Балдырларға жалпы сипаттама

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Балдырларға жалпы сипаттама 4
1.1 Сары.жасыл балдырлар бөліміне сипаттама 7
1.2 Диатомды балдырлар бөліміне сипаттама 8
1.3 Қоңыр балдырлар бөліміне сипаттама 10
1.4 Қызыл балдырлар бөліміне сипаттама 12
1.5 Жасыл балдырдар бөліміне сипаттама 14
1.6 Протококты балдырлар класына сипаттама 17
1.7 Синфонды балдырлар класына сипаттама 18
1.8 Хара балдырлар бөліміне сипаттама 20
1.9 Көк . жасыл балдырлар бөліміне сипаттама 21
III Қорытынды 27
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 28
Курстық жұмыстың өзектілігі: Балдырлар өсімдіктер дүниесінің ең ерте пайда болған тобы. Өздері пайда болған сулы ортаның жағдайының біркелкі тұрақты болып келуіне байланысты, балдырлар тұтастай бір геологиялық эпоханы басынан өткізген. Алайда олардың көпшілігінің осы уақытқа дейін, алғашқы кездерде пайда болған формаларынан көп айырмашылықтары жоқ. Бұл қарапайым жануарларға жақын, бір клеткалы және колониялы формаларынан көпклеткалы, құрылысы күрделі болып келетін, ұзындығы ондаған метрге жететін, денесі дифференциацияланған ұлпалардан тұратын ересен үлкен (гигантский) өсімдіктерге дейін жеткен.
Қазіргі кездегі ғылыми жетістіктерге сүйенсек, балдырларды талшықтардан (жгутиковых – Flagellatae), яғни суда өмір сүрген 1 – 2 талшығы бар бір клеткалы организмдерден шыққан деп жорамалдайды. Олардың ішінде хлорофильдері бар (автотрофты) және түссіз (гетеротрофты) организмдер кезедеседі. Ьұлардың алғашқылары өсімдіктерге, ал соңғылары жануарларға жақын. Сондықтан көптеген систематиктер талшықтыларды өсімдіктер мен жануарлардың арасын, жалғастырып тұратын, екеуіне де ортақ бастапқы топ ретінде қарастырады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балдырларға жалпы сипаттама беру және олардың өкілдерін зерттеу. Таралуына, экологиясына талдау жасау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Балдырларға сипаттама беру;
 Өкілдерін зерттеу;
 Таралуына, экологиясына талдау жасау;
1. Әметов Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
2. Абдрахманов, О. Төменгi сатыдағы өсiмдiктер систематикасының практикалық жұмыстары.-Алматы: Қазақ университетi. 2 бөлiм: Саңырауқұлақтар мен қыналардың лабораториялық жұмыстары.-2004.-126 бет
3. Абдрахманов О. Төменгі сатыдағы өсімдіктер систематикасы. Алматы мектеп 1972.
4. О. Абдрахманұлы. Өсімдіктер систематикасы Төменгі сатыдағы өсімдіктер Алматы “Ғылым” ғылыми баспа Орталығы 2003ж.
5. Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
6. Абдрахманов, О. А. Практические работы по систематике низших растений.-Караганда:Изд-во КарГУ. Ч.2:Лабораторный практикум по грибам и лишайникам.-2001.-146 с.
7. Назарбекова С.Т. Краткий курс лекции по систематике низших растений учебное пособие Алматы изд «Қазақ университеті» 1992г 129с.
8. Шигаева М.Х., Цзю В.Л. Систематика бактерий:Учебное пособие.-Алматы:Қазақ университетi,2003.-150с.
9. Комарницкий Н.А. Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Ботаника : Систематика растений учебник М. Просвещение, 1975 с. 608.
10. Курс низших растений (под ред М.В.Горленко) М. Высшая школа 1981 с520.
11. Антипина Г.С. Водоросли. Учебное пособие Петрозаводск, 1992, изд. ПГУ с 111.
12. Лемеза Н.А. Шуканов А.С. Малый практикум по низшим рестениям учебное пособие Минск университетская 1994 с288.
13. Андреева И.И., Родман Л.С. Ботаника:Учебник для вузов.-3-е изд. , перераб. и доп.-М.:КолосС,2003.-528с.
14. Агелеуов Е., Дөненбаева К.т.б. «Ботаника өсімдіктер анатомиясы мен морфологиясы» Алматы., Санат 1998ж.
15. 2.Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по анатомии и морфологии растений. – Минск.: Новое издание, 2002.
16. Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические работы по систематике растений. - М., 1981.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс тақырыбында орындалған.
Балдырларға жалпы сипаттама берілді және олардың өкілдері зерттелді. Көбею жолдары жыныстық процестері, таралуы, экологиясының мазмұны талданды.
Жұмыстың ... ... ... ... 8 ... ... және ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Курстық жұмыс 27 беттен тұрады.
28822657132320
МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
3
ІІ Негізгі бөлім
4
1 ... ... ... ... балдырлар бөліміне сипаттама
7
1.2 Диатомды балдырлар бөліміне сипаттама
8
1.3 Қоңыр балдырлар бөліміне сипаттама
10
1.4 Қызыл балдырлар бөліміне ... ... ... ... ... ... ... класына сипаттама
17
1.7 Синфонды балдырлар класына сипаттама
18
1.8 Хара балдырлар ... ... Көк - ... балдырлар бөліміне сипаттама
21
III Қорытынды
27
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
28
2586990511937027489156061710
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Балдырлар өсімдіктер дүниесінің ең ерте пайда болған тобы. Өздері ... ... сулы ... ... ... ... ... келуіне байланысты, балдырлар тұтастай бір геологиялық эпоханы басынан ... ... ... ... осы уақытқа дейін, алғашқы кездерде пайда болған формаларынан көп айырмашылықтары жоқ. Бұл қарапайым жануарларға жақын, бір клеткалы және ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы ондаған метрге жететін, денесі дифференциацияланған ұлпалардан ... ... ... (гигантский) өсімдіктерге дейін жеткен.
Қазіргі кездегі ғылыми жетістіктерге сүйенсек, балдырларды талшықтардан (жгутиковых - Flagellatae), яғни суда өмір ... 1 - 2 ... бар бір ... ... ... деп ... ... ішінде хлорофильдері бар (автотрофты) және түссіз (гетеротрофты) организмдер кезедеседі. Ьұлардың алғашқылары өсімдіктерге, ал ... ... ... ... ... систематиктер талшықтыларды өсімдіктер мен жануарлардың арасын, жалғастырып ... ... де ... ... топ ретінде қарастырады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балдырларға жалпы сипаттама беру және олардың өкілдерін зерттеу. Таралуына, экологиясына талдау жасау.
Курстық ... ...
* ... ... ... ... зерттеу;
* Таралуына, экологиясына талдау жасау;
2 Балдырларға жалпы сипаттама
Балдырлар (Algae) -- ... ... бар, өз ... органикалық заттар жасап шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер тобы. Өсімдіктер жасап шығаратын оттегінің жартысынан көбі балдырлардан келеді. Олар Антарктиданың ... да, ... ... ыстық бұлақтарында да тіршілік ете алады. Балдырлардың 20 000-нан астам түрі бар. Балдырлар дене құрылыстарына, ... ... алты ... ... ... - ... сатыдағы су өсімдіктері. Теңіз, көл, өзендерде, ағынсыз суда өседі. Олардың жасушалық құрылымы болмайды, бір ... ... көп ... ... бар. Көп ... ... денесін таллом деп атайды. Жасуша қабығы гемицеллюлозадан және пектинді заттардан тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, ... ... ... және вакуолясы (бос қуысы) болады. Балдырлар (Algae) биохимиялық қасиеттеріне және жасушалық құрылымына қарай он екі типке бөлінеді: көкжасыл балдырлар (Cyanophyta), ... ... ... ... балдырлар (Rhodophyta), жалтырауық балдырлар (Chrysophyta), диатомды балдырлар (Dіatomeae), криптофитті балдырлар (Cryptophyta), динофитті балдырлар (Dіnophyta), ... ... ... ... ... (Xanthophyta), эвгленді балдырлар (Euglenophyta), жасыл балдырлар (Chlorophyta), хара балдырлары (Charophyta). Бұлардың отыз мыңға жуық түрі белгілі, олардың бір ... ... түрі ... ... ... ... түс ... тұратын хромотофораларының саны әртүрлі (біреу, екеу, көп) болады. Олардың пішіндері тақта, астау, білезік, дән, лента, жұлдыз тәрізді болып ... ... ... ... ... көмірқышқыл газын сіңіріп, фотосинтез процесіне қатысады. Сондай-ақ, дайын органикалық заттарды пайдаланатын паразит түрлері де бар, бірақ ... ... ... ... ... ... ... бір жасушалы организмдерден пайда болған, ал құрлықтағы барлық өсімдіктер балдырлардан шыққан деп есептеледі. Көптеген балдырлар саңырауқұлақтармен ... ... ... ... ... Ал, ... ... геохимиялық рөлі кальций мен кремний айналымымен тығыз байланысты. Олардың көптеген түрі ақаба суларды биологиялық жолмен тазартуда және ... ... ... ... қолданылады. Теңіз, мұхит жағалауындағы балдырлар - жан-жануарлардың мекені, тіршіліктерінің көзі. Бентосты балдырларға (теңіз, мұхит түбінде тіршілік етеді) ... ... ... (суда қалқып жүретіндер) саны анағұрлым басым, сондықтан олар көптеген организмдердің қорегі болып табылады. Ағынсыз суларда өсетін балдырлар шіріп, сапропельге ... ... ... ... ... ... ... лактар алынады. Балдырлардың қалдығы балшыққа емдік қасиет береді. Қызыл балдырлардан өндірілетін агар тамақ өнеркәсібінде пайдаланылады, оларды мата ... және ... ... ... беру үшін ... ... балдырлардан алынатын альгин мата тоқуда желім есебінде жасанды талшықтар, пластмасса өндіруде және табиғи тыңайтқыш, малға жем ретінде пайдаланылады, сондай-ақ ... ... ... ... йод өндіріледі. Шығыс Азия елдерінде ламинария қоңыр балдырлары деген атпен, ал жасыл балдырлар (ульва) деген ... ... ... ... зоб, ... ... емдеу үшін медицинада қолданады. [1]
Бұл тармақтың құрамында ... ... ... ... ... суда ... 9 бөлімі және қыналар бөлімі кіреді.
Балдырлар өсімдіктер дүниесінің ең ерте пайда болған тобы. Өздері пайда болған сулы ортаның жағдайының ... ... ... ... ... ... ... бір геологиялық эпоханы басынан өткізген. Алайда олардың көпшілігінің осы уақытқа дейін, алғашқы кездерде пайда болған формаларынан көп айырмашылықтары жоқ. Бұл ... ... ... бір ... және колониялы формаларынан көпклеткалы, құрылысы күрделі болып келетін, ұзындығы ондаған метрге жететін, денесі дифференциацияланған ... ... ... ... ... өсімдіктерге дейін жеткен.
Қазіргі кездегі ғылыми жетістіктерге сүйенсек, балдырларды ... ... - ... яғни суда өмір ... 1 - 2 ... бар бір клеткалы организмдерден шыққан деп жорамалдайды. Олардың ішінде хлорофильдері бар (автотрофты) және түссіз (гетеротрофты) организмдер кезедеседі. ... ... ... ал ... ... ... Сондықтан көптеген систематиктер талшықтыларды өсімдіктер мен жануарлардың арасын, жалғастырып тұратын, екеуіне де ортақ бастапқы топ ретінде қарастырады.
Классификациясы:
1. Дробянкалар бөлімі - ... Көк - ... ... бөлімі - Cyanophyta
3. Жалтырауық сары балдырлар бөлімі - Chrysophyta
4. Сары - ... ... әр ... ... балдырлар бөлімі - Xanthophyta
5. Диатомды балдырлар ... - ... ... балдырлар бөлімі - Pirrophyta
7. Эвгленалы бардырлар бөлімі - Euglenophyta
8. Қоңыр балдырлар ... - ... ... ... ... - ... Жасыл балдырлар бөлімі - Chlorophyta
11. Хара ... ... - ... ... ... хлорофилл болады және автотрофты қоректенеді, бірақта олардың ішінде жасыл түсі басқа пигменттермен жабылып көрінбей ... да аз ... ... ... , ... клеткаланбаған және көпклеткалы болады. Сонымен бірге олар клеткаларының орналасуына қарай жіп тәрізді немесе пластинка тәрізді болып келеді. ... ... ... сырт жағынан целлюлозадан және пектинді заттардан тұратын қатты қабықшамен қапталған болады. Клетка қабықшасының сыртының кремнеземмен немесе ою - ... ... оның ... ... жиі кездеседі. Цитоплазмасы клетканың бүкіл қуысын толтырады немесе онң ... ... ... Клетканың ортасында, іші клетка шырынына толы бір үлкен немесе ... ұсақ ... ... ... бір немесе бірнеше ядросы бар құрамында пигменттреі бар, хроматофорлары болады. Хроматофорларының формалары алуан түрлі - ... ... ... ... ... ... торлы және т.б.болып келеді (1-сурет). Бұлар балдырларды анықтауға қажетті негізгі белгілері болып ... ... ... хроматофорасында деп алынатын ерекше беклоктік денешіктер болады, олардың айналасында артық қор жиналады. [1,2]
Таралуы және ... ... ... көпшілігі суды, негізінен теңіз суларын мекендейді. Олардың біреулері, планктонның негізгі бөлігін түзіп, суда бос жүзіп жүреді, ал екіншілері ... ... бос ... ... ... бекініп тұрады. Соңғылары бентостың балдырлар 100 - 200 метрге, ал жекеленген түрлері 500 метрге және оданда көбірек ... ... ... ... өте ... ... өзінде тіршілік қабілетін жоғалтпайды. Мысалы, полярлық ендікте және таулардың биік белдеулерінде (альпалық, субальпалық) балдырлар қардың ... ... және ... қызыл, жасыл, қоңыр, сары түстерге бояйды (қар хламидомонадасы).
1-сурет. Балдырлардың ... ... ... және ... ... ара ... А - ... Б - ульва; В - ламинария
Балдырлар топырақтың бетінде, топырақтың жоғарғы қабаттарында, тіптен атмосфералық ауада (хлорелланың кейбір ... өмір ... ... ... ... ... ... өнім бермейтін, құнарсыз субтраттарға түсіп, оларды алғашқы мекендейтін пионерлер болып табылады. ... ... ... түзу процесіне актипті түрде қатынасады. Азотты ауадан бойына ... ... ... ... азотпен байытады. Жасыл балдырлардың кейбір түрлері комплексті ... - ... ... кіреді.
Балдырлар суды оттегімен байытып қана қоймайды, соынмен бірге балықтардың, суда жүзетін құстардың жемі болып табылады. Балдарлардан ... ... ... ... ... ... тыңайтқыш ретінде де пайдаланады. Қоңыр және қызыл балдырлардан кондиттер өнімдерін өндіруге және микробиологиялық өндірістерге қажетті агар алынады, ал ... күлі бром және йод ... ... ... ... ... ... (Algae) -- жасушаларында хлорофиллдары бар, өз бетінше органикалық заттар жасап шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер ... ... ... ... оттегінің жартысынан көбі балдырлардан келеді. Олар Антарктиданың мұздықтарында да, Йеллоустон паркінің ыстық бұлақтарында да ... ете ... ... 20 ... астам түрі бар. Балдырлар дене құрылыстарына, түстеріне қарай алты үлкен топқа бөлінеді.
Балдырлар - төменгі сатыдағы су ... ... көл, ... ... суда ... ... жасушалық құрылымы болмайды, бір жасушалы, колониялы, көп жасушалы түрлері бар. Көп ... ... ... ... деп ... Жасуша қабығы гемицеллюлозадан және пектинді заттардан тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, хромотофора сияқты органоидтары және ... (бос ... ... ... (Algae) ... қасиеттеріне және жасушалық құрылымына қарай он екі типке бөлінеді: көкжасыл балдырлар (Cyanophyta), прохлорофитті балдырлар (Prochlorophyta), қызыл балдырлар (Rhodophyta), жалтырауық балдырлар ... ... ... ... ... ... (Cryptophyta), динофитті балдырлар (Dіnophyta), қоңыр балдырлар (Phaeophyta), сарыжасыл балдырлар (Xanthophyta), эвгленді балдырлар ... ... ... ... хара балдырлары (Charophyta). Бұлардың отыз мыңға жуық түрі белгілі, олардың бір ... ... түрі ... ... ... балдырларға түс беріп тұратын хромотофораларының саны әртүрлі (біреу, екеу, көп) болады. Олардың пішіндері тақта, астау, білезік, дән, ... ... ... ... келеді. Балдырлардың көпшілігінің хлорофилі болғандықтан көмірқышқыл газын сіңіріп, фотосинтез процесіне қатысады. Сондай-ақ, дайын органикалық заттарды ... ... ... де бар, ... ... ... ... Дарвин ілімі бойынша, тіршілік бір жасушалы организмдерден пайда болған, ал құрлықтағы барлық өсімдіктер балдырлардан шыққан деп есептеледі. Көптеген балдырлар саңырауқұлақтармен ... ... ... ... ... Ал, ... табиғаттағы геохимиялық рөлі кальций мен кремний айналымымен тығыз байланысты. Олардың көптеген түрі ақаба суларды биологиялық жолмен тазартуда және ... ... ... ... ... Теңіз, мұхит жағалауындағы балдырлар - жан-жануарлардың мекені, тіршіліктерінің көзі. Бентосты балдырларға (теңіз, ... ... ... ... ... ... ... (суда қалқып жүретіндер) саны анағұрлым басым, сондықтан олар көптеген организмдердің қорегі ... ... ... ... ... ... шіріп, сапропельге айналады. Сапропельден смола, бензин, керосин, техникалық майлар, лактар алынады. Балдырлардың қалдығы балшыққа ... ... ... ... ... өндірілетін агар тамақ өнеркәсібінде пайдаланылады, оларды мата бұйымдарының және ... ... ... беру үшін ... ... балдырлардан алынатын альгин мата тоқуда желім есебінде жасанды талшықтар, пластмасса өндіруде және ... ... ... жем ... ... ... ... калий, натрий тұздары, йод өндіріледі. Шығыс Азия елдерінде ламинария қоңыр балдырлары деген атпен, ал ... ... ... ... ... тамаққа пайдаланылады. Балдырларды зоб, атеросклероз ауруларын емдеу үшін медицинада қолданады. [3]
2.1 Сары-жасыл балдырлар бөліміне сипаттама
Бұл бөлімге 2,5 ... түр ... ... талломы көп клеткалы жіп тәрізді, клеткаланбаған және т.б. болып келеді. Сары-жасыл балдырлар негізінен тұщы суларды, сиректеу түзщы суларды мекендейді. Бұл ... олар ... ... ... да ... ... бірі болып табылады. Сонымен бірге сары-жасыл балдырлар топыраұта да жіне ... ... де ... ... клеткаларының қабықшалары протопектинді, целлюлоза аз болады. Ядросы көп жаңдайда біреу, ал клеткаланбаған түрлерінің ядросы көп болады. ... ... ... ... ... түс беретін каратиноидтар болады. Пиреноидтары болмайды. артық қор заттары ретінде шыны майы, кейде лейкозиннің және валютиннің түйіршіктері ... ... ... ... ... ... ... немесе талломдардың бөлшектері арқылы жүзеге асады. Жыныстық процесі негізінен изогамиялы, сиректеу оогамиялы болып келеді. Зооспоралары мен сперматозоидтаоының ұзындыұтары ... екі ... ... оның ... қысқа, түзу, жылтыр, ал екіншісі ұзын жіне қауырсынды олып келеді.
Классификациясы. Бұл бөлім мынадай 6кластан тұрады: ксантомонадалылар класы(Xaanthomonodophyceae), ксантоподалылар класы (Xanthopodophceae), ... ... ... ... класы (Xanthococcophyceae), ксантотрихалылар класы (Xanthotrichophyceae), ксантостфонлыдар класы (Xanthosiphonophyceae). Осы .кластың ең үлкені және теориялық ... ... ... ... Сондықтан осы класқа қысқаша тоқталамыз.
Бұл класқа сифанды құрылысы, басқаша айтқанда талломы клеткаланбаған сары-жасыл балдырлар жатады. Кластың негізгі туысының бірі - ... ... ... ... туысын соңғы уақыттарға дейін жасыл балдырлар бөліміне жатқызып керген. ... ... ... және ... ... қарай систематиктер бұл туысы сара- жасыл балдырларға жатқызуға мәжбүр болды. Табиғи жағдайда бұл түр ... тұщы және ағын ... ... ... суы ... ... су қоймаларынң жағалауларында қара - көк түсті, жіп тәрізді ... ... ... ... ... ... көп ядролы, диск тәрізді көптеген ұсақ хроматофорлары болады. Жыныссыз көбейгенде жіпшесінің жоғарғы ұшында зооспорангий түзіледі. Оның ішінде ... ... ... талшықтары бар бәр ғана зооспора жетіледі. Зооспора біраз уақыт суда жүзіп жүреді, ... соң ... ... тоқтайды да өсіп жаңа талломға айналады. Жыныстық процесі оогомиялы. Антередиийі мен оогонийі бір клеткалы болады. Біраз тыныштық кезеңінен соң, зигота ... ... ... де, өсіп жығы особьқа айналады. [11]
2.2 Диатомды балдырлар ... ... ... саны 6 мың ... ... ... микроскопиялық, өте ұсақ, бәр клеткалы, кейде колония түзетін оргнизмдер ... ... ... барлық жерлерде кездеседі.
3 - сурет. Диатомды балдырлар: А - плеуросигма; Б - цимбелла; В- ... Г ... Д- ... Е - ... Ж- ... З- ... 1- тігіс; 2- түйін.
Олар ащы және тұщы суларда, ылғалды топырақтарда, жар тастарда, ағаштардың діндерінің қабықтарында және т.б. жерлерде ... ... ... ұйық ... олар өте көп ... Диатомды балдырлардың клеткасының пектинді қабақшасына, сырт жағынан кремнезем ( ) сіңеді де, қорғаныш ... ... ... түзеді. Ол бір-біріне тығыз болып киілген екі бөліктен: үстіңгі ... жіне ... ... ... Бұл ... әрқайсысы екі жақтаудан тұрады. Олардың тікесінен қарағандағы жалпақ жақтарының шеттері аздап ... ал ... жағы ... ... ... ... келеді . Эпиканың белдеуі гипотиканың белдеуіне қарай тығыз болып жылжиды. Жақтауларында оларды ... ... ... ... және бос ... болады. Жақтауларының құрылысы аоуан түрлі болып келеді жәнк оныұ систематикалық тұрғыдан қарағанда маңызы зор. ... ... ... ... мынадай екі кластан тұрады: пеннатталылар класы(Pennatophyceae), центрикалық диатомдылар класы (Centrophyceae). Бірінші класқа 4 катар, ал ... ... 5 ... ... ... туысының бірі пиннулярия (Pinnularia). Ол пиннаттылап класына жатады. Бұл судың түбіндегі ұйықта көп мөлшерде ... ... ... ... эллипс тәрізді, ұштары дөңгелектеніп келген, ал ортаңғы бөлігі жалпақтау болатын бір клеткалы балдыр. Клетканы бойлай тігіс (щель) өтеді, оның екі ... және ... ... деп ... үш қалыңдаған төмпешік болады. Цитоплазмасы клетканың ішінде қозғалысқа келе отырып, тігіс арқылы ... ... ... пиннулярия су қабаттарында жылжып жүруге мүмкіндік алады. Пиннулярияның жақтауларында көптеген көлденең жолақтар болады, олар ... ... ... ... ... болып жиналмауының нәтижесінде түзілген. Клеткасында ядро, вакуоль және екі ... ... ... ... ... ... Қоңыр балдырлар бөліміне сипаттама
Түрлерінің жалпы саны 1,5 мыңдай болады. Қоңыр балдырлар бентостың маңызды компоненттерінің бірі болып таылады. Қоңыр балдырлардың талломының ... ... ... ... ... қара-қышқыл түске дейін болады. Ол осы балдырлардың пигменттерінің: хлорофиллдің, каротиноидтардың, фукоксантиннің (қоңыр түсті) араласып келуінің нәтижесінде қалыптасатын түстер. ... ... ... көп ... болады.
Олардан эволюцияның жамыун микроскопиялық ұсақ организмдерден бастап, аса үлкен (гигантский), кейде ... 60-100м ... ... ... ... болады. Қарапайым түрлерінің талломы жіп тәрізді болып келеді және бір ... ... ... ... ... жетілгендерінің клеткалары әртүрлі бағытта бөлінеді жіне көп ... ... ... қорлық, арқаулық (механикалық) және өткізгіш ұлпаларға ұқсас клеткалардың дараланған комплекстерін түзеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... - ... өстік бөлікке ("сабаққа") және филлоидтарға ("жапырақтарға") бөлінуіне байланысты болса керек (4- сурет).
Қоңыр балдырлардың клеткалары бір ядролы. Хроматофоры көп ... диск ... көп ... ... Артық қор заттары ламинарин (полисахарид), маннит (сахароспитр) және шыны май тамшылары түрігде жиналады. Пектинді - целлюлохды клетка ... оңай ... ... ... ... қыстырма меристамасы арқылы өседі. Өмірінің ұзақтығы бірнеше жылға созылады.
4 - сурет. Қоңыр балдырлар.
Вегетативтік ... ... ... ... үзілуі арқылы жүзеге асады. Жыныссыз көбеюі (фукустар жыныссыз жолмен көбеймейді - Fucales қатары) көптеген екі талшықты зооспоралары, немесе қозғалмайтын тетраспоралары ... ... ... Зооспоралар бір клеткалы, сиректеу көп клеткалы зооспорангияларда, ал ... ... ... болады ( диктиоталарда - Dictiotales қатары). [11,12]
Қоңыр балдырлар төменгі сатыдағы өсімдіктердің ішіндегі ең ... Олар ... ... ... ... шалғын түзіп өседі. Кейбір қоңыр балдырлардың талломасының ұзындығы 60-100м дейін барады ... ... ... ... ... ... кедергілер" деп атайды. Мұндай балдырлар кішірек катерлерді ... ... ... ... ... жүрісін тежейді және суға қонатын самолеттердің қонуына едәуір кедергі жасайды.
Классификациясы. ... ... ... үш ... ... ... ... (Isogeneratae), гетерогенераттылар класы (Heterogeneratae) және цикласпораларкласы (Cyclosporeae). Алайда біздер тек ... ... ... кең ... ... ... шектелуді жөн көрдік.
Сонымен Ресейдің Қиыр Шығысындағы теңіздерде және ... ... ... ... аса ірі көпклеткалы қоңыр балдырлардың бірі ламинария (Laminaria) өседі. Оның талломасы су астында ... ... ... ... ... арқылы бекініп тұрады. Ризоид ұғымы ғылымға гректің ... - ... және ... - ... ... ... енген. Ризоидтан жоғары қарай онша жалпақ болмайтын ұзындығы 50-100см-ден аспайтын цилинд ... ... ... ... ... ... ... тілімделген немесе тұтас жапырақ тәрізді таллом кетеді. Сағақпен жапырақ тәрізді пластинканың арасында интеркалиарлық өсу зонасы ... ... ... ... участогі). Осы меристеманың клеткаларының бөлінуінің нәтижесінде сағақта, жапырақ тақтасы да ұзарып өседі. Ламинария көп ... ... оның ... ... ... ... ал ... тақтасы жыл сайын үзіліп түсіп шіриді (солтүстікендікте - ... - ... ... ... ... ұшындағы меристеманың клеткаларының бөлінуінің нәтижесінде жаңадан жапырақ тақтасы пайда болады.
Ламинария жыныссыз және жыныстық жолдармен көбейеді. Жыныссыз ... ... ... ... ... ... ... үзіліп түсер алдында, онда көптеген бір клеткалы ... тобы ... ... ... Әрбір зооспорангияда ядро редукциялық жолмен бірнеше рет бөлінеді, нәтижесінде одан көптеген (16-64) зооспоралар жетіледі. Ал балдырдың әрбір особынан ... ... ... болады. Зооспоралар біраз жүзіп жүргеннен кейін қозғалысын тоқтатып, судың түбіне шөгедіде ұсақ аталық және аналық өскіншелер (гаметофиттер) береді. Аталық ... ... ... тұрады, одан аталық жыныс органы антеридийлер пайда болады. Аналық өскіншеде ... ... ... ... жіпшелер. Олардан аналық жыныс органы оогонилер жетіледі. Әрбір оогониде бір- бірден жұмыртқа клеткасы болады. Пісіп жетілген ... ... ... күйінде оогониден сыртқа шығып, оның үстіне бекініп тұрады. Осы жерде оны антеридийден босап шыққан аталық жыныс гаметасы (сперматозоид) келіп ұрықтандырады. ... ... ... ... ... ... ... кезеңіне ауыспай- ақ өсіп диплоидты өсімдік (спорофит) береді. Әдетте лиаминария күн сәулесі жаұсы түсетін, судың онша тенең болмайтын қабаттарында өседі. ... ... ... ... ... ... түрлеріне макроцистис (Mfcrocycstis,60-100м), нереоцистис(Nereocystis, 25м), лессния(Lessonia, 4м) және тағы ... ... ... аса ірі ... ... және солтүстік Американың Тынық мұхит жағалауында, Оңтүстік Африканың батыс жағалауында, Алясканың, Алеут, Командор және ... ... ... ... ... су ... ас көп мөлшерде фитомасс беретін шалғын түзеді. Оларды жем- шқптік, азық- ... ... және ... өсімдіктер ретінде маңызы жыл санап арта түсуде. Әсіресе ... ... жиі ... оны теңіз капустасы деп атайды.
2.4 Қызыл балдырлар бөліміне ... ... ... ... саны 4 ... ... Олар ... және субтропикалық елдердің теңіздерінде, кейде климаты қоңыржай болып келетін облыстарда да кқптеп ... Тек ... ... ғана суы тұщы ... мен ... ... ... балдырлардың талломы ұзындығы 2м дейін жететін көптеген бұтақтанған жіпшелерден, сиректеу пластинка немесе жапырақ тәрізді құраламнан тұрады. Қоңыр балдырлар секілді ... да, ... ... ... балдырлар багрянкалар (Rhodophyta)- теңіздерде, су түбінде таралған ... ең ... ... ... ... ... теңіздерде су асты жартастарына, рифтерге, үлкенді-кішілі домалақ, қиыршық тастарға, құмға, ал майда ... ірі ... ... ... 20 -- 40 м, ал қолайлы жағдайларда 100 -- 200 м тереңдікте өседі. Кейбір түрлері ғана тұщы ... ... 2 ... ... флоридия), 600-ден асатын туысқа жататын 4 мыңнан астам түрлері бар. Қазақстанда Қызыл балдырлардың 22 түрі ... оның 16-сы ... ... ... ... ... ... балдырлардан ерекшелігі -- құрамында биллипротеиндер -- қызыл фикоэритрин мен көк ... ... ... Осы ... мөлшерлік ара-қатынасына байланысты оның түсі ашық қызылдан көкшіл жасыл және сары түске дейін өзгеріп отырады. Қызыл балдырлардың басым көпшілігі анатом. және ... ... ... көп ... ірі ... Тек ... түрлері ғана өте қарапайым бір клеткалы немесе шоғыр (колония) түзуші организмдер. Аналық көбею органы -- ... ... ... даму ... күрделі. Споралары мен гаметалары талшықсыз, яғни өздігінше қозғала алмайды. Талломдары көлемі, құрылысы, пішіні жағынан балдырдың түріне қарай әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... тәрізді] тілімделген және тарамдалған. Вегетативтік (су түбіне жайылған негізгі өркендерге жаңадан сабақтар пайда болуы арқылы; бір клеткалы ... ... ... түрлер клеткаларының екіге бөлінуімен), жыныссыз (моно-, ди-, тетраспораларымен) және жынысты (оогамия) жолдармен көбейеді. Даму циклінде осы жолдар бір-бірімен байланысты, ... ... ... Қызыл балдырлардың теңіз тіршілігіне ықпалы үлкен. Ол теңіз биоценозының ... ... ... су жануарларының негізгі қоректерінің бірі болып табылады. Көбею клеткалары -- тетраспораларының, карпоспораларының өте көп ... ... ... жаға маңы ... ... ... ... жасайды (ұзындығы 1 м болатын Rhodymenіa pertusa 12 млн. карпоспор, ал оның тетраспорифті -- 100 млн. ... ... Су асты ... рифтерінің пайда болуы мен өсуіне маржан балдырларының ықпалы үлкен. Қызыл балдырлардың көптеген түрлерінен салат, ... ... ... ... күйінде де пайдаланады. Родимения және порфира түрлері ... ... ... ... ... ... бірқатар елдерде (Жапония) оларды өндірістік тұрғыда арнайы өсіреді. Қызыл балдырлардан бағалы зат -- агар алынады, балдыр ұны ... ... азық ... ... ... балдырлар.
Талломының өсуі диффузды (арнайы маманданған өсу зонасы болмайды) ... ... ... ... жүзеге асады (өсу зоналары өсімдіктің тарамдаоған талломының ... ... Ең ... ... талломы бір клеткалы, немесе колониялы болып келеді. Өмірлік циклінде қозғалмалы талшықты формалары ... ... көп ... диск ... ... ... пиреноидтары болмайды. Қор заттары ерекше багрянкалы крахмал түрінді жиналады. Кейбір ... ... ... ... ... ... аралық заттармен бірге, көп мөлшерде шырыштанатыны сонша, олардың талломы түгелдей шырышты кескінге (консисиенцияға) келеді. Сондықтан мұндай балдырларды агар алуға ... ... ... ... ... ... , гелидиум - Gelidium , грацилярия - Gracelaria туыстары). Ал екінші бір түрлерінің клетка ... ... ... қаптап, әртүрлі ою-өрнек түзеді. Мұндай известтен тұратын ... ... ... ... береді (литотамнион - Lithothamnion. литофиллум - Lithophyllum туыстары). Мұндай түрлер коралл рифтерінің түзілуіне қатысады. [10]
Қызыл балдырлар әдетте теңіз ... аса ... ... ... ... ... клеткаларында хлорофилл, каротин және ксантофилден басқа тек осы балдырлардың тобына тән қызыл фикоэритрин және көк ... ... ... ... ... ... келуіне байланысты қызыл балдырлардың талломасы ашық- қызылдан көкшілдеу - күлгін түске дейін боялады. Қызыл балдырлардың түсінің осылай ... ... ... 100 м ... ... жетеін күн сәулелерін бойына сіңіруге мүмкіндік береді.
Классификациясы. Қызыл балдырлар бөлімі ... ... ... ... ... флоридеялылар класы (Florideophyceae). Олардың әрқайсысында 6-дан қатар бар. ... ... саны ... көп ... Онда ... ... 70-тей түр бар. Аса кең тараған туыстарына порфира (Porhyra), коммсопогон (Comsopogon) және тағы ... ... ... ... ... ... ... түзеді, онда 49 тұқымдас бар. Бұл класқа леманеа (Lemenea), батрахоспермум ... ... ... және көптеген басқа туыстарының өкілдері жатады.
Қызыл баолырлар адам өмірінде кеңінен қолданылады: олардан кондитер және ... ... ... ... алынады және микробиологиялық техника лабораторияларында микроорганизмдерді өсіруге қажетті қатты қоректік заттар дайындау үшін де пайдаланады. Теңіз ... ... де, ... ... ... әртүрлі тағамдар жасауға пайдаланылады. Адам теңіз балдырларын химиялық өндірістеде жиі пайдаланады. ... иод, ... ... ... ... ... ... алынады. Одан басқа теңіз балдырларын малға азық ретінде және тыңайтқыш ретнде де пайдаланады.
2.5 Жасыл балдырдар бөліміне ... ... -- ... ... ... бір ... Табиғатта кең тараған. Негізінен тұщы суларды мекендейді. Тұзды және теңіз суларында, топырақта тіршілік ететін түрлері де кездеседі.
Жасыл ... 5 ... ... ... ... ... хлорококк жасыл балдырлары (протококк) (Chlorococcophyceae, Protococcohyceae);
* улотрикс жасыл балдырлары (Ulotrіchophyceae);
* сифонды жасыл балдырлары (Sіphonophyceae);
* конъюгаттар (Conjugatophyceae).
Қазақстанда 178 туысы, ... түрі ... ... бір ... көп ... колониялы тіршілік етеді. Жасушалары бір не көп ядролы, кейде жалаңаш, көбінесе целлюлозалы және пиктинді қабықшамен қапталған. ... ... ... әрі ... қарамастан жасушаларға бөлінбеген (сифонды жасыл балдырлары). Жасушаларында хлорофилл ... ... түсі ... және ... сатыдағы өсімдіктердегідей каротин, ксантофил пигменттері болады. [12]
Қор заты - крахмал, кейде май. Жыныссыз (зооспораларымен, жылжымайтын ... ... ... ... оогамия, коньюгация) және вегетативтік (бір жасушалы түрлері - екіге бөліну арқылы, көп жасушалы ... - ... ... жолдармен көбейеді. Кейде бір жасушалы және колониялы түрлері (вольвоксты жасыл ... ... тыс ... ... су тұрғандай көрінеді. Жасыл балдырларыдың теңіз салаты (Ulva), монострома ... ... ... Азия ... ... ... ... Бір жасушалы жасыл балдырларды (хлорелла, сценедесмус, т.б.) тағамға, малға жем ретінде, лас суды, ауаны (ғарыш ... ... ... тазарту үшін қолдан өсіреді.
Түрлерінің жалпы саны 15мыңдай. Әлемнің ... ... ... тұщы ... ... ... ... түрлері оқтын-оқтын су басыдың нәтидесінде ылғалдығы артып отыратын топырақтарда, ... ... ... гүл ... қыш ... ... және т.б. ... кең таралған өсімдіктер.
Осы бөлімнің өсімдіктерін мысалға ала отырып эволюцияның екі бағытын аңғаруға болады. Бірінші бағыт, бір клеткалы бір ... ... ... көп клеткалы көп ядролы формаларына дейін жеткен, бұл бағыттың ең жоғарғы сатысы каулерпа. Екінші бағыт, бір клеткалы формаларынан ... ... ... арқылы, кқп клеткалы жіптәрізділерге жіне одан әрі көп клеткалы, талломдары сыртқы ... ... ... ... ... ... органдарына біршама ұқсас болып келетін формаларына дейін жеткен, бұл бағфттфң нң жоғарға сатысы-хара.
Қозғалғаш оргназмдерді ... ... ... олардың ұзындығы мен формасы бірдей болып келетін екі, сиректеу төрт талшығы жатады. Клеткалары бір ядролы, ... көп ... ... да ... (кладофоралар тұқымдасы - Cladophoraceae). Хроматофораларында көп жағдайда пиреноидтар болады. Хроматофораларының формасы, мөлщері және ... саны ... ... ... ... Пигменттеріне хлорофилл, каротиноидтар жатады. Артық қор заттарына ... және шыны майы ... ... жыныссыз және жынысиық жолдармен көбейеді. Жыныстық процесі барлық түрлерінде ... және ... ... ... ... ... ... зигогамия (коньюгация).
Классификациясы. Жасыл балдырлар мынадай бес класқа бөлінеді: вольвоксты балдырлар класы(Volvocophyceae), протококты балдырлар класы (Protococcophyceae), улотриксті балдырлар класы (Ulothrichophyceae), ... ... ... ... ... ... ... балдырлар класы(Conjugatophyceae). [1,2]
Вольвоксты балдырлар класына жасыл балдырлардың ең қарапайым, монада құрылысты өкілдері жатады. Вегетативті ... олар ... ... ... ... ... келеді.
Вольвоксты балдырлардың басым көпшілігі бір клеткалы организмдер, сонымен ... ... және ... ( Volvox ... түрлері) формалары болады.
Жез кезінде ақпайтын көлшіетердің беті ашықкөк түске боялып ... Олай ... ... ... ... көптеген бір клеткалы планктон түрінде өьір сүретін балдырлар болады екен және олар осы суға изумруд секілді көкшіл өң ... ... ... ... ... ... беттіне жасыл бояуға боялған кездерде мұнда ең жиі кездесетін ... ... ( ... 6 - ... ... екен. "Хламидомонада" деген сөзді грек тілінен аударатын болсаақ "сырты қабықшамен қапталған қарапайым организм" деген ұғым береді.
6-сурет. Хламидомонада
Хламидомонада тек микроскоппен ... ғана анық ... бір ... жасыл балдыр. Хламидомонада суда денесіңің алдынғы жағынан кететін екі талшығы секілді хламидомонада, суда еріген оттегімен ... ... ... жұқа ... ... ... тұрадығ оның астында цитоплазма мен ядро орналасады. Сонымен бірге жарықты оңай сезетін кішкентай ... ... іші ... ... толы ... ... және кішкентай екі қозғалғыш вокуольясы болады. Хламидомонаданың хлорофилі және басқаша ... ... ... (грек тілінен аударғанда "түс беретін") болады. Ол жасыл түсті, өйткені құрамында бүкіл клеткаға жасыл өң ... ... бар. ... ... ... ... ... минералды заттармен көмірқышқыл газын бойына сіңіреді. Жарықта храмотофорасында фотосинтез ... ... қант ... ... ... және ... оттегі бөлініп шығады. Сонымен бірге хламидомонада өзін қоршаған ортадан суда еріген дайын органикалық заттарды сорып қабылдайды. Сондықтан да ... ... бір ... ... балдырлармен бірге суды тазартуға салынған құрылыстарда (сооружениях) арнайы өсіреді. Бұл жерде хламидомонада суды зиянды қоспалардан ... ... ... ... ... оның ... ... жағдайда бөлңнуң арқылы жүзеге асырылады. Бөлінер алдына хламидомонада қозғалуы тоқтайды да, ... ... ... ... 2-4, ал ... 8 ... босап шығады да жекелеген особьтарға айналады. Қолайсыз жағдайларда ( оттегі жетіспегенде, салқында, су ... ... ... ... ... ... ... бөліп шығарады, алайда клетка бөліну арқылы көбеюге қабілеттілігін ... ... Осы ... ... ... ... сатысы қалыатасады. Қолайлы жағдай туысымен оның клеткалары талшықтрын шығарып, қайтадан қозғалғыш хламидомонадаға айналады.
Жынастық жолмен көбейгенде хламидомонаданың клеткасынан мөлшері жағынан ... ... ... зооспораға ұқсас ұсақ гаметалар ( жыныс клеткалары) пайда болады ( 8-16, ... 32-64). ... суға ... ... қосылады. Бұл жағдайда зигота түзіледі, ол қалың қабықшамен қапталыа ... ... ... жылы көктемде зигота бөлінеді. Нәтижесінде төрт клетка пайда болады. Олад жас хламидомонадалар болып табылады.
2.6 Протококты балдырлар класына ... ... ... ... бір ... ... сиректеу колониялы организмдер жатады. Тек қарапайым жіп тәрізді және пластинкалы формалары ғана көп клеткалы болып келеді.
Бірклеткалы жасыл ... ... кең ... бірі ... ( Chlorella). Ол тұщы суларда және топырақ көптеп кездеседі. Хлорелланың ... ... шар ... тек ... ... ғана ... көрінеді. Хлорелланың клеткасының сыртын жылтыр қабықша қаптап тұрады, оның астында цитоплазмасы мен ядросы орналасады, ал цитоплазмасында - жасыл ... ... ... ... ... өте тез ... және өзін қоршаған ортадан органикалық заттарды белседі түрде сорып ... ... ... ... көбеймейді. Сондықтанда оны лас суларды биологиялық жолмен ... жиі ... ... ... және сүңгуір қайықтардағы ауаның тұрақты және қажетті ... ... ... да аса ... ... ... жағдайда оңай өсіруге болады. Хлорелланың жарықтың энергиясының 10-12%( жер бетіндегі ... 1-2% ғана ... ... ... Хлорелланың клеткасында көп мөлшерде қоректік заттар болады. Сол себептен оны омыртқасыз жануарлардың ... ... ... ... ... ... кездері хлорелланы өндірістік мақсатта өсіруге бағытталған тәжірибе жұмыстары жүргізіп жатыр. [1]
Улотриксті балдырлар класына талломының құрылысы жіп тәрізді немесе ... ... ... ... жасыл балдырлар жатады.
Ағын сулы өзендердің астындағы тастарда және шіріген ... ... ... ... тұрған ашықеөк түсті жіптердің жиынтығын өруге болады. Ол көп клеткалы, жіп тәрізді жасыл балдыр- улотрикс (Ulothrix). Оның жіптері ... ... ... клеткалардың тізбегінен тұрады. Осы клеткалардың әрқайсысында бір-бірден ядро және ... ... ... ... ... болады. Улотрикстің клеткаларының бөлінуінің нәтижесінде жіптері ұзарып өсіп ... ... ... ... ... процесінің тәтидесінде қажетті қоректік органикалық заттарды (қантты) өзі синтездейді және судан онда еріген органикалық заттарды сорып қабылдайды. Улотрикстің базалды ... ... ... ... ... Ол арқылы жіпше субстратка бекініп тұрады.
Қолайсыз жағдайларда балдырдың кейбір клеткаларынан көптеген ұсақ екі ... бар ... ... ... ... ... Гаметалардың мөлшері бірдей(изогаметалар), олар суға шығып екеу-екеуден қосылады. Әдетте әртүрлі жіптерден пайда болған гаметалар ... ( оны ... деп ... Одан зигота түзіледі. Ол қалың қабықпен қапталып ұзақ ... бойы ... ... тұра алады. Қолайлы жағдайда зтгота бөлініп одан төрт ... ... - ... ... түзіледі. Олардың әрқайсысы су астына шөгін жаңа жіп ... ... ... ... ... ... класына сипаттама
Бұл класқа жататын балдырлардың басқа жасыл ... ... сол, ... ... ... ... Сифонды балдырлар өте ертеде, жасыл балдырлардың көбінен бұрын пайда болған. Олардың қазіргі кезде өмір сүретін түрлерінің саны онша көп емес (400-500 ... ... ... ... 90% теңізде өседі.
Негізгі өкілдерінің бірі каулерпа туысы (Caulerpa). Бұл Жерорта теңізінде жиі кездесетін, талломының ұзындығы 0,5м., кейде одан да ... ... ... ... ... Сырт ... оның ... төселіп жататын "тамырбасын", одан жоғары тік өсетін "сабақшасы" ... ... ... ... ... және субстратқа бекініп тұратын "тамыр" тәріз ризоидтары болады. Алайда бұл протопласты юарлығына ортақ, көп ядролы, жасыл дән тәрізді ... бар, аса ... бір ... ... болатын балдыр. Талломының қуысы ешбір перделермен бөлінбеген, яғни клеткаланбаған, бірақ оны целлюлозалы тіректер қиып ... ... ... ... жоқ. кейде талломының бөлікьері арқылы вегететивтік жолмен көбейеді. Жыныстық процесі изогамиялы. Өмірлік циклының барлығы дерлік диплоидты фазада өтеді. Мейоз изогаметалар ... ... ғана ... ... ... ... микроскопиялық жасыл балдырлар жатады. Түрлерінің жалпы саны 4700-дей болады. Олардың көбісін (4000-дай түр) десмидиялылар қатары ... ... көп ... жіп ... ... бір ... талшықсыз болып келеді. Жыныстық процесі тіркесу арқылы жүреді. Зооспораларымен гаметалары болмайды.
Негізгі өкілдерінің бірі көп клеткалы жіп ... ... ... ... Ол ... кілегеймен қапталған ашық-көк түсті матасқан жіптердің жиынтығы түрінде ақпайтын немесе жай ағатын сулардың қабаттарында жүзіп жүреді, ... ... ... ... ... Спирогираның клеткалары ұзынша созылған цилиндр пішінді болып келеді. ... ... ... және ол ... тұрады. Клетканың ішіндегі спирал тәрізді бұралған, лентаға ұқсас хромотофоры болады. Оның ортаңғы бөлігінде бір-бірінен бірдей қашықтықта орналасқан пиреноидтары ... ... ... ... ... қоршап тұрады. Крахмал дәндері пиреноидтардың айналасында ғана болып қоймай, сонымен бірге храматофораның барлық жерін тқтас жауып тқрады. Клетка ... ... ... ... ... ... ортасында цитоплазманың тарамдалған жіпшелерімен қоршалған үлкен ядро орналасады. Оның бір немесе екі ядрошығы болады. Спирогира ... және ... ... ... ... ... ... үзілуі арқылы жүзеге асады. Ал жыныстық көбеюі тіркесу (коньюгация) арқылы жүреді. Бұл ... ... ... екі ... ... бір- ... қарама-қарсы бағытталған өскіндер береді. Өскіндер бір-бірімен түйіскен кезде алдымен олардың ұлтары кілегеймен қапталып бірігеді, содан соң қабықшалары еріп екі қатар ... ... ... ... ... ... пайда болады. Осы канал арқылы бір клетканың ішіндегі протопласт екінші клеткаға өтеді, ... олар ... ... ... ... дөңгелектеніп, үш қабат қабықшаға орналасады да тыныштық қалпына көшеді. Зигота ... ... ... ... ... ... төрт ... ядро пайда юолады. Оның үшеі өлнеді де, біреуі ғана тіршілік қабілетін сақтап қалады. Одан жаңа ... ... ... ... ... аса зор. ... ... фотосинтез процесінің негізінде органикалық заттар түзіп, сулан өз бойына көмір қышқыл газын сіңіреді және отттегін бөліп ... ... ... ... ... ... оның бір ... және жіптәрізді түрлері балықтардың және басқа да су жануарларының қорегі болып табылады.
Егістік суғаратын каналдарда және балық өсіретін көлшіктерде балдырлардың ... тыс ... ... ... зиян келтіруі мүмкңін. Сондықтан да оны болдырмас үшін каналдарды және көлшіктерді оқтын-оқтын балдырлардан ... тұру ... ... Хара балдырлар бөліміне сипаттама
Қазірігі кезде дүние жүзі бойынша хара ... ... түрі ... ... Олар ... 6 туымқа жатады: нителла (Nitella), толипелла (Totypella), нетеллопсис (Nitellopsis), лампротамниум (Lampro-thamnium), лихнотамнус (Lychnothamnus) және хара ... ... ... нинеллалар тұқымдасына (Nitellaceae), ал қарған төртеуі харалар тұқымдасыан (Characeae) жатады.
Талломды күрделі тарамдалған болып келетін үлкен балдырлар. Олар көп жағдайда тұщы ... ... ... ... ескі арналарында), кейде су астында ну болып жиі өседі. Жыныссыз жолмен ... ... ... ... ... ... ... немесе талломының төменгі бөліктері арқылы жүзеге асады.
7-сурет. Хара балдыры:А - жалпы көрініс; Б- талломның бір бөлігі: 1-ризоид; ... ... ... 4 - ... ... 5- сыртқы клеткалар; 6- бір клеткалы бұтағы; 7- оогамий; 8- ... ... ... 10- ... 11- ... ... ... түзетін жіпшелер; 14- сперматозоид.
Хара туысы -(Chara) (7- сурет). Талломының ұзындығы бірнеше ... ... ... тік тұратын "сабағы" буынға және буын аралықтарына бөлінеді. "Сабақтың" буындарынан "жапырақ" деп аталынатын бүйірлік бұтақтардың шоқтары ... ... ... ... ортаңғы үлкен клеткадан тұрады, оны ұсақ клеткалар қоршап жатады. Талломы ризоидтары ақылы ... ... ... ... ... [3]
Вегетативтік көбеюі ризиодтарында түзілетін түйнектері арқылы жүзеге асады. Жыныстық көбейгенде бір клеткалы бүйірлік бұтақшаларының қолтықтарында оогоний мен антеридий ... ... ... спираль формалы болып келеді. Оның қабырғалары спираль ... ... ... ұзынша клеткалардан тұрады. Осы клеткалардың жоғарғы ұшы тәж (коронка) деп аталынатын 5 қысқа клеткадан ... ... ... ... ... жұмыртқа клеткасы жетіледі. Антеридийі оогонийіне қарағанда кішілеу және формасы шар ьәрізді болып ... ... ... кезінде олар қызғыш- сары тңске боялады. Антеридийдің ... ... деп ... ... ... ... ... Қалқаншадан антеридийдің ішінде қарай ерекше сүйеніп немесе тұғыр кетеді, оларға шұмақталып оралған спермаген жіпшелері бекінеді. Әрбір жіпше 100-300-ге дейін диск ... ... ... ... ... әрқайсысын бір- бінден спираль тәрізді бұралған екі талшықты сперматозоид жетіледі.
Ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан зтгота (ооспора) түзіледі. Осыдан кейін ... ... ... ... Ооспора өсер алдында, оның диплоидты ядросы редукциядық жолмен бөлінеді. Нәтижесінде қысқа ... ... ... - өскіннің бастамасы жетіледі, одан жаңа өсімдік пайда болады. Өмірлік циклы гаплоидты фазада өтеді, зигота ғана ... Көк - ... ... ... ... ... ... өте ертеде пайда болған өсімдіктер. Түрлерінің жалпы саны 1,4 мың шамасында болады.
Құрылысы. Бұлар негізінен колониялы және көп клеткалы, сиректеу бір ... түсі ... ... ... ... ... (көк - ... сарғыш, қанықтау - жасыл). Олардың түсі ... ... ... ... ... ... көк - ... түсті фикоцианның, хлорофилдың, каротиноидтардың және қызыл түсті фикоэритриннің орайласып келуімен ... ... ... Көк - ... ... ... ... ядросы, хроматофорасы1 және клетка шырынына толы вакуольдері болмайды. Клетка қабықшасы негізінен пектинді заттардан тұрады және аздап шырышпен қапталған. ... ... ... ... ол екі ... ... қатты клетка қабықшасына жақын жатқан, мембраналар мен пигменттерден тұратын, көк - жасыл түске ... ... - ... және ... ... ... ортаңғы бөлік центроплазмадан (8-сурет). Клеткасының құрылысының осындай қарапайым болып келуі, көк - жасыл балдырларды дробянкалармен көп ... Көп ... көк - ... ... әдетте жіп тәрізді болып келеді. Жіптерінің ұзындыққа өсуі клеткалардың жай екіге бөлінуі арқылы жүзеге асады. Жіп тізетін біртектес ... ... ... деп аталынатын біршама үлкен, қабықшалары қалың, клетканың ішіндегі тірі ... ... ... - ... ... ... өлі клеткалар болады (8 - сурет). Көп жағдайда бір клеткалы және жіп ... көк - ... ... өз ... ... ... ... шығарады және бірігіп біршама үлкен колония түзеді.
8-сурет. Көк - жасыл балдырлар
Қоректенуі. Көк - жасыл балдырлар ... ... ... ... ... ... ... қалдықтары мол ластанған суларда өмір сүруіне байланысты миксотрофты (аралас) қоректенуне қабілетті болып ... Яғни ... ... органикалық заттарды да өз бойына сіңіре алады. Артық қор заттары ретінде ... ... ... валютин юелок немесе көк - жасыл балдырларға тән ... ... ... Көк - ... ... үш класқа бөлінеді: хроококкалар класы (Chroococcophyceae), хамесифондылар класы (Chamaesiphonophycae), гормогониялар класы(Hormogoniophyceae). [1]
Хроококкалар класына ... мына ... ... ... ... ... хамесифондылар класына (Chamaesiphonophycae) - дермокарпа (Dermocarpa), паширенема (Pascherinema - Endonema), ... ... ... ... - осциллатория (Oscillatoria), спирулина (Spirulina ), лингвия (Lyngbya), анабена (Anabena), носток ... ... ... ... ... ... ... және шараушылықтағы маңызы. Көк - жасыл ... өте ... және ... ... ... жағдайына тез бейімделеді. Олар тұщы және теңіз суларында, топырақтың ... ... ... жар ... ... ... астында және ыстық қайнар бұлақтарда да өмір сүреді. Кейбір планктонды түрлері ыластанған сулардың ... ... ... () ... ... ... - ... ал екінші біреулері, шіру процесінің өнімдерін минерализациялап, суды тазартады. Көк - жасыл балдырлардың топырақта кездесетін түрлері - ... ... және ... (Plectonema) ауадыға азотты ьойына сіңіруге қабілетті келеді. Ностоктың (Nostoc) колониясын қоршап тұратын шырышты заттарға, ауадыға азотты ... ... ... қоныстанады. Көптеген түрлері саңырауқұлақтармен селбесіп, қыналар түзеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балдырлар - төменгі сатыдағы су өсімдіктері. Теңіз, көл, өзендерде, ағынсыз суда ... ... ... ... ... бір ... ... көп жасушалы түрлері бар. Көп жасушалы өкілдерінің денесін таллом деп ... ... ... ... және ... ... тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, хромотофора сияқты органоидтары және вакуолясы (бос ... ... суды ... ... қана ... соынмен бірге балықтардың, суда жүзетін құстардың жемі болып табылады. Балдарлардан дайындалған ұнмен ауылшаруашылық жануарларын қоректендіреді. Балдырларды тыңайтқыш ретінде де ... ... және ... ... ... ... ... және микробиологиялық өндірістерге қажетті агар алынады, ал олардың күлі бром және йод алуға қажетті шикізат болып табылады.
Балдырлардың көпшілігі суды, негізінен ... ... ... ... біреулері, планктонның негізгі бөлігін түзіп, суда бос жүзіп жүреді, ал екіншілері судың түбінде бос жатады немесе ... ... ... ... ... ... 100 - 200 метрге, ал жекеленген түрлері 500 метрге және оданда көбірек терңдікке дейін ... ... өте ... температураның өзінде тіршілік қабілетін жоғалтпайды. Мысалы, полярлық ендікте және ... биік ... ... ... ... ... үстінде өседі және оларды қызыл, жасыл, қоңыр, сары түстерге бояйды (қар ... ... ... ... Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
* ... О. ... ... ... ... ... жұмыстары.-Алматы: Қазақ университетi. 2 бөлiм: Саңырауқұлақтар мен қыналардың лабораториялық жұмыстары.-2004.-126 бет
* ... О. ... ... ... систематикасы. Алматы мектеп 1972.
* О. Абдрахманұлы. Өсімдіктер систематикасы Төменгі сатыдағы өсімдіктер ... ... ... ... Орталығы 2003ж.
* Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
* Абдрахманов, О. А. Практические работы по ... ... ... ... ... ... по ... и лишайникам.-2001.-146 с.
* Назарбекова С.Т. Краткий курс ... по ... ... ... ... ... Алматы изд 1992г 129с.
* Шигаева М.Х., Цзю В.Л. Систематика бактерий:Учебное пособие.-Алматы:Қазақ университетi,2003.-150с.
* Комарницкий Н.А. ... Л.В., ... А.А. ... : ... ... ... М. ... 1975 с. 608.
* Курс низших растений (под ред М.В.Горленко) М. Высшая школа 1981 с520.
* Антипина Г.С. ... ... ... ... 1992, изд. ПГУ с ... Лемеза Н.А. Шуканов А.С. Малый практикум по низшим рестениям учебное пособие ... ... 1994 с288.
* ... И.И., Родман Л.С. Ботаника:Учебник для вузов.-3-е изд. , ... и ... ... Е., ... ... ... ... 1998ж.
* 2.Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по ... и ... ... - Минск.: Новое издание, 2002.
* Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические работы по систематике растений. - М., 1981.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балдырлар14 бет
Балдырлардың экологиясының негізгі белгілері. табиғатта және адам өміріндегі маңызы26 бет
Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызы29 бет
Көк – жасыл балдырлар14 бет
Ластанған су экожүйелерін бақылауға арналған микробалдырлардың тест-штамдарын алу44 бет
Микробалдыр chlorella vulgaris43 бет
Қыналар – төменгі сатыдағы ерекше құрылысты организмдер тобы10 бет
Балдырлар. Зерттеу әдістері мен зерттеу зерзаттары20 бет
Балдың емдік қасиеті.19 бет
Диатомды балдырлар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь