Омыртқалылар зоологиясы. Қауырсын қанатты балықтардың өкілі. Алабұғаның ет және нерв систематикасы

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Омыртқалылар зоологиясына жалпы сипаттама 4
1.1 Омыртқалы жануарлардың жіктелуі 11
2 Қауырсын қанаттылар 12
2.1 Қауырсын қанатты балықтардың систематикасы 12
2.2 Қауырсын қанаттылар өкілі . алабұға 14
2.3 Алабұғаның ет және нерв систематикасы 23
III Қорытынды 24
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 25
Курстық жұмыстың өзектілігі: Омыртқалылар, бассүйектілер (Vertebrata, Cranіata) – хордалы жануарлардың тип тармағы. Қазба қалдықтары ордовик – төменгі силур кезеңдерінен белгілі. Омыртқалылардың 40 – 45 мыңдай түрі белгілі. Оларды 7 класқа жіктейді: дөңгелекауыздылар, шеміршекті балықтар, сүйекті балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер. Омыртқалылар жер бетінде кең тараған, оларды әлемдік мұхиттардың түбінен бастап, биік таулы аймақтар мен сусыз шөлді жерлерден кездестіруге болады. Омыртқалылардың биосферада алатын орны зор, әдетте бұлар биоценоздағы трофиктік (қоректік) тізбекті аяқтайды. Омыртқалылардың адам өмірі үшін маңызы зор. Өйткені Омыртқалыларға кәсіптік аң және ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі көпшілігі жатады. Омыртқалылардың арасында ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы зиянкестері, ауру тарататын түрлері де жетерлік.
Қауырсын қанаттылар өте қарапайым құрылысты, өткен мезазой дәуірінде кең тараған балықтар. Осы кезде әр түрлі отрядқа жататын екі түрі ғана тіршілік етеді.Өзіне тән ерекше-лігі ішегінде спираль тәрізді қақпақшасы және жүрегінде арте-рияльдық конусы болады.
Алабұға - алабұға тұқымдасына жататын жыртқыш балық. Қазақстанның барлық су айдындарында тараған. Тұрқының ұзындығы - 40-50 см, салмағы - 2 кг-ға дейін. Сәуір - мамыр айларында судың жылуы 7-8'С-қа жетісімен өсімдіктердің үстіне уылдырық шашады. Балқаш пен Алакөлде жергілікті Балқаш алабұғасы өседі. Оның түсі ашықтау, арқасындағы қанаты аласалау, қабыршағы ірілеу болады. Жас шабақтарының жемі насекомдар личинкасы мен шаян тәрізділер, ересектері жас балықтарды жейді. Алабұғаың кәсіптік маңызы бар.
Курстық жұмыстың мақсаты: Омыртқалылар зоологиясына жалпы сипаттама беру, оларды кластарға жіктеу, қауырсын қанаттыларға талдау жасау, алабұға ет және нерв систематикасын зерттеу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Омыртқалылар зоологиясына жалпы сипаттама беру;
 Қауырсын қанаттыларға талдау жасау;
 Алабұға ет және нерв систематикасын зерттеу;
1. Зоолгия-Омыртқалы жануарлар. С.М.Махмұтов. Алматы,1995 ж.
2. Дәуітбаева К.Ә.,т.б. Жануарлар алуан түрлілігі.1 және 2-бөлімдер.Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы.,2011.-712б.
3. Омыртқалылар зоологиясы К.Б. Олжабекова 1-кітап, - Алматы Эверо. -2014. – 3-13 б.
4. Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім :оқулық. К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов. -Алматы:Эверо,2011.-400б.
5. Олжабекова К.Б. Омыртқалылар зоологиясы. 2 бөлім: оқулық /К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов - Алматы:Эверо,2011.-368с.
6. Божбанов, А.Ж. Экологиялық зоогеография негіздері: оқулық / А.Ж. Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
7. Қазақстан сүтқоректілері. Бекенов А.,Есжанов Б. Алматы, «Ғылым»,1995ж.
8. Наумов Н.П. Омыртқалылар зоологиясы. – Алматы.: “Мектеп”, 1970.
9. Наумов Н.П., Карташев Н.Н. Зоология позвоночных. I, и II тома. – М.: Высшая школа, 1979г.
10. Адольф Т.А. и др. Руководство и лабораторные занятия по зоологии позвоночных.
11. Карташев Н.Н., Соколов В.Е., Шилов И.А. Практикум по зоологии позвоночных. – М.: Высшая школа, 1976.
12. Курс зоологии/Под ред. Матвеева Б.С. – М.: Высшая школа. 1966, т.2.
13. Лукин Е.И. Зоология. М.: Агропромизд.1989г.
14. БанниковА.Г., Денисова М.Н. Очерки по биологии земноводных.– М.: Учпедгиз1956.
15. Гриффин Д.Э., Новик Э. Живой организм. – М.: Мир, 1973
16. Жизнь животных 4-7 т.т “Просвещение” 1983г.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс « Омыртқалылар зоологиясы. Қауырсын қанатты балықтардың
өкілі. Алабұғаның ет және нерв систематикасы » ... ... ... жалпы сипаттама берілді. Оларды кластарға
жіктелді. Қауырсын қанаттыларға талдау ... ... ет және ... зерттелді.
Жұмыстың мазмұны кіріспе, негізгі бөлім, 4 суреттен, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... 25 ... ... ... |3 ... ... ... |4 |
|1 ... зоологиясына жалпы сипаттама |4 ... ... ... ... |11 |
|2 ... қанаттылар |12 ... ... ... ... ... |12 ... ... ... ... - алабұға |14 ... ... ет және нерв ... |23 ... Қорытынды |24 ... ... ... ... |25 ... ... ... Омыртқалылар, бассүйектілер (Vertebrata,
Cranіata) – хордалы жануарлардың тип тармағы. Қазба қалдықтары ордовик –
төменгі силур ... ... ... 40 – 45 ... ... ... 7 ... жіктейді: дөңгелекауыздылар, шеміршекті балықтар,
сүйекті балықтар, қосмекенділер, бауырымен ... ... ... Омыртқалылар жер бетінде кең тараған, оларды әлемдік
мұхиттардың түбінен ... биік ... ... мен ... ... жерлерден
кездестіруге болады. Омыртқалылардың биосферада алатын орны зор, әдетте
бұлар биоценоздағы трофиктік (қоректік) ... ... ... ... үшін ... зор. ... ... кәсіптік аң және ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... Омыртқалылардың
арасында ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы зиянкестері, ауру тарататын
түрлері де ... ... өте ... ... ... ... ... кең
тараған балықтар. Осы кезде әр түрлі отрядқа жататын екі түрі ғана тіршілік
етеді.Өзіне тән ерекше-лігі ... ... ... қақпақшасы және
жүрегінде арте-рияльдық конусы болады.
Алабұға - алабұға тұқымдасына жататын жыртқыш ... ... ... айдындарында тараған. Тұрқының ұзындығы - 40-50 см, салмағы - 2 кг-ға
дейін. Сәуір - мамыр ... ... ... ... ... өсімдіктердің
үстіне уылдырық шашады. Балқаш пен ... ... ... алабұғасы
өседі. Оның түсі ашықтау, арқасындағы қанаты ... ... ... Жас ... жемі ... ... мен шаян ... жас балықтарды жейді. Алабұғаың кәсіптік маңызы бар.
Курстық жұмыстың мақсаты: Омыртқалылар зоологиясына жалпы сипаттама беру,
оларды кластарға ... ... ... талдау жасау, алабұға ет
және нерв систематикасын зерттеу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
– Омыртқалылар зоологиясына жалпы ... ... ... қанаттыларға талдау жасау;
– Алабұға ет және нерв систематикасын зерттеу;
1 Омыртқалылар зоологиясына жалпы сипаттама
Омыртқалылар зоологиясын анығырақ айтқанда — ... ... ... ... ... ... хордалылардын, үлкен маңызы бар.
Бұлар ең жоғары ұйымдасқан, ... ... ... түрі ... ететін (40 мыңға жуық түрі бар) жануарлар. Хордалылар құрылықты,
суды, ауаны және топырақ ... ... ... ... ... ... ... тараған деуге болады. Хордалылардың күрделенуі бір ... ... және ... ... ... ... ... сол сиякты олардын, тіршілік ету ортасымен өз ара
қарым-қатысының да күрделене ... ... ... халық шаруашылығыньщ түрлі салала-рын дамытуда үлкен
практикалық маңызы бар. Өйткені үй малдарының ... ... ... ... азық үшін ... де, ... жүн ... де, көлік
және спорттық мақсатқа пайдаланатын түрлері де бар.
Табиғатта тіршілік ететін көптеген тағы ... үй ... ... ... шығарудағы табиғи резерв болып саналады. Сондай-ак,
жабайы омыртқалыларды ... ... ... ... ет, май, ... терілер
сияқты шаруашылыққа қажетті өнімдер аламыз [1, 36 б].
Жабайы жануарларды ... ... ... және ... қолда
өсірілетін жақа түқымдарын шығару жұмысы-на біздің елімізде үлкен маңыз
береді. ... өзі ... ... ... көзі ... ... пайдалы түрлерімен қатар зиянды түрлері де бар. ... ... ауыл ... ... ... ... дала тышқандары, қасқыр т. б. жатады. Хордалылардың өзі ... ... ... түрлері алуан түрлі қауіпті ауруларды (оба,
туляремия, энцефалит, бруцеллез т. б.) ... ... ...... ... және көп ... болға-нымен толык, әрі жан-
жақты зерттелген жануарлар. Хордалы-лардың ... ... мен ... ... ... әрқашанда қажетті материалы болып келген. Осы
зерттеудің нәтижесінде ... ... ... ... зоогеографияның, палеонтологияның,
филогенетиканың көптеген күрделі жалпы мәселелері шешілді.
Омыртқалылар зоологиясыньщ осы замандағы биік ... ... ... ... (Н.М.Книпович, В.К.Солдатов, А.Н.Державин, Б.М.Житков
және т.б.) қажырлы ... ... ... ... негізгі мақсаты — омыртқалылардың ... мен ... ... ... қана ... ... ... шаруашылығында пайдаланудың жоспарлы, ғылми негізін жасау
болып табылады.
Омыртқалылар, бассүйектілер (Vertebrata, Cranіata) – хордалы жануарлардың
тип тармағы. Қазба қалдықтары ...... ... ... ... арғы тегі теңізде тіршілік еткен ... ... ... ... ... ... тұщы ... болып, олардың эволюциялық дамуының алғашқы сатылары сонда өткен.
Жақсы жетілген қозғалу органдарының нәтижесінде су Омыртқалылары ... су ... ... ... ... теңіздерге таралған.
Тіршілік еткен су қоймаларында оттектің жеткіліксіз болуы девонда олардың
құрлыққа шығуына себепші ... ... ... ... ... ... ... саусаққанатты балықтардан шығып, қосмекенділердің; ал
мезозойда жақсы дамыған ... ... ... юра ... ... арғы тегі болып саналады. Барлық
Омыртқалылардың ... ... ... дене ... ... Дене тірегі – хорда, эволюциялық даму ... ... ... ... ... балықтардан басқасында) хорда,
көбінесе омыртқаға айналады (тип ... аты ... ... ... құрлыққа шығуына байланысты дене құрылысы күрделілене
түсті. Төменгі сатыдағы Омыртқалылардың жүрегі екі камералы ... ... ... бұлшық етті төрт камералы жүрегі көптеген негізгі
(құлақшалар мен ... және ... ... ... ... ... тұрады. Қан айналыс жүйесі ... ... ... ... ... тыныс алу органы – желбезек, ал
құрлықтағы Омыртқалыларда қос өкпе болады. Көру, есту, сезім және иіс ... ... ... ... жүйесі ми, жұлын және шеткі ... ... ... Зәр ... ... – қос бүйрек.
Омыртқалылардың барлығы да ... ... безі ... ... ... ... Кейбіреулері жұмыртқа салып,
екіншілері ... ... туып ... [2, 142 ... 40 – 45 ... түрі ... ... 7 класқа жіктейді:
дөңгелекауыздылар, шеміршекті балықтар, сүйекті балықтар, қосмекенділер,
бауырымен жорғалаушылар, ... және ... ... ... кең ... оларды әлемдік мұхиттардың түбінен бастап, биік таулы
аймақтар мен ... ... ... кездестіруге болады. Омыртқалылардың
биосферада алатын орны зор, әдетте бұлар биоценоздағы трофиктік (қоректік)
тізбекті аяқтайды. Омыртқалылардың адам ... үшін ... зор. ... ... аң және ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ауыл ... ... зиянкестері, ауру тарататын түрлері де жетерлік.
Төменгі сатыдағы хордалылармен ... ... ... ... ... ... көпшілігі бір жерден екінші
жерге барып, қоректерін активті түрде іздейді және оны ұстап ... ... ... ... ... ... ... олардың
морфологиялық және физиологиялық өзгешеліктеріне байланысты; ... бас миы ... ... ... ... ... органдарының
денесін қозғайтын аяқтарының, күрделі ауыз аппаратының, ... ... және ... ... ... ... ... жоғарғы басқышына көтерілуіне мүмкіндік берген.
Қоректік заттарды іздеп табу, ... ... ... ... ... нерв ... қозғалмалы жақ аппараты және аяқтарының
болуы сияқты ерекшеліктер бір-бі-рімен тығыз байланысты дамиды. ... ... ... ету үшін ... ... ... ... мүшелерін және
орталық нерв системасын қоршап тұрады. Скелет денеге тірек болып, ... және ... ... ... Осы ... ... жотасы, ми сауыты мен висцеральдық скелеттер және аяқ скелеттері
пайда болады. Денесіне қанның жылдам ... және оны қан ... ... ... ... ... байланысты тіршілік ету ... ... ... зат ... ... ... ... шығатын зәр заттарының мөлшері де ... ... да ... ... ... органдар жетіледі [12, 87 б].
Омыртқалыларға мына төмендегі кластар ... ... ... ... ... қос ... (аmрһіbіа), бауырымен
жорғалаушылар (rерtilіа), құстар (ауез), сүт ... ... ... омыртқалылар тип тармағы кейде бассүйектілер деп те
аталады. Өйткені омыртқалыларда миды ... ... ... ... бас, ... ... ... және екі жұп аяқтары
болады.
Жақ сүйектерінің болу-болмауына байланысты омыртқалыларды жақсүйексіздер
және ... деп ... ... ... ... тіршілік
ететін миногалар мен миксиндер (сүлікауыз) ... ... ... дөңгелекауыздылар деп аталатын бір класының өкілдері ғана
кездеседі. Дөңгелекауыздылар класына жататын Каспий миногасы Қазақстанның
Қызыл кітабына (1996) тіркелген. ... ... ... ... көз ... көзі ... ... үшемкөз деп те аталады. Омыртқалы жануарлар
түрлері ... ... ... ... ... қосмекенділер, жорғалаушылар, құстар және
сүтқоректілер – жақауыздылар тобына жататын жануарлар.
Омыртқалылар дене температурасына байланысты 2 топқа ... ... және ... ... деп ... ... ... тұрақсыз, яғни қоршаған ортаның температурасына сәйкес
өзгереді. ... ... ... балықтар, қосмекенділер
және жорғалаушылар – салқынқанды жануарлар.
Минога және оның аузы
Дене температурасы тұрақты омыртқалылар жылықанды жануарлар деп ... дене ... ... ... ... ... мен ... жылықанды жануарлар.
Балықтарға жалпы сипаттама. Балықтар – сулы ортада тіршілік ... ... ... ... ... ... жаны – ... халық даналығы соның айғағы [3, 54 б].
Қазіргі ... ... су ... ... 20 ... ... ... ғылымының балықтарды зерттейтін саласы ихтиология
(грекше «ихтис» – балық, «логия» – ... ... деп ... ... бас, ... және ... ... тұрады. Бас
бөлімінде жұп танау тесігі, екі көзі бар. ... ... жұп ... және дара арқа ... ... ... бөлімінде сыңар
құйрық және аналь жүзбеқанаттары бар. Терісі сыртынан қабыршақтар мен
қапталған. ... ... ... суда ... ... ... ... жұп көкірек және құрсақ жүзбеқанаттары дене тепе-теңдігін
сақтайды. Балық осы ... ... ... беткі қабатына
көтеріледі. Кейде тереңге түсіп, жан-жағына бұрылады. Арқа және ... ... ... ... қалыпты ұстауға көмектеседі. Құйрық
жүзбеқанаттары бағыт береді.
Балықтар шеміршекті және ... ... деп 2 ... ... ... ... ... 750-дей түрі бар. Қаңқасы тек
шеміршектен тұрады. Шеміршекті ... ... ... ... акулалар, жұпбалықтар (скаттар) және ... ... ... ... тән ... шеміршекті балықтардың дене пішіні
барлығында бірдей емес. Акулалардың денесі созылыңқы, жұмыр, ұршық тәрізді.
Суда ... ... ... ... ... жалпайып кеткен.
Сондықтан олар су түбінде ... ... ... ... ... – тік ішектің кеңейген бөлігі.
Қазіргі уақытта ғылымға омыртқалы жануарлардың 43 000 түрі белгілі. Олар
6 класқа жіктеледі: Дөңгелек ауыздылар ... ... ... Қосмекенділер
класы; Бауырымен жорғалаушылар класы; Құстар класы; Сүтқоректілер ... да бір тірі ... ... қай-қайсысы болса да өз тіршілігінде
даму сатыларынан өтіп жетіліп отырады. Омыртқасыз ... ... ... ... ... ... сол ерекшеліктердің
қатарында олардың дамуы да елеулі орын ... даму ... ... ... жұмыртқалардан ересек
миногаларға ұқсамайтын құмқазғыш деп аталатын личинка шығады. Құмқазғыштар
көпшілік уақытта топырақты қазып, соның ішінде ... Олар ... ... сүреді (2-5 жыл), сол жылдардың ішінде олар ... ... ... кейбір белгілерінің болуына қарағанда (эндостильдің
болуы), тіршілік ету тәсілдеріне ... ... ... қос жынысты (гермафродит) болады. Олар да тура дамиды. [10, ... ... ... әр ... жолдармен өтеді. Көпшілігінде сары
уызы көп ... ... ... кейін уылдырық түтіктеріне
түсіп, қатты қабыршақтар пайда болып, сыртқа шығады. Сол жерде ұрық ересек
күйге жеткенше жатып ... ... бір ... сары уызға өте бай
болады да, сыртына қатты қабық түзілмей, уылдырық түтіктерінің арт ... ... ... ... жұмыртқадан тірі туу немесе «тірі жұмыртқа
туушылық» ... ... деп ... ... ... тірі туу ... Олардың жұмыртқаларында
қоректік заттар өте аз болып, ұрықтанғаннан ... ... ... ... оның ... ... ... даму үшін қажетті заттардың
барлығын ... ... Тірі ... ... ... ... қатты
қабығы болмайды. Жұмыртқалары ұрғашысының ұрық жолдарында дамығанда, ұрықты
анасының ... ... ... ... уыз ... ... болады.
Сүйекті балықтарда қос аталық және аналық жыныс бездері болады. Жыныс
түтікшелерінің құрылысы әр түрлі топтарында ... ... ... ... жұқа ... ... болады. Ұрықтану аналық жыныс мүшесінде
емес, одан тыс су ... ... ... уылдырық шашу алдында уылдырықтарын бір жерге салады, содан
кейін еркегі ішінде шәуеті (спермотозоид) бар ұрық сұйықтығын құяды. ... ... ... қос ... (гермафродиттік) өте сирек
кездеседі. Бірақ ат теңіз ... ... ... болады. Балықтар
уылдырықты су ішіндегі өсімдіктерге шашады (сазан, ... т.б.) ... ... тасқа шашатындар (бекіре тұқымдасы, албырттар,
т.б.) – ... суға ... ... ... ... т.б.) ... т.б. ... деп аталады. 
Уылдырықтар ұрықтанысымен бірте-бірте өзгере отырып дамиды да, одан кейін
личинка өсіп шығады, ол личинка шабаққа айналады. Ұрықтану сыртта су ... ... ... мен ... көбі ... қолайсыз
жағдайларынан, басқа су жануарларының жеп қоюынан өліп қалады. Осыған
байланысты сүйекті ... ... ... қалу мақсатында өсімталдылығы
(плодовитость) өте жоғары. Мысалы, тұқы балық 1 млн. аса ... ... – 1 млн, ... ... және ... жыланбалықтар – 10 млн уылдырық
шашады. [4, 63 б].
Бізде мекендейтін балықтардың уылдырықтары (егер суы жылы болса) көктем
мен ... 8-9 ... ... ал күз бен ... уылдырық шашса албырт
(лосось), лаха (калин), т.б. дамуы көктемге дейін созылады. Уылдырықтарды
завод жағдайында қолдан да ... ... Ол үшін ... су ... ... ... ... қажет, содан кейін ұрықтанған м
белгілі бір қолайлы жағдайда шабаққа дейін ... ... өөз ... алатын халге жеькенде оларды арнайы су қоймаларына жібереді.
Қазіргі уақытта осындай әдіспен ... ... бар ... ... ... кең ... сумен байланыстылығы көбею кезінде өте айқын көрінеді.
Олар уылдырықтарын суға салады, уылдырықтардың ... да суда ... ... ... ... қабықтары ісінеді де біріне-бірі
жабысады да, үлкен түйір пайда болады. Екі үш ... соң ... ...... шығады. Итшабақ өз өмірінің алғашқы күндерінде
жүзбейді (аяқтары болмайды) және қоректенбейді, ... оның әлі ... ... ... кейін мүйіз жақтары бар ауыз пайда болады. Судың
астындағы өсімдіктерді кеміреді.
Ең алғаш алдыңғы аяқтары ... ... ол ... ... ... бірінші рет артқы аяқтары шығады. Итшабақ өзінің алғашқы
кездерінде ұзын құйрықты, басының екі ... ... ... ... ... ... ... өте ұқсас келеді. Оның дене пішіні балықтың
денесі тәрізді, ... бар, ... екі ... ... ... ... оның тіпті бүйір сызығы да бар. ... бақа ... ... ... шығу тарихын қысқаша түрде қайталайды.
Дамудың барысында желбезек саңылаулары аздап бітеле бастайды, мұнымен бір
мезгілде өкпелері дамиды (ішек өсінділерінен). Өкпелердің дамуына ... ... ... де ... Қан ... екінші шеңбері түзіледі. Перде
жүрек құлақшасын екі жартыға бөледі, енді жүрек үш ... ... ... ... ... ... ... бақаша жүзе бастайджы. Құйрығы
барған сайын кішірейе береді. Ақыр соңында, өте ... ... ... шығады. Құйрығының қалдығы біраздан кейін ол да жоғалады.
Итшабақ кішкентай бақаға айналады. Ол ... ... ... енді олар ... тектес азықтармен қоректенеді. Итшабақтың
дамуы судың температурасына байланысты 2-3 айға ... Өмір ... ... онша ұзақ емес, өйткені ... ... ... даму ... шығын көп болады. Сол ... және ... де азап ... айту ... ... көп жасамайды, ал қолда террариумда 10-15 жыл өмір ... ... – 20 жыл, бақа – 10 жыл ... етеді. 
Баурымен жорғаушылар тура дамиды. ... ... ... Кейбір
түрлерінде ұрық ұрғашысының жыныс жолдарында ... ... ... ... ... ... бала ... демек мұндай түрлер үшін
(жұмыртқадан жетіліп туу) жұмыртқадан тірі туу тән ... ... ... жетіліп туу таулы аудандарда, солтүстік суық жерлерде тіршілік
ететін бауырымен жорғалаушылардың арасында кең тараған ... ... ... ... ... теңіз жыландар, т.б.). Бауырымен
жорғалаушылардың арасында көпшілік тіршілігін судың ... ... ... ... ... ... ... жұмыртқа салуы мен
оның дамуы тек қана құрлықта өтеді [10, 41 б].
Құстар шағылысқаннан кейінгі ұрықтанған ... ... ана ... ... сыртқа шыққаннан кейін де дами береді. ... ... ... ... денесінің жылуымен оларды жылытады. Әдетте
жұмыртқаны ұрғашы басады, ... ... де ... және ... ... ғана ... ... даму ұзақтығы әр құстың түрінде түрліше.
Мысалы, тауықта – 21 күн, ... ... ... – 55-60 күн, ал ... құс колибриде – 10-12 күн. Ұсақ ... ... ... даму ... – 9-14 күн, ... – 17-20 ... – 44 күнде, кекіліктер – 21 күнде, қырғауыл – 21-25 күнде,
жабайы ... – 24-28 ... ... ... ... ... жатады, сондықтан ұрықтың қабығы болады,
демек, амнион сироз және аллантоис. Ұрықта өкпе ... ... ... ... ... кеуіп қалады. Дамып жетілгшен балапан ерекше
тұмсығындағы өскін жұмыртқа тіспен жұмыртқаның қабығын жарып ... ... ... ... ширақтық дәрежесі әр түрлі болады. Осыған
сәйкес ... ... ... ... ... және әлсіз, қызылшақа
балапан шығаратындар болып екіге бөлінеді. ... ... ... көзі ... ... ... ... өзі жүріп жемді тауып жей
береді. Құстардың бұл түріне көбінесе жерде және суда ... ... ... қаз ... ... қызылшақа балапандар жұмыртқадан шыққанда жалаңаш, көзі жұмулы,
әлсіз болады. Сондықтан біраз ... ... ғана ... ... ... ... ... сұрқарлығаштар,
көгершщіндер, көкқарғалар жатады. Жапалақ және күндізгі жыртқыштар да әлсіз
қызылшақа балапан шығарады. Бірақ ат ... ... ... көзі ашық
болып туады. Олар ұяларын ағаш басына, жерден биік жерлерге ... ұрық іші суға толы ... ... ... арқасында
ұрық аналық ішінде қандай жер болса да дұрыс бірқалыпты ... ... тек қана ұрық ... ... ... ... оның организмінің ұзақ
уақыт ұрықт ы ішінде сақтауына бейімделуінде болып отыр. Ананың ішінде ұрық
ұзақ уақыт жатқанда, ... ... ... ... ... сүтқоректілердің балалары туа сала өз бетімен жүріп аяқтанып
кетеді, ал ... ... және ... ... ... Барлық
жануарларда анасы сүтпен қоректендіріп, аналарының қамқорлығында болады.
Нерв жүйелерінің жақсы жетілуіне ... ... ... ... ... жетілген. Сондықтан да бұл кластың өкілдері балықтар
мен қосмекенділермен салыстырғанда сан жағынан аз бала табады [16, 95 ... ... ... ... жіктеу олардың тек
қана сыртқы морфологиялық, ішкі анатомиялық құрылысына, физиологиялық
құрылысына байланысты емес, сондай-ақ даму ... ... ... ... ... мен ... ... жануарлардың дамуындағы
ерекшеліктеріне сонымен мыналарды жатқызуға болады:
• Эволюциялық сатыларға көтерілген сайын түрленбей тура даму қалыптаса
бастаған;
... ... ... ... сатыдағыларға қарағанда саны жағынан
аз бала табады; 
• Төменгі сатыдағы жануарлар дамудың алғашқы ... ... ... ... ... етуге бейімделген; 
• Төменгі сатыдағы жануарлардың дамуы барысында өліп қалу қауіпі жоғары.
1.1 Омыртқалы жануарлардың жіктелуі
Омыртқалылардың 40 – 45 мыңдай түрі белгілі. ... 7 ... ... ... ... сүйекті балықтар, қосмекенділер,
бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер. ... ... кең ... ... ... мұхиттардың түбінен бастап, биік таулы
аймақтар мен сусыз шөлді жерлерден ... ... ... ... орны зор, ... ... ... трофиктік (қоректік)
тізбекті аяқтайды. Омыртқалылардың адам өмірі үшін ... зор. ... ... аң және ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі
көпшілігі жатады. Омыртқалылардың арасында ауыл ... ... ... ауру ... ... де ... Қауырсын қанаттылар
Осы уақытта тіршілік ететін балықтардың, түрінің 90 ... ... ... ... ... [7, 134 ... ... суларға тараған, барлық теңіздер мен мұхит суларының әр
түрлі ... ... ... ... көптеген түрлерін әр алуан тұщы
сулардан — ... ... ... ... ... Қауырсын қанаттылардын, барлық түрлеріне тән дене құрылысында
мынандай ... бар. Дене ... ... сүйектен тұрады, ал
шеміршек кейбір жерінде ғана сақталған. Көкірек ... ... ... қауырсындары бірден иық белдеуіне бекиді. Сондыктан
балықтың, бұл ... ... ... қанатты балықтар деп атайды. Қауырсын
қанаттылардың өкілі ретінде алабұға балығының, құрылысын қарастырамыз.
2.1 Қауырсын қанатты балықтардың систематикасы
Осы ... ... ... ... түрінің 90 процентінен астамы
осы класс тармағына жатады. Бұлар ... ... ... ... ... мұхит суларының әр түрлі қабаттарын мекендейді. Сонымен ... ... әр ... тұщы сулардан — өзендерден, бұлақтардан, көлдерден,
бөгеттерден кездестіруге болады. Қауырсын ... ... ... дене ... ... белгілері бар.
Дене скелеті .толығынан сүйектен тұрады, ал ... ... ... ... ... қанаттарының, әдетте базалиялары болмайды, қауырсындары
бірден иық белдеуіне бекиді. Сондыктан ... бұл ... ... ... ... деп атайды.
Сәулеқанатты балықтар (Actinopterygii) класстармағына - көптеген теңіз,
тұщы су балықтары жатады. ... ... ... ... де әр ... ... орта ... бері белгілі. Тұщы су қоймаларында
пайда болуы мүмкін. Ашық ... ... ... және жақсы жүзушілер.
Девонда сәулеқанаттылар көпшілік жағдайда ганоидты балықтар болған, бұлар
пермь мен триаста ... ... соң ... саны ... б.з ... жуық түрі ... Орта ... ганоидтылардың орнын сүйекті балықтар
(Teleostei) басты, қазір олардың 20-мыңнан астам түрі бар. ... ... ... әлі де ... ... 10-12 отрядүсті біріктірілетін 35-40 отряд ... ... ... қатынастар әлі де толық зерттелмеген.
Қауырсын қанатты балықтар үш отряд үстіне бөлінеді: 1-от-ряд үсті ... ... ... ... үсті — көп ... ... 3-отряд үсті — сүйекті балықтар (Теіеоstіеі) [11, 78 б].
1-отряд үсті. Сүйекті ганоидалар.
Қауырсын ... өте ... ... ... ... дәуірінде кең
тараған балықтар. Осы кезде әр түрлі отрядқа ... екі түрі ғана ... тән ... ішегінде спираль тәрізді қақпақшасы және
жүрегінде ... ... ... ... ганоидалы немесе
сүйекті (циклоидты) болып келеді. Скелеті шеміршек тектес ... ... ... та ... ... сүйегі бол-майды. Жүзу торсылдағы
болады. Осы ... ... ... ... тұщы ... тіршілік
ететін — кайманов, немесе сауытты шортан ... мен амия ... ... ... ... арт жағы ойыс, алдыңғы жағы ... ... ... ... ... ... деп ... ганоидалы болады. Денесінің ұзындығы 2,5—3 м, ал кейбір
түрлері 6 м-ге дейін ... ... Көп ... сан ... аз болса да құрылысында өздеріне тән ерекше белгілері бар
тұщы су балықтары. Денесі ромб ... Ірі, өз ара ... ... ... ... Арқа ... ... ұсақ қанаттардан
тұрады, со-ған байланысты бұларды көп қанатты ... деп ... ... ... етті ... ... Жүзу торсылдағы ерекше
құрылысты болады. Оның оң жақ бөлімі үлкен, ал ... сол жақ ... ... ... Екі ... де ... ... арқылы ішекпен жалғасып,
қосымша тыныс алу органының ... ... ... қос ... саусақ қанаттылардан ерекшелігі — көп қанаттылардың ішкі танау тесігі
болмайды.
Көп қанатты балықтар тропиктік Африкада ... Олар ... ... (илистый) бөлімінде тіршілік етеді. Негізінен жануар текті
қоректермен қоректенеді. Дамуы — өзгеру арқылы ... ... ... ... ... желбезектері болады. Кәсіптік маңызы жоқ. ... ... он ... түрі ... ... ... түрінде әлі
анықталмаған.
3-отряд үсті. Сүйекті балықтар.
Сүйекті ... ... жер ... ... ... және тұщы
суларда кездеседі. Түрлі тіршілік жағдай-лары мен тіршілік ету тәсіліне
байланысты, бұл ... ... ... де алуан түрлі болып келеді.
Құрылысындағы ... ... ... қабыршақтары (бола қалса) сүйекті
циклоидты, немесе ктеноидты болады. Құйрық қанаты гомоцер-калды. Қөкірек
қанаттарының скелетінде ... ... ол тек қана ... ... ... ... Құрсақ қанаттарының скелеті тек қана тері
қауырсындарынан құралады.
Бұлардың кейбір қарапайым түрлерінің ... ... ... ... ... және ... артерия конусы болмайды, бірақ
қолқа түйіні жақсы дамыған. Көпшілігінің ішегінде тұйық, пилорикалық ... ... ... ... ... ... торсылдағы бар. Бұлар-
дың қарапайым құрылысты формаларының торсылдағының өңешпен байланысы бүкіл
тіршілігі аяқталғанша ... да, ал ... ... өңешпен
байланысы балықтардың дамуы барысында ... ... Бұл ... ... ... бөлінеді [15, 69 б].
Қауырсын қанаттылар-өте қарапайым құрылысты,өткен мезазой ... ... ... ... екі ... ғана ... ... немесе сүйекті жүзу көксерке тәрізді балықтардың денесі ұршық-
сопты жұмыр ... ... ... ... ... қызыңқы,жоны көтеріңкі болады.Ал су ... ... ... ... ... ... қабысып,денесі талпайып кетеді.Тіршілік
етуіне байланысты кейбір ерекшеліктері ғана болмаса дене және ... ... ... балықтар мен сүйекті балықтарда біріне-бірі
ұқсас.
2.2 Қауырсын қанаттылар өкілі - алабұға
Алабұғатәрізділер отряды – ... ... ... ең ... ... ... ... тұщы суларда кең тараған. 20 отряд тармағы
160 тұқымдасы 6500 – ден аса түрі бар. ... ... ... рет ... ... пайда болған. Денесі ктенойдты, сиректеу ... ... ... тікенектер немесе сүйекті тақтайшалармен
жабылған, жалаңаш түрлеріде кездеседі. ... ... ... талшықтары
бар. Құрсақ жүзбе қанаттары ... ... ... не ... ... ... ... құрайды. Жамбас белдеуі иық белдеуімен
байланысқан, торсылдағы тұйық кейбіреуінде болмайды. Бұлар ... ... су ... ... ... пилагикалық және терең су балықтары,
көлдер мен ... ... ... ... ... ... ... кәдімгі алабұға, балқаш алабұғасы т.б.
Алабұға тәрізділердің қазба қалдықтары жоғары бор ... ... түрі ... дәуірінде тіршілік еткен. Алабұға тәрізділер ... жүзі ... ... Олар ... ... ... етеді,
сондай-ақ өзендерден теңіздерге өрістеп шығатын жартылай ... ... ... тәрізділердің ғылымда 149 тұқымдасы, шамамен 1200-дей
туысы және 6500-дей түрі белгілі. Денелерінің ... ... ... 4-5 м-
ге дейін жетеді де, ал салмағы 10-12 кг-нан асады. Арқа қанаты үшкір тікен
тәрізді және жұмсақ екі бөліктен ... Бұл ... ... ... ... ал кейбіреулерінде жеке болады. ... ... ... ... ... бар көксерке, берш, кәдімгі
алабұға, балқаш алабұғасы сияқты түрлері тараған [9, 36 б].
Алабұға тез ... ... ... ... ... жыртқыш
балық (2-сурет).
2-сурет. Алабұға
Алабұға - алабұға тұқымдасына жататын жыртқыш балық. ... ... ... ... Тұрқының ұзындығы - 40-50 см, салмағы - 2 ... ... - ... ... судың жылуы 7-8'С-қа жетісімен өсімдіктердің
үстіне уылдырық шашады. Балқаш пен ... ... ... ... Оның түсі ... арқасындағы қанаты аласалау, қабыршағы ірілеу
болады. Жас шабақтарының жемі ... ... мен шаян ... жас ... ... ... ... маңызы бар.
Сүйекті балықтардың алабұға тәріздес отрядының бір түрі. Қазақстанның
барлық суларын мекендейді. Алабұға Ертіс бассейініндегі барлық ... ... су ... кездеседі. Алабұғаның ұзындығы 50 см-ге дейін,
салмағы 4 кг дейін ... ... 2-4 ... ... шашу үшін ... 300 ... дейін уылдырық шашады. Олар уылдырығын ... ... су ... ... ... ... ... Уылдырығын
былтырғы жылдан қалған шіріген түрлі өсімдіктердің қалдығына ... ... ... ... да шаша ... Уылдырығын лента тәріздес қылып шашады
және уылдырықтар қоректік затқа батырылып бірге ... ... ... ... дене бітіміне қатысты болады, әрі 12 метрлік ұзындыққа
созылуы мүмкін. Алабұға – жыртқыш балық. Баяу өседі, бірақ көлдердегі ... ... ... ... ... ... ұсақ
балықтармен қоректенеді. Алабұғаны ... ... ... ... ... ... [8, 145 ... денесі екі бүйірінен қысыңқы келген, ұршық тәрізді ... ... ... келіп, кеудеге жалға-сады, ал кеудесі арт ... ... ... келе ... бөліміне айналады. Құйрық пен
құрсактың шекарасын-да артқы аналь тесігі, ал оның арт ... ... ... ... тесіктер болады. Кеуде қанаттары басқа ... ... ... екі бүйірінде желбезек саңылауларының артқы жағына өте
жақын жерге орналасады. Құрсақ ... ... ... жағына жақынырақ
орналасқан. Дара қанаттары арқасындағы екі қанаттан, құйрық және ... ... ... ... ... қанаттарының. да сүйекті
қауырсындары болады. Олардын, кейбіреулері — жұмсақ және бунақты (арқаның,
артқы ... және ... ... ...... және ... арқа қауырсындары) түрде болады. Алабұғалардың, құйрық қанаттары
кең,, ашалы келеді. Құрылысы осындай құйрыкты гомо-церкальды ... ... ... ... ... жағына сүйекті жақтары мен қоршалған аузы
орналасады. Көздері кіш-кентай ... ал ... ... ... басының
үстіңгі бетінде, танау тесіктері тұрады. Әрбір танау тесігі тері ... ... ... екі ... және артқы) бөлімге бөлінеді. Басының
артқы және бүйір жағында жалпақ желбезек қақпақтары болады. Желбезектер осы
кақпақтардың астында орналасқан.
Теңіз алабұғасы (лат. ...... ... ... ... ... ... мұхиты мен Тынық мұхиттың солтүстік ... ... көзі ... теңіз алабұғасы тіршілік етеді. Оның салматы 500 ... ... ... ... Еті хош ... және дәмді. Теңіз алабұғасының
жон еті дәмдірек болуы үшін оны тоңазытпай қуыру ... Оның арқа ... ... ... ... ... және хош иісті болады. Тропикалық
сулардан теңіз алабұғасын аулайды. Олардың арасынан ... 200 ... өте ... де, ... 3—4 ... болатын ұсақтары да
кездеседі. Еті аппақ, өте дәмді. Оның етінен кулинариялық неше түрлі тағам
әзірлеуге болады. ... ... ... ... да ... ... ... жүзу кезіндегі түрлі қимылдары, олардың қа-аттарының түрліше
қозғалуына байланысты. Балықтардың ілгері қарай қозғалуында ... ... ... ... ... және ол ... басқару қызметінде атқарады.
Қос қанаттарының жәрдемімен балықтар су ішінде денесін бұрып ... ... қос ... денесін су ішінде табиғи ... ... Егер де қос ... денесіне таяп байласақ, олар бауырын
судың бетіне қаратып қалқып су бетіне шығады. Арқа жэне ... ... ... ... ... денесінің орнықты болуына олардың
үлкен әсері тиеді [14, 58 б].
Алабұғаның басынан басқа денесін жұқа ... ... ... ... ... ... Пластинканың бір шеті терісіне бекініп, екінші
шеті сыртқа ... ... Сол, ... ... ... ... ... ұсақ
тіс сияқты бұдырлары болады. Мұндай қабыршақтарды ктеноидты қабыршақ деп
атайды. ... ... ... түрлерінде — карп, сазан, тағы
басқаларының қабыршақтарының сырты тегіс болады. ... ... ... деп атайды. Басынан құйрығына дейін, бүкіл дене бойына
созылып жатқан бүйір сызығы бар. Бұл ... ... ... екі жақ ... өзек ... ... ... өткен жерін сыртқы қабыршағына
қарап білуге болады. Өйткені, бүйір сызығы ... ... ... ... ... ... қалады. Осы тесіктер арқылы
бүйір сызы-ғы сыртқы ортамен қатысады. Сырттан қабылданған әсерлер ... ... миға ... ... ... есіту орган-дарының қызметін
атқарады. Балықтардың көру органдары жақсы дамымаған. Сондықтан ... ... ... ... бүйір сызығы себепкер болады. Сол
сияқты су-дың терең ... ... ... жүргенін осы бүйір сы-зығы
арқылы сезеді. Бүйір сызығы түрлі балықтарда ... ... ... ... ... ... куалай түзу орналасса, ал ... ... ... ирек-теліп орналасады. Терісінде болатын көптеген
бір клеткалы бездер үздіксіз шырын шығарып тұрады. Сол шырындардың ... ... су ... ... ... ... кедергісіз, тез қозғалады.
Омыртқа желісі. Амфицельді сүйекті рмыртқалардан тұрады. Ол кеуде, құйрық
болып екі бөлімге бөлінеді. Кеуде бөлімінің ... ... ... жұлын
каналын құрайды, құй-рық бөлімінде ондай құбылыс байқалмайды.
Бас сүйегі. Алабұғаның бас ... ... тән ... ... да біз ең алдымен жалпы сүйекті ... бас ... ... ... ... бас ... ... бөлімдері
сүйектерден құралған. Бас сүйегі тері (dіегmосгапіиm) және ... ... ... пайда болған.
Ми сауыты шеміршекті сүйектерден тұрады. Ми ... ... ... ... ... ... төрт шүйде сүйектерінен құралған.
Қарақүс тесігінің төменгі жағында не-гізгі шүйде сүйегі, осы ... ... ... ... ... ал ... ... жоғарш шүйде сүйегі
қоршап жатады. Есіту капсуласының маңында бас сүйегінің екі жағына ... ... ... ... ... ... дара сына тәрізді негізгі сүйек көз ұясының төменгі ... ... Қос ... сына тәрізді және көз сынасы ... ... Бұл ... көз ... ... артқы және орта бөлімдерін
қалыптастырады.
Иіс бөлімін дара аралық иіс ... және жұп ... иіс ... ... ... ... сүйектену ми сауы-тынын, артқы, бүйір бөлімдерін
аздап та ... оның ... ... құрайды. Ми қақпағын құрауға
қатыспайды.
Бас сүйегінің қақпақ жағы, оның бүйір, астыңғы бөлімінің сүйектері ... ... ... болған. Бас сүйегінің қақпағының алдыңғы бөлімдері
жұп мұрын сүйектерінен, маң-дай ... және одан ... ... ... жұп төбе ... ... Оның төменгі жағында — барлық бас
сүйегінің түбін — парасфеноид және оның алдыңғы жағьш-да жатқан өре ... ... асты ... мен желбезек доғаларынан висцераль-дық скелет құрылады.
Акулаларда болмайтын желбезектер қақпағы сүйекті балықтарда болады. Сүйекті
балықтардың алғашқы ретте пайда ... ... ... ... ... атқармайды. Қоректі қабылдау әрекетін және басқа да ... ... жақ ... ... ... жақтан құралған екінші
ретте дамыған жақтары атқарады. Төменгі жақ құрамы шаршы сүйекпен үштасатын
шеміршекті буындасу сүйегінен, екі ... тіс ... және ... ... тұрады [1, 178 б].
Тіл асты сүйегі мен желбезек шеңберлері тек қана шемір-шекті ... Тіл асты ... ... ... ... ... ... — деген сүйектен пайда болған. Гиомандибуляреге бір жағынан
шаршы сүйекпен буындасып түратын симплектикум келіп ұштасады да, ал ... жақ асты ... ... ... ... ... ... гиомандибуляре симплектикуммен бірігіп жағы ілініп тұратын, арқалық
тірек болып есептелінеді. Жоғарғы жақ бас сауытына тікелей бекиді. Тек ... ... ... ... ... сүйегі арқылы жалғасқан түрін
гиостилия деп атаймыз. Симплектикум — дегеніміз сүйекті ... ... ... Бес пар ... доғалары болады, бірақ соқғы бір пары
(бесіншісі) нашар дамыған.
Желбезек қақпағы гиомандибуляре сүйегіне ... ... ... ... ... ... төрт ... қақпақ алды, қақпақ асты және қақпақ
аралық) сүйектен құралған.
Қауырсын қанатты ... ғана тән, тіл асты ... ... ... жиектеріне бекіген бірнеше ұзын ...... ... болады. Ала-бұға бас сүйегінің бұл схемадан
ерекшелігі — біріншіден, ми сауытының ... және ... ... ... ... көз аралық пердесі болмайды.
Аяқ скелеті: Кеуде қанаттарының скелетінде базалиялар болмайды, ол ... ... ... және ... ... ... ... бірден ба-рып иық белдеуіне жалғасады. Алдыңғы аяқ белдеуі
басқа сү-йекті балықтардікі ... ... ... және ол ... ... ... ... сүйекшелерден тұрады. Бұл алғашқы ретте пайда болған
шеміршек тектес сүйектерден қалыптасқан белдеуге тері ... ... ... рет ... ... ... бекиді. Бұл белдеудің
сүйектерінің ішіндегі ең ... орақ ...... деп ... ... ... ұсақ сүйектер арқылы бас сүйегінің сауытымен жалғасады.
Құрсақ қанаттарының ... тек қана тері ... ... ... аяқ ... қалың еттің арасына еніп жатқан екі ұзындау
пластинкадан тұрады.
Сүйекті ... ... жұп ... ... ал ... ... да болмайды. Бұл сүйекті балықтардың аяқ скелеттерінің
шеміршекті балықтардан ... ... ... ... ... ... балықтардың көпшілігінікі сияқты
дөңгелек, хрусталигі және жалпақ қасаң (роговица) қабығы ... ... ... ... ... кішкене келеді. Бұл қабықтың екі жағы ... ... ал ... ... ... ашық ... Осы қалпында ол
хрусталикке екі жағынан тиер-тимес ... ... ... ... ... болады. Балықтардың көз алмасының қан тамырлы қабатынан оның
қуысына орақ тәрізді өсінді ... Бұл ... ... ... қатпар деуге болады. Мұның өзі көздің тамырлы ... ... ... ... басталып, көздің торлы қабатын басып өтіп, көз
хрусталигіне барып ... Көз ... ... ... ... ... астыңғы жағында орналасқан. Көз ұясының ... ... ... ... алты ... ет ... Еттердің жиырылып-жазылуы
нәтижесінде, көз алмасы қозғалып отырады. Орақ тәрізді ... ... ... қозғалуына әсер етеді, сонымен қатар көруге бе-
йімделуіне себепші болады. Көз қабақтары ... [7, 41 ... ... Сүйек капсуласының ішіне орналасқан бір ғана ... ... ... ... ... ... да иірімді
жарғақтар скелеттің иірімді қуысының ... ... Бұл ... ... сұйық зат (перилимфа) болады. Сөйтіп, иірімді жарғақтар
сұйық заттың ішінде тұрады. Мүйіз тәрізді ... ... ... ... ұшы ... ... тұйықталып бітеді. Бұл тұйықты ампула деп атайды.
Дөңгелек қапшықтан тұйық болып бітетін— ... жолы және қуыс ... ... ... ... ... эндолимфада бірнеше ұсақ
отолиттер-мен бірге сүйекті балықтарда есіту ... яғни ірі ... ... ... және ... балықтардың көпішлігін-де мұндай ірі
отолиттер үшеу. Ең үлкен есіту тасы дөңгелек қапшықша-ның ... еніп ... ішкі ... ... тұрады. Қалған екі есіту тастары бұдан анағұрлым
кіші. Оның ... қуыс ... ... тұрады, ал екіншісі — сопақ
қапшықшаның. арнаулы, кеңірек тұйықтамасында ... Бұл ... ... ... ... ... каналдардың ампуласының, манайында орналасқан.
Дәм сезу органы. Алабұғалардың дәм сезу органдары ... ... ... ұсақ, дәм айыратын бүршікшелерден құралады. Жеке дәм ...... ... ... дәм айыратын клеткалардан және
олардың арасындағы тірек клеткалардан құралады. Әрбір сезгіш клетканы нерв
талшықтары қоршап ... ... ... ... де дәм ... тек ... ғана орналасып қоймай, сонымен қатар бүкіл ... ... да ... ... — екі ... ... жұп ... кұралады.
Ас қорыту органдары. Ауыз қуысы мен жұтқыншақ айқын бөлінбеген. Сондықтан
да ауыз бен ... ... ... ... ауыз ... ... деп атайды.
Алабұғаның аузында бірнеше ұсақ тістері бар. Тістері жоғарғы жақ, ... тіс ... ... ... ... ... өре сүйекке
және тіл асты шеңберінде де орналасады. Тістердің барлығының формасы ... Ұш жағы ... ... ... Тістерімен керекті затын ұстайды,
бірақ оны майдалап, ұсақтай аламайды. ... ... ... ... қоректік затын бүтіндей жұтады. Тілі болмайды. ... ... ... ... Өңеш ... және өте ... қарынға барып
жалғасады. Одан нағыз ішек басталады. Ішектің алдыңғы бөлімі иіріліп барып
шумақ шығарады. Одан ... ішек ... ... ... ... ... ... барып дербес тесік болып сыртқа ашылады. Бірақ ішектің
басталған жерінде тұйық, ... ... деп ... ... ... Бұл ... шеміршекті балықтардағы спираль тәрізді қақпақшалар
сияқты ішектен тамақтың жүруін баяулатады және ішектің ас ... ... ... ... саны ... балықтарда турліше болады. Мәеелен
алабұғада — 3, ласосьта — 40, скумбрияда — 200 жуық ... ... ... ... өті ... ... жолы ... ішектің
баулық тәрізді алдыңғы бөліміне ашы-лады.
Ұйқы безі айқын байқалмай ұсақ ... ... ... ... ... 36 ... ... құрсақ қуысының арқа жақ бөліміне ... іші ... ... ... ... ... және ... толған жұқа қабықты қапшық деуге болады. Торсылдақ ... ... ... есептеледі. Ол кеңейген кезде балықтың
меншікті салмағы азаяды, ... ... ... ... ... ішіндегі газ қысымының артып немесе кеміп отыруы ... ... ... ұсақ қан ... ... ... жерлерінде қан тамырлары ұсақ ка пиллярға тарамдалады.
Осы ұсақ қан тамыршалары ... ... ... оттегін қабылдап,
немесе газ алмасу нәти-жесінде пайда ... ... ... ... оты-рады. Осындай процестін, нәтижесінде балық торсылдақтары-ның
көлемі ... ... ... ... ... ... ... торсылдақ
кейбір балықтарда аздап та болса тыныс алу процесіне қатысады.
4 - ... ... ішкі ... - ... 2 - ... 3 - бауыр; 4 - жүзу торсылдаш; 5 - талақ; 6 -
аналық ... 7 - ... 8 - ... ... ... 9 - ішек; 10 -
қуық; 11 - артқы тесік; 12 - несеп-жыныс тесігі
Алабұралардьщ, сол ... ... ... ... ... цифр тәрізді кёйеді. Судың түбіне тереңірек ... ... тез. ... ... қабатына көтерілуде торсылдақтың маңызы
үлкен. Суға төмен ... ... бас ... ... ... ... ... алдыңғы бөліміндегі ауаны қысып, арткы бөліміне
ырыстырады. Жоғары көтерілгенде керісінше — торсылдақтың алдыңғы бөліміне
ауаны ... ... алу ... Алабұғалардың басқа балықтардікі сияқты, төрт пар
жетілген желбезектері болады. ... ... ... қақпағының ішкі
жағында жалған желбезек деп аталатын жетілмеген ... ... ... ... ... ... ... желбезек талшық-тары
желбезек шеңберлеріне ғана бекиді. Желбезек қуысын сыртқы жағынан желбезек
кақпағы жауып тұрады.
Сүйекті балықтар — ... ... ... ... ... алады.
Балық желбезек қақпағын ептеп көтере бастағанда, желбезек қақпақшасының
жиегіндегі жұқа тері перде сыртындағы ... ... ... желбезек
саңылауларына жабысады. Мұның нәтижесінде желбезек ... ... ... ... ... және ауыз-жұтқыншақ қуысына қарай су өтеді. ... ... ... ... су қысылып барып, желбезек саңылауларынан
сыртқа шығады. Балықтардың тыныс алуы суды ауыз арқылы жұту ... ... ... қимылы арқылы орындалатынын мына тәжірибеден
байқауға болады. Ыдыста (аквариумда) жүзіп ... ... ... ... ... салып керіп қойса да, олардың тыныс алып, тіршілік ететіндігін
көруге болады [6, 85 б].
Қан айналу органдары. ... ... үш ... ... ... ... және қарынша. Сөйтіп, алабұғаның акуладан ... ... ... болмайды. Оның орнына алабұғада қолқа түйіні
болады. Бұл құрсақ қолқасының ... ... ... артерия конусынан
өзгешелігі — қабырғасы тура ет ... ... ... да ол ... өз бетінше қызмет ете алмайды.
Тіл асты жартылай желбезектің шала ... ... оған ... артерия жойылып кеткен. ... қан ... ... төрт пары ғана ... Осыған сәйкес сүйекті балықтарда
қан әкететін желбезек арте-рияларының ... пары ... ... ... ... ... кұяды. Арқа қолқасы алдынан және арт жағынан са-
бақталып бір-бірімен қосылуынан пайда болады. ... ... ... шеңбері пайда болады. Бұл сүйекті балықтардың басқа балықтардан
ерекшелігі ... ... ... бас ... ... қамтамасыз етсе, ар-қа қолқасы
денесінің артына қарай барып басқа органдарды қанмен қамтамасыз етеді.
Вена. Акуланың вена ... ... ... ... ... ... ... болмайды; 2) сүйекті балықтардың көп-шілігінде, тек
кана сол жағындағы артқы ... ... ... ... ... ... 3) ... венасы бауыр қақпа вёнасымен бірігіп кетеді.
Зәр шығару органдары. Омыртқа жотасының екі ... ... ... ... лента тэрізді мезонефрикалық бүйректерден тұрады.
Бүйрёктерінің ішкі жи-ектерін қуалай орналасқан вольфов қаналшаларына
ұқсас, зәр ... ... Зәр ... ... ... ... бір-
бірімен қосылып, бір ғана каналға айналады. Қейбір түрлерінде қуығы болады,
оған зәр шығару каналы арқа ... ... ... ... құрылысы — шеміршек-ті балықтардан гөрі өзгеше болады.
Қос аталық және аналық жыныс бездерінің ішінде қуысы болады да, олар ... ... зәр ... ... ... арқылы зәр-жыныс каналына келіп
ашылады, ... ... ... ... ... жолының
қызметін атқаратын — мюллеров каналдары ... ... ... ... ... жоқ, ал ... каналдары зәр шығару
каналының қызметін атқарады [10, 47 б].
Уылдырықтары ұсақ, оның сыртында жұқа ... ... ... ... ... тыс, су ішінде болады. Тек қана ... ... іште және ... ... ... ... ... Американың
субтропиктік суларында мекендейтін ... карп ... және ... ...... балығы тірі
шабақ туып, көбейеді.
Балықтарда гермафродиттік өте сирек кездеседі. Бірақ та теңіз алабұғасы
нағыз гермафродит болып саналады.
2.3 Алабұғаның ет және нерв ... ... ... мен кұйрық бөлімінің ет системасы, минога мен
акулалардікі сияқты ... ... ... ... Жеке ... ... ... болып бір-біріне еніп тұрады.
Қанаттарының еттері жекеленіп, жіктелген.
Нерв системасы. Миы ... ... ... ... ... балықтардың миына қарағанда әлде қайда қарапайым-
болады. ... ... ... ... ... ... ... олар-дың алдыңғы миы кішірек және сүйекті балықтардың көпшілі-
гінде ол үстіңгі жарынан нерв заттары жоқ ... ... ... ... ... ... бөлінбеген. Керісінше ортаңғы ми мен мишық
басқаларына қарағанда көлемді болады. Алдыңғы мидан кішірек иіс ... ... ... жұп ... ... ... Аралық ми өте кішкене
және алдыңғы мидан айқын бөлінбеген. Аралық ... ... ... ... миы ... ... ... сияқты, басқа ми
бөлімдерімен салыстырғанда өте үлкен болады. Ал мишығы да өте ... ... ... бір ... ... және ... миға ... миынан 10 пар нерв тарайды (I—X). ХІІ-пары бас сауы-тынан тысқары
жерден шығады [4, 74 б].
ҚОРЫТЫНДЫ
Омыртқалылар — ... ... және көп ... ... ... әрі ... зерттелген жануарлар. Хордалы-лардың түрлері, ... мен ... ... ... ... қажетті материалы болып келген. Осы
зерттеудің нәтижесінде систематиканың, ... ... ... ... ... ... ... жалпы мәселелері шешілді.
Қауырсын қанаттылар-өте қарапайым құрылысты,өткен мезазой ... ... ... ... екі ... ғана ... етеді.Қабыршақтары
ганандасы немесе сүйекті жүзу көксерке ... ... ... ... ... болса,баяу қозғалатын сазан,тобан,тұқы,мөңке тәрізділердің екі
бүйірі қызыңқы,жоны көтеріңкі болады.Ал су түбінде ... ... ... ... қарай қабысып,денесі талпайып кетеді.Тіршілік
етуіне байланысты кейбір ерекшеліктері ғана болмаса дене және ... ... ... балықтар мен сүйекті балықтарда ... - ... ... ... ... ... бір ... барлық суларын мекендейді. Алабұға Ертіс бассейініндегі барлық
өзендер мен көлдерде, су қоймаларында кездеседі. ... ... 50 ... ... ... 4 кг дейін жетеді. Алабұға 2-4 жылда уылдырық шашу үшін
жетіледі. Өсімталдығы 300 ... ... ... ... Олар ... ... қарай, су жылығанда барлығы бірге топтасып ... ... ... ... ... ... ... қалдығына
шашады. Кейде сол судың табанына да шаша береді. Уылдырығын ... ... ... және ... ... затқа батырылып бірге шығады. Бұндай
лентаның ұзындығы аналығының дене бітіміне қатысты болады, әрі 12 метрлік
ұзындыққа созылуы ... ...... ... Баяу ... ... өсіп-өнуі жылдамырақ. Алабұға жәндіктердің дернәсілімен,
моллюскалармен, ұсақ ... ... ... ... ... және әуесқойлық мақсатпен аулайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Зоолгия-Омыртқалы жануарлар. С.М.Махмұтов. Алматы,1995 ж.
2. Дәуітбаева К.Ә.,т.б. Жануарлар ... ... және ... оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы.,2011.-712б.
3. Омыртқалылар зоологиясы К.Б. ... ... - ... ... – 3-13 б.
4. Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім ... ... ... ... К.Б. Омыртқалылар зоологиясы. 2 ... ... ... - ... ... А.Ж. ... ... негіздері: оқулық / А.Ж.
Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
7. Қазақстан ... ... ... Б. ... ... Наумов Н.П. Омыртқалылар зоологиясы. – Алматы.: “Мектеп”, 1970.
9. Наумов Н.П., ... Н.Н. ... ... I, и II ...... ... 1979г.
10. Адольф Т.А. и др. Руководство и лабораторные занятия по зоологии
позвоночных.
11. ... Н.Н., ... В.Е., ... И.А. ... по ... – М.: ... ... 1976.
12. Курс зоологии/Под ред. Матвеева Б.С. – М.: Высшая школа. 1966, ... ... Е.И. ... М.: ... БанниковА.Г., Денисова М.Н. Очерки по биологии земноводных.– М.:
Учпедгиз1956.
15. Гриффин Д.Э., Новик Э. Живой ... – М.: Мир, ... ... животных 4-7 т.т “Просвещение” 1983г.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"балықтардың ас қорыту жүйесі"3 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет
Алакөл көлдер жүйесіндегі жыртқыш балықтардың қоректенуі51 бет
Ахмет Иассауи Қазақстан мен Орта Азиядағы сопылық поэзияның көрнеті өкілі5 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Балықтардың эритроциттерінің осмостық тұрақтылығына 1,1-диметилгидразиннің әсері30 бет
Балықтарға жалпы сипаттама. Балықтардың шаруашылықтағы маңызы. Миграциясы32 бет
Батырдан қалған өсиет (Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері)17 бет
Бентосжегіш балықтардың қоректенуі25 бет
Вегетативтік нерв жүйесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь