Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер


Америка (НАФТА, УНАСУР), Африка (Африкалық Одақ) және Еуропадағы (Еуроодақ, ЕҚЫҰ, Еуропа Кеңесі) құрылымдық ұйымдардың пайдалы тәжірибесі, Азияны өзара іс-қимыл мен ынтымақтастықтың біртұтас органдарын құруға біртіндеп ынталандырады. Алайда, осындай бірігуге қатысты сын айтушылар Азия елдерінің географиялық, тарихи, экономикалық, саяси, әлеуметтік және мәдени әртектілігінің дәрежесі Еуропа, Америка немесе Африка елдерімен салыстырғанда әлдеқайда жоғары екендігі туралы жиі айтады. Сондықтан да осындай экономикалық және саяси негіздің әртектілігі құрлықтық ұжымдық қауіпсіздік құрылымдарды құруға бөгет жасайды. Сонымен бірге, адамдық, мәдени, экономикалық және де, өкінішке орай, қақтығыстық, табиғи апаттық, дәстүрлі емес қауіптердің зор әлеуеті бар Азия құрлығы дәйекті түрде әлемдік саясат назарының орталығына айналуда. Сол себептен Азияның саясаткерлері мен халықтары бүгінгі күннің сын-қатерлеріне, жаһанданудың артықшылығы мен оның теріс әсерін азайтуда барабар елеуге және қарсы тұру мақсатында әлемнің осы ең үлкен бөлігіндегі барлық елдердің бірлесіп күш салуын талап ететінін сезініп отыр.
1992 жылы 5 қазанда БҰҰ-ның 42-ші Бас Ассамблеясында ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесін (АӨСШК) шақыру туралы ұсынысы осы бағыттағы елеулі қадамдардың бірі ретіндегі алғашқы ірі бастама болды.
БҰҰ Бас Ассамблеясының мінбесінен 1992 жылы бірінші рет тәуелсіз жас Қазақстанның басшысы ретінде сөз сөйлей отырып, Президент Н.Назарбаев Азиядағы қауіпсіздік жүйесінің болашағы туралы өз көз-қарасын жеткізді. «Бүгінгі күні әлем, болашақтың анық және күңгірт сын-қатерлері біздің бірлескен жігеріміздің үйлестіру мен ұйымдастырудың жаңа сапалы түріне көшуіне мұқтаж етіп отырған шегіне жетті» - деп айтты ол өзінің баяндамасында. Сол кездегі қиын жағдайда осы құрылықтың мәселелерін шешуге мүмкіндік беретін тетіктердің бірі ретінде АӨСШК-ні шақыру туралы бастаманы ұсыну саяси көрегендікті және табандылықты талап етті.
«Қырғи-қабақ соғыстың» аяқталуымен және шапшаң өзгеріп отырған геосаяси және геоэкономикалық үрдістерінің барысында АӨСШК-ін шақыру туралы пікір құрылықта саяси климаттың қалыптасуында елеулі роль ойнайтын бірнеше елдердің тарапынан қолдау тапты. Қазақстан және АӨСШК үрдісін қолдаған мемлекеттер, қиын құрылықта мұндай құрылымды құру жағдайының ерекше ауыртпалығын нақты түсінген болатын. Сонымен қатар, ұзаққа созылған тарихи қақтығыстарға және қалыптасқан сенімсіздікке байланысты Азияның кейбір аймағындағы шиеліністер дәрежесін атамай өтуге болмайды. Дегенмен, сол уақытта қауіпсіз және тұрақты ортада сұхбат пен ынтымақтастық Азия өңіріндегі жаһанданудың артықшылығын пайдалану мен жаңа сындар мен қауіп-қатерлерге қарсы күресудің жалғыз жолы екендігі туралы түсіністік пайда болды.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер

Америка (НАФТА, УНАСУР), Африка (Африкалық Одақ) және Еуропадағы
(Еуроодақ, ЕҚЫҰ, Еуропа Кеңесі) құрылымдық ұйымдардың пайдалы тәжірибесі,
Азияны өзара іс-қимыл мен ынтымақтастықтың біртұтас органдарын құруға
біртіндеп ынталандырады. Алайда, осындай бірігуге қатысты сын айтушылар
Азия елдерінің географиялық, тарихи, экономикалық, саяси, әлеуметтік және
мәдени әртектілігінің дәрежесі Еуропа, Америка немесе Африка елдерімен
салыстырғанда әлдеқайда жоғары екендігі туралы жиі айтады. Сондықтан да
осындай экономикалық және саяси негіздің әртектілігі құрлықтық ұжымдық
қауіпсіздік құрылымдарды құруға бөгет жасайды. Сонымен бірге, адамдық,
мәдени, экономикалық және де, өкінішке орай, қақтығыстық, табиғи апаттық,
дәстүрлі емес қауіптердің зор әлеуеті бар Азия құрлығы дәйекті түрде
әлемдік саясат назарының орталығына айналуда. Сол себептен Азияның
саясаткерлері мен халықтары бүгінгі күннің сын-қатерлеріне, жаһанданудың
артықшылығы мен оның теріс әсерін азайтуда барабар елеуге және қарсы тұру
мақсатында әлемнің осы ең үлкен бөлігіндегі барлық елдердің бірлесіп күш
салуын талап ететінін сезініп отыр.
1992 жылы 5 қазанда БҰҰ-ның 42-ші Бас Ассамблеясында ҚР Президенті
Н.Назарбаевтың Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесін (АӨСШК)
шақыру туралы ұсынысы осы бағыттағы елеулі қадамдардың бірі ретіндегі
алғашқы ірі бастама болды.
БҰҰ Бас Ассамблеясының мінбесінен 1992 жылы бірінші рет тәуелсіз жас
Қазақстанның басшысы ретінде сөз сөйлей отырып, Президент Н.Назарбаев
Азиядағы қауіпсіздік жүйесінің болашағы туралы өз көз-қарасын жеткізді.
Бүгінгі күні әлем, болашақтың анық және күңгірт сын-қатерлері біздің
бірлескен жігеріміздің үйлестіру мен ұйымдастырудың жаңа сапалы түріне
көшуіне мұқтаж етіп отырған шегіне жетті - деп айтты ол өзінің
баяндамасында. Сол кездегі қиын жағдайда осы құрылықтың мәселелерін шешуге
мүмкіндік беретін тетіктердің бірі ретінде АӨСШК-ні шақыру туралы бастаманы
ұсыну саяси көрегендікті және табандылықты талап етті.
Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуымен және шапшаң өзгеріп отырған геосаяси
және геоэкономикалық үрдістерінің барысында АӨСШК-ін шақыру туралы пікір
құрылықта саяси климаттың қалыптасуында елеулі роль ойнайтын бірнеше
елдердің тарапынан қолдау тапты. Қазақстан және АӨСШК үрдісін қолдаған
мемлекеттер, қиын құрылықта мұндай құрылымды құру жағдайының ерекше
ауыртпалығын нақты түсінген болатын. Сонымен қатар, ұзаққа созылған тарихи
қақтығыстарға және қалыптасқан сенімсіздікке байланысты Азияның кейбір
аймағындағы шиеліністер дәрежесін атамай өтуге болмайды. Дегенмен, сол
уақытта қауіпсіз және тұрақты ортада сұхбат пен ынтымақтастық Азия
өңіріндегі жаһанданудың артықшылығын пайдалану мен жаңа сындар мен қауіп-
қатерлерге қарсы күресудің жалғыз жолы екендігі туралы түсіністік пайда
болды.
Жоғарыда аталған өзіндік салдарға байланысты өңірлік ұйымдардың,
мысалы Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ, Еуроұйым),
қағидаларымен жүру жөнінде мәселе тіпті қарастырылмады. Қатысушы елдерге
қағидалары мен іс-әрекеттер механизімдері тиімді болатын жаңа құрылым құру
керек болды. ҚР Президентінің тарихи бастамасының негізі берік, ал ең
бастысы, азиялық құрылықта тиімді болып табылатын алдын алу дипломатиясы
тетігін құруда болды. Сонымен қатар, бастама азиялық мемлекеттердің саяси,
әлеуметтік-экономикалық, мәдени-гуманитарлық қарым-қатынастар үдерісін
жандандыруды, ал болашақта, президенттің сиымды айтуы бойынша еуразиялық
құрылықта бірегей қауіпсіздік белбеуін құруды көздеді. 1999 ж. 14
қыркүйекте Алматы қаласында өткен АӨСШК Сыртқы істер министрлерінің бірінші
кездесуі осы салада істелінген жұмыстарды мойындау мысалы болып, оның
нәтижесі бойынша АӨСШК-ға мүше мемлекеттер арасындағы қатынастарды
реттейтін Қағидаттар декларациясы қабылданды. Бұл бірінші ресми құжат Кеңес
үдерісін келешекте дамытудың негізін қалады. Декларацияға ...жалпы
танылған халықаралық қауіпсіздіктің қағидалары кірді: АӨСШК мүше елдерінің
тәуелсіздігін және барлық құқықтарын қадірлеу; аумақтық тұтастығын сақтау,
және бір-бірінің ішкі істеріне араласпау; дауларды бейбіт жолмен шешу, күш
қолданудан бас тарту, қарусыздану мен қарулы қүштерді бақылау; сауда-
экономикалық, әлеуметтік, мәдени және гуманитарлық салада ынтымақтастықты
іске асыру, БҰҰ және халықаралық құқықтың қағидаларына сәйкес адамның
негізгі құқықтарын қадірлеу. 2002 ж. 4-ші шілдеде Алматы қаласында өткен
АӨСШК-ге мүше елдердің мемлекет және үкімет басшыларының бірінші саммиті –
Азиядағы бейбітшілікті, қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін
ынтымақтастықты тереңдету мақсатындағы көпжақты форумның - Азиядағы өзара
сенім мен ынтымақтастық кеңесінің ресми түрде туындауын белгіледі. Аталған
шараға Қазақстан, Ресей, Қытай, Пәкістан, Түркия, Моңғолия, Қырғызстан,
Тәжікстан және Ауғанстанның елбасылары, Әзірбайжан мен Үндістанның Премьер-
министрлері, Иран, Египет, Палестина және Израилдің құзыретті ресми
тұлғалары, бақылаушы елдердің және халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты.
1-ші Саммиттегі азиялық елдер басшыларының сұхбат барысында сенім,
құрмет пен ынтымақтастық негізінде Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз
етудегі жаңа ұстанымдар жөнінде әңгімелесті. Бұл қағидаттар форумның
қорытынды құжаттарында – Алматы актісі мен Лаңкестікті жою мен өркениеттер
арасындағы сұхбатқа ықпалдасу декларациясында орын тапты. Самиттен кейін
АӨСШК-ің нақты іс-әрекеттерінің негізі болып табылатын - АӨСШК Сенім
шаралар тізімдемесі бойынша жұмыс басталды. 2004 жылы өткен сыртқы істер
министрлерінің кездесуі барысында қабылданған бұл құжат Кеңеске мүше
елдердің айқын еңбегі ретінде санауға болады, өйткені ол өз еркімен қандай
да бір елге өзіне тиімді экономикалық, экологиялық және гуманитарлық
өлшемде нақты сенім шараларын таңдауға мүмкіндік береді.
Азиялық және халықаралық қауіпсіздік саласындағы сарапшылардың
пікірінше, 2004 ж. 22 қазанда АӨСШК Сенім шаралар каталогының қабылдану
маңыздылығын бір сөзбен айтып жеткізу қиын. Азиялық құрылықтың тарихында
бірінші рет тұрақтылық пен қауіпсіздік мәселелері бойынша кең спектрде
көпжақты ынтымақтастықты қамтитын осындай ауқымды құжат пайда болды. Әдетте
сенім шаралары ретінде, мемлекеттердің арасында орын алып отырған қауіп пен
сенімсіздікті, соның ішінде соғыс қауіпін азайту бойынша мемлекеттің іске
асырып отырған шаралары танылады. Сенім шаралар тұжырымдамасы қырғи-қабақ
соғыс кезеңінде кездейсоқ жағдайда немесе апат салдарынан болып қалуы
мүмкін ядролық соғыстың алдын алу мақсатында іске асырылған талаптар
барысында пайда болды. Негізінде сенім шаралары мемлекеттер арасында
шиеліністі азайту мақсатында әскери-саяси саладағы ынтымақтастық ретінде
қарастырылған.
АӨСШК сенім шаралары, алайда, дәстүрлі тұжырымдамалардың шегіне
сыймайды. АӨСШК-ге мүше елдердің басшылары 21-ші ғасырдағы өзара байланысты
және өзара тәуелді әлемде әлеуметтік-экономикалық өлшемдегі сенім шаралары
да әскери-саяси саласындағыдай маңызды екенін мойындады. Сондықтан АӨСШК
Сенім шаралар каталогы сенім шараларын іске асырудың бес өлшемін
белгілейді: (І) әскери-саяси, (ІІ) жаңа қауіп қатерге және сын-қатерлерге
қарсы тұру, (ІІІ) экономикалық, (ІҮ) экологиялық, және (Ү) гуманитарлық.
Азияда сауда, экономика, қоршаған ортаны қорғау, апатты жағдайлардың
салдарын жою, көлік, энергетика, мәдени алмасу, өркениеттер арасындағы
диалог және жаңа қауіптер мен қыр көрсетулерге қарсы тұру сияқты салаларда
өзара ынтымақтасу үшін зор әлеует бар. Осындай кең форматтағы сенім
шараларының жиынтығы осы күнге дейін тек ЕҚЫҰ құжаттарында, соның ішінде
1990 жылғы Вена құжатында бекітілген. Азиялық өңірде сенім шараларын дамыту
әрекеттері Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) мен АСЕАН өңірлік форумы (АӨФ)
шеңберінде жасалуда.
Шанхай бестігі форматында 1996 жылғы 26 сәуірде қол қойылған Шекара
аймағындағы әскери салада сенім шараларын нығайту туралы келісім ШЫҰ
шеңберінде ынтымақтастықты қалыптастырған келісімдердің бірі болып
табылады. Қауіпсіздік мәселелері бойынша мамандырылған АӨФ 1994 жылы
құрылған. АӨФ өңірлік қауіпсіздік мәселелерін Азиятынықмұхиты өңірінде
талқылайтын бірегей құрылым болып табылады. Форум Оңтүстік-Шығыс, Оңтүстік
және Шығыс Азия елдері, сондай-ақ АҚШ, Канада, Еуроодақ, Ресей, Аустралия
мен Жаңа Зеландия секілді АСЕАН серіктестіктерін біріктіреді. 2007 ж.
бастап АӨФ-ға жаңа мүшелерді қабылдауға үзіліс жарияланды. 1998 жылы
Қазақстан АӨФ-ның құрамына кіруге өз өтінішін білдірді және оны алуға
үміткерлердің ішіндегі алдыңғы сапта тұр. Біздің мемлекетімізден басқа АӨФ-
ның құрамына кіруге Ауғанстан және Қырғызстан да үмітті.
ҚР АӨСШК-нің бастамашысы, НАТО бағдарламасының мүшесі, ШЫҰ, ЕҚЫҰ және
тағы басқа халықаралық ұйымдардың қатысушысы ретінде өзін өңірдегі
қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудің белсенді жақтасы ретінде
көрсете білген біздің мемлекетіміздің өтінішін оңтайлы қарастыру аса
объективті шешім болып табылар еді. ҚР-ың АӨФ-ке қатысуының географиялық
факторы жағынан дәлелдеме ретінде біздің мемлекетіміздің Ресей мен Қытай
аралығындағы өңірлік стратегиялық жерде орналасуы Форумның толық мүшесі
болуына жетелейді. АСЕАН-ның Бас Хатшысы Онг Кенг Йонг Қазақстанның АӨФ-ке
кіруі АӨФ - Азия кеңесі - Еуроұйым еуразиялық қауіпсіздік белбеуін құруға
жағдай тудыратынын мәлімдеді.
АӨФ-ың сенім шаралары оның 1995 жылғы Тұжырымдамалық құжатында көрініс
тапқан және іс жүзінде әскери-саяси және экологиялық, сондай-ақ жаңа
қарсыластар мен қауіп-қатерлерге қарсы күрес саласында ду-факто орын алған
әртүрлі 15 бағыттағы ынтымақтастықты қамтиды. Аталған құжат қауіпсіздік
мәселелерін кезеңді әдістеме бойынша іске асырады: 1-ші кезең – сенім
шараларын дамыту; 2-ші кезең – алдын алу дипломатиясы тетігін дамыту; 3-ші
кезең – қақтығыстарды тоқтату тетігін дамыту. Осы күні АӨФ сенім шаралары
кезең бойынша тек қана Азияның үш кіші өңірінде (Оңтүстік-Шығыс, Шығыс және
Оңтүстік Азия) іске асырылуы жоспарлануда. АӨФ пен салыстырғанда АӨСШК
үдерісі азиялық құрылықтық (көрсетілген кіші өңірлер + Орталық және Батыс
Азия) барлық ауқымдарын түгел қамтып іс-қимыл жасауға бейімделген. Алайда,
АӨСШК мен ЕҚЫҰ құзырына қарағанда АӨФ-ың қауіпсіздік өлшемдері шексіз болып
табылады.
Азиядағы сенім шараларын дамыту бойынша жұмыс атқаратын бағыттардың
бірі 2000 ж. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ТМД-елдерінің өзара ынтымақтастық қарым- қатынастарының маңызы
Қазақстан мен Шанхай ынтымақтастық ұйымы
Қазақстанның Шанхай ынтымақтастық ұйымындағы орны мен рөлі
Қазақстан мен Түркия арасындағы ынтымақтастық мәселелері
Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастар
Шанхай ынтымақтастық Ұйымы
Қазақстан дипломатиясының Орталық Азиядағы дипломатиясы
Қытайдың орталық азиядағы сыртқы саясаты
Орталық Азиядағы қауіпсіздік тәртіптері
Қаржы және инфляция: өзара байланысы және өзара іс-әрекеті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь