Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызы

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Балдырларға жалпы сипаттама 4
1.1 Балдырлар классификациясы 8
2 Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызы 21
III Қорытынды 28
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 29
Курстық жұмыстың өзектілігі: Балдырлар (Algae) — жасушаларында хлорофиллдары бар, өз бетінше органикалық заттар жасап шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер тобы. Өсімдіктер жасап шығаратын оттегінің жартысынан көбі балдырлардан келеді. Олар Антарктиданың мұздықтарында да, Йеллоустон паркінің ыстық бұлақтарында да тіршілік ете алады. Балдырлардың 20 000-нан астам түрі бар. Балдырлар дене құрылыстарына, түстеріне қарай алты үлкен топқа бөлінеді:
Балдырлар – төменгі сатыдағы су өсімдіктері. Теңіз, көл, өзендерде, ағынсыз суда өседі. Олардың жасушалық құрылымы болмайды, бір жасушалы, колониялы, көп жасушалы түрлері бар. Көп жасушалы өкілдерінің денесін таллом деп атайды. Жасуша қабығы гемицеллюлозадан және пектинді заттардан тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, хромотофора сияқты органоидтары және вакуолясы (бос қуысы) болады. Балдырлар (Algae) биохимиялық қасиеттеріне және жасушалық құрылымына қарай он екі типке бөлінеді: көкжасыл балдырлар (Cyanophyta), прохлорофитті балдырлар (Prochlorophyta), қызыл балдырлар (Rhodophyta), жалтырауық балдырлар (Chrysophyta), диатомды балдырлар (Dіatomeae), криптофитті балдырлар (Cryptophyta), динофитті балдырлар (Dіnophyta), қоңыр балдырлар (Phaeophyta), сарыжасыл балдырлар (Xanthophyta), эвгленді балдырлар (Euglenophyta), жасыл балдырлар (Chlorophyta), хара балдырлары (Charophyta). Бұлардың отыз мыңға жуық түрі белгілі, олардың бір мыңнан астам түрі Қазақстанда кездеседі.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балдырларға жалпы сипаттама беру, олардың классификациясы зерттеу, балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызын талдау.
Курстық нжұмыстың міндеттері:
 Балдырларға жалпы сипаттама беру;
 Олардың классификациясы зерттеу;
 Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызын талдау;
1. Әметов Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
2. Абдрахманов, О. Төменгi сатыдағы өсiмдiктер систематикасының практикалық жұмыстары.-Алматы: Қазақ университетi. 2 бөлiм: Саңырауқұлақтар мен қыналардың лабораториялық жұмыстары.-2004.-126 бет
3. Абдрахманов О. Төменгі сатыдағы өсімдіктер систематикасы. Алматы мектеп 1972.
4. О. Абдрахманұлы. Өсімдіктер систематикасы Төменгі сатыдағы өсімдіктер Алматы “Ғылым” ғылыми баспа Орталығы 2003ж.
5. Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
6. Абдрахманов, О. А. Практические работы по систематике низших растений.-Караганда:Изд-во КарГУ. Ч.2:Лабораторный практикум по грибам и лишайникам.-2001.-146 с.
7. Назарбекова С.Т. Краткий курс лекции по систематике низших растений учебное пособие Алматы изд «Қазақ университеті» 1992г 129с.
8. Шигаева М.Х., Цзю В.Л. Систематика бактерий:Учебное пособие.-Алматы:Қазақ университетi,2003.-150с.
9. Комарницкий Н.А. Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Ботаника : Систематика растений учебник М. Просвещение, 1975 с. 608.
10. Курс низших растений (под ред М.В.Горленко) М. Высшая школа 1981 с520.
11. Антипина Г.С. Водоросли. Учебное пособие Петрозаводск, 1992, изд. ПГУ с 111.
12. Лемеза Н.А. Шуканов А.С. Малый практикум по низшим рестениям учебное пособие Минск университетская 1994 с288.
13. Андреева И.И., Родман Л.С. Ботаника:Учебник для вузов.-3-е изд. , перераб. и доп.-М.:КолосС,2003.-528с.
14. Агелеуов Е., Дөненбаева К.т.б. «Ботаника өсімдіктер анатомиясы мен морфологиясы» Алматы., Санат 1998ж.
15. 2.Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по анатомии и морфологии растений. – Минск.: Новое издание, 2002.
16. Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические работы по систематике растений. - М., 1981.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс тақырыбында орындалған.
Балдырларға жалпы сипаттама берілді және ... ... ... ... ... ... орны мен маңызы талданды.
Жұмыстың мазмұны кіріспе, негізгі бөлім, 1 ... ... және ... ... ... тұрады. Курстық жұмыс 29 беттен тұрады.
28155907240905
МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
3
ІІ Негізгі бөлім
4
1 Балдырларға жалпы ... ... ... ... ... ортадағы орны мен маңызы
21
III Қорытынды
28
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
29
28632156822440
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: ... (Algae) -- ... ... бар, өз ... ... ... ... шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер тобы. Өсімдіктер жасап шығаратын ... ... көбі ... ... Олар ... ... да, Йеллоустон паркінің ыстық бұлақтарында да тіршілік ете ... ... 20 ... ... түрі бар. Балдырлар дене құрылыстарына, түстеріне қарай алты үлкен топқа бөлінеді:
Балдырлар - төменгі ... су ... ... көл, ... ағынсыз суда өседі. Олардың жасушалық құрылымы болмайды, бір жасушалы, колониялы, көп жасушалы түрлері бар. Көп жасушалы өкілдерінің денесін ... деп ... ... ... ... және ... заттардан тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, ... ... ... және ... (бос ... болады. Балдырлар (Algae) биохимиялық қасиеттеріне және жасушалық құрылымына қарай он екі ... ... ... ... ... ... балдырлар (Prochlorophyta), қызыл балдырлар (Rhodophyta), жалтырауық балдырлар (Chrysophyta), диатомды балдырлар (Dіatomeae), криптофитті ... ... ... балдырлар (Dіnophyta), қоңыр балдырлар (Phaeophyta), сарыжасыл балдырлар ... ... ... ... жасыл балдырлар (Chlorophyta), хара балдырлары (Charophyta). Бұлардың отыз ... жуық түрі ... ... бір мыңнан астам түрі Қазақстанда кездеседі.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балдырларға жалпы сипаттама беру, олардың классификациясы ... ... ... ортадағы орны мен маңызын талдау.
Курстық нжұмыстың міндеттері:
* Балдырларға жалпы ... ... ... ... ... Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызын талдау;
1 Балдырларға жалпы сипаттама
Өсімдіктер дүніесінің ең ерте пайда болған тобы. Балдырлар суда ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін, алғашқы кездерде пайда болған формаларынан көп айырмашылықтары жоқ. Балдырлар бір клеткалы, колониальды және көп ... ... және ... төрізді өсімдіктер болып келеді. Балдырлардың ұзындығы микроскопиялықтан бастап ондаған метрге ... ... ... көпшілігінде хлорофилл болады және олар автотрофты қоректенеді, ... ... ... тіссіз (гетеротрофты) организмдер кездеседі. Бұлардың алғашқылары өсімдіктерге, ал соңғылары жонуарларға ... ... ... клеткалары сырт жағынап целлюлозадан және пектинді заттардан тұратын қабықшамен қапталған болады. Клетка қабықшасының сыртының кремнеземмен немесе ою-өрнек тәрізді оның ... ... жиі ... Цитоплазмасы клетканың бүткіл қуысын тайырады, немесе оның қабырғасына жықын орналасады. Клетканың ... іші ... ... толы бір ... ... ... ... және құрамында пигменттері бар, хроматофоралары болады. Хромотофораларының формалары алуан түрлі- ... ... ... ... жұлдызша тәрізді, торлы және т.б. болып келеді. Кейбір балдырлардың хроматофорасында деп аталынатын ... ... ... ... ... айналасында артық қор заттары ретінде крахмал немесе соған жақын көмірсулар жиналады. Крахмалдан басқа артық қор ... ... ... липопротеид лейкозин, волютин ақуызы жиналады. [1]
1-сурет. Балдырлар
Балдырлар (Харовые водоросли) -- жасушаларында хлорофиллдары бар, өз бетінше ... ... ... шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер тобы. Өсімдіктер жасап шығаратын оттегінің жартысынан көбі балдырлардан келеді. Олар Антарктиданың мұздықтарында, Йеллоустон саябағының ыстық ... да ... ете ... және ... көл, ... ... ... де өсе береді. Қзіргі кезде балдырлардың 20 000-нан асатам түрлері анықталып отыр.
Балдырлардың құрылысына тоқталатын болсақ, олардың құрылымы ... ... бір ... және көп ... түрлері болады. Көп клеткалы өкілдерінің денесін таллом деп атайды. Клетка қабығы гемицеллюлозадан және пектинді заттардын тұрады. Клеткасы егізінен бір ядролы ... ... ... ... ... ... және бос ... боладыды.
Балдыр биохимикалық қасиеттеріне және клеткалық құрылымына қарай 12 типке бөлінеді: көп ... ... ... ... прохлорофитті балдыр (Prochlorophyta), қызыл балдыр (Rhodophyta), жалтырауық балдыр (Chrysophyta), диатомды балдыр (Dіatomeae), криптофитті ... ... ... ... ... ... балдыр (Phaeophyta), сары-жасыл балдыр (Xanthophyta), эвгленді балдыр (Euglenophyta), жасыл балдыр (Chlorophyta), хара балдыр (Charophyta). Бұлардың 30 мыңға жуық түрлері ... ... 1 ... ... ... ...
Кәзіргі кездегі ғылыми жетістіктерге сүйенсек балдыларды талшықтылардан, яғни суда өмір сүрген 1-2талшығы бар бір ... ... ... деп жорамалдайды.Олардың ішінде хлорофилдері бар ( автотрофты) және ... ( ... ... ... ... ... ... ал соңғылары жануарларға жақын . Сондықтан көптеген ... ... ... ... арасын, жалғыстарып тұратын, екеуіне де ортақ бастапқы топ ретінде қарастырады. [1,2]
Көбеюі. Көбеюдің вегетативтік, нағыз жыныссыз және жыныстық типтерінің барлығы ... ... ... бір ... ... ... ... колониялылар - ұсақ колонияларға ыдырауы, көп клеткалылар - талломасының бөліктерімен, кейде вегетативтік көбеюге арналған ... ... - ... ... ... асады.
Нағыз жыныссыз көбеюі зооспоралары немесе қозғалмайтын споралары арқылы жүзеге асады. Спора ... ... ... ... ... органдарда: зооспорангиларда немесе спорангиларда, олардың ішіндегі заттардың бөлінуінің нәтижесінде пайда болатын бір клеткалы құрылым. Зооспоралар түзілгеннен кейін, көп ұзамай ... ... ... қабықшасына оранып, жана особьқа айналады.
Жыныстық көбеюі изо- , гетерогамия және ... ... ... ... Изо-және гетерогаметалары қатардағы вегетативтік клеткалардан түзіледі. Жұмыртқа клеткасы оогогилерінде, сперматозоидтары энтеридилерінде жетіледі. Жұмыртқа клеткасы ... ... ... ... ал сперматозоидтары - көп. Балдырларда тіркесу арқылы көбеюі- коньюгация немесе зигогамия жиі кездеседі. Бүл жағдайда екі ... ... ... протопласты екіншісіне құйылады. Осы сөз болған жыныстық көбеюлердің кезгелгені зиготаның түзілуімен аяқталады. Зиготадан редукциялық бөліністің нәтижесінде төрт ... ... ... келешекке жаңа особьтар пайда болады. Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ақ ... жолмен бөлініп, бірден қозғалмайтын жаңа особьқа аналады. Бұл жаңа особьтар, тағында жаңа жыныстық көбеюдің мерзімі ... ұзақ ... бойы ... көбейе алады. Жаңа жыныстық көбеюдің мерзімінің келуі,көп жағдайда сыртқы ортаға байланысты болады. Алайда зиготадан жыныссыз фаза- спорофит (2n) ... ал онда ... ... ... - ... түзіледі. Гаметофит қос жыныстыда дара жынысты да болады. Сонымен, балдырлардың біреулерінің өмірлік циклінде ядролық фазалардың дұрыс ... ... ал ... ... - және ... алмасуын айқын байқауға болады.
Жазда тоған суының кейде ... ... ... байқймыз.Ал оның неден болатынын білесіңдер ме? Жылы тоған суында ерекше өсімдіктер балдырлар тез көбейе бастайды.Суды жасыл ... ... ... ... суды ... қарасаңдар,толып кішкентай түйіршіктерді көресіңдер-бұл балдырлардың шоғыры болып табылады.
Жер бетінде ... түрі өте ... ... ұзындығы 40 метрге жететін алыптары бар, олар мұхиттарда өседі.Бар болғаы бір клеткадан ... ... да ... ... түйіршіктер шоғырына жиналады және су бетінде осындай сансыз шоғырлар ... ... ... түске бояйды. [3]
Түсі жөнінен жасыл көк,жасыл, қоңыр және қызыл балдырлар болады. Жасыл көк ... тек суда ғана ... мен Орта Азия ... олар топырақ бетінде кездеседі.Бұл жерлерде жаңбыр жауатын көктем мен күзде жасыл көк ... ... ... құрғақ кезде қабыршаққа айналып топырақ бетін жауып тұрады.Жел бұл қабыршақтарды ... ... ... ... ... ... көк ... қайта жанданады.
Жасыл балдырларда топырақ бетіне өсе алады, ... олар ... суда ... ... ... бір ... балдырлар да бар- олар су бетінде қалқып жүреді,ал ірі балдырлар су ... ... ... ... бәрі ірі ... теңіздер мен мұхиттарда су асты орманын-нағыз джунгли түзеді.Саргасс теңізінде саргасс балдырлары өседі. ... ... орай ... ... ... ... ... су түбіне бекиді,ал ашық теңізде қалқып жүреді-ығады.Балдыр қалың болған ... олар ... ... ... ... ... теңіздер мен мұхиттарда өседі,бірақ олар ыға алмайды, жартастарға, бақалшақтарға немесе басқа балдырларға бекиді. Су бетінде қалқып жүретін ұсақ балдырлар ескек ... ... мен ... қорек болады.Ал бұл теңіз жәндіктерінің бірін көптеген балықтар өз кезегінде сүйсіне қорек етеді.Міне, ... да ... бар ... ... ... ... ... балдырлар тек теңіз жануарларына азық болып қана қоймайды.Олар суды оттекпен байытады және оны ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде біздің солтүстік теңіздерімізде өсетін ламинария да бар.
Балдырлар - үй ... үшін ... ... Олар тіршілігін жойған соң су қоймаларының түбінде қалың тұнба қабат-сапропель түзеді. Бұл үй жануарларына азыққа жарайды,сонымен ... өте ... ... ... ... (Algae) -- ... хлорофиллдары бар, өз бетінше органикалық заттар жасап шығара алатын төменгі сатыдағы өсімдіктер тобы. Өсімдіктер жасап шығаратын оттегінің жартысынан көбі балдырлардан ... Олар ... ... да, ... ... ... ... да тіршілік ете алады. Балдырлардың 20 000-нан астам түрі бар. Балдырлар дене ... ... ... алты ... ... бөлінеді:
Балдырлар - төменгі сатыдағы су өсімдіктері. Теңіз, көл, өзендерде, ... суда ... ... ... ... ... бір жасушалы, колониялы, көп жасушалы түрлері бар. Көп жасушалы өкілдерінің денесін таллом деп атайды. Жасуша ... ... және ... ... тұрады. Жасушасы негізінен бір ядролы. Цитоплазмасында митохондрия, диктиосома, рибосома, хромотофора сияқты органоидтары және вакуолясы (бос қуысы) болады. Балдырлар (Algae) ... ... және ... құрылымына қарай он екі типке бөлінеді: көкжасыл балдырлар (Cyanophyta), прохлорофитті балдырлар (Prochlorophyta), қызыл балдырлар (Rhodophyta), жалтырауық балдырлар (Chrysophyta), ... ... ... ... ... ... ... балдырлар (Dіnophyta), қоңыр балдырлар (Phaeophyta), сарыжасыл балдырлар (Xanthophyta), эвгленді балдырлар (Euglenophyta), жасыл балдырлар (Chlorophyta), хара балдырлары (Charophyta). Бұлардың отыз ... жуық түрі ... ... бір ... ... түрі ... ... Жасушасында балдырларға түс беріп тұратын хромотофораларының саны әртүрлі ... ... көп) ... ... ... ... ... білезік, дән, лента, жұлдыз тәрізді болып келеді. Балдырлардың көпшілігінің хлорофилі болғандықтан ... ... ... ... процесіне қатысады. Сондай-ақ, дайын органикалық заттарды пайдаланатын паразит түрлері де бар, бірақ бұлардың хлорофилі болмайды. Дарвин ілімі бойынша, тіршілік бір ... ... ... ... ал ... ... өсімдіктер балдырлардан шыққан деп есептеледі. Көптеген балдырлар ... ... ... ... ... ... Ал, балдырлардың табиғаттағы геохимиялық рөлі кальций мен кремний айналымымен тығыз байланысты. Олардың көптеген түрі ақаба суларды биологиялық жолмен ... және ... ... ... ... ... Теңіз, мұхит жағалауындағы балдырлар - жан-жануарлардың мекені, тіршіліктерінің көзі. ... ... ... ... ... ... ... қарағанда планктонды балдырлардың (суда қалқып жүретіндер) саны анағұрлым басым, сондықтан олар көптеген организмдердің қорегі ... ... ... суларда өсетін балдырлар шіріп, сапропельге айналады. Сапропельден смола, бензин, керосин, техникалық майлар, лактар ... ... ... ... ... қасиет береді. Қызыл балдырлардан өндірілетін агар тамақ өнеркәсібінде пайдаланылады, оларды мата бұйымдарының және ... ... ... беру үшін қосады. Қоңыр балдырлардан алынатын альгин мата тоқуда желім есебінде ... ... ... ... және ... тыңайтқыш, малға жем ретінде пайдаланылады, сондай-ақ күлінен калий, натрий тұздары, йод өндіріледі. ... Азия ... ... ... ... деген атпен, ал жасыл балдырлар (ульва) деген ... ... ... ... зоб, атеросклероз ауруларын емдеу үшін медицинада қолданады. [1]
Бұл тармақтың құрамында деген ... ... ... ... суда ... 9 ... және қыналар бөлімі кіреді.
Балдырлар өсімдіктер дүниесінің ең ерте пайда болған тобы. Өздері пайда болған сулы ортаның жағдайының біркелкі тұрақты болып ... ... ... ... бір ... ... басынан өткізген. Алайда олардың көпшілігінің осы уақытқа дейін, алғашқы ... ... ... ... көп ... жоқ. Бұл ... жануарларға жақын, бір клеткалы және колониялы формаларынан көпклеткалы, құрылысы күрделі болып келетін, ұзындығы ондаған метрге жететін, денесі ... ... ... ... ... ... өсімдіктерге дейін жеткен.
Қазіргі кездегі ғылыми жетістіктерге сүйенсек, балдырларды талшықтардан (жгутиковых - Flagellatae), яғни суда өмір ... 1 - 2 ... бар бір ... ... ... деп жорамалдайды. Олардың ішінде хлорофильдері бар (автотрофты) және түссіз (гетеротрофты) организмдер кезедеседі. Ьұлардың алғашқылары өсімдіктерге, ал соңғылары жануарларға ... ... ... ... ... ... мен ... арасын, жалғастырып тұратын, екеуіне де ортақ бастапқы топ ретінде қарастырады.
1.1 Балдырлар классификациясы
Қоңыр балдырлар (Phaeophyta) - бұл көбінесе ... ... ... қоңыр түсті балдырлар болып табылады. Ол 6 отрядқа бөлінеді: ... ... ... ... ... ... Қоңыр балдырлардың кейбір түрін тамаққа пайдалануға,отряд ішіндегі ламинарияны медициналық диетада қолдануға, теңіздің жиегіне толқынмен шығып қалған қоңыр ... ... ... ... болады. Мұның күлінен калий тұзы мен иод алынады. Сонымен қатар қоңыр балдырлардан: ацетон, сірке қышқылы, спирт өндіруге болады. ... ... ... кең ... 2 ... 14 ... ... 240 туысы, 1,5 мыңға тарта түрлері белгілі. Бұның ішінде Қазақстанда Каспий және Арал теңіздерінде 2 түрлері ... ... ... тұщы суда өсетін 3 туысынан басқаларының барлығы теңіз өсімдіктері болып келеді. Олар барлық теңіздерде әр ... ... (200 ... дейін) өсе береді. Көпшілігі тереңдігі 6 - 15м жерлерде кездеседі. ... ... көп ... өте ... ... ... ... талломдарының ұзындығы 50 метрге жететін өте ірі түрлері (макроцистис, пелагофикус) де бар. Клетка құрамында фукоксантин және әр түрлі ксантофилл ... көп ... ... түсі ... сарғыш-қоңыр. Қоңыр балдырлардың құрылысы күрделі түрлерінің (саргассум) талломдары бұтаққа ұқсас жапырақ тәрізді қырлы табақшалардан тұрады. Қоңыр ... ... ... ... су ... немесе басқа балдырларға ризоидтары арқылы бекіп тұрады. Олар вегетативтік, жыныссыз және жынысты жолдармен көбейеді. Қоңыр балдырлар - ... ... ... зат ... ... ... Одан ... (жасанды жібек алу үшін қажетті тұз) алынады, маннит, йод, микроэлементтер өндіріледі. ... ... ... ... ... ... заттарды шығаруға арналған препараттар жасауға, әр түрлі тағамдар дайындауға (ламинария, алария, ундария) пайдаланылады.
Теңіздің ... ... ... балдырлар жасыл балдырлардан өзгеше келеді. Олар теңіздер мен мұхиттардың ... ... ... жерді қамтып өседі. Оған -- қоңыр және ... ... ... Бұл ... кейбір түрлері Қазақстанда Каспий теңізінде де кездеседі. Қоңыр балдырлардың барлығы да көпжасушалы, 1 500-дей түрі бар. Биіктігі бір ... ... ... метрге дейін жетелі. Ең ірілерінің талломы (денесі) тарамдалып тұрады. [7]
Қоңыр балдырдың жасуша қабықшасының сырты созылыңқы сілемейлі қабықшамен қапта ... ... - бір ... ... ... ... көп ... Сілемейлі қабықша теңіз толқынының күшіне төтеп беріп, су қайтқанда балдырларды құрғап кетуден сақтайды. Майда вакуольдердің құрамында илік заттары бар. ... дән ... ... ... ... ... ... Хроматофорларында хлорофилл және қоңыр бояулары (пигменттері) болады. Бұл бояу қоңыр балдырларда жүретін фотосинтезге күннің ультракүлгін сәулесін тиімді ... ... ... қор заты - ... ... күйіндегі көмірсулар).
Қоңыр балдырға ламинария, саргассум және т.б. жатады. Ламинария теңіз жағалауындағы 5-10 шақырым аймақты ... 20-30 метр ... ... Оның ... ... ... ... ұқсас. Ламинария су түбіндегі төсемікке тамырға ұқсас өсінділерімен (ризоидтарымен) бекініп өседі. Ұзындығы 50 сантиметрге дейін жоғары қарай ... ... ... Одан ... 3-4 ... ... таспа тәрізді өсінділері жетіледі. Солтүстік ендіктердегі түрлерінің жалпақ таспа тәрізді ... ... ... ... ... ... соңы, күздің басында жалпақ өсінділерінің бетінде дақтар пайда болады. Сол жерде ... ... ... ... ... ... ... түзілетін қалта) түзіледі. Зооспорангийдің әрқайсысынан екі талшықты зооспоралар дамиды. Қозғалып жүріп төсемікке бекінеді де талшығын жойып, бірнеше ... ... ... ... ... ... ... жыныстық мүшелерінде түзілген жыныстық жасушалары (гаметалар) қосылып, зигота түзеді. Ол ... ... да ... ірі ... айналады.
Олардан микроскопиялық ұсақ организмдерден бастап, аса үлкен (гигантский), кейде тіптен 60-100м жететіндеріне дейін кездестіруге болады. Қарапайым түрлерінің талломы жіп ... ... ... және бір қатар клеткалардың тізбегінен тұрады. Жақсы жетілгендерінің клеткалары әртүрле бағытта бөлінеді және көп жағдайда дифференцияланып, ассимиляциялық, қорлық, арқаулық (механикалық) және ... ... ... клеткалардың дараланған комплекстерін түзеді. Мұндай дифференциация талломның әртүрлі қызмет атқаратын участіктерге- ризоидтарға, өстік бөлікке ("сабаққа") және ... ... ... ... болса керек. Қоңыр балдырлардың клеткалары бір ядролы. Хроматофоры көп жағдайда диск ... көп ... ... ... қор ... ламинарин (полисахарид), маннит (сахатоспирт) және шыны май тамшылары түрінде жиналады. Пектинді-феллюлозды клетка қабықшасы оңай шырыштанады. Талломы төбелік ... ... ... ... ... Өмірінің ұзақтығы бірнеше жылға созылады. Вегетативтік көбеюі талломның бірнеше бөліктерге үзілуі арқылы жүзеге асады. Жыныссыз көбеюі (фукустар жыныссыз жолмен ... ... екі ... ... ... ... тетраспоралары арқылы жүзеге асады. Зооспоралары тірі клеткалы, сиректеу көп клеткалы зооспорангияларда, ал тетраспоралары тетраспорангияларда пайда болады. ... ... ... ... және ... ... ... Изо- және гетерогаметалары көп клеткалы гаметангияларда пайда болады: оогонийлері мен ... бір ... ... ... ... ... ... өмірлік циклінде ұрпақ алмасуы айқын байқалады. Мейоз зоспорангияларда немесе тетраспорагияларда жүреді. Зооспоралары, немесе тетраспоралары гаметофитке (п) бастама береді. Гаметофиттері қос ... ... дара ... ... Зигота тыныштық кезеңіне көшпей-ақ спорофитке (2п) айналады. Әртүрлі түрлерінде ұрпақ алмасуы әртүрлі болады: біреулерінің спорофиті мен ... сырт ... ... болады, ал екіншілерінің спорофиті гаметофитіне қарағанда біршама үлкен және көпжылдық болып келеді. Қоңыр балдырлар ... ... ... ... ең ... Олар теңіздердің түбінде орман немесе шалғын түзіп өседі. Кейбір қоңыр балдырлардың талломасының ұзындығы 60-100 м дейін ... ... ... ... ... ... ... кедергілер" деп атайды. Мұндай балдырлар кішірек катерлерді тоқтатып тоқтайды, үлкен ... ... ... және суға ... ... ... едәуір кедергі жасайды. Классификациясы. Қоңыр балдырлар бөлімі үш кластан тұрады: изогенераттылар (Іsоgеnеrаtае) ... ... ... ... және ... (Сусlоsроrеае) класы. [8]
Солтүстік мұзды мұхиттың теңіздеріне аса ірі ... ... ... бірі ... ... Оның талломасы бекініп тұрады. Ризоид ұғымы ғылымға ... ... ... және "идос"-кескін деген сөздерінен енген. Ризоидтан жоғары қарай онша ... ... ... 50-100 ... ... цилиндр формалы сағақ орналасады. Сағақтан саусақ салалы ... ... ... тұтас жапырақ тәрізді таллом кетеді. Сағақпен жапырақ тәрізді пластинканың арасында интеркалярлық өсу зонасы орналасады. Осы меристеманың клеткаларының ... ... ... ... ... да ... өседі. Ламинария - көп жылдық өсімдік, оның сағағымен ризоиды қыстап шығады, ал ... ... жыл ... ... ... шіриді. Көктемде сағақтың ұшындағы меристеманың клеткаларының бөлінуінің нәтижесінде жаңадан жапырақ тақтасы пайда болады. Қоңыр балдырлардың орман ... ... ... ... ... (60-100 м), ... (25 м), гессония (4 м) және тағы басқалар жатады.
Көк Жасыл Балдыр , цианея (Cyanophyta) - ... ... ... ... ең ... ... ... прокариотты (ядролы) организмдерге жататын бір бөлімі. Бұлар автотрофты организмдердің ішіндегі ең ... ... ... Көк ... Балдырдың қазба қалдықтары кембрийге дейін түзілген шөгінді жыныстар арасынан табылған. Көк Жасыл Балдыр табиғатта өте кең тараған. 3 класқа бірігетін 150 ... 2 ... ... ... ... ... ... мен суларда (ащы, тұщы) кездеседі. Қазақстанда 3 класқа, 9 қатарға, 30 тұқымдасқа, 66 ... ... 549 ... (түр, ... , ... ... Көк Жасыл Балдыр бір клеткалы, шар тәрізді, бірігіп шоғыр (колониялар) түзеді, ал көп клеткалы түрлері жіпше тәрізді, кейде ... ... ... ... көк ... болғанымен, алқызыл, күлгін, тіпті қара түсті түрлері де кездеседі. Ол клетка құрамындағы пигменттерге (фикоциан - көк ... ... ... - қызыл, каротин - алқызыл; әр түрлі каратиноидтар) және ... ара ... ... ... Клеткалары талшықсыз,ал көп клеткалы жіпше тәрізді түрлері сырғанай жылжуға қабілетті келеді. Автотрофты және миксотрофты (аралас) қоректенеді. Соңғылары шіріген органикалық заттар мен ... ... ... де ... ... ... органикалық қалдықтармен қоректенеді. Осының арқасындажаз айларында тез көбейіп, судың сапасын төмендететін түрлері ... де бар. ... ... көк ... түске боялып "гүлдейді", түйсік органдарын тітіркендіретін (органолептикалық) қасиеттері бұзылады, ... иіс ... ... ал Көк Жасыл Балдыр су бетін түгел басып кетсе, жәндіктер мен балықтар оттек жетпей тұншығып ... Көк ... ... ... ... ... ... крахмал түзбейді, оның орнына жануарларға тән гликопротеидтер (полисахаридтер) ... ... ... құрылымы жағынан бактерияларға өте жақын, басқа типке жататын ... ... ... Клетка органоидтарынан, плазмадан оқшауланған ядросы,сондай-ақ, хлоропластары, митохондриялары болмайды. Көк Жасыл Балдыр, негізінен, вегетативтік жолмен, яғни клеткаларының екіге ... ... ... көп ... жіпшелерінің бөлшектенуі арқылы көбейеді. Аналық клеткаларында пайда болатын споралары арқылы да ... ... бар. ... ... ... ... ... ортаның қолайсыз жағдайына өте төзімді, әрі бейімделгіш. Температурасы 80С-қа жететін ыстық суларда да, полюстардағы немесе биік тау басындағы мұз-қарларда да ... ете ... ... ... ... ... белгілі бір түрімен селбесіп тіршілік етіп, қыналардың денесін құрайды. Шаруашылыққа пайдалы түрлеріде кездеседі. Оларды ластанған суларды ... ... ... малға азық ретінде және тағамға (Nostos, Spyrulіna), егістікке тыңайтқыш ретінде пайдаланатындықтан арнайы өсіреді. Көк ... ... ... аса ... ... ... т.б.) ... азотты бойына сіңіріп, топырақты азотқа байытатын қасиеті анықталған. [11]
Көк жасыл балдырлар өте ертеде пайда ... ... ... жалпы саны 1,4 мың шамасында болады.
Көк - жасыл балдырлар (Cyanophyta). Көк - жасыл балдырлар жасушаларының қарапайым ... ... ... ... ... ... қапталған. Цитоплазмада органоидтары жоқ. Цитоплазма шеттерiнде пигменттер орналасқан, жасуша ортасында ... зат бар. ... ... ерекшелiгiне байланысты олардың көбеюi қарапайым бөлiну арқылы жүредi. Көк жасыл балдырлар прокариоттарға жатады (қалыптасқан ядросы жоқ). Бұл балдырлардың әртүрлi пигменттерi ... ... түс ... жасыл хлорофилл және көк пигмент фикоциан. Осы екi пигменттен басқа бiрде аз, бiрде көп мөлшерде қызыл түс ... - ... және ... түс ... ... де бар. [5,6]
Түрлерінің жалпы саңы 15 мындай. Әлемінің барлық жерлерінде, негізінен тұщы суларда, кейбіреулері теніздерде, аздаған ... ... су ... нәтижесінде ылғалдығы артып отыратын топырақтарда, ағаштардың діндерінде, дуалдарда (на заборах), гүл ... қыш ...... және т.б. ... кең таралған өсімдіктер.
Осы бөлімнің өсімдіктерін мысалға ала отырып эволюцияның екі бағытын аңғаруға болады:
-бірінші бағыт, бір клеткалы бір ядролы ... ... көп ... көп ... формаларына дейін жеткен, бұл бағыттың ең жоғарғы сатысы каулерпа -екінші бағыт, бір ... ... және ... ... бастап, колониялы формалары арқылы, көп клеткалы жіптәрізділерге және одан әрі көп клеткалы, талломдары сыртқы құрылысы жағынан жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... келетің формаларына дейін жеткен бұл бағыттың ең жоғарғы сатысы - хара. ... ... жеке ... ... Хара ... үрі ... ... емес суқоймаларда өседі. Харалардың талломаның құрылысы өте күрделі.
Көк-жасыл балдырлар әртүрлi экологиялық жағдайларда тiршiлiк ... ... ... ... тұщы және тұздылау су қоймаларындағы су қабаттарында, топырақта, ағаштар дiңдерiнiң ... ... ... -- ... ... өсімдіктердің бір тобы. Табиғатта кең тараған. Негізінен тұщы суларды мекендейді. Тұзды және теңіз ... ... ... ететін түрлері де кездеседі.
Жасыл балдырлардың 5 класы:
* вольвокс жасыл балдырлары (Volvocophyceae);
* хлорококк жасыл балдырлары (протококк) (Chlorococcophyceae, Protococcohyceae);
* улотрикс жасыл балдырлары ... ... ... ... (Sіphonophyceae);
* конъюгаттар (Conjugatophyceae).
Қазақстанда 178 туысы, 700-дей түрі анықталған. Бұлар бір жасушалы, көп жасушалы, колониялы тіршілік етеді. ... бір не көп ... ... ... ... ... және пиктинді қабықшамен қапталған. Кейбір түрлері ірілігіне әрі тарамдалғанына қарамастан жасушаларға бөлінбеген (сифонды жасыл ... ... ... ... ... түсі ... және ... сатыдағы өсімдіктердегідей каротин, ксантофил пигменттері болады. [12]
Қор заты - крахмал, ... май. ... ... ... ... ... (изогамия, гетерогамия, оогамия, коньюгация) және вегетативтік (бір жасушалы түрлері - екіге ... ... көп ... түрлері - жіпшелерінің бөліктерімен) жолдармен көбейеді. Кейде бір ... және ... ... ... ... балдырлары) шамадан тыс көбейіп кетсе, су тұрғандай көрінеді. Жасыл балдырларыдың теңіз салаты (Ulva), монострома (Monostroma) ... ... Азия ... тағам ретінде пайдаланылады. Бір жасушалы жасыл балдырларды (хлорелла, сценедесмус, т.б.) ... ... жем ... лас ... ... ... кемелерінде, сүңгуір қайықта) тазарту үшін қолдан өсіреді.
Түрлерінің жалпы саны ... ... ... ... ... тұщы суларда, кейбіреулері теңіздерде, ақдаған түрлері оқтын-оқтын су басыдың нәтидесінде ылғалдығы артып отыратын ... ... ... дуалдардв(заборах), гүл отырғызылған қыш құмыраларда (горшках) және т.б. жерлерде кең ... ... ... ... ... ала ... эволюцияның екі бағытын аңғаруға болады. Бірінші бағыт, бір ... бір ... ... ... көп ... көп ... ... дейін жеткен, бұл бағыттың ең жоғарғы сатысы каулерпа. Екінші ... бір ... ... ... ... ... ... кқп клеткалы жіптәрізділерге жіне одан әрі көп клеткалы, талломдары сыртқы құралысы жағынан жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің вегетативтік ... ... ... ... ... ... ... жеткен, бұл бағфттфң нң жоғарға сатысы-хара. [13]
Қозғалғаш оргназмдерді қозғалысқа келтіретін органдарына, олардың ... мен ... ... ... ... екі, сиректеу төрт талшығы жатады. Клеткалары бір ядролы, кейде көп ядролы болуы да мүмкін (кладофоралар тұқымдасы - Cladophoraceae). ... көп ... ... болады. Хроматофораларының формасы, мөлщері және клеткадаңы саны алуан түрлі болып келеді. Пигменттеріне хлорофилл, каротиноидтар жатады. Артық қор заттарына ... және шыны майы ... ... ... және ... жолдармен көбейеді. Жыныстық процесі барлық түрлерінде бегілі және алуан түрлілігімен ерекшеленеді: изогамия, гетерогамия, оогамия, зигогамия (коньюгация).
Классификациясы. Жасыл балдырлар мынадай бес ... ... ... ... класы(Volvocophyceae), протококты балдырлар класы (Protococcophyceae), улотриксті балдырлар класы (Ulothrichophyceae), сифонды балдырлар класы (Siphonophyceae), тіркеспелі ... ... ... класы(Conjugatophyceae).
Жасыл балдырлар - табиғатта көп тараған, жиі кездеседі, 15000-нан ... ... бар. ... бір клеткалы, қауымды, көп жасушалы тарамдалмаған /трихальды/ және тарамдалған /гетеротрихальды/ жіптесінді, пластинкалы және сифонды құрылысты балдырлар жатады. ... ... ... ... ... организмдер бар. Осындай алуан түрлілігіне қарамастан барлықтарына тән аттарына байланысты хлоропластың таза жасыл түсті болып келуі, онда хлорофильдің және ... ... ... ... ... ... қосымша каротин, ксантофилл пигменттері де болады. Жасыл балдырлар вегетативтік, жыныссыз, жынысты жолмен көбейеді. Бір жасушалы түрлерінде жасушаның жай екіге бөлінуі, ... және ... ... қауымның ыдырауы мен жіптің бөлшектерге үзілуі арқылы вегетативтік көбейеді. Жыныссыз көбеюлері ... мен ... ... арқылы болады. Жасыл балдырларда гологамиялық, изогамиялық, гетерогамиялық және оогамиялық жыныс процестерінің болуымен ... ... та ... процесі болады. Кейбір түрлерінде изоморфты ұрпақ алмасуы байқалады. Жасыл балдырлардың басым көпшілігі тұщы суларда, біраз түрлері теңіз суларында кездеседі, ... ... ... ... ағаштың қабығын мекендейді.
Түрлерінің жалпы саңы 15 мындай. Әлемінің барлық жерлерінде, негізінен тұщы суларда, ... ... ... ... ... су ... ... ылғалдығы артып отыратын топырақтарда, ағаштардың діндерінде, дуалдарда (на заборах), гүл отырғызылған қыш ...... және т.б. ... кең таралған өсімдіктер [16].
Бұл бөлімге 2,5 мыңдай түр ... ... ... көп ... жіп ... клеткаланбаған және т.б. болып келеді. Сары-жасыл балдырлар негізінен тұщы суларды, сиректеу түзщы суларды мекендейді. Бұл жерлерде олар плактондардың, кейде бентостардың да ... ... бірі ... ... ... бірге сары-жасыл балдырлар топыраұта да жіне тастың бетінде де ... ... ... ... протопектинді, целлюлоза аз болады. Ядросы көп жаңдайда біреу, ал клеткаланбаған ... ... көп ... ... ... ... толломға сара-жасыл түс беретін каратиноидтар болады. Пиреноидтары болмайды. артық қор заттары ретінде шыны майы, кейде лейкозиннің және ... ... ... ... ... ... екіге бөлінуі арқылы немесе талломдардың бөлшектері арқылы жүзеге асады. Жыныстық процесі негізінен изогамиялы, сиректеу оогамиялы болып келеді. Зооспоралары мен сперматозоидтаоының ... ... екі ... болады: оның білеуі қысқа, түзу, жылтыр, ал екіншісі ұзын жіне қауырсынды олып келеді.
Бұл бөлім ... ... ... ... класы(Xaanthomonodophyceae), ксантоподалылар класы (Xanthopodophceae), ксантокапсалылар класы (Xanthocapsophyceae), ксантококкалылар класы (Xanthococcophyceae), ксантотрихалылар класы (Xanthotrichophyceae), ксантостфонлыдар класы (Xanthosiphonophyceae). Осы ... ең ... және ... ... ... ... ... Сондықтан осы класқа қысқаша тоқталамыз.
Бұл класқа сифанды құрылысы, басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... ... туысының бірі - вошерия (Vaucheria).
Вошерия туысын соңғы уақыттарға дейін жасыл балдырлар бөліміне жатқызып керген. Алайда пигменттерінің құрамына және ... ... ... систематиктер бұл туысы сара- жасыл балдырларға жатқызуға мәжбүр болды. Табиғи жағдайда бұл түр ақпайтын тұщы және ағын ... ... ... суы ... ... су қоймаларынң жағалауларында қара - көк түсті, жіп тәрізді талломдардың жиынтығын түзеді. Топыраққа клеткаланбаған, ... көп ... диск ... ... ұсақ хроматофорлары болады. Жыныссыз көбейгенде жіпшесінің жоғарғы ұшында ... ... Оның ... ... ... ... ... бар бәр ғана зооспора жетіледі. Зооспора біраз ... суда ... ... ... соң ... ... ... да өсіп жаңа талломға айналады. Жыныстық процесі оогомиялы. Антередиийі мен оогонийі бір клеткалы болады. ... ... ... соң, зигота редукциялық жолмен бөлңгедң де, өсіп жығы особьқа айналады.
Диатомды балдырлар бөліміне сипаттама
Түрлерінің жалпы саны 6 мың ... ... ... ... өте ұсақ, бәр клеткалы, кейде колония түзетін оргнизмдер (3-сурет). Диатомды балдырлар барлық жерлерде кездеседі.
Олар ащы және тұщы ... ... ... жар ... ... діндерінің қабықтарында және т.б. жерлерде өседі. Судың түбіндегі ұйық батпақтарда олар өте көп кездеседі. Диатомды ... ... ... ... сырт ... кремнезем ( ) сіңеді де, қорғаныш қызмет ... ... ... Ол бір-біріне тығыз болып киілген екі бөліктен: үстіңгі эпитекадан жіне астыңғы гипотекадан тұрады. Бұл бөліктің ... екі ... ... Олардың тікесінен қарағандағы жалпақ жақтарының шеттері аздап қайрылған, ал белдеу жағы жіңішке сақина тәрізді болып келеді . ... ... ... ... ... ... ... жылжиды. Жақтауларында оларды тұтас тесіп өтетін тесіктері-поралары және бос қуыстары болады. Жақтауларының құрылысы аоуан түрлі болып келеді жәнк оныұ ... ... ... маңызы зор. [4]
Диатомды балдырлар бөлімі мынадай екі кластан тұрады: пеннатталылар класы(Pennatophyceae), центрикалық диатомдылар ... ... ... ... 4 ... ал ... ... 5 қатар жатады.
Бөлімнің негізгі туысының бірі пиннулярия ... Ол ... ... ... Бұл судың түбіндегі ұйықта көп мөлшерде кездесетін, клеткасының формасы сопақтау, эллипс ... ... ... ... ал ... ... жалпақтау болатын бір клеткалы балдыр. Клетканы бойлай тігіс (щель) өтеді, оның екі ұшында және ортасында түйін деп аталынатын, үш ... ... ... Цитоплазмасы клетканың ішінде қозғалысқа келе отырып, тігіс арқылы сумен ... ... ... су ... ... ... мүмкіндік алады. Пиннулярияның жақтауларында көптеген көлденең жолақтар болады, олар ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде түзілген. Клеткасында ядро, вакуоль және екі пластинка тәрізді, ... ... ... болады.
Қызыл балдырлардың түрлерінің жалпы саны 4 мыңдай болады. Олар тропикалық және субтропикалық елдердің ... ... ... ... болып келетін облыстарда да кқптеп кездеседі. Тек аздаған түрлері ғана суы тұщы бассейндер мен топырақта өседі. қызыл балдырлардың ... ...... ... көптеген бұтақтанған жіпшелерден, сиректеу пластинка немесе жапырақ тәрізді құраламнан тұрады. Қоңыр балдырлар секілді бұларда да, ... ... ... ... ... (Rhodophyta)- теңіздерде, су түбінде таралған балдырдың ең үлкен бөлімі (5-сурет). Қызыл балдырлар теңіздерде су асты ... ... ... ... ... ... құмға, ал майда түрлері ірі балдырларға жабысып өседі [13].
Негізінен 20 -- 40 м, ал ... ... 100 -- 200 м ... ... ... ... ғана тұщы суларда кездеседі. 2 класқа (бангия, флоридия), 600-ден асатын туысқа жататын 4 ... ... ... бар. ... ... ... 22 түрі анықталған, оның 16-сы Каспий теңізінде кездеседі. Қызыл балдырлардың басқа балдырлардан ерекшелігі -- ... ... -- ... ... мен көк ... ... болады. Осы пигменттердің мөлшерлік ара-қатынасына байланысты оның түсі ашық қызылдан көкшіл жасыл және сары түске дейін өзгеріп отырады. Қызыл ... ... ... ... және ... ... ... көп клеткалы ірі өсімдіктер. Тек аздаған түрлері ғана өте қарапайым бір клеткалы немесе шоғыр (колония) ... ... ... ... ... -- оогомияларының құрылысы, зиготаның даму процесі күрделі. Споралары мен ... ... яғни ... ... ... ... көлемі, құрылысы, пішіні жағынан балдырдың түріне қарай әр түрлі [жіпше, таспа, цилиндр, қабыршақ, ... ... ... ... тілімделген және тарамдалған. Вегетативтік (су түбіне жайылған негізгі өркендерге жаңадан сабақтар ... ... ... бір ... ... ... түзетін түрлер клеткаларының екіге бөлінуімен), жыныссыз (моно-, ди-, тетраспораларымен) және жынысты (оогамия) жолдармен көбейеді. Даму циклінде осы ... ... ... ... ауысып отырады. Қызыл балдырлардың теңіз тіршілігіне ықпалы үлкен. Ол теңіз биоценозының басым бөлігін құрап, су жануарларының негізгі қоректерінің бірі ... ... ... ... -- ... ... өте көп пайда болуы нәтижесінде жаға маңы суларында фитопланктонның қалыптасуына ықпал жасайды ... 1 м ... ... pertusa 12 млн. ... ал оның ... -- 100 млн. ... береді). Су асты маржан рифтерінің пайда болуы мен өсуіне ... ... ... үлкен. Қызыл балдырлардың көптеген түрлерінен салат, тұздық, сорпа жасалады, кептірілген күйінде де пайдаланады. Родимения және ... ... ... ... ... ... мұхиты жағалауындағы бірқатар елдерде (Жапония) оларды өндірістік тұрғыда арнайы өсіреді. Қызыл балдырлардан бағалы зат -- агар ... ... ұны ... ... азық ... ... өсуі ... (арнайы маманданған өсу зонасы болмайды) немесе төбелік клеткалары арқылы жүзеге асады (өсу ... ... ... ... ... жинақталған). Ең қарапайым түрлерінің талломы бір клеткалы, немесе колониялы болып келеді. Өмірлік циклінде қозғалмалы талшықты формалары болмайды. Хроматофорлары көп ... диск ... ... келеді, пиреноидтары болмайды. Қор заттары ерекше багрянкалы крахмал ... ... ... ... ... ... ... қабықшалары, клетка аралық заттармен бірге, көп мөлшерде шырыштанатыны сонша, олардың талломы түгелдей шырышты ... ... ... Сондықтан мұндай балдырларды агар алуға қажетті шткізат ретінде пайдаланады (анфельция -Ahnfeltia , гелидиум - Gelidium , грацилярия - Gracelaria ... Ал ... бір ... ... ... ... известь қаптап, әртүрлі ою-өрнек түзеді. Мұндай известтен тұратын ою-өрнектер талломға ерекшк мықтылық ... ... - ... ... - ... ... ... түрлер коралл рифтерінің түзілуіне қатысады. [10]
Қызыл балдырлар әдетте теңіз түбінде аса ... ... ... ... ... ... хлорофилл, каротин және ксантофилден басқа тек осы балдырлардың тобына тән қызыл ... және көк ... ... ... ... пигменттердің орайласып келуіне байланысты қызыл балдырлардың талломасы ашық- қызылдан көкшілдеу - күлгін түске дейін боялады. Қызыл балдырлардың түсінің осылай ... ... ... 100 м ... дейін жетеін күн сәулелерін бойына сіңіруге мүмкіндік береді.
Қызыл балдырлар ... ... ... ... ... ... ... класы (Florideophyceae). Олардың әрқайсысында 6-дан қатар бар. Бангиевалылар класы саны жағынан көп ... Онда ... ... ... түр бар. Аса кең ... ... ... (Porhyra), коммсопогон (Comsopogon) және тағы басқалар жатады. Қызыл балдырлардың негізін флоридеялылар класы түзеді, онда 49 тұқымдас бар. Бұл класқа леманеа ... ... ... ... (Polysiphonia) және көптеген басқа туыстарының өкілдері жатады.
Қызыл баолырлар адам өмірінде ... ... ... кондитер және басқада өнеркәсіптерде пайдаланылатын агар-агар алынады және ... ... ... микроорганизмдерді өсіруге қажетті қатты қоректік заттар дайындау үшін де пайдаланады. Теңіз жағалауындағы елдер де, мысалы Жапонияда балдырлар әртүрлі тағамдар жасауға ... Адам ... ... ... ... жиі ... Олардан иод, калий тұздары, целлюлоза, спирт, сірке қышқылы алынады. Одан басқа теңіз балдырларын ... азық ... және ... ретнде де пайдаланады.
Протококты балдырлар класына негізіне бір клеткалы, ... ... ... организмдер жатады. Тек қарапайым жіп тәрізді және пластинкалы формалары ғана көп клеткалы болып ... ... ... ... кең ... бірі хлорелла ( Chlorella). Ол тұщы суларда және топырақ көптеп кездеседі. Хлорелланың ... ... шар ... тек ... қарағанда ғана жақсы көрінеді. Хлорелланың клеткасының сыртын жылтыр қабықша қаптап тұрады, оның астында цитоплазмасы мен ядросы орналасады, ал ... - ... ... ... ... автоспоралары арқылы өте тез көбейеді және өзін қоршаған ортадан органикалық заттарды белседі түрде сорып ... ... ... ... көбеймейді. Сондықтанда оны лас суларды биологиялық жолмен тазартуға жиі пайдаланады. Космос корабльдеріндегі және сүңгуір қайықтардағы ауаның ... және ... ... ... ... да аса ... Хлорелланы лабораториялық жағдайда оңай өсіруге болады. Хлорелланың жарықтың энергиясының 10-12%( жер бетіндегі өсімдіктер 1-2% ғана сіңіреді) сіңіретіндігі анықталды. Хлорелланың ... көп ... ... заттар болады. Сол себептен оны омыртқасыз жануарлардың ... ... ... ... өсіреді. Соңғы кездері хлорелланы өндірістік мақсатта өсіруге бағытталған тәжірибе жұмыстары жүргізіп жатыр. [1]
Улотриксті балдырлар класына ... ... жіп ... немесе пластинкалы болып келетін көптеген жасыл балдырлар жатады.
Ағын сулы өзендердің астындағы тастарда және ... ... ... ... ... ... ... түсті жіптердің жиынтығын өруге болады. Ол көп ... жіп ... ... ... ... ... Оның ... қысқа, цилиндр тәрізді клеткалардың тізбегінен тұрады. Осы клеткалардың әрқайсысында ... ядро және ... ... ... ... ... болады. Улотрикстің клеткаларының бөлінуінің нәтижесінде жіптері ұзарып өсіп отырады. Улотриксте хламидомонада секілді фотосинтез процесінің ... ... ... ... заттарды (қантты) өзі синтездейді және судан онда еріген органикалық заттарды сорып қабылдайды. Улотрикстің ... ... ... ... ... келеді. Ол арқылы жіпше субстратка бекініп тұрады.
Қолайсыз жағдайларда балдырдың кейбір клеткаларынан көптеген ұсақ екі талшығы бар ... ... ... ... ... Гаметалардың мөлшері бірдей(изогаметалар), олар суға шығып екеу-екеуден қосылады. Әдетте әртүрлі жіптерден пайда болған гаметалар ... ( оны ... деп ... Одан ... ... Ол ... қабықпен қапталып ұзақ уақыттар бойы тыныштық күйіне тұра алады. Қолайлы жағдайда зтгота бөлініп одан төрт қозғалмайтын ... - ... ... ... Олардың әрқайсысы су астына шөгін жаңа жіп тәрізді балдыр улотриксқа айналады.
Синфонды ... ... ... ... ... балдырлардың басқа жасыл балдырлардан айырмашылығы сол, олардың клеткалық құрылысы болмайды. Сифонды балдырлар өте ... ... ... ... ... ... ... Олардың қазіргі кезде өмір сүретін түрлерінің саны онша көп емес (400-500 ... ... ... ... 90% теңізде өседі.
Негізгі өкілдерінің бірі каулерпа туысы (Caulerpa). Бұл Жерорта теңізінде жиі кездесетін, талломының ұзындығы 0,5м., ... одан да ... ... ... болатын балдыр. Сырт қарағанда оның субстратқа төселіп жататын "тамырбасын", одан жоғары тік өсетін "сабақшасы" үлкен "жапырақ" тәріз жасыл ... және ... ... тұратын "тамыр" тәріз ризоидтары болады. Алайда бұл протопласты юарлығына ... көп ... ... дән тәрізді хроиатофорасы бар, аса үлкен бір клетка түрінде болатын балдыр. Талломының қуысы ешбір перделермен бөлінбеген, яғни клеткаланбаған, бірақ оны ... ... қиып ... Нағыз жыныссыз көбеюі жоқ. кейде талломының бөлікьері ... ... ... ... ... процесі изогамиялы. Өмірлік циклының барлығы дерлік диплоидты фазада өтеді. Мейоз изогаметалар түзілердің алдында ғана жүреді.
Тіркеспелі балдырлар класына негізінен ... ... ... ... ... жалпы саны 4700-дей болады. Олардың көбісін (4000-дай түр) десмидиялылар қатары түзеді. [3]
Талломы көп клеткалы жіп тәрізді немесе бір ... ... ... ... Жыныстық процесі тіркесу арқылы жүреді. Зооспораларымен гаметалары болмайды.
Негізгі өкілдерінің бірі көп ... жіп ... ... ... ... Ол ... кілегеймен қапталған ашық-көк түсті матасқан жіптердің жиынтығы түрінде ақпайтын немесе жай ағатын сулардың қабаттарында жүзіп жүреді, ... ... ... ... түзеді. Спирогираның клеткалары ұзынша созылған цилиндр пішінді болып келеді. Клетка қабықшасы қалың және ол ... ... ... ішіндегі спирал тәрізді бұралған, лентаға ұқсас хромотофоры болады. Оның ортаңғы бөлігінде бір-бірінен бірдей қашықтықта орналасқан пиреноидтары болады. Оларды ... ... ... қоршап тұрады. Крахмал дәндері пиреноидтардың айналасында ғана болып қоймай, сонымен бірге храматофораның барлық ... ... ... ... ... қуысын үлкен вакуоля толтырып тұрады. Клетканың ортасында цитоплазманың тарамдалған жіпшелерімен қоршалған үлкен ядро орналасады. Оның бір ... екі ... ... ... ... және ... жолдармен көбейеді. Вегетативтік көбеюі жіптердің үзілуі арқылы жүзеге асады. Ал ... ... ... ... арқылы жүреді. Бұл жағдайда қатар жатқан екі жіптің клеткалары бір- біріне қарама-қарсы бағытталған ... ... ... ... ... ... ... олардың ұлтары кілегеймен қапталып бірігеді, содан соң қабықшалары еріп екі қатар ... ... ... жалғастыратын канал (көпірше) пайда болады. Осы канал арқылы бір клетканың ... ... ... ... ... ... олар қосылып зигота түзеді. Зигота дөңгелектеніп, үш қабат қабықшаға орналасады да тыныштық қалпына көшеді. Зигота өскен кезде редукциялық бөлініс жүреді, ... төрт ... ядро ... ... Оның үшеі өлнеді де, біреуі ғана тіршілік қабілетін сақтап қалады. Одан жаңа особь дамиды.
Жасыл ... ... ... аса зор. ... ... ... ... негізінде органикалық заттар түзіп, сулан өз бойына көмір қышқыл газын сіңіреді және отттегін бөліп шығарады. Сонымен бірге жасыл ... ... оның бір ... және ... ... балықтардың және басқа да су жануарларының қорегі болып табылады.
Егістік ... ... және ... ... ... ... шамадан тыс көбейіп кетуі шаруашылыққа зиян келтіруі мүмкңін. Сондықтан да оны болдырмас үшін каналдарды және көлшіктерді ... ... ... тұру ... ... ... бөліміне сипаттама
Қазірігі кезде дүние жүзі бойынша хара балдырларының 300-дей түрі сипатталып жазылған. Олар ... 6 ... ... нителла (Nitella), толипелла (Totypella), нетеллопсис (Nitellopsis), лампротамниум (Lampro-thamnium), лихнотамнус (Lychnothamnus) және хара (Chara).
Бұлардың аоғашқы екеуі нинеллалар ... ... ал ... ... ... ... (Characeae) жатады.
Талломды күрделі тарамдалған болып келетін үлкен балдырлар. Олар көп жағдайда тұщы суларда кездеседі (көлдерде, өзендердің ескі арналарында), ... су ... ну ... жиі ... ... ... көбеймейді. Вегетативтік көбею ризоидтарында пайда болатын түйнектері немесе талломының ... ... ... ... ... туысы -(Chara) (7- сурет). Талломының ұзындығы бірнеше ондаған ... ... тік ... ... ... және буын ... ... "Сабақтың" буындарынан "жапырақ" деп аталынатын бүйірлік бұтақтардың шоқтары кетеді. Талломның өстік ... ... ... ... ... оны ұсақ клеткалар қоршап жатады. Талломы ризоидтары ақылы судың түбіндегі субстракқа ... ... ... ... ризиодтарында түзілетін түйнектері арқылы жүзеге асады. Жыныстық көбейгенде бір клеткалы ... ... ... оогоний мен антеридий жетіледі. Оогоний соқпақша спираль формалы болып келеді. Оның қабырғалары ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы клеткалардың жоғарғы ұшы тәж (коронка) деп аталынатын 5 қысқа клеткадан тұратын өсіндіге айналады. Оогонийдің ішінде жұмыртқа ... ... ... ... ... ... және формасы шар ьәрізді болып келеді. Пісіп жетілген кезінде олар қызғыш- сары тңске ... ... ... ... деп ... ... ... клеткалардан тұрады. Қалқаншадан антеридийдің ішінде қарай ерекше сүйеніп немесе ... ... ... ... ... ... жіпшелері бекінеді. Әрбір жіпше 100-300-ге дейін диск тәрізді жалпақ клеткалан ... ... ... бір- ... ... ... ... екі талшықты сперматозоид жетіледі.
Ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан зтгота (ооспора) түзіледі. Осыдан кейін ... ... ... ... ... өсер алдында, оның диплоидты ядросы редукциядық жолмен бөлінеді. Нәтижесінде қысқа тарамдалмаған ... ... - ... ... ... одан жаңа өсімдік пайда болады. Өмірлік циклы гаплоидты фазада өтеді, зигота ғана диплоидты
2 Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызы
Жасыл ... ... ... өте зор. Олар ... процесінің негізінде органикалық заттар түзіп тұрады және өттекті ауаға шығарады ... ... ... балдырлар түрлері балықтардың және басқада су жануарларының қорегі ... ... ... ... және ... ... көлшектерде балдырлардың шамадан тыс көбейіп кетуі шаруышылыққа зиян келтіруі мүмкін. Сондықтанда оны болдырмас үшін каналдарды және ... ... ... тазартып тұру қажет.
Теңiздер мен мұхиттар балдырлары әртүрлiлiгiмен сипатталады. Олардың көпшiлiгi аса iрi, бiрақ жағалаудағыы таяз ... ... 30-50 м ... ... ... ... Осындай балдырлардың жағалаулардағы көптiгi сонша, тiптi су асты ормандары деп атауға болады.
Дүние жүзiлiк ... су ... ... ... толы. Жаңа Зеландия және Отты Жер мен көршiлес оңтүстiк елдiктiң теңiздерi iрi, алып балдырларымен аты шыққан аймақтар. [13]
Оңтүстiк жартышар теңiздерiнде ең iрi ... ... ... ... Оның жалпы ұзындығы 150 деп 300 м дейiн және одан асады. Макроцистис дегенiмiз

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Оттегімен емдеу3 бет
Сұйықтың кеуекті изотропты ортадағы фильтрациясын модельдеу және зерттеу16 бет
Энергетика3 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
Алматы қаласының жағдайындағы Drosophila мelanogaster популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасай отырып қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін бағалау20 бет
Балдырлардың экологиясының негізгі белгілері. табиғатта және адам өміріндегі маңызы26 бет
Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыпталу4 бет
Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау6 бет
Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь