәуелсіз мемлекетіміздің саяси мерейінің
арқасында әлемнің ең ... ... оқу ... мен қатар әлемнің теңдессіз
зерттеу орталықтарында терең ғылыммен ... ... ... Ph.D
докторантурасының орталығы саналатын әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық
университеті осындай ... ... 60 ... ... университетінде, Дандидің Шотландық
университетінде, Германиядағы Брауншвайг жылу ... мен жану ... ... ... ... Европа құқық институтында,
Юлих қаласында орналасқан Аахен университетінде, ... ... ... ... каласында орналасқан ... ... ... ... ... Валенциялық политехникалық
университетінде, Франциядағы газ және плазма ... ... ... Страсбург және Люксембург университетінде, Ұлыбританиядағы
Ньюкастл информатика зертханасында, ... ... ... ... ... ... зерттеулер халықаралық
институтында, Лейден қаласында орналасқан Еркін ... ... ... ... ... ... зерттеу интитутында, 
Түркия Республикасының Ходжаттеп университетінде, АҚШ-тың Гальвестон
қаласында орналасқан ... ... ... ... ... орналасқан Америка университетінде, Нью-Иорк қаласында
орналасқан Колумбия университеттерінде ғылыммен айналысуға мүмкіндік ... жоба өзге ТМД ... ... қасы. Елбасы ғылымды реформалау, жас
ғалымдарды ... ... ... ... ғылымды басқару
модельдерін жасақтауда алдыңғы қатарлы шетел тәжірибесін қолданып келеді.
Мәдени-идеологиялық ... «Жас ... ... құндылықтар мен
ілгерілеу мақсаттары негізінде ел жастарын топтастыруы, салауатты ұлт
қалыптастыру ... ... ... ... ... мұра»
бағдарламасы аясында патриоттық сезiмді, отаншылдық рухты қалыптастыратын
археологиялық ескерткіштерді табу, этномәдени жәдігерлерімізді жөндеуден
өткізу, әлемдiк ... мен ... асыл ... қазақшалау,  бай
фольклорымызды жинақтау мәселелері алға ... ... ... ... ... ... отаншылдық рухта тәрбиелеу  – мемлекеттiк
идеологияның темiрқазығы ретінде көрініс тапқан. Жастардың төл мәдениеттен
нәр алуы, ... ... ... оқып-үйренуі, қоғамымыздағы достық ахуал
мен бейбітшілікті, рухани келісімді нығайту жас ұрпақ бойында біздің ортақ
Отанымызға – Қазақстан Республикасына деген мақтаныш сезімін ... ... ... ... мен ... қорғау қоғамдағы
жалпы құқықтық мәдениетті көтеруді, жастар бойына Қазақстанның мемлекеттік
дамуына негіз қалайтын ... ... ... ... ... ... Мемлекет жастар арасында әлеуметтік шиеленісті бәсеңдету
жөнінде, жасөспірімдер мен жастар ... ... ... ... және ... ... ... кезек күттірмейтін шаралар
қолданады. Жастар арасында құқық бұзушылық пен қылмысты ... ... ... білім беру және мәселенің алдын алу жұмыстарын ұйымдастыру
мақсатында жоғары және орта арнаулы оқу орындары негізінде жедел ... ... орта ... ... ... ... ... тәрбие жөнінде факультативтік сабақтар, дәрістер енгізілген.
Жастарға арналған әлеуметтік қызметтер санатында: жастардың ... ... ... ... ... ... мен жастарға арналған баспаналар, жасы кәмелетке
толмаған құқық бұзушыларды әлеуметтік ... ... ... ... және ... беру орталықтары, жас отбасына көмек көрсету қызметтері,
демалыс орталықтары құрылған. Жастар арасындағы кадрлік резерв саясатының
дамуы да қарқынды жүзеге ... ... ... қызметі өзінің
дамуында жаңа белестерге көтерілді, адам ... ... ... ... кадр ... ... өрістерге шықты. Еліміздің жетекші партиясы – «Нұр
Отан» кадрлар резервін ... ... ... ... бірі ... ... ... Мемлекеттік менеджерлердің
іскерлігін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ең маңызды ... деп ... ... ... ... да берілуде. «Қазақстан-2030»
Стратегиясында ыңғайлы, әрі кәсіби ... ... ... ... бірі ретінде анықталды. Бүгінде аталмыш ... одан ... ... ... ... ... ... сапалы жаңа
моделін жасауда, онда ... ... ролі ... ... сақталуы Жастар кемелінің сапалы ... ... ... ... ... ... етіп ... Сондықтан
да Қазақстанның ұландары бақытты, ертеңге мерейі асқақ деуге толық негіз
бар. Әр елдің жастарының ... сол елді ... ... басшы
саясатының көрегендігімен, қолдауымен байланысты. Қазақстан Республикасы
Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: ... ел өз ... ... ... деген болатын. Сондықтан да ... ... ... күтеріміз өте көп. Алайда ... ... ең ... бір мәселесі шет елде білім алып жатқан студенттердің
жағдайы туралы болмақ. Соның ішінде «Болашақ» бағдарламасымен ... ... ... ... ... ... мәз ... Өзекті өртер мәселенің
бірі - өзге елге ... ... өз елін ... елге ... ... ... ... қазақ жұртының алдындағы жауапсыздығы. Әдетте
оралмай қалатындардың басым көпшілігі бакалаврлар санатынан. Олай болуы ... ... ... ... қалыптаспаған сананың сиқыр билегендей
сергелдеңге түсіп кету қаупі бар. Мектеп бітіре сала жаңа орта ... жас сана тым ... әуес әрі ... ... ... ... азамат ретінде айқындалып үлгермеген жас ... ... ... тез бой ... да ... ... Шет елге
шыққан баланың бойында жаңа мәдени ортаға бейімделу мен бой алдыру күресі
қатар жүретіндіктен, қайсысының басым ... ... Осы ... мен ұлттық сана сезімнің күштілігі сыналады. Қазіргі таңда «Болашақ»
бағдарламасының тиімділігін арттыру аясында бакалаврлар ... ... ... ... магистрлерді даярлау мәселесіне айрықша назар
аударылып жатқандығының бір ... де ... ... бойынша оқитын
жастардың психологиялық тұрақсыздығымен ... ... Елге ... жас ... ... ... бірақ игерілмеген ұлттық ресурс
болғандықтан мемлекет қыруар шығынға қалып отыр. Екінші ... ... ... арасында белең алып бара жатқан жұмыссыздыққа
келіп тіреледі. Бұның басты себебі - ... ... ... ... ... бір саланың қозғаушы күші ретінде ... ... ... ... ... ... сол ресурстарды ұтымды
түрде игеретін, нақты іске жұмылдыратын салалық инфрақұрылымдардың жоқтығы.
Түлектер елге ... ... ... мен ... өндірісте
өрістете алмайды. Бұл мәселеле, әсіресе, туризм және қонақжайлылық ... ... ... ... ... шет елге дамымаған
саланы дамыту үшін жіберетіндігі түсінікті, бірақ инфрақұрылымы жоқ саланы
тік тұрғызу да ... емес қой. ... ... «Болашақ» түлектері тарапынан
жұмыстың жоқтығы жөнінде түсірілген шағымдар ретсіз деп қабылданып, шет
елде ... алып ... ... ... «олардың тек жоғары жалақы
талап ететіндігімен байланысты» деген пікір ... ... ... ... ... ... ... болатындығы да «Дипломмен
ауылға» ұраны аясында айтылып жүр. Жас мамандарға тағы да ауылда ... ... емес ... кінә ... ... «Болашақ» бағдарламасының
түлектері ел болашағы менің қолымда деп ат арбамен ауылда турист ... пе? ... ... ... ... иісі әлі ... емес.
Мамандардың барлығы дерлік Астана мен ... ... ... ... ... білім алған туризм мамандарын былай
қойғанда, шет елде оқып ... ... ... өз ... ... реті ... түрлі жұмыстарды атқарып жүр. Мемлекет тиісті
жағдайлар жасады, халықаралық бағдарламалар орталығы да мамандарды ... ... ... көрсетуді жаңа қарқынмен жолға қойып жатыр,
дегенмен жүйелі реттеу болмағандықтан ... күні ... ... ... ... ... қиын ... тұр. Енді бір мәселе -
ел мүддесін қорғауды көздеген «Болашақ» ... ... ... ... билеттеріне қатысты жайтқа байланысты болмақ. Бүгінгі
күні студенттердің ұшып бару ... оқу ... ... бір бөлек, ал
қайту билеттері жыл соңында бір бөлек сатып алынады. Орта есеппен бір жақты
билеттің құны 184 000 ... ... ... билеті де сол санмен шамалас,
яғни әр ... бару және ... ... құны ... 368 000 ... деген сөз. Ал егер де халықаралық бағдарламалар орталығы екі жақты
ұшу билетін «ашық мерзім» (билет с открытой датой) ... ... ... ... құны ... ... болғандықтан бөлінген қаржыны
тиімді түрде игерер еді. ... ... игі ... ... ... түрде бір нәтижеге жеткізіп, берекелі ... ... ... ... сын, ... да ... ұлтжанды ұрпақтың
заманауи ойлары мен бастамаларының ұйтқысы болатын бағдарлама ... ... ... ... ... ... қоғамның маңызды ресурсы ретінде
Қазіргі кездегі ғылыми әдебиетте жастардың дамуын ... ... ... бар. ... ... өз ... ... ұғымының да
бірнеше анықтамасы бар. В.Т Лисовский 1968 жылы ... бірі ... ... ... берді: «Жастар-әлеуметтену сатысынан өтетін,
меңгеретін, ал ... ... ... ... беру, кәсіби, мәдени және басқа
да әлеуметтік функцияларды меңгеріп қойған адамдардың ұрпағы; ... ... ... жастардың жастық критериі 16 жастан 30 жасқа дейін
өзгеруі мүмкін» [16].
Л.С. Выготскийдің теориясы процестердің таптық ... ... ... жастардың мәдени-тарихи концепциясын берді. Оның ... ... әр ... ... ... ... ... идеясы алға
шығады. Бұл жерде жастық кезең (14-18 жас) «қоршаған ... ... ... ... ... ... Осы орайда автордың ойынша, әрбір жас
шамасы ... ... яғни ... жаңа жағдайға секіру».
Жасөспірімдік кезең-бұл жаңа дәуірге өту, ... ... ... жас» ... ... ... ... ғалымдар басым мәдениеттегі
«буынды» ғана ұйғарды. Мәдениет бұл жағдайда әлеуметтік ... ... ... ... ... осы ... мәдениеттің
әлеуметтендіруші ролін даралады. Субмәдениеттің ... ... оның ... ... ... ... ... анықтамалардың бірі бойынша, субмәдениеттің басым мәдениеттен
дербестенуге ұмтылысын, ... ... ... ... құрылымның элементі болып табылмайтын
әлеуметтік қоғамдастықтардың мәдениеті. Бұл ... бір ... бір ... ... ... бір ... өмір ... бос
уақытын ұқсас түрде өткізетін, ұқсас эстетикалық, әлемге көзқарастық, ... ... ... жүйесі бар адамдарды біріктіреді.
Жастар субмәдениеті-қоғамдық өмірдің айтарлықтай жаңа және көпжақты
құбылысы. Осы бір ... ... бар ... ... ... ... белгілі-бір жастар тобының психологиялық ерекшеліктеріне
дейін көптеген аспектілеріне әсер етеді. ... ... өмір ... ... және ... Кез-келген басқа мәдениет сияқты субмәдениет
адамның әлеуметтік өмірін өмір ... осы ... ... ... ... мәдениетімен салыстырғанда оның ықпалы
өлшеусіз, алайда адамның өмір сүру ... ... ... ... көруді өзгертуге жеткілікті. Жастар мәселесі ғылымда өткен ғасырдың
50-жылдары маңызға ие бола бастады. Дәстүрлі ... ... аға ... арқа ... ... біртіндеп, баяу темппен дамитындықтан,
жастар мәдениеті феномені көпшілігінде динамикалық қоғамға жатады ... ... ... ... байқала бастады.
Д.В. Ольшанский жастардың суб және конртмәдени әрекетін анықтайтын
келесі ерекшеліктерді бөліп көрсетеді [18]:
1. ... ... ... ... ... жас үшін жеке
мүмкіндіктерін, өзінің әлемдегі алар ... ... тән, ... бұл ... ... мен құндылықтарды асыра бағалауға әкелетіндігі заңдылық.
2. Еліктеу. Жасөспірімдік кезеңде өзіне тән өмір сүру ... бар, ... ... бар топ ... маңызға ие болады.
3. Сатылық инстинкт. Аталған ұғымның ерекшелігі мақсаттық және құндылықтық
ұстанымдардың жетілмей, қалыптаспаған кезінде ... ... ... ... мәнге ие болатындығына негізделген.
4. Бәсекелестердің, дұшпандардың, қастардың бар ... ... ... топтың жұмылуы үшін қажетті жағдай.
5. Жоғары талпыныс. Аталған жастық категорияға әділдіктің өткір ... ... ... тән. Бұл ... ... нәтижесін береді.
Қоғамдық пікірде жастар «жастар субмәдениеті», «youth culture» ұғымымен
теңдестіріледі. Түрлі музыкалық әуендерге ... ... ... бейнесі мен келбеті арқылы ерекшеленіп тұратын, сондай - ақ
сөйлеген сөзі мен іс -қимылдарында да ... бір ... ... ... ... ... белсенділері болғысы келеді. Жастардың
субмәдениеті мәдениеттануда әлеуметтендіру ... ... ... ... үйрену, үстемдік етуші мәдениетке ену
күрделі әрі қарсылық тудырушы үрдіс деп ... Ол ... және т.б ... әкеледі. Осының өзі жастардың рухани
қордан өз өмірінің екпініне сай өмірлік талпыныстарын туғызады.
Жастардың субмәдениеті - қарым -қатынас түрінің талғамы, іс - ... және ... 10 ... ... 20 ... дейінгі аралықты
қамтитын, үлкендердің мәдениетінен ерекшеленетін ... ... 60-80 ... өте ... ... ... ... бірнеше факторларға байланысты: білім деңгейіне. Жоғары оқу
орындарында ... ... ... колледжда білім алатын
студенттерде өте жоғары болды. Екіншіден, жас ерекшелігіне байланысты, 16
-17 жас ... ... ал 21-22 ... ... ... болады.
Үшінші фактор, тұрғылықты жері. Субмәдениет ауылдық жерге қарағанда ... ... ... қала іс - ... формасы мен құндылықтар жүйесін
таңдауға шынайы мүмкіндік береді. Жастардың ... ... ... ... ... ойын - сауықтық және ... ... ... Бүкіл әлемде жастардың субмәдениеті батыс
құндылықтарының жүйесіне сүйенеді. Бүгінгі күні ... ... ... қағады, өйткені жастар үшін алдыңғы орындарда теледидар,
компьютер, сосын ... ... ... ... ... ... ... дамудың жаңа формаларын позитивті және негативті құбылыстарымен
бірдей қабылдайды. Бос уақыттарында ойын - сауық құруға ... ... ... ... да олар ... жаңа ... ойлап табады.
Қазіргі кезде үлкен қала өмірі жастарды әр ... ... ... ... яғни ... ... ұжымдық сана, жауапкершілік, әлеуметтік
мәдени құндылық туралы ... ... ... ... ... ... ... Жастар субмәдениетінің қалыптасуының бірнеше
белгілері ... ... ... ... ... бөлуге болады:
- Музыкамен байланысты, яғни ... бір ... ... ... ... ... ... рэперлер.
- Өмір сүру салтымен және дүниеге деген көзқарасымен ерекшеленетіндер:
готтар, хиппилер, индианисттер, панктер, растамандар.
- Спортпен ... ... ... ... скейтерлер, стрит –
байкерлер, байкерлер.
- Ойынмен байланысты, яғни басқа әлемге ену идеясы негізінде: ... ... ... ... ... ... ... юзерлер,
геймерлер.
- Қауіп-қатер тудырушы немесе асоциалды топтар: панктер, ... ... ... Діни ... ... ... ... индианисттер.
- Қазіргі жаңа өнер түрлерімен айналысатын топтар: графиттер, брейк-дансер,
скульпторлар, музыка топтары.
- Элита: мажорлар, рейверлер.
- ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғаушылар.
Белгілі бір субмәдениетке енген адам онымен ... ... ... ... ... жаңа ... ... қабылдайды, тіпті
өмірге деген көзқарасы, құндылықтар жүйесі өзгереді. Қазіргі ... ... ... шаршамайды. Өйткені олар тек сыртқы
түріне байланысты, айналадағы адамдардың ... сол ... ал ... ішкі ... сол ... ... ... Қоғамға қауіп-қатер, зиян ... ... ... ... ... түсінбейді, тек сол мәдениетке сай әрекетерді
жасау арқылы оның мүшесі атану олар үшін ... ... ... ... мәдениеттің барлық құндылықтарын игеріп, ену қоғамға
да, ... ... ... да жақсы әсер ететінін ескеру қажет.
Психологиялық жағынан ... та, ... ... ... ... ... жағдайларға әкелетінін де ұмытпау керек. Жастардың
субмәдениетінің біздің елде ... ... кем ... Ол ... де ... ... жатыр. Қазақстанда жастардың субмәдениетінің
типологиялық анализін жасауда ғалымдар субмәдениеттің жаңа ... ... ... Павлодар секілді жастар қалаларында кең
тарағандығын айтады. ... ... ... ... ... қазірде оны зерттеу төмен деңгейде. Сонымен қатар ... ... ... ... кеңістікке әкеткендей. Батыстың және Ресейдің рухани
құндылықтарын ... ... ... күнделікті өмірде Отандық БАҚ,
бағдарламаларды қолдануда ... ... ... ... ... ... роктың» патшасы Макл Джексонның фанаттары, сонымен қатар
Отандық ... ... ... ... ... тындаудан
гөрі Муз-ТВ, Эм-ТИ-ВИ, НТВ және т.б ... ... ... жөн ... ... ... ... үстемдік етуі
кезеңінде жастар субмәдениетінің жаһандану процесі жүреді. Сондықтан ... ... ... ... ... бір ... пайда болып жатыр. Қазақстандағы жастар субмәдениетінің мынадай
топтамасын ұсынуға болады:
- Ойын сауықтық - рокерлер, рэперлер, ... ... ... ... ... ... саяси шеңбердегі өкілдердің, әртістердің,
жалпы өнер адамдарының балалары да белгілі бір субмәдениетті құрайды.
-Діни ... Бұл ... ... және ... емес ... ... ... Қазіргі кезде дінге байланысты
жастардың көзқарасының ... ... ... бәрімізді қатты алаңдатуда.
- Студенттердің субмәдениеті. Қазақстан қоғамының білімді және ... Бұл ... 17-22( ... 25) жас ... ... ... кезеңде жастардың әлеуметтік, саяси көзқарастары қалыптасып,
тұлға ретінде ... ... ... Университет қабырғасы,
жатақхана студентке болашақтың үлкен бір терезесін ашып, жол сілтейді.
Осы ... ... ... ... дүниеге көзқарастары,
құндылықтары бар. Психолог мамандардың ... ... ... ... ... болуы бірнеше себептерге байланысты.
Біріншіден, бұл құбылыстың пайда болуы рухани ... ... ... ... ... мен ... аздығынан жастар өздеріне ұқсас
қызығушылықтары бар ортаны табуға тырысады. Солай ... ... топ ... Олар ... ... іспеттес.
Субмәдениеттер дами отырып өзіндік біркелкі киім ... ... ... сленг), белгісін (символика), әрі өз ... ... ... ... ... бен ... ... «өзіміз»
(субмәдениеттің өкілі) бен «басқалардың» ... ... ... ... Міне осы ... ... пайда болған жаңа
субмәдениеттер мен ... ... ... ... ... ... субмәдениетті зерттеу әдістері дәстүрлі мәдениеттерді
зерттеу әдістерімен ұқсас ... Ашып ... ... ... ... ... анализдеу және мифтік поэтикалық анализ.
Субмәдениет өкілдері үшін имидж – бұл жай ғана киім ... ... ... ... ... мен ... көрсету болып
табылады. Бұған ... ... ... дендилерді (ағыл. dandy)
келтірсек ... ... ... бері жекелеген элементтер мен киімнің
бірсыпыра стильдері жалпы мәдениетке әсер етті. Мәселен, ... ... ... ... арасында танымал болса, кейіннен көптеген
бейформалды ұйымдардың негізгі элементіне айналды. Ал «готикалық ... ... ... киім ... тек ... ... элементі
емес, сонымен қатар жапон мәдениетінің элементіне айналды.
Субмәдениет өкілдерінде уақыт ... ... ... тілі ... ... сол ... пайда болуына тікелей әсер еткен түп
аталарынан мирас болып қалады, ал кейде өздері ... ... ... ... ... ... ... және символизм белгілі бір мәдениеттің және мәдени туындыны
сипаттауда анықтаушы роль атқарады. ... ... – бұл ... көптеген мәдениеттердің ішінен өзін бөліп жарып анықтайтын белгі,
екінші ... ... ... ... мұрасымен байланыс. Мәселенкей,
готтар субмәдениетіндегі анкха белгісі – біріншіден, ... ... ... ... ... белгісі, екіншіден, қазіргі таңда готтардың
ерекшелігін паш ететін ... ... ... ... ... термині белгілі-бір әлеуметтік қауымға
тән, кеңістікті және әлеуметтік жағынан көп ... аз ... ... ... ... ... ... стильдердің
жүйесін білдіреді. Субмәдениет сипаттары, мінез-құлықтың берік амалдары
ретінде жол-жоралары, сондай-ақ ... ... етіп ... ... бола ... ... Кейде «субмәдениетті»
қазіргі қалалық өмір салтынан туындайды дейді.
Субмәдениеттің құрылуының ... ... ... ... ... әлеуметтік жік, ірі бейресми ұйымдар жатады. Бұл бейресми
ұйымдар өздерінің субмәдениетін құрған топ мүшелері үшін ... ... ие ... ... ... ... мінез-құлық және қарым-қатынас,
әрекет және құндылықтар қағидаларын жасаушылар мен қолданушы – субъектілер
болып табылады.
Жалпы субмәдениет дегеніміз «ресми» ... ... өмір ... сүру ... ... ... мен менталитеті анықталған мәдениеттің
түрі. Яғни, субмәдениет – негізгі мәдениеттің жанында өмір ... ... ... мәдениеттің ішіндегі мәдениет.
Субмәдениет – қоғамдағы үстем мәдениеттен өзін өзгеше көрсететін
белгілі бірі құндылықтары, ... ... ... өмір сүру ... ... ... топ.
Қазіргі қоғамда ондай субмәдениеттердің түр-түрімен жолығуға болады.
Көбінесе, осы күнгі жастардың мәдениеті өзіндік киім мен ... ... ... ... ... ... жастар субмәдениетін үстем
мәдениетке оппозиция ретінде қарастырады. Субмәдени сипаттар, рәміздер,
құндылықтар үстем мәдениетпен ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір топ үстемдікке ... ... анық ... ... ... мен ... өндіре
бастайды. Сондай нормалар мен ... ... ... ... тұйықталған сипатқа ие және массалық
мәдениеттен алшақ оқшаулануға ... ... ... ... ... ... ... әрі олар негізгі мәдениеттен бөлек оңаша
өмір ... ... ... ... ... ... түсіп,
кейіннен агресивті, кейде тіпті экстремистік бағытта дамуы мүмкін. Мұндай
дәстүрлі мәдениеттің құндылықтарымен қарсы шыққан ... ... ... ... субмәдениетінде наразылық пен эскапизм ... ... ... әлемінен тыныштық табу) байқалады. Оған мысал
ретінде жұртқа танымал жастардың көптеген контрмәдениеттерін ... ... ...... ерекше бір түрі. Контрмәдениет ... ... ... ... ... ... субмәдени бағыт.
«Контрмәдениет» терминін ең ... ... ... ... фон Роззак болды. Ол контрмәдениетті дәстүрлі ... ... ... жаңа ағымды білдіру үшін қолданған еді. ... ... ... ... басқаша парадигмаға ие, онымен
қоймай өзін негізгі ... ... ... ... ... ... моральдық негіздеріне теріске шығара отырып,
өзінің нормалар мен құндылықтар ... ... ... ... ... ... мен 70-ші ... панктердің «мәдени революциясы».
КСРО-да контрмәдениеттің ролін андеграундық рок-мәдениет атқарды.
Контрмәдениет – бұл тек жоғарыда келтірген ... ... ... ғана емес. Үстем етуші мәдениет қоғамның барлық символикалық
кеңістіктерін қамтуға ... ... Міне осы бос ... ... мен ... өзара бөліседі. Түрлі зерттеулерде
контрмәдениетке ежелгі әлемдік діндердің қалыптасу кезеңдерін, утопистердің
коммуналары мен большевиктердің ... ... ... ... ... ... ... топтарды айтуға болады. Олар
әрдайым «дамып» отырады, әрі шыншылдық, еңбекқорлық, ... өмір ... ... ... ... ... ... идеологиялық түрде
өзгертіп бұрмалап жібереді.
Жастар ... ... ... бас ... ... алмастыруды талап етеді. ... ... жаңа өмір сүру ... ... ... ... жою, әрі әуес,
қиял, елес туғызған кез келген сезімге сену, бейвербальді қатынас ... арту – ... ... контрмәдениеттің басты құндылықтары. Жастар
контрмәдениетінің басты ұраны – қайырымдылық, әдет-ғұрып ... ... ... ... Міне ... контрмәдениет ұсынған, алдын-ала
жоспарланған адам көп жағдайда адамгершілік заңдарына қайшы келетін ... және ... ... тұлғаларға өшпенділікпен қарайды, сондай-
ақ ондай адамдардың психикасында адамзатқа ортақ өнегелілік, руханилық
тәрізді құндылықтар механизмі әлі ... ... ... қорытындылай отырып, жастар ... ... ... өте кең ... ... болады. Жастар
әлеуметтік-мәдени топ ретінде қоғам ... өте ... ... ... ... ... ... шеңберінде еліміздің жастары
басымдылық танытуда. Сонымен қатар ұлттық мәдениетті белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... белсенді
болып, рухани қордан үлкен тәрбие алулары жоғары деп айтуға болады. Және ... ... ... ... ... мәдениетіне көңіл бөліп,
сол мәдениетке ену ... ... ... деңгейінде жастарымыз
тәрбиеленіп жатыр ма деген үлкен ... ... ... ... өмірдің айтарлықтай жаңа және көпжақты құбылысы болып
табылады. Субмәдениеттің болуы қоғамның социомәдени ... ... ... бір ... ... ... ерекшеліктеріне дейін бірнеше
бірнеше аспектілерде әсер етеді. Субмәдениет кез-келген мәдениет секілді
адамның әлеуметтік өмірін өмір ... осы ... ... Ол ... сүру ... құндылығына, дүниеге деген көзқарасын өзгертеді. Бірақ,
менің ойымша, жастар қай субмәдениет өкілі атанса да, өз ... ... ... ... ... Ал ... белгілі бір мүшесі атану,
жастар үшін тек үлкен қоғамнан ... ... ... дұрыс.
1. ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТ КЕҢІСТІГІНДЕГІ ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫ
1. Ұлттық мәдениет пен этномәдениеттегі жастардың рөлі
Қай ... ... оның ... ... ... ... тұратын
қуатты күштер: іргелі экономика, ... ... биік ... мәдениет, толыққанды тіл, озық ... ... ... ... ... ... ... өткеннен ғибрат, үзілмес дәстүр, жаңаға
бейімділік, үлкеннің имандылығы, жастың жасампаздығы, ... ... ... ... ... бір ... ... ұлы мен
қызын тұтас жұмылдырып тұратын биік те ... ... ... белгілі.
Бүгінгі қазаққа осы бір іргелі ... биік ... ... де ... аса ... болып отыр. Заман көші тез өзгеруде. Жаһандану процесі әр
халықтан аршынды қимыл-харекет керек ... ... жер ... ... өзіне тиесілі орнын алу, дүниедегі бар халықтар
сияқты, қазақ та оның ... ... ... бет-бейнесін
белгілейтін күрделі нысандардың бірі ... ... ... ... ... ... ұлт өз ... үнінен айырылады, тіпті шынайы ұлттық
қасиетін, біртума болмыс-бітімін де жоғалтып алуы да мүмкін [19].
Қазіргі уақытта бір ... мене ... ... ... интеграциялануы өте үлкен қарқын алуда. Ұлттық әлем әрбір адам
үшін оның үй-іші, жақын туған-туысы ... ... ... ... ... ... нұр-сәуле төгіп тұратын шапағатты да шұрайлы өлке. Сондықтан
да әрбір адам үшін ... ... ... ... осы бір шапағатты әлемнен
нәр-қуат алып отыру-шын адамдықтың, адамдық қасиеттің үлкен бір белгісінің
бірі. ... адам ... бір ... ұлы ... қызы ... сияқты
белгілі бір халықтың ұлы немесе қызы. Ол адам қандай ... ... оны ... алыс ... алып ... ... ол ... түпкі ұлттық
негізінен айырылып қалсын, соның өзінде, ол адамның ... сол ... ... ... ... қалады, сол түпкі ұлттық негіз бәрібір оның
адамдық болмыс-бітіміне өз әсерін тигізіп тұрады. Ұлттық рух, ... ... ... ... небір заман талқыларына ... ... ... ... күні ... ... ... дәлелдеп отыр.
Ендеше ұлттық болмыс-бітімге қатысты мұндай құбылыстарға немқұрайлы қарауға
болмайды. Қайта осындай ұлттық асыл ... ... ... тығыз ұштастырып, бірге қадірлеп, құрметтеп, бірге дамытып
отырса одан ... ұлт та, ... ... та көп ұтар еді. ... ... ... адамгершілік үлгілерінің жиынтығы, ол-дүниені игеріп
қана қоймай, оны жүйелі игерудің, жаңарудың, өзгертудің құралы [20, 89 ... ... ... өмір ... ... ... ... жаңартудың жаңа үрдісі қалыптасатыны анық. Жаңа ... ... ... ... ... жолы мен мақсатын айқындайды. Рухани өмірді
қайта ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени даму
жолы дегеніміз, ең ... ... ... баса ... аудару,
прогресшіл халық дәстүрлері мен әдет-ғұрпының ... ... ... ... ... ... байлықтарға қайтып оралу,
мәдениеттің ... ... ... ... ... барлық ұлттық
мәдениеттердің дербестігін мойындау. Бұл ... ... ... ... тарихи атауын берген халықтың ... ... ... тиіс, өйткені ол Қазақстаннан басқа еш жерде шын мәнінде түлеп,
қажетінше дами ... ... ... ... ... ... мемлекеттеріне біріккен миллиардтаған саны бар жүртшылық. Олардың
бәріне ортақ нәрсе-мәдениет, адам баласының ... ... ... ... ... рухының көрінісі ретіндегі мәдениет. Бұл
әлемде абсолютті бірдей екі адам болмайтындығы секілді ... ... ... те ... ... ... адам өмірден мән мен ... ... ... деп ... ... – бұл ... біркелкі дамуындағы заңдылықты баспасы
(ступень). Әлемдік мәдениет – бұл, ... ... ... ... ... ... адамзаттық идеалдарға ие ең ... ... ... Әлем ... соң, ... ... ... Ұлттық мәдениеттер мәселелері, мән-мағыналары ... ... ... байланыстары қазіргі ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Яғни, қазіргі
кездегі өркениетті, ақпаратты, постиндустриалды деген ... осы ... ... ... мәдениет әрбір ұлттық мәдениет сияқты қазіргі ... ... ... ... ... өмір сүріп жатыр. Жаһандану кеңістігінде
руханилық және ... ... ... көрсеткен ел, мемлекет,
халық, ұлт өмір қиындықтарына төзе ... ... ... ... мүмкін, яғни,
басқа мемлекет, халық, ұлт құрамына сіңіп ... ... ... шын ... ... іс-қимылы ешқашан ұлтсыз
мәдениет жасауды мақсат етпейд, қайта оларды сақтап, көбейте беруді, рухани
өмірдегі ұлттық болмыстың одан әрі ... ... үшін кең ... ... бір ... ... ... мәдениетінің дамуына өріс
ашады. Қазақстан Республикасы ұлтаралық татулықты сақтап ... ... пен ... ... ... ... ұтымды тәжірибесін
қалыптастырды. Мұндағы ұлтаралық толеранттылыққа қол жеткізуіміздің басты
себебі қазақ ... ... ... ... керек [21].
Қазақ мәдениетінің жаһандану кеңістігіндегі инновациялық үрдісі
заманнан заманға, ... ... ... ... ... айрықша жаңа
үрдіспен жүріп отырған үздіксіз процесс болатын. Қазіргі уақытта да осы
үрдіс өз ... ... ... ... ... демократия жүйесін басшылыққа алған қазақ халқы
өзіндік, ата-бабадан мұра болып келе жатқан шынайы ... ... ... бара ... ... осы жерде ескеретін жай – бұл 300 жылдай уақыт
бойы қазақ халқы орыс патшалығының бодандығы болды, ал бұл ... ... ... ... жоқ және ... ... ұлттық және қоғамдық сана-
сезіміне әсер етпей қойған да жоқ. Осыншалықты ұзақ уақыт бойы ... ... ... ұлт ... уақытта да өзгелер не айтар екен
немесе не істейді екен деп алаңдап, солардың көңілін алдын-ала ... ... бұл ... ... ... ... қазіргі уақытта, – жаһандану
процесі өршіп ... ... ... ... ... ... ... болмаса да, айырылып отырғанындығын көрсетіп
отырғандығын мойындайық. Мұндай күймен ... ... – Әлем ... ... ... бар, ... ... айтқанда «біреудің етегін ұстап, жетегіне
кету» ... ... ... ... мәңгүрт ұлтқа айналуы әбден мүмкін.
Сондықтанда, ұлттық мәдениеттің ... ... ... ... ... бірде-бір таза ұлттық мәдениет жоқ, болуы да ... ... біз ... ... ... те таза ... оған ... десек шындықтан алшақтап кетеміз. Түптеп келгенде, мәдениеттің
құндылығы мен ... – оның ... ... ортада, аралас-құралас
қоғамдық қатынастарда өзгеріп, өңделіп, жаңарып отыруында, ... ... ... ... ... мәдениеттің қайта өрлеуі екі негізгі талаптарға ... ... ... мәдениет өзіндік даму амалы мен өзіндік даму қабілетін
анықтауы тиіс;
Ол қазіргі ... ... ... ... ... және ... ... жасалмай, керісінше, оған демеу беріп, сыбайласып,
онымен іштесіп модернизациялануға ұмтылуы ... ... бір ... ... ... ... құндылықтар, сенімділік, ... ... ... етуші мәдениет деп атайды.
Үстемдік етуші мәдениет ұлттық немесе этникалық болуы ... ... ... ... – белгілі бір күрделі ұйымдастырылған; және
белгілі бір мемлекет азаматтарының санына байланысты.
Этникалық мәдениет – ... өмір сүру ... және ... ... мәдениет белгіліерінің жиынтығы.
Жастардың ұлттық және этномәдениеттегі орны қандай деген сұрақ қазіргі
жаһандану кезеңінде өте актуалды болып отыр. ... ... ... ... өте ... Қоғамда әр ... ... ... танытып жүрген жастарымыздың ұлттық мәдениетті
көтеруге деген ықпалдары оң көзқарастар деңгейінде. Ұлттық ... ... ... ... тығыз байланысты ұғымдар. Жастарға
этномәдени білім беріп, ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыру ата-ана мен
педагогтардың үлесінде.
Отансүйгіштік - азаматтық санамен қалыптасатын қасиет. ... ... ... қаруланған, аға ұрпақтың қалдырған ... ... ... жері мен ... ... ... құндылықтарын
бойына сіңіре білген, ақыл мен парасаттылығы жетілген, жеке мүдде мен
болашақ үшін жауапкершілікті ... мен ... ... ... ... ... ұлтжанды саналы азаматы болуды талап ететін ... ... ... ... беру тұжырымдамасында «Бізге
қажетті - жаны да, қаны да қазақы халықтың тілі мен ... ... мен ... ... ана сүтімен бірге сіңірген, егеменді елінің еңсесін
көтеруді азаматтық ... деп ... ... ... - деп ... ... елдігі мен бірлігін сақтайтын ... ... ... ... салаларының алдындағы негізгі міндеттердің бірі.
Тарих тұңғиығынан Қазақстанның мәдени қазыналарын тауып, бүгінгі
ұрпақтың ол ... ... ... ... ... саласындағы
білімін дамытуға ұсынған еліміздің ғұлама ғалымдарының қажырлы еңбектері ... ... ... асыл ... ... ... ... адам» ескерткішінен бастап, Орхон-Енисей
тас жазулары, кең байтақ жеріміздің әр аймағынан табылып жатқан ежелгі
мәдениет ... көне ... ... ... ... туындыларының үлгілері – осының бәрі ... ... ... ... әрі ... ... рухани білім көзіне айналды.
Еліміздің егемендігімен бірге, халықтық тәлім-тәрбие ... оны ... ... ... ... сол мазмұнды
жүзеге асырудың басты құралы – этномәдениет қазыналары.
Қазақ халқы ұрпағының «Сегіз қырлы-бір сырлы» ... ... ... бойы ... ... мәдениет құндылықтарының тәлімдік
мүмкіндіктерін тиімді пайдалана ... ... ... ... ... ... халқымыздың - әдеби, музыкалық, кәсіби, тұрмыстық
фольклорлары құрайды. Халқымыздың ауыз ... ... ... ... үлес қосты және әлі де үлес ... ... ... ... ... көптеген мақал-мәтелдерінің мәнділігімен,
мазмұндық өткірлігімен аса құнды қазына. «Өнер алды - қызыл тіл» ... ауыз ... ... ... ... ... халықтың
өмірі мен тұрмыс-тіршілігінің алуан түрлі жақтарын ... ... ... ... ... ... болатын асыл мұра қалдырған. Сол бай
құндылықтардың ... ... ... мұра - батырлық дастандар.
«Алпамыс», «Қобыланды», «Қамбар батыр», «Едіге», «Сырым батыр» ... ... ... ... ... елін, жерін сырт даулардан
қорғаган Қабанбай, Бөгенбай, Наурызбай сияқты мыңдаған қазақ ... ... ... өз халқының мүддесі, арман-тілегі, туған жері
үшін жан аямаған батырларға деген ... ... ... жан дүниесінің беріктігі, ерлігі мен патриоттық қасиетін ... ... «Қыз ... ... «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» және т.б.
лиро-эпостық жырлар ... ... ... адамгершілік пен махаббатті
паш ететін, халқымыздың этномәдениетінің асыл қазыналары.
Қазақ халқының ... және ... ... жырлаған
халықтың Отан-анаға, туған жерге, көз жетпейтін ұлан-байтақ қазақ даласына,
оның табиғат байлығына деген ... ... және ... ... ... ... да қай кезде болмасын жыршылар, күйшілер,
өлеңші-әншілер қазақ халқының музыка ... ... мен ... ... ... ... ... айрықша
маңызды роль атқарады. Олар өздерінің дидактикалық әндерінде ... ... ... ... ... ... ... шығатынына сенуге, жамандықпен күресе білуге, жақсы атаулыға ұмтылуға
дәріптеп отырды. Бұл ретте, музыка теориясын зерттеген, ... ... ... Әл ... күй ... Қорқыттан бастап Құрманғазы,
Дәулеткерей, ... Дина т.б. ... ... ... ... ... Абай, Жаяу Мұса , Майра, ... ... т.б.); ... ... өнері саласындағы мәдениетінің эстафетасын
жоғары көтеріп, бүкіл әлемге паш ... ... мен ... Е.Серкебаев, Р.Бағланова, Б.Төлегенова, Нақыпбековалар,
М.Бейсенғалиев, ... ... ... ... ... ... ... тұтамыз.
Қазақтың этномәдениеті құндылықтарының бір саласы - халықтың кәсіби
және ... ... ... ... ... ... ... саятшылығы, ағаш, тері, жүн ... ... ... өнері т.б. сан-алуан өнерлері. Әсіресе, халық
данышпандығының бар асылын бойына жинаған сәндік-қолданбалы ... ... ... өмір ... ... поэтикалық және басқа
эстетикалық дәстүрлер ... ... ... мен ... ... этномәдениетінің қайнар көзі. Бұл ... және ... ... ... ... ... мен ... мәдениетінің құндылықтарын сақтауға,
игере отырып байыта түсуге жетелейді.
Н.Елікбаев ... ... ... ... ... ... оның ... табиғатын, құрылымын, тарихы мен әлеуметтік-
мәдени негіздерін анықтай ... ... сана мен ... ...... ... қазақстандық патриотизм мен ұлттық тәрбие – рухани
топтасудың тірегі ... ... ... ... ... мен
келісімін жетілдіру арналарын анықтаған.
Қазақ топырағында этномәдени білім ... туын ... ... Ағартушы этномәдени білім беру мазмұнында қазақ ... ... ... арқылы балалар мен жастар тәрбиесінің әлеуметтік –
тарихи тәжірибесін әсерлі көрсете білді. Ол: ... ... мен ... деп ... - ... де артық тілден көрініс табады. Өткенді
қастерлеу және аңыздардың молдығы - ... және Орта Азия ... ... ... ... ... араб тіліндегідей жасама бояу
сөздер жоқ, ол нағыз таза тіл».
Ы.Алтынсариннің пікірінше, ... ... ... ... балаларды ата-баба салт-дәстүрлерін сыйлауға, адамдардың ойлары
мен әрекеттерін дұрыс түсінуге ... ... ... талғамдарының және т.б. қалыптасуына септігін тигізеді. «Қазақ
баласы ортаны ғылыми танып-білмеді; алайда ол өзін ... ... ... көп ... ... ... жақсы бағыт ала білді; ол
атқа жақсы шапты, садақтан дәл ... ... ... айтысына қатысты;
ертегішілерді тыңдады. Қазақ баласы ... ... ... ... ... ... қабылдап, естерінде
сақтады».
Абайдың этномәдени білім беру ... ... ... - ... ... адамның баласы бол... жақсы көпке ортақ, ... ... ...... гуманистік ой-пікірді қуаттау болды. Абай адамды
тұтас жеке ... ... ... ... ... идеясын ұсынды.
Қазіргі таңда, қазақ тілі өзіндік ерекшелігі бар ... ... бара ... ... ... мұндай жағдай қазақ жастары арасында
орын алуда. ... ... ... себебі неде? Көп себептердің бірі –
қазақ тілінде әдеби және ғылыми еңбектердің аз болуы, ... бар ... сын ... Яғни ... оқу ... студенттері сабаққа
дайындалғанда бар әдебиеттерді пайдаланады, ал олар болса – бұрынғы Кеңес
Үкіметі кезінде жазылған ... ... ... ... ... ... ... ағымының талаптарына сәйкес жазылған әдебиеттерді
түсіну көп уақытты және шыдамдылықты ... ... Ал ... әр ...... ... жастар көп уақытты өткізбей сол
«сапасыз» әдебиеттерді оқып немесе жаттап, балл ... ... ... ... ... ... ... келеді, олардың жастық кездік мақсаты сол.
Олардың, ... ... еш ... жоқ. ... ... ... ... өмірлік үрдісі болып отыр.
Бүгінгі жастардың тілге деген ... мен ... ... ... жауап издеудің өзі өте қиын. Біз сөз етіп отырған мәселелер елдің
ертеңі саналатын ... ... ... біле ... ... Оны Алматы қаласы әкімдігінің Ішкі саясат басқармасының Қазақстан
социологтарының қауымдастығымен бірлесіп жасаған студент жастар арасындағы
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жастарының
90 пайызы өз тілдерін жетік біледі. Ал қалғандары белсенді оқып-үйреніп
жүр. Тілді ... ... ... жас жоқ. «Өзіңізді Қазақстанның
патриоты санайсыз ба?» деген сұраққа қазақтардың 55,3%-ы, орыстардың ... өзге ұлт ... 48,5%-ы ... түрде «иә» деп жауап берген. Ал
«Өзіңізді қайсы діни конфессияға жатқызасыз?» деген ... ... ... оның ішінде қазақтардың 96,1%-ы, орыстардың 17,0%-ы, ... ... 82,7%-ы ... ... ... Сұралғандардың бәрінің 52,3%-
ы, оның ішінде қазақтардың ... ... ... өзге ... 39,7%-ы өздерін қазақ тілін еркін меңгергенмін деп санайды.
Барлық сұралғандардың 43,4%-ы ... ... білу ... деп ... берсе,
алайда қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрін жалғастыруды 17,3%-ы ғана
қолдаған. Демек, жастар тілге ден ... ... сөз. Егер ... ... ... жастар екендігін, Қазақстандағы студенттердің ... ... ... ... ... ... ... сенуге болады. Тек
қынжылтатыны, жастар ... ... ... ... ... ... ... арасында соңғы кезеңде батыстық мәдениетке жалаң еліктеудің,
жат діннің ықпалында кетудің етек алып бара жатқанын айтпауға болмайды.
2.1. Ақпараттық ... ... ... ... ашық ... жүйе ... адам өмірі ақпаратпен тығыз
байланысты. Өйткені ақпаратқа деген қажеттілік адам өмірінде ... ... ... ... Н. ... және ... де ғалымдар
мета қажеттілік деп атаса, ал В.А. Уаханов интегративті қажетттілік ретінде
санап, шығарылған және ... ... ... ... және ... үшін ... ... жүзеге
асырылатындығын көрсетеді. Ақпарат адам үшін ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сыртқы ... ... және ... ... қасиеттерін тұлға өзінің өмірлік
тәжірибесінде ғана емес, ... ... ... де ... [23, ... тәуелсіздігінің аясында дамыған сайын жастарға тәрбие және ... ... ... ... ... ұмтылыс күшейе түсуде. Қазіргі
кезде жастарға ... беру ... ... ... философиялық маңызы
бар. Жастарға құндылығы жоғары тәрбие беруде оқыту процесі мен ... ... ... ... да ... беру мен тәрбие процесін бір-бірінен
ажырамастай қарастыру қажет. Тек ғана осы бірліктің негізінде елге ... ... ... жас ұрпақты қалыптастыруға болады. Тәрбие-
адамның өмірлік іс-әрекетінің ... бір ... ... ... ... ... ... біткеннің парқын түсініп, ұғынуға келгенде адам
мейлінше зерек болуға тиіс, ол, ол ма, ... ... ... адам ... ... болуға тиіс, жаратылысы бойынша ақиқат пен оның күрескерлерін,
әділеттілік пен оның жақтастарын сүйетін болуы ... ... ... ... ... ... ... ол әдеп сақтап, инабатты болуы тиіс, жақсылық
пен әділеттілікке оңай бағынып, жамандық пен ... көне ... ... ... ... ... жөн. Оның үстіне адам өзінің табиғи
бейімділігіне сәйкес келетін заңдар мен ... ... ... ... өзін ... ... дін ... көзқарастарында кәміл сенімді
болуы, өзінің діні (парыз) ... ізгі ... ... ... де, там-тұмдап та бұзбауы қажет, бұл ретте баршаға мәлім ... деп ... ... ... ... және ... мәлім бойынша
оңды деп танылған әрекеттерге қарсы шықпауы керек» деген екен [24, 367-368
бб.]. Шынында да ... ... ... ... ... ... ... тарихи, мәдени байлығына назар аударған жөн. Сонымен қатар
бүгінгі таңдағы ұлттық құндылықтар мен ... ... ... ... білуіміз керек және тарих қойнауында пісіп жетілген
озық үлгі болатын салт-дәстүрлер, қазақ ойшылдарының даналық ... ... төл ... ... ... жөн. Жастарға тәрбие беру мәселесін
терең зерттеген және сол жайлы ... атты ... ... еңбек
жазған Мағжан Жұмабаев былай ... ... кең ... ... да ... бір жан иесіне тиісті азық беріп, сол жан иесінің дұрыс
өсуіне көмек көрсету ... сөз. Ал ... ... туралы айтқанда, адамның
баласын кәмелет жасқа толып, өзіне-өзі қожа болғанша тиісті азық беріп,
өсіру ... ... ... [25, 13 б.]. Ал ... ... ... Ә. ... тәрбие түрлерін былайша жіктейді: «Тәрбие туралы
ұғымдар ... ... ... тәрбие теориялары айқындайды.
Педагогика тарихында авторитарлық (беделдік), сенсорлық (сезіндіру), еркін
тәрбие, прагматизм ... ... ... ... ... ( ... ... неотомизм (дінге байланысты тәрбие
беру), ұжым арқылы тәрбие ... ... ... ... ... ... демократизм (көпшілдік) теориялары
белгілі» [26, 16-19 бб.].
XXI ғасыр-ақпараттың ... ... ... Бұл ... ... ... байланысты. Сондықтан да қазіргі заманғы
өркениетті ... ... ... деп ... ... ... ... ортасынан бастап мазасыз Клод Шеннон таза ... ... ... ... ... ... шеңберінде оңды-солды
пайдалана бастағаннан біраз кейін Норберт Винер әріптесінің ... ... адам мен ... бар ... анықтайтын іргелі ұғым ретінде
түсіндірді. Онда табиғаттағы мақсатқа бағытталғандық, мүдделілік тұрғысынан
алғандағы ақпарат өркениеттің мағыналық ... ... ... ... технологиялық революция, төңкеріліс туралы алғаш пайда бола
бастаған хабарламалар Д.Белл, Ж.Ж. ... Т. ... ... ... ... ... ... қоғам» терминін
ғылыми қолданысқа енгізеді. Ақпараттық қоғамға қатысты Ж.Ж ... ... ... деген 1967 жылы Парижде жарыққа шыққан
кітабына назар аударалық. Оның айтуы бойынша, бұдан ... ... ел ... ... ... оның табиғат байлығына, оның индустриясына
тәуелді болмайды, оның адами қор ... ... ... «Ақыл-ойдың
қиялдау, ішкі түйсік, шығармашылық идеялар сынды қасиеттері ЭЕМ (электронды
есептеуіші ... тән жады мен ... ... ... ... ... өзіне керемет әріптес табады. Осы ... ... ... даму ... ... ... дейін көрмеген өзіндік
әлемді жасақтайды» [27]. ... ... ... ... және ... ... орны мен ролін түсінуге көмектесетін
әмбебептандыру ... ... ... ... ашық ... ... беру жүйесінің, ақпараттық технологиялардың рөлі ... ... Ол ... ... өте ... ... ... құндылығын бағалауға, ақпаратты өңдеу және оны қолдана алу
дағдылар мен ... ... ... ... ... ... ... ағында жас адамдардың сана-cезімі мен психикасына ... сол ... олар ... дүниетүйсіктері мен дүниетанымдарын
өзгертеді. Бұқаралық коммуникация құралдары өзінің мазмұны бойынша мүлде
бөлек ... ... да, бұл ... ... күйлеріне өзінше
әсер етеді. Шексіз еркіндік, күш көрсету алдыңғы орындарға шықты. Әрі осы
аспектіде алынған ... ... ... ... ... келе ... ... қалыптастырады да, соның нәтижесінде
оң, сондай-ақ келеңсіз ... да ... ... ... атап ... ... ... сірә, Интернеттің
қызметтерін пайдаланбайтын бірде-бір ел жоқ болса керек. ... ... ... ... ... ... қол жеткізудің
сауатты және сауатсыз, бай және кедей адамдардың, еркектер мен ... мен ауыл ... ... ... ... ... ... Тағы бір бөлгіш сызық-ағылшын тілін білу, осы тіл сайттардың,
компьютер графикасы мен ... 80% ... ... ... адамдарды бөлетін жаңа, көзге
көрінбейтін, бірақ қауіпті тосқауылдар ... ... ... ... қол ... адамдарды біріктірсе, оған мүмкіндіктері ... ... екі ... ... ... ... Оның ... білімі, ақпараттың кең көлемдерін әрі ... әрі ... ... ... осы ... ... құралдары бар дәулетті адамдар үшін
болса, екіншісі-Интернетке шығуға мүмкіндіктері жоқ, сондықтан ескірген
және ... ... ... ... ... әдістері мен тәсілдерін
пайдалануға мәжбүр адамдар ... Осы екі жүйе ... ... нәтижесі көпе-көрінеу: ақпарат пен коммуникацияның қазіргі
заманғы жүйесінің басымдығы одан ... тең ... ... ... Соның нәтижесінде ғаламшардағы лайықты табыстары, білімі
мен осы заманғы байланыс құралдарына қол ... ... жоқ ... ... барған сайын шеттетіле де, технологиялық және экономикалық
прогрестен аулақтатылады» (Бекежанова Г.Б., 2005).
Қоғамдық-саяси ой сананың ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан алғанда атамекенді сүю, Отан-Ананы ... қамы үшін ... ет ... үндеуді, қалың әлеуметтің патриоттық
сезімін оятатын ... ... ... ... ... ... ... негізгі жазар тақырыптарының бірі. Өйткені
белгілі баспагер, ғалым Мұхтар Құл-Мұхаммедтің атап ... ... ... ... ... қазақстандық
журналистика тарихы деп білген жөн» [28].
Ақпараттар ... ... ... ... ... алаңдатушылықты
тудырып отыр. Себебі қабылданып жатқан ақпараттардың сапасының қандай екені
тағы бір ... ... Оның ... ... ... ... білу ... Он жыл сайын балаларға берілетін білімнің ... ... ... көбейіп отыр, ал ми жүйесінің жұмыс жасауымен ... ... ... ... ... белгісіз. Жалпы адам баласының миы шектен тыс
ақпаратты қабылдай алмайды. Сондықтан да ... ... сан ... ... ... зиянын тигізеді. Өмір ағымына ілесу үшін
жастарға тұрмыс-тіршілік, өмір ... ... мол ... ... барлық мәселені шешпейді. Батыс ықпалының әсері де ақпараттарының
мықтылығынан байқалады. ... ... ... ... ... үлкен әсер етіп отыр.
Жастарды тәрбиелеуде кітаптан алынған ақпараттардың берер тәрбиесі өте
үлкен. Ы. Алтынсарин «.... кітаптар шын білім беретін, ... ... ... ... оқу құралдарына жол салып беретіндігін» айта
отырып, «шығарғалы отырған кітабымыз көздеген мақсатына сәйкес болып» ... ... ... ... ... ана ... ... отырған
кітаптың орыс-қазақ мектептерінде тәрбиеленіп жүрген қазақ ... ... бола алу ... ... ... жалпы халықтың оқуына жарайтын кітап
кітап бола алу жағын» көздеу керек. Себебі, ... ... ... ... ... еркін; оның келешегі үшін оған тек сана-сезім жағынан жалпы
білім мен пайдалы өнерді үйрену керек болып ... [29, 70-72 бб.]. ... ... ... ... ... оқуға деген ынтасының төмен
болуы, кітапханаларға бас ... ... ... ... Бұның бәрі
Ғаламтордың пайда болуымен, оны қолданудың оңай әрі тиімділігіне байланысты
болып отыр. Өйткені Оқу ...... ... тапқан ең ғажайып
құбылыстардың бiрi. Адамның өзiн-өзi сапалық жетiлдiруiнiң бұдан ... һәм ... ... ... Және оны тек ... ... ... байланыстырып, шектелудiң қажетi жоқ. VI - VIII
ғасырларда тасқа қашалған түркi жазулары да ... ... әр ... ... ... ... ... Адамзаттың ғасырлар бойы жинаған бiлiм-ғылымын
игеру оқу арқылы келетiнi мәлiм. Оқу процесi адам ... ... ... ... ... ... ... түгел  қамтиды. Оқу арқылы адам өзiн
интеллектуалдық тұрғыдан дамытады. өркендеу мен ... ... ... да оқу ... ... асырмаса, кемiтпейтiнiн жоғарыда
айттық. Жоғары технологиялар заманының адамға да, қоғамға да, ... ... ... ... бiрi - бiлiм мен ақпаратты барынша кең пайдалана
бiлу. Сауатсыздықтың кез келген түрi, ... ... мен ... кемшiлiктер тиiсiнше терiс әлеуметтiк және экономикалық
зардаптарға ... ... ... ... көрсеткендей, халықтың
жоғары дәрежеде сауатты болуы ел ... ... ... ... сапасын көтерiп, бiлiм, ғылым және мәдениеттiң жедел дамуына ... ... ... ... ғана ... ... ... нақтырақ айтқанда, кiтап оқудың қадiрi қаша бастағандай ахуал белең
алуы да құпия емес. Тiптi, «екiншi ... ... ... арнайы
термин айналымға енiп кеттi. Мысалы, АҚШ-та екiншi деңгейдегi ... 40-50 ... адам бар деп ... ... мен ... бұл ... әжептәуiр деңгейде. Ресейде де ... ... ... ... деп есептейдi. Бiр назар ...... ғана ... жазушылардың да селқостығы жөнiнде ... ... ... ... ... адам ... ... қана емес, тәрбиелiк фактор тұрғысынан ... да бар. ... ... Маклюин ХХғасырдың елуінші жылдары
бұқаралық ақпарат құралдарының адамзат қоғамына ... ... ... ... бірі боп ... ... бері «Торонтодан шыққан
пайғамбар» электрондық ... ... деп ... ... ... сөздәйек ретіндегі үзінді цитаталар қанатты сөз
қатарына еніп ... ... бірі ... тұра сала ... ... ... алыс Америкадан ен ... кеп ... ... ... арадағы алыс шақырымдарды жақындатқан әлемдік
Интернет жүйесіне рахметін айта отыра ғаламшардың «бір ... ... ... ... ... риза ... арғы жағында не болып қалғанын
бір екі минуттай кідірісте білу ... ... ... ... де осы ... ... галактикасы» деген де оның
еңбектерінен шыққан тезис. Сондықтан да кітап ... өз ... ... ... оқырманның кетуін осы күні біз ... ... ... ... ... элементтері келуі ата-ананың
жанұядағы ролін одан әрі өзгертті. Бала толықтай ақпаратпен мәдени ... ... ... интернеттен алатын болды. Ата-ананың қамқорлық
жасаушы, әсіресе қаржылық қамтамасыз етуші функциясы алдыңғы орынға ... ... ... ... жүйе жанұяның әлеуметтік статусын қолдауға
тырысты және дәстүрлы қазақ жанұясының құндылықтары әлі боса да сақталды.
Бірақ нарықтық ... ... ... ... ... ... бала ... тәрбиелік функциясын шектеуге алып келді. Қазіргі
қоғамда қазақ баласының жаһандану дәуірінде қалыптасушы мүлдем жаңа ... ... ... да ескі ... әдістер мен көзқарастар, ескі
мораль үшін қабылдауға қиын бола түсуде, ұлттық құндылықтар заманға ... ... ... ... ... емес. Оның өзі
жас ұрпақ тарапынан ұлттық мәдениетке, салт-дәстүрге ... ... ... ... бұл батыстың тәжірибесіне ... ... ... алып,
біздің қоғамда техникалық жетістіктерді шектеу ... сөз ... ... ... ... өйткені шектеу мен тыйым салу ендігі бәсекелестіктің
жолы емес. Қазіргі бұқаралық ... ... ... күрделі қатынастар пайда болуда, ең біріншіден дәстүр бойынша
қоғамның негізі, ... ... күш, ... ... немесе
аға ұрпақ деп саналады, бұл қағида қоғамның барлық ... ... ... ... ... ... ... талаптың бірі болды, жалпы үлкендер-
үйретуші, жастар-олардан үйренуші деген түсінік логикалық сипаи алды. Бірақ
қазіргі ... ... және жас ... гөрі ... ... және қазіргі
қоғамның бет алысы, мәдениеті, ... ... ... ... ... рухы оларды тәрбиелеуші, негіз беруші бастау. Кітаби мәдениетте
тәрбиеленген ұрпақ жаңа үрдістерге қиналып бейімделеді, ал жаңа ... ... тез ... және дәстүрді бұза отырып үлкендер жастардан үйренуге
мәжбүр. Ұялы телефон, компьютер, интернет, күрделі ойындар, сленг ... ... ... ... ... ғаламдық бұқаралық мәдениетке көбірек
бейімдігін дәлелдеуші фактілер. Ортаңғы және үлкен ұрпақ өткен ғасырдың
аяғында ... ... ... ... ... ... ... үлкен
тарихи оқиғаға-тәуелсіздікке өз үлесін қосты, желтоқсан оқиғасына белсене
қатысты, бірақ қазі ргі таза техногендік ... ... ... ... ... ... ... өзгелеу, бұл ұлттық идентификациялау
үрдісінің қалыптасуына өзінің кері әсерін тигізуі мүмкін. Бұл жас ... ... ... елге ... ... болып табылады. Қазақ
баласының соңғы жүз жылдықтағы тағдырына ... ... ... ... ... ... болып шығады немесе жоғары
технология адамгершілік нормаларынан да жоғары болып ... М. ... ... атты ... ... мен оның ... ... жарты
адамдар» тарауынан жалпы және рухани деңгейі төмен, ... ... ... ... «бар ... материалдық игілікке тоқталар» ... ... ... ... ... Поэма антитехникалық,
антибатысшылдық сарынында жазылған, руханилықты қорғаушы ... ... ... ... ... ... ... болса зиян әкелетініне баса
назар аударады:
«Қайтсек екен, мониторкөз, компьютербас, жас талап,
Білім+рух болуы үшін ажырамас қос ... ... де ... ... әрі нұрлы жетегің.
Білімнің де адамзатқа зияны бар екенің
Кім ойлапты құдай-ау, егер ұры қаншама,
Зор білімнің қулығына қару етсе жан ... елге оның ... ... да ... ... рухани кедей адамдарды техникалық өркениет өкілі санап
қана қоймайды, олардың басын осы ... ... ... ... ... «робот түйсік арқаланған, мейірімі тұл ... деп ... Оның ... ... ... рухы ... болуы
олардың батысшыл болуымен байланысты. Оларға ықпал еткен батыстың мәнді
мәдениеті емес, батыстық даңғаза өнер, соған ... ... [30, 50-51 ... ... ... ... арттыру бағдарламалары мектеп
қабырғасынан оқытылып, жастардың компъютермен ... ... ... ... ... ... сауаттылықтың бұқаралық
сипат алуы, жаңа көзқарастардың пайда болуына және ақпараттық қатынастарды
қалыптастырды.
Ақпараттық мәдениетте ... ... ... ... ететін
интернет технологияларымен көпшілік жастардың ... тыс ... әсер ... ... ... ... Қазіргі жағдайда
виртуалдық жүйеде саналы түрде дұрыс қатынасты қалыптастыру тұлғаның және
мемлекеттің ... үшін ... ... ... ... ... аспектіде қарастыру-тұлғаның
ақпараттық көзқарасын ... ... ... ... ... ... ... ақпаратық жағдайдың күрделілігіне
қарай ақпараттық мәдениеттілікті жетілдіру қажеттілігін түсінуге жол ашты.
Ақпараттық мәдениеттілік деңгейі тұлғаның ... ... ... орын ... ... ... деңгейі әртүрлі қажетті
білімдердің жиынтығы арқылы ... ... даму ... ... ... ... ... оның қоғамдық әлеуметтік баспалдақта өз
орнын табуға және қабілеттіліктерін жүзеге асыруына мүмкіндік береді [31, 7-
8 ... ... ... ... ... әртүрлі ақпарат
көздері зор роль ... ... ... ғалым Л. Ахметова
патриотизмнің қазіргі тұрпатына сипаттама бергенде ... ... ... үрдістен ада табиғатын еске салады. Ал, бұқаралық ақпарат
көздерінің патриотизмді қалыптастыруда басты алғышарттары бар. Саясаттанушы
ғалым Д. ... ... ... ... ... ... ... сезінуіне, абыройын жоғары ұстауына, еркіндікке,
әлеуметтік әділеттілікке ұмтылысына, саяси процеске салауатты, ... ... ... [32, 140 б.]. ... ... ... ақпарат
құралдарының, әсіресе, қазақ тілінде шығатын газет пен журналдардың
жастардың ... ... ... ... ... мәселелер өте
маңызды. Бұл ретте саясаттанушы ... Ә. ... ... Ғ. ... ... атап өту ... ... Г.
Ибрагимова өзінің ақпарат құралдарының қоғамның саяси құрылымындағы орны
жайындағы еңбектерінде [33, 28-31 бб.] дәл ... ... ... ... рух ... жетістіктері мен кемшіліктеріне
тоқталады. Көршілес елдердің ақпараттық экспансиясы жас ... ... ... насихаттаудың құралына айналды. Ақпарат көздері
идеологиялық қызмет атқарады. Бұқаралық ... ... ... ... ... және ... әдебиеттер жатады. Сол
себептен де оларды бұқара көпшілікке идеологиялық әсер ... ... ... ... ... ... ... саяси
хабарламалар, халықаралық жағдайлар қарастырылған дәрістер, ... ... әсер ... Сонымен қатар университет секілді жоғары оқу
орындарында ... ... ... ... ... ... тәрбиелік шараларды жүзеге асыруда маңызды болып келеді.
2.2 Ұлттық мәдениет рухына сай жастарды тәрбиелеу
Ел президентi Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... пен ... ... саяси, идеологиялық, дiни, этникалық немесе
таптық мүдделердi бiрiктiруге бағытталған ұлттық салт-дәстүрлер мен ... ... ... деп ... ... ... ... рухта тәрбиелену мәселесі аса маңызды.
Қазақ жастарының келбетін тәрбиелеу дегеніміз – бұл мұғалім ... ... ... ... ... өздігінен білім алуда
іске асатын ата-ананың көмегімен, жастардың жеке көзқарасы, адамгершілік
нормасы, жалпы мәдени ... ... ... ... ... іс ... арқасында іске асады деп білеміз [34].
Қазіргі кезде жоғары оқу орындарында тәрбие беру ... ... ... ... және ... ... ... мінез-құлқын қалыптастыруды көздейтін тәрбиенің формалары мен
әдістерін жетілдіруді талап етеді. Бұл бүгінде байсалдылық, ... ... ... ... ... ғана емес, өнегелік, тәрбиелік
көрсету қажет болып отырған уақытта аса маңызды.
Әрбір халықтың тарихи өмірінде қол жеткізген ең ... ... ... және ... ... ... ... нормалар) үлгілері бар.
Сондықтан да әрбір жаңа ұрпақ үшін ... ... - ... ... ... ... ... Өйткені, мұнда тәрбиенің негізін замандар бойы
қалыптасып келген асыл ... ... және биік ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып жататын, адамның адамдық
қасиетін нығайтып, әрі асылдандыра түсетін, халықтың даналық ... ... ... ... мен ... ... ... – адам өмірінің алтын арқауы. ... ... ... ... ... ... қайта солармен
үндесіп жатады. Бұлар бір-бірін байытып, құнарландырып ... ... ... нәр ... адам – рухани бай адам. Күлтегіннен, әл-
Фарабиден, Дулатиден одан беріректе Абай және ... ... ... ... ғалымдардың барлығы да ұлттық тәрбиеге ... ... ... Халық ертегілерін түрлендіріп, көңілге қонымды, қызық
етіп өлеңмен өңдеп ... ... ... ... жақсы жалғастырып,
біздің заман балдырғандарының ой-қиялдарына әдемі әсер ететін көптеген
ертегілердің ... ... ... берді. Мұндай ертегілер ... ... ... мен ... кеңейе түсуіне, тілінің
ұстаруына пайдасын тигізіп, жақсы қасиеттерді игеретінін аңғарамыз. ... ... тіл – ... мен ... ... ... меймандос, иманды,
дана халқымыздың әдет-ғұрпы, әдебі, дәстүрі, салты тек ана ... ... ... ... ... ... ... зор себін
тигізіп келеді. Оған ешбір «ғаламдастырудың» қажеті жоқ. ... жеке ... оның ана ... ... ... ... ... да
ұлттық тәрбие бала ана құрсағында жатқаннан басталады. Ол тәрбиелік ... ... ... Біліммен тәрбие – біртұтас. Ұлттық тәрбиені
мемлекеттік рәсімге айналдыру керек. «Ел ... ... ... ... ... ... М. Әуезов текке айтпаса керек.
Тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... барлық тәрбие мәселесін, соның ішінде саяси
тәрбиелеуді де осы бір ... ... ғана ... деу ... ... ... философиялық, саясаттанулық, эстетикалық,
экологиялық, этикалық т.т. жақтары жеткілікті. ... ... мен ... ... ... ... шешуші маңызына
зор мән бере отырып, сонымен бірге белсенді қалыптастырушы фактор ... ... тән ... ... ... бағытында арнайы
ұйымдастырылған әрекеттерге де үлкен көңіл бөлінеді. Яғни, тәрбиешінің өзі
тәрбиелі болу керек. Тәрбие ... ... ... ... ... ... шаралар болғандықтан, мұнда
обьектімен ... ... ... "Көп ... ... мен
"қалыптастыру" деген ұғымдардың мағынасын айырып жатпай, бірдей ... ... бұл ... келе ... ... ... деген ұғымға обьективтілік тән. Адамның, оның бойында белгілі
бір қасиеттердің қалыптасуы қоғамның, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... жүріп жатады, оған арнайы
жұмыстардың қажеті жоқ. Ал ... ... ол ... өздері қалаған
қасиеттерді орнықтыру үшін оларды қалыптастыру процесін басқару қажет
болған ... ... ол ... бір ... ... ... ... [35, 4 б.]. Жастарды саяси тәрбиелеу туралы айтқанда
бірден қойылатын мәселе осы процесстің стратегиясы мен оны жүзеге ... ... ... ... қатысты. Саяси-мәдени мағынасында
стратегия ұғымы тандап алынатын бағдарламалармен басты ... ... "Ел ... ... ... ... мәселе жан-
жақты талданып, негізгі стратегиялық бағыт айқындалды. Стратегиядағы "2030
жылға қарай Қазақстан Орталық Азия ... ... және өзге ... елдер
үшін үлгіге айналады" деген жолдар тек халықтың рухын ... үшін ... ... ішкі ... бен қуаттарымызды қатал
таразылаудан туған тұжырым бұл"- дейді Ә.Нысанбаев [36, 4 б.]. ... үшін ... ... құндылыкқа жатады. Әсіресе, жастарды отан
сүйгіштік рухта тәрбиелеу қыр-бедері көп ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін ескеру
қажет.
Ұлттық тәрбие туралы идея бүгінгі күн талабы мен өмірлік қажеттіліктен
туындап отыр. Қазақ елінің ... ... өз ... ... ... ... өмір сүруінің кепілі. Ол сөзсіз ұрпақтар қамы деген
ұғыммен үндеседі. Ел болу, ... құру ... ... ... ... келе жатқан ұлттық арман-аңсар. Ел болу – болашаққа ашылған даңғыл
жол. Сол ... ... ... ... ұлттық тәрбие арқылы жүруді
үйренсек, ешкімнен кем болмайтынымыз анық. Бұдан шығатын қорытынды – ұлттық
тәрбие идеясы ... ...... бен ... ...... деп ... керек. Яғни, парыз бен қарыздың түйісер
тұсы осы ... ... деп ... ... ... ... мемлекет
жасауға ұйытқы болып отырған этнос пен мемлекеттің мүддесі қатар ... ... біз ... ... кезеңде бүкіл адамзат баласы жасаған
өркениеттермен қатар дамуға тиіс мәдениеттің (қазақ ... ... ... ... ... баласының осы уақытқа дейін жасаған озық
тәжірибелері мен жетістіктерін қолдан келгенше түгел игеріп, қажетімізге
пайдалануымыз ... ... ... ... ... мен ... отыру да ұлттық тәрбиедегі негізгі қағиданың біріне
айналуға тиіс. Бұл үшін ... ... қай ... да жаңа дәрежеге, жаңа
интеллектуалды сапаға көтеріп алу тиімді. Бүгінгі қазақ ұлты – ... ... ... дала халқы емес. «Бүгінгі қазақ ұлты ... ... ... ... ... халық та емес; бүгінгі
қазақ ұлты – өркениет орталығы ... қала ... ... ... көп ... ... ... жағдайдан гөрі, индустриялық-
инновациялық мемлекет құруға көшіп отыр. Сонымен бірге «Мәңгі ел» ... ... ... ... Қысқаша айтқанда, ұлттық тәрбие –
ұлттық сана-сезімі жоғары ... ... ... ... ... беру ... құрамдас бөлігі. Мақсаты – ұлттық сана-сезімі
қалыптасқан, ... ... ... үлес қоса ... ... мен жалпы адамзаттық құндылықтарды өзара ұштастыра алатын толық
кемелді, ұлтжанды тұлғаны тәрбиелеу. Міндеті – мәдени-әлеуметтік ... ... ... ... – ана тілі ... ... ... тілі мен тарихын, мәдениеті мен ділін, салт-дәстүрі мен дінін
құрметтеу ... ... ... ... ... ... ... елінің индустриялық-инновациялық жүйесінің
дамуын қамтамасыз ететін жоғары парасатты ұлттық сипаттағы ... ... ... ... және ... рухани тұрғыда басқа өркениеттермен
бәсекеге қабілетті болуын қамтамасыз ету; қоғам мен адам, адам мен ... ... ... ... ... ... елімізде оқушы-жастарды бүгінгі күн талабына сай ұлттық тәлім-
тәрбие ... ... бай ... ... ... ... жинақталған ұлттық құндылықтарды зерттеп, ... ... ... үрдісіне пайдаланудың маңызы зор. Осы ... ... ... қабілетті жасөспірімдерді тәрбиелеу, ұлт тұрмыс-
тіршілігін өркендетуші сапалы да ... ... ... ... кең ұрпақ өсіру – қоғам алдында тұрған басты міндет. Әрбір ... даму ... ... қайраткерлердің педагогикалық ақыл-ойын,
тәрбиелік тәжірибесін зерделеп, заман талаптарына сай ... ... [38]. ... ... ұлттық-мәдени өркендеуі жағдайында жеткіншек
ұрпақты ұлттың рухани ... ... ... ... ... ... ... объективті қажеттігі арта түседі. Мұндай
жағдай ... ... өз ... ... ... оның ... ... дәстүрлерімен неғұрлым тереңірек таныстыру
қажеттігін тудырады. Өйткені, ... ... ... ... ... ... өсуі ... емес. Бұл арада ең маңыздысы мынау: әр адам ең
алдымен өз халқының перзенті, өз отанына бар ... ... ... ... ... ... ... тек өзіне байланысты болатынын ескеруі
қажет. Оның осындай тұжырымға тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер
көптеп көмектеседі, ... ... ол ... ... әлемге аяқ басып, өз
халқының ... ... ... ... да ... ете ... ... ұрпақ өз кезі мен өткеннің талаптары, объективті факторлар негізінде
жеткіншек ұрпақты өмірге даярлап, оны ... ... ... ... ... ... тәжірибесін игеруі керек.
Қазақстан көпұлтты мемлекетке жатады. Халықтың жартысына жуығы ... ... ... ... ... ... мен ұлтжандылық бірімен-
бірі үйлеспейді деу ағаттық болар. Өйткені, -дейді Ә.Нысанбаев, -"Қазақстан
- ... ... жер ... ... мемлекеті, бірақ ол өз азаматтарының
ұлтына, тіліне қарамай, бәрінің бірдей тең ... ... ... біз көпэтносты мемлекет болуға тырыспауымыз қажет. ... ... ... ... ірге ... ... сызат, іспеттес...
Яғни этникалық бірігу, бірегейлену мемлекеттік ауқымда емес, ... ... асуы ... ... ... ... ірге ... бекітеді, ұлттың да
рухани-мәдени жағынан молығуына, кемелденуіне ... ... ... ... ... тез ... ... еліміздің экономикалық
өсуімен дамуы да, ұлттық кауіпсіздігінің нығаюы да, ... ... ... ... ... ... әрі орнықты бола түсер еді.
Қазіргі ... ... жиі ... ... ... яғни жеке
адамдардың құқықтары қорғалатын, олардың саяси және ... ... ... ... ... проблеманы
мемлекеттің араласуынсыз өзін-өзі реттейтін механизмі калыптаскан қоғам
ұлттық бірегейленуден кейін ғана ... ... ... өзін өзі ... үнемі этникалық жанжалдардың алдын алып ... ... ... ... ... ... жағдайда "азаматтық қоғам" ешқашан
кұрылмайды" [39, 68 б.].
Сонымен, отансүйгіштік ... ... ... ... ... Ұлтжандылық
қазақтың ұлттық идеясының саяси астарын құрастырады. Бұл үғым көп айтылып
жүргенімен, нақтылы теориялық талдаудың әлі обьектісіне ... ... ... ... ... ... Ә.Алдамұратов және
Т.Ғабитовтың мектеп окушылары мен студенттерге арналған "Әдеп ... ... оку ... қарастырылған. Онда ұлтжандылық деп туған ... сүю, ... ... еліңнің тілін, мәдениетін, әдебиетін,
тарихын, біртуар аяулы перзенттерін мақтан тұту, ата-бабаның салт-дәстүрін,
әдет-ғүрпын, аруағын қадірлеу, кастерлеу ... ... - ... ... ... Қазақ елі бұл — біздің Отанымыз туған жеріміз,
өз еліміз. Ұлтжандылыққа ... ... ... өз елін ... ... дайын жас азаматтарды да калыптастыру. Қазақ халқы
бекерден-бекер "Отан отбасынан басталады " деп ... ... ... ... ... жастың ел-жұртын, халқы мен ұлтын сүйетін
толыкқанды азамат болуы екі талай [40].
Жер-ана қазақтың саяси-әлеуметтік ... ... ... ... ... мекені деп бағаланған. "Қазақ әдебиеті" газетінде ... ... ... ... ... ... Геродоттан мынадай бір
мысал келтіреді. Сырға дейін барлық ... ... ... ... ... Дарий
Сақ еліне жорыққа шығады. Алайда сақтар ... ... ... ... ... үшін ... ... және сақ патшасы Иданфирс онысын
Дарийге былай түсіндіреді: "Патша, менің айтарым ... Мен ... ... ... ... ... жоқ ... енді де сенен қашып жүргенім жоқ.
Алайда сені көрген бетте неге ... ... ... Бізде не
қалаларымыз, не өнделген жеріміз жоқ. Біз ... ... ... да ... ... ... ... жоқ. Егер,
сендер қайтсеқ те ... ... деп ... ... ... ... ата-бабамыздың бейіттері бар. Соны тауып алып, бірінің
мұртын сындырып көріндерші, сол ... ... үшін ... ... ... ... отансүйгіштік рухта тәрбиелеуде
тарихи теориялық айғақтармен қоса ... ... ... ... да тиімділігі мен әсерлілігі жоғары келеді. Мынандай бір аңыз
бар: бір жігіт ойда жоқта ... бір ... ... де өз ... ... ... сол жерден қайтпай қалады. Туысқандары жіберген кісілері
келіп, оған өз жерінен артық ... жоқ ... ... айтқанмен ол сөз
тындар болмайды. ... жаңа ... ... ... ... ... торсыққа құйып әкелген қымыз да оның жүрегін жібітпей қойса керек.
Келген ... ... ... ... ... соң еріксіз қайтпақ болады.
Сол кездегі олардың ішіндегі біреуі қоржыннан ... ... ... ... ... алып келеді ғой. Бағанадан айтқан қанша сөз, арнайы алып
келген қымыз еш әсер етпей қойған жігіт туған ... ... исін ... екен ... ел- жүрты өткен өмірі есіне түсіп, қолқа жүрегі аунап
түскендей ... Сол ... өз ... ... ... ... ... жеткен ол жаңа мекеніндегі барлық тәтті тіршілігін тәрк етіп, алды
артына ... ... ... екен ... [42]. ... есі ... ... үшін егемендік сол жусан иісі тәрізді шығар.
Қазақтың дәстүрлі саяси мәдениеті дүниенің екі бөлігі ... ... ... тығыз байланыста болғандығы мен олардың еншісі бөлінбеген
күйде өмір сүргендігін куәләйді. Мұның басты негізіне ... өмір ... ... ... табиғаттың тікелей жалғасы, соның төл баласы
ретіңде сезінді. Өздеріне дейін қолданысқа енбеген қуаң ... ... ... ғана ... алды. "Бірақ сол далада тіршілік етіп табыстарға
жету үшін ол өзінің шеберлігін ... ... ... ... Ол ерекше
адамгершілік және парасаттылық қасиеттерді өзіне қалыптастырды"[43, 101-103
бб.]- дейді А.Тойнби. Осындай ... ... ... өмір ... ... ... ... ерекше бір икемділікпен караған және ... ... үлгі ... ... ... ... дәлелді болу үшін қазақ ырымдарына назар аударайық:
* Қазақ шашты далаға тастамайды, жерге көмеді. Құс шашты ... ... - ... ... бас ... ... ... жеңілтектік дертке
шалдығады деп ырымдайды.
* Қазақ беталды жер шұқыламайды, жер қазбайды. Бұл ... ... ... хабарлайды деп, жаман ырымға балайды.
* Қазақтың үлкен кісілері балаларына құстардың жұмыртқасына ... ... ... ... ... ... істесе - құстың
қарғысына ұшырайды деп сенеді.
* Хайуандарды, анды, малды адамдай көру ... ... ... ... ... ғана ... істей алмайды. Бұл міндеттерді өтемегендерде адамдық
қасиет жойылады.
* Табиғаттың ... ... ... құдірет саналған. Топырақ үйілген
төбешіктер, құла ... ... ... бұтактары тарбиып өскен бұталардың
өнген жері қасиетті делінеді.
* Аспандағы жұлдыз әрбір адам жанының бейнесі саналады. Бір жұлдыз ... бір жан ... деп ... [44, 8-21 бб.]. ... ... пәрменді құралға студент жастарды қазақ халқының өзінің
білгір саясаткерлігімен ... ... ... ... тағылымдық
әрекеттерінен ендірілген мысалдар арқылы баулу жатады. Айталық, қазақ
мемлекеттілігінің ... ... ... ... ... орын ... ғалым ориенталист А. Левшин Абылай саясаты туралы ... ... ... қадір-қасиетін жақсы түсінген ол жұртты ақыл ... ... ... ... ... Жауын сұсымен де,
күшімен де сілкіндіре білген Абылай ыңғайына қарай біресе Ресейге, біресе
Қытайға бағыныштымын деп уәде ... ... ... шын ... де ... ... ... болды" [45].
Саясаткер ғалым Ө. Жәнібеков Абылай хан саясатын сараптай келе, ... ... ... ... ... ... ... және күш-жігерін
қиын кезендерде қазақ қоғамының басын қосып, оның ... ... ... ... сақтап қалуға тырысқан қайраткер екендігіне назар
аударады. Сол Абылайдың да мүңы бар екен. Көзін жұмар сәт ... ... ... ... ... ... не мұңын бар?" деген сауалына Абылай
"біріншіден - қан көп ... оған қас ... ... ... ... -
сахараны жайлаған елді егіншілікке үйретіп, жер ... ... ... қала
салып сауда-саттықты дамытып үлгермедім; үшіншіден - елдің басы түгелдей
бірікпеді, тентегі, ... көп ... " — ... екен ... ... құндылықтар тұрғысынан тәрбиелеу ісінде тек ел
билеген хан - ... ... ғана ... ... ... құдіреттілігі
олардан кем болмаған, дуалы сөз иегерлері билердің нақыл-өнегелерін қолдану
да тәрбиелік жұмыста қомақты нәтижеге әкелері сөзсіз. Мысалы, ... ... Қаз ... ... би былай деген екен: "Біз
қазақ ... мал ... ... ... ... ... жай ... елміз.
Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын ... үкі ... ... ... дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөзді
асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, ... ... ... ... ұл ... қүл боламын деп тумайды, анадан қыз туса күң боламын
деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен ... ... ... ... ... Сен ... болсаң, біз көмір еріткелі
келгенбіз, казақ, қалмақ баласы табысқалы келгенбіз, ... жат ... ... ... келмесең, шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан
болсаң, мен арыстан - алысқалы келгенбіз, жаңа үйренген жас ... ... ... ... ... ... бітіміңді айт, бермесең,
дірілдемей жөнінді айт, не ... ... айт" [47, 13-14 ... және ... құндылықтар жүйесін тәрбиелеу процесінде, әрине,
тек қазақтың ұлттық ... ... ... тағылымдардың
жеткіліксіз екендігі түсінікті. Мұндай мысалдарды әлемдік өркениеттілік
тарихынан көптеп ... ... ... ... IV ... ... ежелгі Грецияда қалай қалыптасатынын ... ... ... толған бозбала Халық жиналысына келіп ант береді ... Мен ... ... ... рәміздер мен қасиетті үлгілерді қадірлейтін
боламын, Отан үшін соғысуға дайынмын. ... ... екі ... ... ... екен. Бұл мысалдан сонау заманның өзінде азаматтық және
патриоттық құндылықтардың жоғары бағаланғанын көреміз ... ... ... ... ... қалыптастыру процесіңде
батыстық озық үлгілер мен ұлттық дәстүрлі құндылықтарды үйлесімді ұштастыру
қажет. Бұл істе ... ... ... ... ауытқушылыққа әкелуі
мүмкін. Мысалы, дәстүрлі мәдениеттің құндылықтарын ... ... ... тым көтеріп жібереді, ал бұл ... ... ... пен ... девианттық іс-әрекеттердің көбейюіне,
әлеуметтік-құқықтық өмірде аномиялық қалыпқа ... Бұл, ... ... тән ... болып табылады. Керісінше, саяси және басқа да
инновацияларды ескермей, "біз ең ... ... деп ... ... партикуляризмге және архаистік бағдардың үстем болуына
жеткізеді.
Адамның тәні туғаннан бастап ... ... ... ... сол
сияқты мінез-құлық та ешуақытта қандай да бір ... ... ... ... пен тән ... өзара тығыз байланысты және олардың
кейбір кезеңдері біріне-бірі едәуір сәйкес келеді. Сондықтан, адамның мінез-
құлқына табиғат пен орта ... ... ...... ... да ... ... қанында бар болса, ол ортаның әсерінен не артады, ... ... ұғым ... Яғни, адам дамуының күрделі де сан қилы
процесінде биологиялық және әлеуметтік факторлар ... ой мен ... ішкі ... мен ... ... бірігеді. Бұл процестің ағымына
қоршаған ортаның әсері зор, сонымен қатар оның әр адам үшін ... ... Осы ... даму ... ... асырылады. Ал, адамның дамуы
(биологиялық және ...... ... да, ... өз ... да
бар көптеген факторлар әсер ететін күрделі, ұзақ және ... ... ... көрсеткіші ретінде санадағы, мінез-құлықтағы, қызметтегі,
оның қоршаған әлемге ... ... ...... ал өнеге,
рух өзгерісін – адамның қалыптасуы деп ... ... Бұны ... ... ... мінез-құлқына қатысты болып отыр. Қоғам ... ... әр ... ... ... ... Әсіресе,
қоғамға жат әрекеттер жастардың бойынан жиі табылады.
Девианттық мінез - құлық бұл қоғамға жат әрі ... ... ... ... ... ұсақ ... ... орында боқтап - балағаттау,
басқалардың ар - намысына, шамына тиіп ұрыну, ауыр ... ... ... ... істеу, қарақшылық, нашақорлық, жезөкшелік, т.с.с. Ғалымдар
ауытқымалы мінез - ... ... ... жұғу ... және оның
зардапты салдарларын, алдын ... ... ашып ... ... ... ... ... және психологиялық тұрғыдан
түсіндіру, ең ... ... ... ... ... ... ... аясына келіп сияды (Ч. Ламброзо, Х. Шелдон, З. Фрейд,т.б). Ауытқымалы
мінез - құлықтың туу және ... ... ... ... - ... яғни белгілі бір қоғам дамуының белгілі бір кезеңіндегі ... - ... және ... - мәдени жағдайының нақтылы қалпымен
байланыстыра қарастырады (Г.А. ... М. ... Э. ... Т. Ж.
Карбонье, Р. Паунд, Парсонс, Г. Спенсер, Е. ... Я.И. ... ... В.Н. ... Н. ... П.А. ... Т.А. Ағдарбеков, А.Н.
Ағыбаев, М.Т. Баймаханов, Ж.Д. Бусурманов, Қ.А. ... М.С. ... ... С.Ф. ... т.б.).
Елімізде де қылмыстың көбеюі жастардың бойында осындай мінездің пайда
болуының әсерінен. Кейбір халықаралық ұйымдардың ресми емес мәліметтерінше,
Қазақстандағы ... ... саны 300 ... ... ... ... ... жастар. [49]. ҚР Статистика агенттігінің ақпараты
сүйенсек, 2008 жылы 127 478 қылмыс тіркеліп, оның ішінде 5 769 ... 2009 ... ... ... ... ... облыстық
прокуратурасының “Егемен Қазақстан” газетімен бірігіп ... ... ... ... ... ... ... бойынша
жасөспірімдердің қылмысының өршіп баражатқандығын айтқан [50].
Жастардың арасындағы девианттық ... оның ... ... ... атап ... ... ... саясаттанушылар, заңгерлер тарапынан сөз етіліп, талай
зерттеу нысанына айналғалы белгілі. Бұл жерде жастар ... ... ... құқықтық мәдениетін қалыптастыру барысында
қалай кері әсер ... және оны ... ... ... өте ... ... ... қатынастардың жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқан
қазіргі заманда, өмірлік тәжірибесі жоқ әлі толыққанды көзқарасы қалыптаса
қоймаған ... үшін ... ... ... ... өте оңай шаруа.
Мұндай әрекеттердің белең алуынан бастап-ақ олардың алдын ... ... өте ... тудыруы ықтимал. Девианттық мінез-құлықтың ... ... ... ... жезөкшелік, гомосексуализм, құмар
ойындарына қызығушылық, психопатиялық бұзылу және өзін-өзі ... ... ... девианттық мінез-кұлық әлеуметтік жүріс-тұрыс
нормаларына қайшы ... ... ... ... ... ... ... жіберуден бастап, үйден қашуы немесе
біреудің мүлкін тонау не ... оны ... ... ... ... мінез-құлқы екі категорияға бөлінеді. Біріншісі
-психологиялық нормаларынан ауытқуы анық немесе жасырын психопатиялық болып
келетін мінез-құлық, екіншісі - ... да бір ... және ... ... ... ... қарсы мінез-құлық. Жастар арасында
жалпы құқық бұзушылықтың болуының бір себебін Г. Елемисов жастардың бос
уақыттарын дұрыс ұйымдастыра алмауынан және ... ... ... ол ... ... «Во ... ... правонарушения совершают
молодые люди, имеющие достаточно свободного времени. Безделье толкает их ... ... ... ... общественные организаци должны постоянно
заниматься тем, чтобы правильно организовать досуг и ... и ... ... ... ... мінез-құлыққа жастардың бойында агрессияның пайда болуы
да белгілі себептерге байланысты. Оның ... ... оның ... пайда
болған қылмысқа итермелейтін ... ... ... ... ... биологиялық факторлардың әсері нақты жіктеледі. Криминологиядағы
биоәлеуметтік тұжырымдаманың, адамның құқық бұзуға бейім мінез-құлқының
тетігі мен ... ... ... мен ... сыртқы
жағдайлармен өзара әрекеттестігі бар бағыт екендігі дәлелденеді: 1) адамның
құқық ... ... ... психологтармен, педагогтармен бірлесіп
зерттеумен қатар, болашағы зор әлеуметтік ... ... ... пайдаланған жөн; 2) адамның құқық бұзуға бейім мінез-құлық ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ кейбір криминологтардың пікірінше) себеп болады, олардың ең негізгісі –
агрессия, ал ол ... ... ... ... ... алып ... Бірақ
адамның бұл психикалық қасиеті қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қажет болмай
қалу, әлеуметтік дәрменсіздік, тіршілік деңгейінің төмендеуі, қауіпсіздікке
кепілдіктің болмауы адамдардың психикасына теріс әсер ... ... ... ... 3) ... ... ... мінез-
құлықтың асқындауына оларға ата-ана тарапынан көрсетілген қатыгездік, ата-
ананың арасындағы ... ... ... ... ... ... көрсетуі, өмір құндылықтарының бұрмалануы және
т.б. қатты әсер етеді; 4) агрессивтік ... ... ... ... ... ... Сондықтан да мемлекет
әлеуметтік-экономикалық саясатқа көбірек назар аударып, халықтың тұрмыстық
деңгейін ұдайы көтеріп ... ... Жас ... ... ... ... ... жүзеге асыру қажет, тәрбиелеу, оқыту, моральдық-өнегелік
құндылықтарды санасына құю, тамаша ... және ... ...... азайтудың бірден бір жолы; 5) ... ... ... ... ... ... әрекетін туыстарына
қарсы мақсатсыз жасамайды екен. Өзіне қажеттіден артық ешнәрсе өлтірмейді.
Ал, адам қылығы мүлде басқа, бәлкім ол оның ... ... ... ақыл оған өз ... ... ... ... қанағаттандыруға
болатындығын көрсететін болу керек. 6) жабайы аңдарда табиғи жағдайларда
өмір ... ішкі ... мен ... жағдайлары арасында қақтығыс
болмайды, яғни оның ішкі талабы қоршаған табиғи ортамен ... да ... ... Ал адамның жоғарғы интеллекті, оның мәдени ... ... ... барлық атрибуттарды қамтамасыз етіп, туыстарынан ... өз ... ... бөлініп шығуға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... ... қылмыс
жасауы - өмірдің өзінен, оның көлеңкелі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Демек, оны жою үшін жағымсыз құбылыстың туу, өсіп - өну ... ... ... ... алу шараларын қалай ұйымдастырып, жүргізуге
болатындығын зерделеу керек.
Сондықтан да көптеген ... ... Заң ... ... қылмыстылықтың туу және даму себептерін анықтаудың
тәсілдері ... ... ... ... ... мән - ... жиынтығы ретінде
қылмыстылықтың барлық себептерін және қылмыстық зардап тудыратын кейбір мән-
жайлардың жиынтығы ... ... ... ... алу [ 52, 62 б.];
ә) себептерді объективтік және субъективтік деп бөлу [52, 83 ... ... ... ... және ... қылмыстардың себептерін
жіктеу [53, 47 б.];
в) қылмыстылық ... ... ... ... ... ... бір ... мен санаттарына ажырату [54, 221 б.];
г) қылмыстылықта әлеуметтік себептерден ... ... ... ... ... ... ... [55, 105 б.]. Өз әрекетімен қылмыстылықты тудыратын
пәрменді күштер қылмыстылықтың себептері, жалпы себеп болып табылады. ... ... ... – ол қылмыс жасауы үшін ... ... ... күштер [56, 30 б.].
Осы баяндалғандарды ескере отырып, қылмыстылықтың жалпы себептерін және
нақты қылмыстың себептерін, ... ... ... ... Нақты
қылмыстың себептері мен жағдайы, ол:
1) тұтынушылықты, мүдделерді, нақты ... ... ... ... ... бұзатын, қылмыстық себептілікке негіз болатын орта;
2) қылмыстық себептіліктің өзі;
3) адамның қалыптасу, өмір сүру процесінде және ... ... ... өзі болатын және мінез - құлықтағы қылмыстық себептіліктің
туындауына және іске ... ... ... ... ... ... ... [57, 122 б.].
Сондықтан бүгінгі жаһандану дәуірінде ұлттық мемлекеттің іргесін
нығайту мен мәдени ... ... қалу өте ... ... ... қоғамдық-саяси дамуындағы мәдени бей-жайлық
төмендегідей келеңсіз, зиянкес процестерді тудырды: – елде жаппай ... ... ...... мен жас ... мәдени
талғамсыздығы; – байырғы ұлт қазақ халқының ... ... ... ... ... – шығармашылық өнерінің сұранысқа ие
болмауы; – кәсібилік өнерден әуесқойлық өнердің басым түсуі, т.б. ... ... ... ... ... ... шығатын жолдарды
қарастыру – күн тәртібіне шығып отырған күрделі мәселелердің бірі.
Жалпы жоғарыда айтып кеткен ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Жоғары
моральдық және адамгершілік ... - ... ... ... қоғамдық
тәртіп ережелері мен құқықтық нормаларды ... ... ... ... ішінде ауыл жастары да бар) ... ... ... ... көшеде, қала берді, көпшілік ... ... ар - ... ... ... ұрыну, боқтап-балағаттау, ұрлық
жасау,қарақшылық, нашақорлық, зинақорлық, ... ... ... ... бір ... айтқанда, өркениеттілікке жат мұндай
тәртіпсіз мінез - құлық көріністері бүгінгі таңда ... орын ... ... ... пен ... теңсіздіктің жемісі. Сол
себептен де осындай жағымсыз қылықтардан жастарды арылту үшін ... беру өте ... деп ... ... ethika, ethos – әдеп, өнегелік мінез) – ... ... ілім [58, 114 б.]. ... өзіне нормативтік этиканы және ... ... ... ... ізгілік, қастандық және т.б. туралы
мәселелерді зерттейді, мінез-құлықтың ... ... ... ... керектігін, қандай мінез-құлықтың жақсы екендігін, өмірде қандай мән
бар екендігін көрсетеді. Этика ... ... ... болдырмауға және
азайтуға үлкен мүмкіндіктер ... Оның бір ... – дін ... ... ... бар жерде дін болады, бірақ барлық діни
ағымдар сол мемлекеттің ... сол ... ... ... ... әсер ете ... Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында көптеген
діни ағымдар, діни секталар жұмыс істеуде. Олар біздің жастарымызды ... ... ... ... ... қылмысқа бармау, құқық
бұзбауының, адаспаудың негізгі бағыты ол діни сауаттылықта. Қазақстанның
әрбір жас ... діни ... ... ... ... ... бұзуға
бармайды. Ол үшін жастармен тікелей жұмыс істейтін ... мен ... діни ... ... шарт. Мысалы, дінге мысал ретінде ... ... ... ... ... ... ... мен мінез-құлықтың
этикалық ережелері нормаларының қайта жандануы және ... ... ... ... ... ... оң нәтиже бере
алады. Ислам өз көрінісін ... және ... ... ұғымдар мен
түсініктерден, моральдық нормалардың жиынтығынан табады. Құранда ол ... ... ... Ол, ... рухани, өнегелік және сана-сезімдік
мәселелерін дін ғана біржола шеше ... ол ... ... ... төзімділік сияқты қасиеттерді баулиды, адамды қоғам ... ... ... ... ... және оның деңгейінен
жоғары көтерілуге үйретеді. Ислам этикасының нормалары ... ... адам ... ... ... Егер «жоғарыда» ешнәрсе болмаса,
бұл өмірде ойға келгеннің бәрін ... ... ... деп ... ... алып ... Сондықтан да этикалық тәрбие мәселесі әруақытта
мәңгілік әмбебап ... ... ... ... ... ғана ... білім дәні өсіп шығады. Исламдық этика мұсылман дінін ұстанатын
адам үшін ... ... ... табылады.
Әлеуметтендіру дегеніміз адамзат өркениетінің ... ... ... ... ... ... ... ұрпаққа
меңгерту арқылы оларға қоғамдық өмірден өз орындарын табуға ықпал ету деген
түсініктің жиынтық ... ... ... ... - ... ... ... ұрпақтың бойына адамгершілік қалпы мен
құқықтық мәдениет, сондай-ақ осы саналық ... ... ... ... ... ... құқықтық мінез - ... ... ... – құқықтық тұрғыдан әлеуметтендіру
жас ұрпақтың қоғам мүшелерінің өзара қарым ... ... ... - ақ қоғам өмірінің әртүрлі жақтарында жүріп жатқан
әлеуметтік, экономикалық, саяси, ... - ... ... т.б. осылар сияқты қатынастарды реттеуші заңдық күші бар құқық
нормаларын, адамгершілік қалыптарын, ... ... ... ... пен ... сақтауға ұйтқы болады. Өскелең ұрпақтың
бойына сіңірілген адамгершіліктік - құқықтық ... ... ... ... адамгершілік қылықтары мен құқықтық мәдениеттерінің
мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... мінез
- құлықтан арылуға ... ... ... адамгершілік - құқықтық
тұрғыдан әлеуметтендіру олардың қоғамдағы өз орындары мен ... ... ... - өздері ұстай алатын, тәртіп бұзса заң
алдында ... ... ... ... бір ... ... ... керектігін түсінетін, сондай - ақ өз ... ... ... ... ... ... ... заң үстемдігін
мойындайтын құқықтық мемлекеттің үлгілі азаматы болып қалыптасуларына ықпал
етеді.
Адамгершілік ... - ... ... сана ... іс ... ... құндылық бағдарын ... ... ... ... - ... тәжірибесін игертеді.
Адамгершілік тәрбиесі білім, білік, дағдыларды ... ... ... ... ... ... ... кешенді түрде дамытады. Адамды сүюді,
оның бостандығын, құқығын, қадір-қасиетін ... ... ... ... қалыптастырады.
Зерттеуші ғалымдардың, педагогтардың тұжырымдары бойынша, жас ... ... баға ... педагогикалық құрал– батырлардың
қаһармандық бейнесі және оның қазақ ауыз ... ... ... ... ... табылады десек, одан қазақ батырларының
бойындағы елдік қасиеттердің жиынтығы да, азаматқа тән адамгершілік ... ... бір ... та, шешенге тән алымдылық та, данаға ... те, биге тән ... те, ... тән ... те ... ... болу үшін Ер ... қаһармандығын, Бекет атаның
бойындағы әулиелігін, Исатай батырдың ел бастаған ... ... ... ... ... ... ... Тамыры терең патриоттық
тәрбиенің көзі ұлттық тарихымызда осылай жалғасып кете ... ... ... ... елім – Қазағым” жинағында “…Қазақстанда тұратын әрбір адам
өзін осы елдің перзенті сезінбейінше, оның ... ... ... ... жұмысымыз ілгері баспайды…” және “Біз қазақстандық
патриотизмді Отанын, жері мен суын ... сүю, ... ... елдің тарихын құрмет тұту, мүддесін көздеп, бостандығы ... ... әр ... ... ел бірлігін нығайтуға, азаматтық
татулықты баянды етуге және ұлтаралық татулықты тұрақтандыруға жұмсау” ... еді. ... – көп ... мемлекет. Демек, жас ұрпақтың бойында
ұлттық патриотизммен бірге қазақстандық патриотизмді қалыптастыру ... ие. ... ... ... ұлты мен ... ... татулық пен
бірліктің туын жоғары көтере білсе – патриотизмнің ... сол ... ... ... ... ... ... бірліксіз патриотизм
деген жансыз бірдеңе ғана ... ... – деп ... ... ... ... Бірлік пен татулықтың маңызына халқымыз да бейжай қарамаған.
“Бірлік ... ... ... ... түгел болса, төбедегі келер, алтау
ала ... ... ... “Ынтымақсыз – ел оңбас” деп, жас ұрпақтың
санасына сіңіріп отырған.
Ғалымдардың пайымдауынша, патриотизмге ... ... ...... ... және қазақстандық патриотизм. Ұғым дегеніміз –
заттар мен ... ... ... ... бір ... ой ... Ол ғылыми және тәжірибелік білімдерді қалыптастыруда
қолданылады. Ұғымдар негізінде пікір, ... ... ... мен ... ... Бұл ... ұлттық патриотизм және
Қазақстандық патриотизм  ... ... ... туған жер, ел, атамекен,
мемлекет, халық туралы нақты түсініктер берудің тиімділігі арта ... ... ... – бір ... мағынасы мен мәнін ұғыну. Сөйтіп, ұлттық
патриотизм және ... ... ... анықтама беру, олардың
мазмұнын ... ... ... ... ұлттық салт-дәстүрді
ұстану мен мемлекет рәміздеріне ... ... ... ... тәлім-
тәрбиелік ұғымдар. Осыларды ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар мен ақын-жазушылардың ой-
пікіріне сүйеніп ұлттық патриотизмге және қазақстандық патриотизмге
анықтама ... ... ... Бұл ... ... ... ... туындап отыр. Б. Момышұлы “Патриотизм – ... ... жеке ... ... ... мемлекеттік
қауіпсіздікке тікелей байланыстылығын сезіну, өзіңнің ... ... ... нығайту дегеніміз – жеке адамды күшейту екенін
мойындау, ... ... ... ... – мемлекет деген ұғымды,
оны жеке адамның барлық жағынан өткені мен бүгінгі күнімен және болашағымен
қарым-қатынасын біріктіреді” – деп ... ... ... ... ... ... ... патриотизм ұғымдарына
философиялық тұрғыда анықтама беруге ұмтылған. Тағы бірде ... ... – бұл ... ... жеке адамның асыл белгісі мен қасиеті, өз
халқына деген ... өз ... қан ... да және ... ... ... тұрмыс-тіршілігі, мінез-құлқы, психологиялық ... ... ... ... ... ... да ... әрі дербес басқа қасиеттері және ... де ... Ал ... патриотизмнің жастар бойында ... ... ... өте зор. ... ... ... олардың
бәрі де халықтың күнделікті өмірдегі тұрмыс-тіршілігін, мінез-құлық
ерекшеліктерін ... ... ... ... келе жатқан наным-сенім, салт-дәстүрлері, қазіргі
таңда көптеген ғылыми еңбектерде жарық қөруде. Біріншіден, дәстүрлердің қай-
қайсысы болмасын тәрбиелік мәні зор. ... ... ... сол ... ... халықтың тіршілік бейнесі мен
еңбектенуі танылатын сан алуан дәстүрлерден ... ... ... ... табылатын ұлттық салт-дәстүрлерді ... ... мәні зор. ... ... ... ... ... оның бірнеше түрлері бар. Соның бірі – отбасы тәрбиесі. Оған ... мен қыз ... ... ... ... ... ... Қазақ халқы ұл тәрбиесі мен қыз тәрбиесіне ерекше мән
беріп, оның өзіндік ерекшелігін ескеріп ... ... ... ... оқ ... ұл ... ерекше мән беріп, оларды
еңбексүйгіштікке, жауапкершілікке, сондай-ақ әнші, күйші, аңшы т.с.с. неше
бір өнерлерге, сырт ... яғни ... ... етіп ... ... ... ата-бабаларымыз балалары мен немерелерін ауылдарда
өткізілетін той-думанға, айтыстарға, ... ... мен ... ... ... ... ... басты шарты үлкендер ел алдында
танылған алуан өнерді жастардың бойына біртіндеп сіңірте беру ... ... Ал қыз ... «Қыз өссе – елдің қөркі»,-деп ... ... ... да ... дәстүрге тән, қыз балаларға камзол, қәмшат
бөрік, биік өкше етік, қос етек қөйлек ... ... ... қыз ... ішкі үй ... тартумен қатар жалпы әйел
табиғатына тән нәзіктілік, сабырлылық, ... бала ... ... ... т.с.с ... игі ... ... Халық жырларындағы арулардың
сұлу мүсінін шебер суреттеудегі мақсаты ... әсем ... ... ... Жалпы ерте кезден қалыптасқан құндылықтардан ертегі,
аңыз әңгімелер, жырлар мен термелер, ... ... ... ... оларды тапқырлыққа, шешендікке, батылдық пен
даналыққа ежелгі дәстүрлер ... ... осы ... ... ... ... жастарға білім берудегі негізгі құрал болып келді.
Мәселен, ақыл-ой тәрбиесі адам ... ... ... сол ... ... ... ... болып табылатын білім қорымен қаруландыру, ойлау
амал-жолдарын меңгерту, білім мен дағдылар және ... ... ... ... ... Қазақстан халқына жолдауында айтылғандай «Ішкі
саяси тұрақтылық пен қоғам топтасуы саяси, ... ... ... ... ... ... ... ұлттық салт-дәстүрлер мен
ұлттық мәдениетті насихаттауға байланысты» деп қарауға тура келеді. Биылғы
жылдың маңызды оқиғаларының бірі – ол ... ... ... ... ... ... елімізде 120-дан астам ұлттың өкілдері ұзақ жылдар бойы ... ... өмір ... жатыр. Ұлт достастығын күшейтуде еліміздегі
халықтардың тілдері, діндері басқа болсада, тілеуі бір, ... ... пен ... кең ... ... ... ... істеліп жатқан игілікті істердің маңызы ерекше.
Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... жаңа ... түбегейлі өзгерген тұлға ... ... ... ... ... алғашқы қадамын бастады. Демократиялық қоғамның жаңару,
білім беру жүйесінің жетілуі мен ... ... ... да, тәрбиелі
болшақ маманның қалыптасуына көптеген талаптар қояды. Жаңа ... ... ... мектептің білім беру үрдісіндегі тәрбие беру
мәселесіне заманауи бағыттар мен модельдерді енгізуді баян ... ... ... ... ... ... факторы
ретінде және де тұлғаның өзін-өзі дамыту ... ... ... қажет. Тәрбие жұмысы бір жағынан динамикалық, яғни әрқашан алға
басушы және жетілдіруші үрдіс, ал ... ... ол ... ... сай ... ... да, мақсатты әрекеті болып табылады.
Тәрбие кеңістігі сындарлы іс-әрекет ... ... ... және ... ... ... кеңістігі – ол тәрбие ... ... ... асырылатын іс-әрекеттің нәтижесі мен тәсілі. Бұл ретте,
іс-әрекет тек қана жасампаз ғана емес, сонымен ... ... ... тәрбие кеңістігінің әсер ету «механизмі» тәрбие үрдісі
субъектілерінің бірлескен ... ... ... ... ... ... ... бірін-бірі толықтыратын бірнеше
деңгейлерге байланысты. Осы деңгейлердің ...... ... ... ... ... траекториясының негізгі элементтерінің бірі
тәрбие әдістері болып саналады.
Тәрбие құралдарына көрнекі құралдар, көптеген коммуникация құралдар
және тағы ... ... Ал ... ... ... әдістері
ретінде «Сенім», TBO, BS, полимофтық, амбиваленттік, рефлексия.
Тәрбие мақсаты жемісті болу үшін осы ... ... ... ... ... ... ... әрбір студенттің жеке қасиеттері мен жас
ерекшеліктерінде ескерген жөн. Екіншіден қоғамның ерекшеліктеріне мән ... ... ... ... ... ... ... тәрбие
траекториясын әрбір жоғарғы мектептің әрбір курсын ескере ... ... ... ... ... ... оқу орынның оқу-тәрбие
жұмысын жандандыру мен көркейту ... ... ... Осы ... ... ... іс-әрекетіне байланысты, жалпы өзін-
өзі дұрыс ұстауына ... ... ... әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де
қабылданды. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... ... санатты жəне адамгершілігі аса ... ... ... ... асырудағы өз жауапкершілігін сезіне
отырып,
- Университеттік қауымдастықтың бірлескен мəдениетін ... ... ... ... ... ... мамандарды
дайындаудың жетекші орталығы жəне отандық білім ... ... ... ... ... ... санай отырып,
- ҚазҰУ-да студенттермен, қызметкерлермен жəне ... оқу ... ... шынайы демократиялық қарым-қатынастар ... ... ... ... студентінің аталып отырған ар-намыс Кодексін қабылдайды ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы мен заңдарына,
ҚазҰУ Жарғысына, ішкі ... ... ... тұру ... ... да ... ... актілеріне бағынады.
2-бап.
ҚазҰУ студенті ұлттық мəдениет пен Қазақстан мемлекеттінің қалыптасу
тарихын біледі жəне ... ... ... дəстүрлерін кіршіксіз
сақтайды жəне оларды құрметтейді.
3-бап.
ҚазҰУ студенті басқа студенттермен, ... жəне ... ... ... ... ізеттілік, кішіпейілділік
жəне ұқыптылық танытады.
4-бап.
ҚазҰУ студенті кез ... ... оның шығу тегі мен ... ... діни ... ... ... қарамастан,
құрметпен қарайды.
5-бап.
ҚазҰУ студенті өзінің оқу міндеттерін қатаң орындайды, төмендегідей
академиялық нормаларды ... жол ... ... ... ... ... білімді бақылаудың барлық деңгейлері мен
түрлерінен өту барысында көшіру жəне біреуден сұрау;
- ... ... ... ... ... атынан өту;
- Жоғары баға алу үшін туысқандық ... ... ... Пара ... ... ... жəне оны ... Сабақтарды жіберу жəне кешігу, оқу сабақтарына немесе олардың ... ... ... ... ... ... ... сақталуына қамқорлық жасайды жəне
университет аумағында жүгенсіздік көріністерінің орын алуына жол ... ... ... ... ... қарайды жəне бұл ресурстарға қатысты салғырт қараушылық пен
нұқсан келтірушілікке жол бермейді.
8-бап.
ҚазҰУ студенті ұқыптылықты сақтайды. Оның сыртқы түр ... ... ... ... сəйкес келеді.
9-бап.
ҚазҰУ студенті салауатты өмір салтын ... ... ... жəне ... даму деңгейін жетілдіруге ... ... ... жəне ... өміріне белсене
атсалысады.
10-бап.
ҚазҰУ студенті университетте жəне оның аумағынан тыс жерлерде де ... ... жол ... ... студенті тəртіп бұзуға бағытталған ақпараттың таратылуына жол
бермеуі.
Жалпы, қазіргі кезде қоғамда өзгерудің күрделі процесі жүріп жатыр ... ... ... әсер ... ... ... әлеуметтік,
саяси бетбұрыстарға байланысты басты дәстүрлі құндылықтар дағдарыс үстінде.
Жастардың әлеуметтенуінде ... ... ... ... ... өмірдегі ұстанымдарын басқа арнаға бұруда, яғни жастар ата-
анадан материалдық көмек алып, ал ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер қоғамда бейформальды жастар
ұйымдарының қалыптасуына әкеледі. ... да ... пен ... тәрбиесіне бесіктен бастап үлкен мән ... ... Ұлы ... ... ... - ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана,
жақсы құрбы, жақсы ұстаздан, - » дейді. Ұлттық сана, ... ... ... ... ... ... құндылық, бағалық, ұлттық төл
мәдениет негізінде дүниенің мән мағынасын түсініп, игеруіне, өзгеріске ... ... ... ... ... ... өз орнын
табуына көмектесу – ... ... ... ... ... пікірінше ізгіліктің басты арқауы - өз халқының төл мәдениеті. Оған
ұлттық бағдар тән. Ал ізгілікті ... - ... ... мен ... ... ... мақсаты, әлеуметтік әдет, мінез-құлық бітісі,
тәртіпті қатынасты реттеуші ... ... ... ... ... - ... Сондықтан да қазіргі жастардың жеке
тұлға ретінде өзін-өзі дамытуына әсер ететін «руханилық» және ... ... ... ... ал сол ... ... әркімді жай қалдырмауы тиіс. Қоғам дамуында жастардың өзіндік ... ... ... ... ... орны ерекше. Соның
ішінде ұлттық мәдени құндылықтардың жастарға берер тәрбиесі өте зор.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі таңда қазақ халқы ... ... ... ... ... ... саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдени ... ... ... өркениет үлгісінде дамытуда. Өйткені кез келген
жаңа тәуелсіз мемлекеттің рухани даму процестерінің өзіндік ерекшеліктері
болады. Бұл ... оның ... ... ... ... ... ... мәдениетімен, салт-дәстүрімен және өткенімен тарихи
сабақтастығымен айқындалады. Даму ... қол ... ... ... ... кетпейді, ұлттық санада, халықтық идеяда,
мәдени-әлеуметтік және құндылықтар ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениет ... ... жүр ме, ... орны қандай деген сұрақтар аса маңызды болып
отыр. ... ... ... қай ... да ... ... болған. Өмірге
енді аяқ басқан тәжірибесі жоқ, қоғамның ... және ... ... біле ... жас ... тағдыры өзі үшін де, ... үшін де жай ... ... Мәні мен ... ... ... бөлек қоғам
құрылып, бұрынғы рухани құндылықтар ... ... жаңа ғана ... ... ... бұрынғыдан да күрделене түседі.
“Ел болсам десең, бесігіңді түзе” – ... ұлы ... ... Әуезов.
Біздің халқымыздың тәрбие тәсілдерімен тәжірибелері көп. ... бойы ... ... ... ... мен ... айғағы. Елін сүйген адам сол елдің салт-санасын, мәдени ... ... ... тиіс. Әрбір мәдениетті, білімді адам өзінің
кәсіптік, дүниетанымдық деңгейін ... ... ... білуге
міндетті. Мәдениетті болу үшін ... болу ... ... ... мәдениtтті игермеген болса, ондай тұлға ұлт ... ... ... ... де, ... ... ... Кәсіптік-
мұрагерлік әдеп (мәдениет) сақталған жерде дамыған ... ... ... ... ... ... топ ... олардың
тұлға болып қалыптасу деңгейін, жоғары оқу орнындағы белсенділіктерін, оқу-
бағдарларындағы ... ... ... ... сай ... ... ... зерттеу жұмысының алға қойған мақсаттарына ... ... ... ... ... ... субмәдениеті» феномені ... ... ... ... ... іс-әрекеттерге үйрету
процессі және үстемдік етуші мәдениетті қабылдау, оған ... өте ... ... ... ... ... осы ... ортақ мәдениеттің
ішінен өзінің өмірлік ұстанымдары мен құндылықтары, өмір сүру ... ... ... қалыптастырады.
- Білім-жастардың өте маңызды құндылығы. Ақпараттың көп ... ... ... өте ... ... ... жоғары
дәрежеде білім алуды талап етеді.
- қазіргі кезде жастардың елімізде ... ... ... оқиғаларға
араласып, атқарылып жатқан іс-шараларға өз пікірлерін білдіруі олардың
бойында өзіндік, жеке және ... ... ... ... ... отыр. Елбасы бастаған жастар саясаты ... ... ... өте ... нәтиже шығарады деп ойлаймын. Тіпті
Қазақстан-2030 ... ... іске ... барысында жастардан үлкен
үміт күтіледі.
- жастардың әлеуметтік, саяси оқиғалар барысындағы ... ... ... күші ең алдыңғы орындарда екенін көрсетеді. Ұлттық,
адамзаттық мүдде тұрғысынан алғанда жастардың белсенділігінің қалыптасуында
патриоттық ... ... ... ... ұстанымдар және діни
сенімдердің алатын орны ерекше. Сондықтан да ұлт болашағы, ... ... ... ... ... ... ... сана-сезімнің болуы
қажет. Ол үшін жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... мен діни ... ұйымдардан
сақтандырған дұрыс.
- еліміздің болашағы-жастарды материалдық ... ... ... өмірлік азық болатындай рухани ... ... өте зор. ... ... ... ... бойына сіңірген жастар
ғана ұлт тағдырын тереңінен сараптап, болашағын болжай алатын ... ... ... ... ... ... ... фольклор, музыканы қамтиды
және жастарымыз осы ұлттық құндылықтардан сусындап, ата-ана, ... мол ... ... ... белсенділігімен қоғамда көрініс алып
жатса, жаһандану, ақпараттың ... ... ел ... ... ... және ... жоқ деп ... Сондықтан да жастар арасындағы
қызығушылықтар мен бейімділікке дұрыс ... ... оның ... ... көрсету, жастарды ұлтжанды әрі білімді етіп тәрбиелеу қоғам
алдындағы басты міндеттер болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Назарбаев Н.Ә. ...... 1997. – 4 ... ... Республики Казахстан № 581 от июля 2004. О ... ... ... ... ... ... Д. ... и цивилизация. Вообще и в частности. – Алматы:
Карасай, 2009. – 5 б.
4. Биекенов К.У., Джаманбалаева Ш.С. ... и ... ... ... в ... ... КазНУ. Серия
психология. – Алматы, 2002. – 1(8). – С. 58-65.
5. ... С.Ж. ... ... как ... ... ... Глобализация и вопросы социокультурной
адаптации. Материалы II Конгресса ... ...... – 375 ... Буржуазная социология на исходе XX века-критика новейших тенденций.
Социологические исследовании. АНСССР – М., 1986. – С.81-84.
7. Лисовский В.Т. ... и ... ... ... и ... ... Автореф. канд. дис. – Л., 1968. – 26 с.
8. Әбдірайымова Г.С. Ценностные ... ... ... анализ): монография. – Алматы: изд.БАУР, 2005.– 302с.
9. Тесленко А.Н., ... Д.А. ... ... ... казахстанской
молодежи. – Астана: МКИОС РК, 2002. – 179 с.
10. Кон И.С. Молодежь: Большая советская энциклопедия. – М.: ... 1974.– Т. 16. – С. ... ... А.И., Социология культуры: Учебное ... – М.: ... 2005. - 495 ... ... В.Т., Социология молодежи: Словарь прикладной социологии. –
Мн., 1998
13. Әбдірайымова Г.С., ... ... оқу ...... 2008. ... б.
14. Жаназарова З.Ж. Непрерывное образование и его роль в ... // ... ... ... және ... ... –С.90-93.
15. Встреча Президента страны со студентами Казахстана. ... 1998. – 5 ... ... ... / Отв. Ред. В.Т Лисовский. – СПб., 1996.- ... ... Л.С. ... ... ... Соч. в 6 ... – М., 1984. –
Т.2. – 340 с.
18. Ольшанский Д.В. ... ... ... в ... – М., ... 212 ... Бурбаев Т. Қазақ менталитетінің даму ерекшеліктері. Астана, 2005. -287
б.
20. ... М.С. ... ... ... // ...... -63-67 бб.
21. Молдабеков Ж. Қазақтану. –Алматы, 2003. -253 б.
22. Мәдени ... ... ... ... ... ... және оны жаңғырту
жолдары. - Қошқар ата конференциясының материалдары, 2005 жыл ... ... А.Н., ... В.З. ... информационного взаимодействияного
в обществе: философско-социологический анализ. –М.: Наука, 1980. – ... ... ... трактаттар. – Алматы: Ғылым. 1975. –
420 б.
25. М. Жұмабаев. Педагогика. –Алматы: Ана ... 1992. –160 ... ... Ә. ... ... иірімдері. – Алматы: Қазақ университеті,
2001. – 269 б.
27. Ж.Ж. Серван-Шрайбер. ... ... – М., 1970. 112-113 ... ... М. ... и ... ... вектор
свободы слова. Казахстанская правда. 2002, 6 апреля.
29. Алтынсарин Ы. ... ... ... шығармалар. – Алматы:
ҚазССР Ғылым акад. Баспасы, 1955. – 413 ... ... ... № 6, 2008. 50-51 ... ... Н. ... ... личности: Проблемы формирования
// Библиотечное дело. -2005. -№1.-С. 7-8.
32. ... Д. ... ...... 1986. – 240 ... ... Г. ... информационного пространства. Саясат. 2001,
№5, –70 б.
34. С.Ғ.Тәжібаева. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру тұжырымдамасы. Алматы:
“Қазақстан мектебі № 3”, ... Жаңа адам ...... ... 1994. – 4 ... ... Ә. Адам және ашық қоғам. – Алматы: Қазэнциклопедия, 1998. ... ... ... С. ... тәрбие және ... ... ... ... зерттеулерінің теориялық негіздері.
http://referatkaz.kz
39. Нысанбаев Ә. Адам және ашық ...... ... 1998. ... б.
40. Жарықбаев Қ., Алдамұратов Ә., Ғабитов Т. Әдеп негіздері. – ... 1997. – 153 ... ... ... ... А. ... ... әдебиеті, 1992, 6
наурыз
42. Залесский Б. ... ... ... ... ...... ... – 199 б.
43. Тойнби А. Постижение истории. – М: Политиздат, 1991. – с.101-105.
44. Қазақ ырымдары. Дайындағандар: Қайбарұлы А., ... Б. ... ... 1998. 8-21 ... ... А.А. Описание Киргиз-Кайсацских орд и степей. Ч.II – Алматы:
Санат, 1996. – С.263.
46. Жәнібеков Ө. Уақыт ...... ... 1992. – 153 б.
47. Қазақ халқының ХVIII ғасырдың бірінші жартысындағы өз бостандығы мен
тәуелсіздігі үшін азаттық ... ...... Өлке, 1991. 13-
14 б.
48. Профессиональная этика сотрудников ... ... ... ... А. В. и ... Г.В., – М., Щит и меч, 1998. – 327 ... ... ... ... ... Г. ... воспитание молодежи. – Алма– Ата: ... 114 ... ... В.Н. ... правонарушений. – М., 1978. – 168 с.
53. Қайыржанов Е., Ерінбетова Л. Кәмелетке толмаған ... ...... 2003. – ... ... А.Н. ... құқық. Жалпы бөлім. толықт., 3-бас. –Алматы:
Жеті Жарғы, 2007. – 352 б
55. ... Ж.Д. ... ... прав человека. Монография., –
Алматы: КазГЮУ, 2006. – 481 с.
56. Шаргородский М.Д. Преступность, ее ... и ... в ... и ее ... – Л., 1966. –198 ... ... Е.О. Пайдақорлық-зорлық қылмыстардың алдын алудың
криминологиялық проблемалары. Монография. – ... ... 2005. – ... ... ... словарь. – М.: Сов. энц., 1981. – 1029 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
Алматы қаласы студенттері мен жастары үшін акпараттық Web-порталын құру46 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Ауыл жастарының құқықтық әлеуметтенуі64 бет
Омбыдағы білім ордаларындағы қазақ жастары62 бет
Саяси білімді меңгеру Қазақстан жастарын саяси әлеуметтендіру факторы ретінде170 бет
Қазақстан жастарының саяси құндылықтық бағдарлары және әлеуметтендіру процесі62 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері8 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь