Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаты

Кіріспе
I . тарау.Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаты.
1.1 Еңбек қатынастарының қоғамдық қатынастарындағы атқаратын ролі.
1.2 Еңбек қатынастарының қазіргі кезеңдегі құрылымы.
II . тарау.Еңбек қатынастарындағы субьектілердің құқықтық жағдайы.
2.1 Еңбек құқығы субьектілерінің жалпы түсінігі және жіктелуі.
2.2 Еңбек қатынастарынан туындайтын қатынастардың ерекшеліктері.
Қорытынды
Еңбек құқықтық қатынаcтар анықтамасы жұмыскермен жұмыс беруші арасындағы еңбек шарты негізінде еңбекті қолдану жайындағы заңдық қатынастар. Тек құқықтық қатынастар шеңберінде ғана нақты азаматтар мен басқа субъектілердің еңбек құқықтарының нормаларында қарастырылған субъективтік құқықтары мен заңдық міндеттері арасындағы байланыс бола алады, Құқықтық қатынастар субъектілердің еңбек құқығының нормаларымен реттелетін, өзара келісілген жеке – еріктік қатынастарын бекітудің қажетті және міндетті формасы болып табылады. Еңбек құқығы субъектілерінң өз құқықтарын жүзеге асыруға бағытталған әрекеттерінің бір-біріне деген заңды талаптарының іске асуы тек құқықтық қатынастар шеңберінде ғана болады. Құқықтық қатынас тараптарының құқықтары мен міндеттерін жүзеге асырылуна мемлекет кепілдік береді, тиісті жағдайда мемлекеттің қолдауына сүйенуге болады.
Субъективтік құқық және заңдық міндеттер нақты құқықтық қатынастардың мазмұнын құрайды және оларды жүзеге асыру үшін еңбек құқығы субъектілері тарапынан нақты әрекеттер болуға тиіс. Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың жекелеген түрлерінде тараптардың субъективтік құқықтары мен міндеттері жұмыскердің жеке еңбек шартына сәйкес өзіне жұмыс берілуін талап етуі жұмыс берушінің сондай жұмыс беруге міндеттілігімен туындайды, ол жұмыскердің өзі атқарған қызметі үшін еңбекақы алуға құқығы жұмыс берушінің еңбекақыны келісілген мөлшерде және мерзімде беріп тұру жөніндегі міндетінен туындайды. Еңбек құқығында екі жақты, кейбір жағдайларда үш жақты болады. Бас келісімді, облыстық және салалық келісімдерді жасағанда үш жақ қатысады; кәсіподақ бірлестігі, жұмыс берушілер бірлестігі және тиісті мемлекеттік орган. Құқықтық қатынастар регулятивті болады, бұл дегеніміз – олар еңбек құқықтары субъектілерінің құқықтары мен міндеттерінің құқықтық реттеудің осы салаға тән әдістері негізде белгілеумен байланысты болуы. Еңбектік құқықтық қатынастардың ерекшеліктері еңбек жағдайын шартта белгілеу тәртібімен, еңбекттік құқықтық қатынастар туындаған кезден бастап жақтардың теңдігі мен және жұмыскердің әрі қарайғы еңбек процесінде жұмыс берушіге бағынышты болатындығымен, еңбекті ұйымдастыруды және қолдануды орталықтан нормалау мен жергілікті реттеу арасындағы үйлесумен байланысты. Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың мазмұны тұрақты болмайды. Республикадағы экономикалық реформа және нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайында еңбек туралы заңдар тез өзгеруде, сондықтан құқықтық қатынастардың сипаты мен мазмұны да өзгереді. Еңбектік құқықтық қатынастары негізгіі болып табылады, олар еңбек құқықтарының нориаларымен реттелетін қатынастар жүйесінің өзегі болып саналады.
Нормативтік құқықтық актілер:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы, 30.08.1995ж., Өзгерістер мен толықтырулар 21.05.2007ж., Алматы, 2008ж.
2. Қазақстан Республикасының “Еңбек кодекс”,-15.05.2007.ж. юрист.2008
3. «Кәсіби одақтар туралы» Қазақстан Республикасының заңы 9 сәуір 1993 ж. №2107.- /Қазақстан Республикасының еңбек туралы негізгі заңдарының актілері.- Алматы: Юрист, 2007ж.
4. «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының заңы 23 шілде 1999ж.- //Казахстанская правда, 6 тамыз 1999ж.; Ведомости Парламента, 2001ж, №13-14ст. 170.
5. «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының заңы 23 қаңтар 2001ж.
6. «Әскери қызметшілердің контрактісі» туралы Қазақстан Республикасының заңы 20 наурыз 2001ж.- //Ведомости парламента РК, 2001ж, №8, ст 57.
7. «Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері туралы» заңы 24 наурыз 1998ж.- // Ведомости Парламента РК, 1998ж, №2-3, ст.258. (Қазақстан Республикасының заңына өзгертулер мен толықтырулар 17.10.2001ж, №248-11, 06.03.2002ж.№198-11.).
8. «Мереке күндері туралы» Қазақстан Республикасының заңы 13 желтоқсан 2001ж.
9. Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және қаржыландыру тәртібі. Қазақстан Республикасының Үкіметінің қаулысымен бекіліген 19 маусым 2001ж. №836. - //САПП РК, 2001ж, №23, ст.288.
10. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы «Банкроттық салдарынан Заңды тұлғаны тарату кезінде азаматтардың өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды өтеу заңнамасын қолдану тәжірибесі туралы». (22 қараша 2005ж).

Арнайы әдебиеттер

1. Абжанов К.А. Трудовой договор по советскому праву.-М.,1964.
2. Абайдельдинов Е.М. Соотношение международного и национального права Республики Казахстан (проблемы становления приоритетности).- Алмлты: Казак университет, 2002.
3. Абайдельдинов Т.М. Содержание специальной трудовой правоспособности. - //Вестник КазГУ, серия юридическая, 1993, № 1.
4. Абайдельдинов Т.М. О реализации некоторых принципов трудового права : вопросы теории. - // Человек и право, 2001,№4.
5. Абайдельдинов Т.М. О некоторых вопросах производных и социально- трудовых правоотношений. - //Вестник КазГУ, серия юридическая, 2000, №2(15).
6. Абайдельдинов Т.М. О международных договорных и иных обязательствах Республики Казахстан. - //Вестник КазГУ, серия юридическая, 2000, №4 (17).
7. Арынбаев Н.О работающих собственниках. - // Қаржы-Қаражат. Финансы Казахстана, 1999, №8-9.
8. Берешев С., Яковлев Р. Тарифное регулирование оплаты труда. - // Труд в Казахстане. Проблемы. Факты. Комментарии, 1999, № 9.
9. Берешев С.Принципы государственного регулирования заработной платы в условиях переходной экономики. - // Труд в Казахстане, 2000, № 9.
10. Берешев С. Регулирование заработной платы в Республике Казахстан: ТОО «Баспа», 2001.
11. Галева Н.В. Право на продвижение по службе государственных служащих. - // Сборник статей слушателей третьего Международного Летнего Юридического университета Фонда «Сорос-Казахстан».- Алматы: ТОО «Аян Эдет»,1999.
12. Димитрова С.А Прововые проблемы труда и занятости населения. – Алматы. Жеты Жаргы,1997.
13. Довгерт С.А. Правовые аспекты регулирования труда иностранных граждан.- //Государство и право, 1995,№5.
14. Жумагулов Б.Т. Правовое регулирование трудовых отношений государственных служащих в Республике Казахстан. Автореф. Дисс. Канд.уч.степ. – Алматы, 2002.
15. Иванов С. А. ТРудовое право переходного периода: проблемы использования зорубежного опыта. - // Государство и право, 1995, № 3.
        
        Жоспар
Кіріспе
I – тарау.Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастарының
жалпы сипаты.
1.1 Еңбек қатынастарының ... ... ... ... ... қатынастарының қазіргі кезеңдегі құрылымы.
II – тарау.Еңбек қатынастарындағы субьектілердің құқықтық жағдайы.
2.1 ... ... ... ... түсінігі және жіктелуі.
2.2 Еңбек қатынастарынан туындайтын қатынастардың ерекшеліктері.
Қорытынды
ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ САЛАСЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАР
1.1. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ САЛАСЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАР ... ЖӘНЕ ... ... ... ... жұмыскермен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... заңдық
қатынастар. Тек құқықтық қатынастар шеңберінде ғана ... ... ... субъектілердің еңбек құқықтарының нормаларында қарастырылған
субъективтік құқықтары мен ... ... ... ... алады, Құқықтық қатынастар субъектілердің ... ... ... өзара келісілген жеке – еріктік қатынастарын
бекітудің қажетті және міндетті ... ... ... ... ... өз ... ... асыруға бағытталған әрекеттерінің
бір-біріне деген ... ... іске асуы тек ... ... ғана ... ... ... тараптарының құқықтары мен
міндеттерін жүзеге ... ... ... ... тиісті жағдайда
мемлекеттің қолдауына сүйенуге болады.
Субъективтік құқық және ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... Еңбек
құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың жекелеген ... ... ... мен ... жұмыскердің жеке
еңбек шартына сәйкес өзіне ... ... ... етуі ... ... ... беруге міндеттілігімен туындайды, ол
жұмыскердің өзі ... ... үшін ... ... ... жұмыс
берушінің еңбекақыны келісілген мөлшерде және ... ... ... ... ... ... ... екі жақты, кейбір
жағдайларда үш жақты болады. Бас келісімді, ... және ... ... үш жақ қатысады; кәсіподақ бірлестігі, жұмыс
берушілер ... және ... ... ... Құқықтық
қатынастар регулятивті болады, бұл дегеніміз – олар еңбек құқықтары
субъектілерінің ... мен ... ... реттеудің осы
салаға тән әдістері негізде белгілеумен байланысты ... ... ... ... ... жағдайын шартта ... ... ... ... ... ... бастап
жақтардың теңдігі мен және жұмыскердің әрі ... ... ... берушіге бағынышты болатындығымен, ... ... ... ... ... мен ... реттеу арасындағы үйлесумен
байланысты. Еңбек құқығы саласындағы ... ... ... ... Республикадағы экономикалық реформа және ... ... ... ... ... заңдар тез
өзгеруде, сондықтан ... ... ... мен ... ... ... ... қатынастары негізгіі болып табылады, олар
еңбек құқықтарының нориаларымен реттелетін ... ... ... ... Тек осы еңбектік құқық қатынастары ғана ... ... ... ... адамдарының еңбектік құқық қатынастарына тән
ерекшеліктерін білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... – олар еңбектік құқық қатынастары объективті
қажеттіліктен туындайды, себебі әңгіме жұмыскерлер ... ... ... ... ... ... ... қажет екенліні жайында: еңбектің орғалуын және ... ... ... ... ... еңбекті қорғау
туралы заңдардың және ... да ... ... ... ... арнайы мемлекеттік бақылау мен қадағалауды тұрақты жүзеге асыруды
өндірістің ... етіп ... ... ... ... ... құқық қатынастарының еңбек құқығының мәнін құрайтын біріңғай
жүйесін береді.
Еңбек құқығы ... ... ... ... а) ... құқық
қатынастары; ә) жұмысқа орналастыру бойынша қатынастары; б) ұйымдық-
басқару ... ... в) ... ... ... ... ... г) әлеуметтік- экономикалық қатынастар; д) еңбектің
қорғалуын және еңбек ... ... ... ... ж) ... ... қарау бойынша қатынастарынан тұрады.
Еңбектік құқық қатынастарының ... ... ... ... ... ...... еңбегін кәсіпорынның еңбек
ұжымы шеңберінде ұйымдастыру және ... Ал ... ... ... ... ... ... мен міндеттердің мазмұны мен сонымен
қатар туындау, өзгеру және тоқтау негіздері ... ... ... қатынастарынан туындаған барлық қатынастар,
уақыттық крийтерилер ... үш ... ... 1) еңбектік
қатынастардан бұрын алған; 2) еңбектік қатынастар мен бірге жүретін; 3)
еңбектік ... ... ... ... ... қатынастар,
еңбектік қатынастардың алдында ... ... ... және ... ... ... кәсіби даярлық бойынша
құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... туындап, бірге жүреді. Оларға ... ... ... ... еңбек заңдарының сақталуын
мемлекеттік қадағалау және ... ... ... ... қатынастар, еңбек дауларын шешу бойынша
қатынастар ... ... ... ... ... ... еңбек қатынастарының сақталуына дұрыс жағдай тудырады. ... ... ... ... сол еңбек қатынастары
тоқтаған кезден туындайды, олар бір ... ... ... материялдық қамтамасыз етуге,ал бір жағдайда- ... ... ... ... ... ... ... қатынастарына қатысушылар өзара субъективтік құқықтармен
және міндеттермен ... ... ... ... ... ... ... және міндеттердің орындалмағагы үшін
көзделген жаукаптылық арқылы ... ... ... ... теориясы
мен заңдама еңбектік құқық қатынастарына жақтардың ... бір ... жеке ... және ... шарттар негізінде жүзеге асыру
барысында ... мен ... ... ... ... ... Еңбек қатынастарының мазмұнында – бір жақ ішкі ... ... ... ... бір ... ... ... лауазым
бойынша жұмыс орындауға міндетті, ал ... жақ оған ... ... және ... ... еңбекақыны төлеуді және
еңбек жағдайын қамтамасыз етуге міндетіне ... ... ... ... еңбек қатынасы жақтарының субъективті
құқықтары мен ... ... ... байланыстың заңдық формасын
алады. Екі ... ... ... жұмыскер мен жұмыс берушінің
еңбектік ... ... ... ... ... ... құқық қатынастары азаматты нақты ... ... ... ... ... ... содықтан сол ұжымның
қызметкеріне ... ... ... ... – еңбектік ... ... ... ол ... ... ... ... кәсіпорынның еңбек ұжымына кіргізу фактісі еңбектік
құқық қатынастарының ... бір ... ... ... ... келісімінсіз жұмыскер осы жұмысты орындай
алатын басқа ... ... ... ... өзіне
тапсырылған, мамандықтың, кәсіптің немесе лауазымның ... бір ... ... ... орындауы еңбектік құқық қатынастарының
объектісі ... ... ... ... міндеттерінің тегін
анықтау еңбектік ... ... ... нышаны, ол жақтардың
уақытша ... ... ... және ... құқық
қатынастарының ары қарайғы ... ... ... ... ... ... ... ішкі еңбек
тәртібіне бағындыру – еңбектік құқық қатынастарына тән ... ... ... ішкі ... ... ... өндірістің
объективтік қажеттілігі ... ... ... ол ... ... пайдаланумен, жұмысты сапалы орындаумен байланысты.
Еңбек құқығында жалақы ... ... ... ... ... жұмсалған еңбегі мен ол еңбекке ... ... ... ... анықтаудың тәсілі ретінде
қарастырылады. Еңбек үшін ... ... ... беру жөніндегі
жақтардың құқықтары мен ...... ... ... ... ... қатынастарында ұзақ мерзімді, тұрақты сипат
бар. Бұл- еңбектік құқық қатынастарында ... ... ... ... ... ... ... немесе лауазымға жататын
белгілі бір еңбек міндеттің орындауымен байланысты. Еңбектік ... ұзақ ... ... оның мазмұнына, яғни жақтардың
құқықтары мен міндеттеріне байланысты, олардың орындалу мерзімі бұл ... рөл ... ... ... ... ... ... дейін өзіне
жүктелген еңбек міндетін ... ал ... ... еңбектік құқық
қатынастары үзілмейді. Еңбекті қолданумен ... ... ... ... ... ... мекеменің, ұйымның тізімдік
құрамына кіргізілмейді. Ал жақтардың ... ... ... ... оның ... нәтижесіне қатысты белгіленеді. Тапсырыс беруші
акінші жақтан өздері ... ала ... ... жеке ... орындалуын
талап ете алады, тек айрықша жағдайда ғана жұмыскерге ол ... ... ... ... ... тапсырма жүргізуге жол
беріледі.
Өндірістік кооперативтер мүшелерінің еңбек қатынастары Қазақстан
Республикасының Президентінің 5.10.1995 ж. ... ... ... күші бар ... және ... ... құжаттарымен, ал
кооперативте жеке еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін ... ... ... ... заңмен реттеледі. Кооперативте жұмыс ... ... ... ... Ал ... ... шарты бойынша
жұмыс істейтін адамдар жалдамала қызметкердің
еңбек ұжымын ... ... ... еңбекті ұйыдастыркдың
жеке қолданудың ерекшелігі, еңбектік құқық қатынастары ... ... ... ... ... ... ... құқық қатынастары жақтарының ... ... және ... сай ... тұрады. Оларға жұмыс
уақыты мен ... ... ... еңбек тәртібі, еңбекті қорғау,
материалдық жауаптылық бойынша құқықтық қатыснастар ... ... ... ... ретінде, бір жағынан
жұмыс - беруші танылады. Жақтар ... ... ... ... ... ... ... және еңбектік құқық
қатынастарының субъектілері бола ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің еңбек құқығы нормаларының талаптарына ... ... ... ... Бұл нормативтік-құқықтық
міндеттеулерді еңбектік құқық қатынастары ... ... мен ... міндеттеріне аудару жолымен жүзеге асырылады.
Азаматтар мен ... ... ... құқықтарына: азааттардың еркін
еңбекке, қызмет түрін және кәсіпті еркін таңдауға ... ... және ... ... дем алуға, заңда белгіленген ең ... кем емес ... ... ... Бұл ... ... ... оларды еңбектік құқық қатынастарының ... ... ... қатарына жатқызады. Бұл
жағдпйда субъективтік құқық ... ... ... ... мүмкіндіктерді қамтиды: жұмыскердің өзінің немесе жұмыс берушінің
белгілі бір іс-қимылын, міндетті ... ... ... ... міндеттемені басұа жақ орындалмаған немесе ... ... ... ... пайдалануды. Еңбек туралы заң
жұмыскерге белгіленген тәртіпте ... ... жеке ... ... өзгертуге және бұзуға, бірдей еңбек үшін еш ... ... ... ... пен ... ... ... беретін
еңбек жағдаына; егер өзге заң актілеріне басқадай ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерге еркімен
мүше ... ... ... ... ... ... ... немесе мүлкіне келген зиянды өндіріп алуға; өтем және
кепілдеме ... ... ... ... немесе сот арқылы еңбек
дауларын шешуге; жұмыс берушіден жеке еңбек ... ... ... ... ... ... ... растауын талап
етуге; ұжымдық шатты жасауға қатысуға және жұмыс ... ... ... ... ... ... ... еңбек міндеттері еңбектік ... ... жақ ... ... ... ... байланысты.
Жұмыскердің міңдетіне: жеке еңбек, ұжымдық шарттарына және ... ... ... еңбек міндеттерін адал орындау; ... ... ... ... зиян келтіріне жол бермеу;
еңбекті қорғау, өрт ... және ... ... жөніндегі
талаптарын орындау; жеке еңбек шартына ... ... ... ... ... жіне ... қорғалатын және
басқадай құпия болып ... ... ... ... ... мен ... жұмыс беруші мен ... ... ... төндіретін жағдайдың туындағанын
хабарлау жұмыскрдің ... ... ... ... ішкі ... ... лауазымдық нұсқаулар мен ережелерде мамандық
бойынша анықтамаларда нақтыланады.
Еңбектік ... ... ұзақ ... ... ... ... қалмайды. Өмірдегі болып тұратын жағдайлар ... ... және ... Құқық теориясында ... ... ... ... деп ... Ал, кейбір фактілердің болуы
азаматқа ... ... ... ... ... ... қатынастарының туындауының өзіндік ... жеке ... ... ... Бұл ... ... шарты заң
актісі, яғни еңбектік ... ... ... ... ... ... деп ... Алайда еңбектік құқық
қатынастарының өзінің құрамы ... ... заң ... ... ... да кездеседі. Бұл ... ... ... ... шарты және қосымша акт негізінде туындауы
мүмкін.
Жалпы ... ... ... ... ... ... келісімі арқылы да болуы ... Бұл ... ... анық және ... көрсетілуі тиіс. Өндірістнақажеттілік бойынша
немесе өндірістің ... ... ... ... ... уақытша
астырылған жағдайларын ... ... ... аустыруға да
жұмыскердің келісімі керек. Бұл көрсетілген жағдайларда ... ... ... ынта ... ... шығады. Егер ... ... ... туралы ынта жұмыскерден шықса, онда оған ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынастар
Жұмыс орнын еркін ... ... ... ... ... ... ... бірі, олардың құқықтық
мәртебесінің элементі ... ... Бұл ... ... ... ... ... саясатпен де, арнайы заңдық кепілдіктермен
де ... ... ... кепілдіктердің бірі ... ... ... кезде азаматтарды жұмысқа орналастырумен
арнайы мемлекеттік органдар айналысады, олар бұл ... ... ... ... ... Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы
мемлекеттік саясаттық республика деңдейінде жүзеге ... ... ... ... ... Еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау министрлігі қамтамасыз етеді.
Еңбекке орналастыру бойынша ... ... ... ... ... жергілікті өкілетті ... ... ... ... ... ... еркін таңдау құқығын жүзеге
асырған жағдайда туындайды.
Қолайлы жұмысты ... ... ... ... құқықтық
қатынастарды қамтиды:
- Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті ... ... ... ... ... сұраған азамат арасындағы;
- Жұмысбастылық мәселелері жөніндегі өкілетті ... ... ... еткен жұмыс беруші арасындағы;
- Жұмыс беруші мен соған жұмыспен қамтылу ... ... ... ... азамат арасындағы;
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті орган ... ... ... ... бір заң ... ... орналасуға көмектесу туралы арызының негізінде ... Бұл ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, еңбекке орналастыру жөніндегі ... ... тек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар ол ... ... ... ... ... ... орнына қатынай
алатындығын ... оған ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар азамат нақты кәсіпорыннан ... беру ... ... ... ... қоя ... бұл жағдайдағы міндетті ... ... ... ... ... өз ... ... тікелей жүгірген
адамдарды еңбек ... ... ... ... ... бірдей негіздерде ... ... ... әлеуметтік қорғауды ерекше қажет ... ... ... ... алатын болсақ, көпбалалы және жалғызілік
аналар.
Жұмыспен ... ... ... ... ... ... адамға жұмыс алу мүмкіндігі жайында және ... ... ... ... ... ... беруі, азаматтардың
өздеріне қолайлы жұмысты ... ... ... бос ... есеп ... жұмыс мәселесімен келген адамдарда тіркеп,
есепке алуға, жұмыссыздарды еңбек рыногының сұранымына ... ... ... ... ... қаражаты есебінен кәсіби
даярлық, қайта дайындау және ... ... ... ... ... тиіс және т.б.
Жұмыс берушіде бос орын ... ... сол ... ... соң, ... оның ... ... қоғамдық жұмыстарға
жібергеннен кейін құқықтық қатынас аяқталады.
Жұмыспен қамтылу мәселері ... ... ... мен ... ... құқықтық қатынас азаматтарды жұмысқа орналастыру
мәселесін шешуге байланысты ... ... мен ... ... ... Бұл құқықтық қатынастың мақсаты ыңғайлы жұмыс іздеу
мерзімін қысқарту және ... ... ... ... мұқтаждығын
қанағаттанлыру. Құқықтық қатынас мына заңдық фактілердің негізінде
туындайды: өкілетті ... ... ... өзін жұмысқа
алу жөніндегі жұмыс ... ... ... ... ... ... өкілетті орган ... оған ... ... күшімен қамтамасыз ету мүмкіндігі
жайында хабардар ... өз ... ... ... ... ... ... талдап болжамдауға ... ... ... өз ... жұмыс берушілерден алдағы болатын ... ... де ... ... қалуы мүмкін басқа да ... ... ... ... ... ... мұқтаждық туралы, босатыл,ан,
қабылданған және шығарылған жұмыскерлердің саны және ... ... ... ... алуға, бос жұмыс орны бар ... ... ... ... ... ... беруші де жұмысбастылық мәселелері ... ... ... беру ... мен ... ... ... беруші өкілетті органға өз мекемеснде ... ... ... ... барлық бос ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің саны, лауазымы,
мамандығы көрсетілген ... ... осы ... белгіленген
тәртіпте жұмысқа алуға міндетті. Сонымен ... ... ... өкілетті
органнан еңбек ... ... ... ... негізде ақпарат
алуға, ... ... ... ... ... оның ... ... сотқа шағынуына құқылы.
Жұмыскер мен ... ... ... ... ... тұру ... құқықтық қатынастар жүйесіндегі соңғы кезең
болып табылады. Құқықтық ... ... ... құрамнан
туындайды:азаматтың жұмысқа орналастыру туралы тілек білдіруінен ... ... ... Оның ... тек жақтардың өзара
ерік білдіруі және мүдделерін келісуінен ғана ... ... ... ... бостандығына, қызмет пен кәсіп таңдау ... ... ... оның ... ... кез келген
сатысында одан бас тарта алатын құқығымен ... ... ... ... ... ... қатынастардың туындауын алдын
ала шеше ... ... бұл ... ... берушіге ешқандай заңдық
міндет артылмайды. Жұмысқа орналасу ... ... ... тікелей
өтініш білдірген адам мен ... ... ... бар ... тең ... еендігі зңнамада көрсетілген.
Жұмысқа тұру жөніндегі құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
Егер жұмыскер жұмыстан қол үзбей өз біліктілігін көрсетсе, қайта
даярлықтан өтсе ... орта және ... оқу ... ... ... ... мен оны ... ... ... ... оқумен ұштастырған адамдар үшін жеңілдіктер заңда анықталған.
Кәсіби дарлық бойынша ... ... ... ... ... алуы не объективтік және субъективтік себептерге ... ... Алға ... ... өз ... көтерген немесе
қайта кәсіби дайындықтан ... ... үшін сол ... ... ... оны ... ... мен садарын анықтайды.
Осы қатынастар өкілетті органның атқаратын қызметі. Бұл жағдайда
өзара ... үш ... ... ... ... адам мен ... ... мәселесі жөніндегі өкілетті
орган арасындағы;
2. еңбек жөніндегі өкілетті ... мен ... адам ... оқуға,
біліктілігін көтеруге және қайта даярлыққа жіберілетін оқу орны
арасындағы;
3. оқу орны мен ... ... ... адам арасындағы.
Құқықтық қатынастың туындауына негіз болатын заңдық фактілер: бір
жағдайда ... ... ... органға жүгінуі және оның келісімі;
екінші жағдайда өкілетті органның жұмыссыз ... ... және ... Кәсіби даярлау, қайта даярлау және біліктілікті ... ... ... ... ... мамандығы болмағандықтан не
оның бұрынғы кәсіби ... ... ... ... ... ... ... оған тиісті жұмыс табылмаған жағдайда
туындайды.
Жұмыспен ... ... ... ... ... мен жұмыссыз
адам кәсіби оқуға, қайта дайындыққа немесе ... ... оқу орны ... ... ... оқу ... еркін таңдай
алады.
Жұмыссыз адам кәсіби оқудан, ... ... өтіп ... ... тиісті құжат алғаннан кейін құқықтық ... ... ... ... ... басқару кадрларының еңбегі адам жұмысының
өзінше бір түрі ... ... ... ... ... ... алдында қойылған, мақсаттарды орындауға оның іс әрекетін
реттеумен, үйлестірумен, келісумен және ... ... ... ... ... ... байланысты. Кәсіпорын ұжымының қызметінің
мәнін, нақты мақсаттары мен ... ... ... және олар
Қазақстан Республикасының күшіндегі заңдарына, ... ... ... ... ... актілерге негізделуі тиіс.
Басқарушылық қызметтің мақсатын, міндетін, мазмұнын кәсіпорынның
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті мен қоғам мен мемлекеттің мұқтаждығынан
туындайтын ... ... ... ... ... ... тұлға ретіндегі ... оның ... Ол жеке ... бойынша жұмыс ... және ... ... ... ... өз ... сәйкес жеке өзі шешеді,
жұмыскерлерді жұмысқа қабылдайды, жұмыстан шығарады, ... ... ... тәртібін бұзғандарды заңда белгіленген тәртіп ... ... қз ... ... әкімшілігі тарапынан
басқарылатын ... ... ... Мұндайда еңбек ұжымы жалпы ... ... ... басқа өкілетті орган түріне көрініс табады.
Әлеуметтік экономикалық құқықтық қатынастар
Бұл ... ... олар ... құқығының кәсіпорынға
қарағанда жоғарырақ тұрған субъектілері ... ... ... ... ... ... ... бөлуді олардың ... ... ... ... және ... да ... ... реформаларды жүргізу мақсатында қоғамда ... ... ету ... ... ... түсіндіруге болады.
Олар ... ... жаңа ... осы ... ... ... ... болды. Әлеуметтік экономикалық қатынастардың дамуына бас,
салалық және ... ... ... бола ... Бұл ... үш
субъектінің келісімі нәтижесінде қалыптасадыды. Яғни, ... ... ... және ... ... ... ... органдардың субъект ... ... ... ... бұл ... ... ... көтерді.
Еңбекті қорғау еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау және бақылау бойынша
құқықтық қатынастар
Бұл ... ... ... ... ... олар бір ... ... органдар, еңбек ұжымдары және
кәсіпшілік одақтары болса, екінші ... ... ... бұл тобы ... ... ... ... ... бұл саладағы ұлттық саясат прициптерін ... ... ... ... ... және ... ... зағым келмеуіне, меншік түріне және
шаруашылық ... ... ... ... ... ... және ... өндірістік факторлардың мүмкіндігінше
аз ... ... ... одақтарына еңбек заңнамаларының
және еңбекті қорғау туралы заңдардың ... ... ... ... қпуіпсіздік техникасы туралы заңдарды бұзған адмдарға қарсы іс
қозғау ... ... ... жасауға құқығы ... ... ... ... адамдар арнайы дайындықтан ... ... ... еңбектің қорғалу жайын кедергісіз тексеруге,
байқалған кемшіліктерді түзету ... оған ... ... ... ... ... қарау бойынша құқықтық қатынастар
Мұнда еңбек құқығы субъектілердің ... ... ... не ... ... ... жаңа ... өзгерген
жағдайын белгілеумен байланысты қайшылықтарын шешудегғ құқықтары мен
міндеттері ... ... Бұл ... ... ... ... және ұжымдық болып ... Жеке ... ... жақтары
жұмыскер мен жұмыс беруші; ұжымдық еңбек дауларының жақтары ... ... не ... ... ... басқа орган және
жұмыс беруші немесе салалық басқару ... ... ... ... мынадай органдар белгіленген: ... ... ... ... ... тұрған орган, жарастырушы комиссия, еңбек
төрелігі, делдал, ... ... және ... ... ... ... реттеу жөніндегі үшжақты комисия.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыру саласындағы қатынастарға мемлекет заң
нормалары ... ... ... ... ... ... еңбек
қатынастары реттеліп тұрақтанады. ... ... ... еңбекті
ұйымдастыру және қолдану барысында қалыптасатын қатынастарды реттеуші,
жүйелеуші рөлін атқарады. Бұл ... ... ... ... ... субъектілердің іс-қимылына ықпал етудің сыртқы факторына
айналады, бұл ... ... ... ... ... ... яғни ... және ұйымдарға тікелей ... ... ... ... ... ...... қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен міндеттеу шеңберінде бостандық бере отырып еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру саласындағы қатынастарды ... ... ... болып табылатын еңбек құқықтары
нормаларының жүйесімен қатар субъективтік құқықтық ұғымы да бар. Бұл ... ... ... және ... ... ... құқығы нормаларына сәйкес
нені иемденетіндігі жайында ... ... ... жасағанда, өзгерткенде
және тоқтатқанда пайдаланатын қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – еңбек құқығы нормаларымен бекітілген,
нақты адамға немесе жұмыс берушіге берілген қандай да бір ... ... ... ... еңбек құқығының нақты субъектілерінің
қалыпты іс-әрекетімен байланыстылықта болады. Бұл ... ... ... осы ... ... ... қандай да бір бостандық
және мүмкіндік, бір шектеулер мен міндеттеулер белгілейді. Дәлірек айтсақ,
әңгіме еңбек құқығының ... ... ... ... ... заң дық ... мен міндеттерді алдын ала қарастыру
құқықтық қатынастардың еңбекті ұйымдастыру және қолдану саласында қалыптасу
ерекшеліктерін, еңбек қатынастарын ... ... ... ... ... ... Тек құқықтық қатынастар шеңберінде ғана нақты
азаматтар мен басқа субъектілердің ... ... ... ... ... мен заңдық міндеттері арасындағы
байланыс блоа ... ... ... ... ... құқығының
нормаларымен реттеліп, өзара келісілген жеке-еріктік қатынастарын бекітудің
қажетті және міндетті формасы болып табылады. Белгілі ғалым – ... ... ... ... арасындағы ерекше құқықтық
қоғамдық байланысты, құқық және міндет арқылы басты ... ... ... ... өз ... ... асыруға бағытталған
әрекеттерінің бір-біріне деген заңды талаптарының іске асуы тек ... ... ғана ... Бұл ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің жүзеге асыруына мемлекет кепілдік
береді, қажетті ... ... ... ... болады.
Субъективтік құқықтық және заңдық ... ... ... мазмұнын құрайды және оларды жүзеге асыру үшін еңбек ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттері нақты мазмұнға ие болады. Мысалы,
жұмыскердің жеке еңбек ... ... ... ... беруін талап етуі жұмыс
берушінің сондай жұмыс беруге міндеттілігінен туындайды, ол жұмыскердің өзі
атқарған қызметі үшін ... ... ... ... берушінің еңбекақыны
келісілген мөлшерде және мерзімде беріп тұру ... ... ... ... әдетте, екі жақты құқықтық қатынастар болады (мысалы,
тікелей еңбектік). Ал кейбір жағдайларда үш жақты да болады. Атап ... ... ... ... жеке ... (тарифтік) келісімдерді
жасағанда үш жақ қатысады: кәсіподақ бірлестігі, жұмыс берушілер бірлестігі
және тиісті ... ... ... ... ... салалық
басқару органы, т.б.).
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастар, негізінен регулятивтік
болады. Бұл дегеніміз – олар ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін құқықтық реттеудің осы салаға тән әдістері ... ... ... Атап ... еңбектік құқықтық
қатынастардың ... ... ... ... ... тәртібімен,
еңбектік құқықтық қатынастар туындаған кезден бастап ... ... ... әрі ... ... процесінде жұмыс берушіге бағынышты
болатындығымен, еңбекті ұйымдастыруды және қолдануды орталықтан ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың еңбек құқықтары бұзылған және еңбек
құқықтары субъектілеріне жүктелген міндеттер орындалмаған және ... ... ... ... ... жағдайда туындайды, сондықтан
бұзылған құқықты белгілеген тәріптіпке қорғау қажеттілігі т.б.
Еңбек ... ... ... ... ... ... блоып
қалмайды. Республикадағы экономикалық реформа және нарықтық қатынастардың
қалыптасуы жағдайында еңбек туралы заңдар тек өзгеруде және ... ... ... ... мен ... да ... қатар, еңбек қатынастарымен тығыз байланысты басқа да нормалар
бар. Олардың ерекшелігі сол, олар еңбектік құқықтық қатынастары ... ... ... ... ... ұжымының бірлескен
еңбегін ұйымдастырудың, адамдардың өндіріс ... ... ... екендігі жайында; еңбектің қорғалуын және еңбек
заңнамасының сақталуын ... ... ... еңбекті қорғау туралы
заңдардың және басқа нормативтік актілердің сақталуына жалпы және ... ... мен ... ... ... ... ... қажет
етіп отырғандығынан туындайды. Еңбектік құқықтық қатары және одан ... ... ... ... ... ... ... құрайтын бірыңғай
жүйесін береді.
Еңбектің құқықтық саласындағы құқықтық нормалар жүйесі мына түрде
берілген:
– еңбектің құқықтық нормалары;
... ... ... нормалар;
– ұйымдық-басқару құқықтық нормалар;
– жұмыскерлерді кәсіби даярлау бойынша құқықтық нормалар;
– әлеуметтік экономикалық нормалар;
– еңбектің қадағалауын және ... ... ... ... ... ... дауларын қарау бойынша нормалар;
Сонымен, еңбектік құқықтық нормалардың олардан туындайтын басқа
нормалармен өзара ... бір ... ... ... ол ... ... еңбек ұжымы шеңберінде ұйымдастыру және қолдану.
Еңбек құқығы ... ... ... ... ... ... ... бірден болуының міндетті екендігін білдіреді. Олардың
кейбіреуі уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... еңбектік құқықтық ноомалар) басқалары белгілі бір мән-
жайлар немесе заң ... ... ... ... ... (мысалы,
еңбектің қорғалуын және еңбек заңдарының ... ... ... ... ... ... ... (заңдық факторлар) нормалар
туындамайды. Бұл жерде еңбек құқығы ... ... ... ... ... ... болуы міндетті емес. Мұндай құқықтық нормалардың
кейбіреулерінің алда ... ... ... бар, атап ... ол ... дауларын шешуге байланысты нормалар. Бірақ, еңбектеніп жүрген
уақыттың барлық ... ... ... ... ... қайшы пікір
болмауы мүмкін.
Еңбектік құқық нормаларынан туындаған барлық ... ... ... ... үш ... ... ... нормалардан бұрын алған;
2) еңбектік нормалармен бірге жүретін;
3) еңбектік нормалардан ... ... ... ... әдетте, еңбектік нормалардың алдында
туындап тоқтайды. Оларға, мысалы, жұмыспен қамтылу және жұмысқа орналастыру
бойынша, кәсіби ... ... ... ... жатқызуға болады.
Бірге жүретін құқықтық нормалар еңбек нормаларымен бірге туындап, бірге
жүреді. Оларға ұйымдардың басқару ... ... ... пен ... ... ... қорғалуын және еңбек заңдарының сақталуын
мемлекеттік қадағалау және бақылау бойынша ... ... ... ... ... ... шешу ... нормалар (жұмыстан
шығарылған адамдарды қайта орнына қою жөніндегі даулардан басқалары)
жатады.
Еңбек нормаларынан ... ... ... сол ... ... ... ... олар бір жағдайда жұмыстан шығарылған адамды
материалдық қамтамасыз етуге, ал бір жағдайда – ... ... ... ... ... ... ... алады (атап айтқанда,
жұмыстан шығарылған адамды қайта орнына ... ... ... ... ... құқықтық саласындағы құқықтық немесе даусыз-құқық осы саласының
нормалармен реттелген жақтарын субъективтік құндылықтары мен тиісті заңның
міндеттері бар ... ... ... ... жеке, өзіндік сипаты
болады, яғни ол еңбек құқығының субъектісі ... ... ... адамдар
мен ұйымдар арасындағы нормалар.
Еңбектік құқықтық нормаларының ерекшеліктері.
Еңбек нормаларының мазмұнына келсек, бір жағы ... ішкі ... ... ... ... бір ... ... немесе лауазым бойынша
жұмыс орындауға міндетті, ал екінші жақ ... ... оған ... шартта және келісімде көзделген еңбекақыны төлеуді және ... ... ... ... алады.
Еңбектік құқықтық нормалары азаматты нақты кәсіпорынның ... ... ... ... кіргізуді қажет етеді,сондықтан да ол сол
ұжымның ... ... ... ... ... ... ... кіргізу – еңбектік құқықтық нормаларының атрибутивті (анықтауыштық)
белгісі, ал жұмыскердің еңбек міндетінің сипатына қарамайды (жұмыстың ... ... ... ... т.б.). ... ... ... еңбек ұжымына кіргізу фактісі еңбектік құқықтық қатынастарының
басқа бір ... ... атап ... ... ... ... өзі ... байланысты.
Бұл дауды жұмыс берушінің келісімінсіз жұмыскер осы жұмысты орындай
алатын басқа адаммен алмастыра ... ... ... ... ... ... ішкі еңбек тәртібіне бағындыру – еңбектік құқықтық номаларына тән
белгі. Еңбек ұжымы ... ішкі ... ... еңбек туралы
күшіндегі заңдар да, жергілікті реттеуші актілер де (мысалы, ұжымдық шарт)
анықтайды. Ішкі еңбек ... ... ... ... ... ... ... себебі ол жұмыс уақытын ұтымды пайдаланумен,
жұмысты сапалы орындаумен және т.б. бойынша.
Еңбектік ... ... ... Еңбектік құқық
қатынастарының субъектілері ретінде, бір жағынан – жұмыскер, екінші ... ... ... ... ... ... заңдық қасиет ретінде еңбектік
құқықтық субъектілікті иемденеді және еңбектік құқықтық субъекті иемденеді
және ... ... ... ... бола алады.
Еңбектік құқықтық нормаларының мазмұны. Еңбек нормаларының құқықтық
реттеу тетігі жақтардың іс жүзіндегі әрекетінің ... ... ... сай ... ... ... ... Бұл нормалық-құқықтық
міндеттеулерді еңбектік құқықтық нормалары жақтарының ... мен ... ... аудару жолымен жүзеге асырылады.
Еңбек кодексінде ( ) жұмыскерге ... ... ... ... еңбек шартын жасауға, өзгертуге және бұзуға, бірдей еңбек үшін еш
кемсітусіз бірдей еңбекақыны ... ... пен ... ... ... ... жағдайына; егер өзге заң актілерінде басқадай
көзделмеген ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерге
еркімен мүше болуға; демалысқа; өзінің еңбек міндетін ... ... ... ... ... ... ... алуға; өнім және
кепілдеме алуға; жақтардың келісімі бойынша немесе сот ... ... ... ... ... жеке ... шартында екінші жақтың мүддесін
білдіретін лауазымды адамның өкілеттігін растауын талап етуге; ... ... ... және ... ... ... танысуға, өзінің
кәсіби біліктілігін көтеруге құқылы. Еңбектік құқықтық ... ... ... ... ... сипат бар. Мысалы,
гигиена талаптарына және жұмыскер қауіпсіздік жауап беретін еңбек жағдайына
құқығы бар екендігіне сәйкес жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... ... және міндеттерімен қатар еңбектік
құқық қатынастарының мазмұнына жұмыс берушінің субъективтік құқықтары мен
міндеттері де ... Бұл ... ... ... ... ... ... белгілеуге мүмкіндік береді. Бұл жерде ... ... ... екінші жақтың міндеті сай келеді және
керісінше. Мысалы, жұмыс берушіге мынадай ... ... ... жұмыскерлермен жеке еңбек және ұжымдық шарттар
жасасу, оларды өзгерту және бұзу, ... ... ... ... бір еңбек түрімен айналыса ... және ... ... ... алатынын растайтын, заңнамада көзделген құжаттарды ұсынуын ... ... ... ... ... ... күшіндегі
заңдарда белгіленген тіртіпте жұмыскерді мадақтау немесе тәртіптік және
материалдық жауаптылыққа тарту, жұмыскердің ... ... ... өндіріп
алу, ұйымның жұмысын тоқтату және сот шешімі бойынша заңсыз деп танылған
ереуілді дайындауға және ... ... үшін ... жұмыстан
шығару;
өз құқықтары мен мүдделерін ... және ... ... ... ... құру және оған ... жұмыкерге сынақ мерзімін
белгілеу. Егер жеке ... ... ... ... ... ... өз ... өндіріп алу.
Екінші жағынан жұмыс берушіге мынадай міндет жүктелген: ... ... жеке ... ұжымдық шарттарға сәйкес келетін еңбек ... ... ету, ... ... ... ... ... шарт жасасу; ... ... ... ... үшін
жұмыскерлерді қажетті құралдармен және материалдармен қамтамасыз ету, жеке
еңбек шартын жасасқанда жұмыскерді ұжымдық ... және ... ... ... ... және Қазақстан Республикасынын нормативтік
актілерінде, жеке еңбектік, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде
көзделген басқа да төлемдерді ... және ... ... ... ... заңнаманың, жеке еңбек, ұжымдық шарттардың талаптарын сақтау. Өзінің
еңбек міндетін орындау кезінде жұмыскердің өмірі мен денсаулығына ... үшін ... ... ... ... ... растайтын
құжаттарды және зейнетақы қорына ақша ... ... ... мұрағатқа өткізу; күішндегі заңнамада көзделген тәртіпте және
жағдайда жұмыскерге келген зиянды өну;
Еңбек құқық ... ... ... және ... ... ... ұзақ уақыттың сипат болғанымен олар
өзгеріссіз қалмайды. Өмірдегі болып тұратын жағдайлар ... ... және ... ... ... ... ... заңдық
фактілер тағы басқалар. Ал, ... ... ... азаматқа еңбектік
құқық қатынастарына жол ашып қана қоймайды, оның ... ... ... субъектілікті иемденуіне мүмкіндік тудырады (мысалы, заңға сәйкес
кәмелетке ... ... ... ... кіруіне құқық беретін жасқа
толуы).
Еңбектік құқық қатынастарының туындауының ... ... ... ... шарты жатады. Бұл сапада еңбюек шарты заң актісі, яғни еңбектік
құқық нормаларын белгілеу ... ... ... ... деп ... ... шарты д/з – екі жақты заң ... оның ... ... ... ... салдар, атап айтқанда еңбек құқық нормаларын.
Белгілеу мақсатында жасалған ... ... деп ... ... ... ... ... нормаларының еңбек шарты және қосымша
акт (тағайындау, конкурс, сайлау) негізінде туындауы жайында болып отыр.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... негізінде
мемлекеттік басқару орындары мен соларға қарасты ... ... ... және ... ... ... қабылдау
(тағайындау) арқылы, мемлекеттік қызметтің бос ... ... ... ... алу ... ... заңнамада еңбектік құқық қатынастарының өзгеруі біржақты
тәртіпте-жұмыскердің көңіл ... ... ... да ... ... әйел ... қорытындыға сәйкес ауыр және ... ... ... болмайтын, бұрынғы жұмыстағы орташа жалақысы
сақталатын басқа жұмысқа ... ... ... 25 ... 3
тармағы).
Жақтардың келісімі, жұмыскердің көңіл білдіруі, жұмыс ... ... ... ... ... ... тағы болып
табылмайтын үшінші адамның ынтасын еңбектік құқық қатынастарының тоқтауына
негіздеме бола алады. ... ... ... ... ... ... жұмыскер үшін ешқандай қосымша жағдайлар (заңдық факторлер) қажет
емес (мерзімді еңбек ... ... ... ... ... Ал,
керісінше жұмыс берушіге келетін болсақ, ол өз ынтасымен еңбектік құқық
қатынастарын тоқтата ... ... ... ... ... ... 26-бабы). Еңбектік құқық қатынастарының тоқтауына еңбектік құқық
қатынастарының жағы болып ... ... ... ... да ... ... Мысалы, жұмыскерді бұрынғы жұмысын жалғастыру мүмкіндігінен
айыратын сот үкімінің заңды күшіне енуі; жұмыскерді әскери ... ... ... ... ... және т.б.
Еңбек туралы заңнамада еңбектік ... ... ... және ... ... ... және заңдылығына заңдық
кепілдеме қарастырылған. Мысалы, жұмысқа ... ... ... ... тілге және діни сенімге, мүліктік және діни сенімге,
мүліктік және ... ... ... ... сеніміне, қай
азаматтыққа, қоғамдық бірлестіктерге жататындығына, сондай-ақ жұмыскердің
іскерлік қасиетімен және оның еңбек нәтижесімен байланысты емес ... ... ... оның ... ... да бір ... ... жанама шектеуге
немесе керісінше тікелей не жанама ... ... жол ... ... 4 ... ... бермей жұмыскер басқа жұмысқа тұрақты ауыстырылған
жағдайда ондай ауыстыру заңсыз деп ... ал ... ... ... алынады (Еңбек кодексі 17 бап). ... ... ... ... мен ... қорғау жөніндегі өздерінің қоғамдық
міндеттерін атқаруы үшін ... ... ... ... ... (1993 ж. 29 ... “Кәсіптік одағы туралы”
Қазақстан Республикасы Заңы 19 бап). Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... оның жазбаша келісімінсіз
біліктілікті керек етпейтін жұмысқа уақытша аударуға жол ... ... 22 ... ... ... туындайтын қатынастар.
Еңбектік құқық қатынастарымен табиғи байланыста болатын қатынастар бар
екенін ... Бір ... ... ... ... қатынастардан
бұрын болады (еңбекке орналасу, кәсіби оқу), 2-ші ... олар ... ... ... ... ... еңбектің қорғауын және еңбек
заңының сақталуын бақылау және қадағалау, әлеуметтік-экономикалық, еңбек
дауларын ... ... ... еңбектік қатынастардан туындайтын
(жұмыстан шығарылған адамды жұмысқа қайта алумен байланысты дауларды ... ... ... ... ... қатынастар
Жұмыс орнын еркін таңдауға құқық еңбек қабілеті бар ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл құқық халықтың жұмыспен қамтылу саласындағы мемлекеттік
саясатпен де, арнайы заңдық кепілдіктермен де ... ... ... бірі – ... ... жүйесі. Қазіргі кезде азаматтарды
жұмысқа орналастыруымен арнайы мемлекеттік органдар айналысады. Олар ... ... ... деңгейде жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді.
Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы ... ... ... жүзеге асырылуын орталық атқарушы орган – ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Еңбекке орналастыру бойынша құқықтық қатынастар азаматтардың жұмыспен
қамтылу ... ... ... өкілетті органдарға тікелей жүгіну
арқылы өзінің жұмыс орнын еркін ... ... ... ... ... жұмыстарды іздестірумен байланысты процесс мынандай құқықтық
қатынастарды қамтиды:
• Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті ... мен ... ... ... ... ... арасындағы;
Бұл азаматтың жұмысқа орналасуға көмектесу туралы арызының ... ... Бұл ... ... мақсаты – азаматты қалайда жұмысқа
орналастыру. Сондықтан да, ... ... ... ... ... тек ... сонымен қатар ол өкілетті органның
азаматтық ... ... ... жұмыс орнына қатынай алатындығын
ескеріп, оған қолайлы жұмыс іздеп табудағы нақты әрекеттерін ... ... бұл ... ... ... ... ... Жұмыс берушілер, өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... ... жолдамасымен келген
адамдармен бірдей негіздерде қабылдауға құқылы. Артықшылық азаматтардың
әлеуметтік қорғауды ... ... ... кейбір санаттарына берілген. (20
жасқа дейінгі азаматтар, көпбалалы және жалғызілік аналар, т.б.).
• Жұмыспен қамтылу мәселелері ... ... ... мен ... арасындағы құқықтық қатынас;
Бұл – азаматтарды жұмысқа орналастыру мәселесін шешуге байланысты ... мен ... ... ... ... Бұл құқықтық қатьынастың
мақсаты – ыңғайлы жұмыс іздеу мерзімін ... және ... ... жұмыс
күшіне мұқтаждығын қанағаттандыру. Құқықтық қатынас мына заңдық фактілердің
негізінде туындайды: өкілетті ... ... ... өзін ... ... ... ... өтініш білдіруінен.
• Жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы құқықтық қатынастар;
Жұмысқа тұру туралы құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... заңдық құрамнан туындайды: ... ... ... ... ... және ... ... Бұл құқықтық қатынастың ерекшелігі сонда, ол тек жақтардың
өзара ерік ... және ... ... ғана ... мүмкін.
Жұмысқа орналасу жөнінде жұмыс берушіге тікелей өтініш білдірген адам мен
өкілетті органның жолдамасы бар ... тең ... ... ... Ол ... ... және сол ... талаптарын
қанағаттандыра алатындығына қарап, қайсысын жұмысқа алу мәселесін жұмыс
беруішінің өзі шешуге құқылы.
Жұмысқа тұру ... ... ... ... ... ... кезден бастап тоқтайды.
Кәсіби даялық бойынша құқықтық қатынастар.
Бұл құқықтық қатынастар, әдетте, ... ... ... ... ... ол қатынастар бірге жүруі мүмкін, егер жұмыскер жұмыстан
қол үзбей өз ... ... ... ... өтсе ... орта ... оқу орнында оқыса.
Кәсіби даялық бойынша құқықтық қатынастың мақсаты – жұмыскердің кәсіби
мамандық алуы не ... және ... ... ... кәсіби
өзгеруі.
Жұмыссыздарды кәсіби даярлау, қайта ... және ... ... арттыру еңбек туралы өкілетті органның атқаратын қызметі. Бұл
жағдайда өзара байланысты үш ... ... ... ... адам жұмыспен қамтылумәселелері жөніндегі өкілетті орган
арасындағы; Бұл жақтардың ... ... және ... ... ... мүмкін. Құқықтық қатынастың туындауына негіз болатын
заңдық фактілер: бір жағдайда – жұмыссыз ... ... ... ... оның келісімі; екінші жағдайда – өкілетті органның жұмыссыз адамға
жүгіну және оның келісімі.
ә) еңбек ... ... ... мен ... адам ... ... көтеруге және қайта даярлыққа жіберілетін оқу орны арасындағы;
Мұнда өкілетті орган оқу орнын еркін таңдай ... ... ... ... ... ... және оның біліктілігін көтеру жұмысын
ұйымдастыруға қатысты жақтардың ... мен ... ... ... ... табылады.
б) оқу орны мен оқуға жіберілген жұмыссыз адам арасындағы;
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі құқықтық қатынастардың туындауына
негіздеме болады. ... оқу ... ... ... жасалған шарт
негізінде оқуға алуға ... ... адам ... ... қайта
дайындықтан өтіп немесе біліктілігін көтеріп тиісті ... ... ... ... ... – ұжымның алдына қойылған, мақсаттарды орындауға оның ... ... ... ... және ... ... тарапынан
басқару қызметін жүзеге асырумен байланысты. Кәсіпорын ұжымының қызметінің
мәнін, нақты мақсатын немесе міндеттерін ... ... және ... ... ... ... ... шартқа және басқа
жертігілкті нормативтік құқықтық актілерге ... ... ... ... ... ... проценстерге, ұжым
мүшелерінің жұмысын ұйымдастыруға белсенді ықпал жасау сипаты бар. Осындай
ықпалдың нәтижесінде ішкі ... ... ... ... өзінің өкілетті
органы арқылы және осы қатынастар жақтарының ... ... ... ... ... аудару жолымен әкімшіліктің және еңбек ... ... ... ... ... ... міндетін және мазмұнын кәсіпорынның
әлеуметтік атқарар міндеті ... ... ... ... негізгі міндеті – қоғам мен мемлекеттің мұқтаждығынан туындайтын
әлеуметтік-экономикалық мақсаттарды шешу.
Ұйымдық – басқару құқық қатынастарының ... ... ... заңдық себептеріне келсек, ол жоғары тұрғыдан органдардың
актілері (кәсіпорын қызметін ұйымдастыру, қайта ... және ... ... ... ... ... шарт, және т.б. болуы
мүмкін.
Басқаша айтқанда, басқару ғылымының жалпы ережелерін кәсіпорынның еңбек
ұжымының өндірістік қызметінің ... ... ... ... ... қатынастарына тән сипат. Бұл жерде басқарудың ... ... ... мен ... ... ... ... көреміз.
Әлеуметтік-экономикалық құқықтық қатынастар
Бұл қатынастардың ерекшелігі сонда, олар еңбек құқығының кәсіпорынға
қарағанда жоғарырақ тұрған субъектілері ... ... ... ... ... ... топқа бөлуді олардың халықтық
жұмыспен қамтылуы, еңбекақы төлеу және ... да ... ... ... ... ... ... қорғау, экономикалық реформаны жүргізу
мақсатында қоғамда ... ... ... ету ... ... ... болады.
Бұл қатынастар құқықтық тұрғыдан алғанда жаңа болып саналады. Олар
еңбек құқығының жаңа көздері осы ... ... ... ... ... ... қатынастардың мазмұны экономикалық
реформаны ұтымды жүргізу үшін ... ... ... ... және оны ... ... жұмыспен қамтылуын және
әлеуметтік қорғалуын, еңбек дауларын ... және ... ... ... ... ... шешудегі жақтардың өзара құқықтары мен
міндеттерін қамтиды.
Мемлекеттік органдардың субъект ... ... ... ... ... ... бұл қатынастарды әкімшілік-құқықтық
деңгейге көтереді. Бірақ, ... ... ... ... мен ... ... басқару органдарының біржақты өктемдігі
негізінде ... үш ... ... ... нәтижесінде қалыптасады. Бұл
жағдайда әңгіме әлеуметтік ... ... ... ету ... оның ... әлеуметтік-экономикалық қатынастарды құқықтық
реттеу әдісінің шарттық ... ... Бұл ... ... ... ... ... сөзсіз. Сондықтан да оларды
реттеуді еңбек құқығының ажырамас бөлігі деп қарастыру қажет.
Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының ... ... және ... ... ... ... ерекшелігі – қатынастар субъектілерінің өкілеттік
сипатымен байланысты, олар, бір жағынан – мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... – жұмыс
берушілер. Қатынастардың бұл тобы – ... ... ... ... ... бұл ... ... саясат принциптерін іске асыруға,
өндірістікте ... ... ... және ... жұмыскердің
денсаулығына зақым келмеуіне, меншік түріне және шаруашылық ... ... ... ... ... және зиянды
өндірістік фактролардың мүмкіндігінше аз ... ... ... ... қорғаудың мемлекеттік басқару жұмысын
Қазақстан Республикасы Үкіметі және ол арнайы ... ... ... ... жерлердегі бөлімшелері арқылы жүргізеді (қазіргі кезде
Еңбек және халықты ... ... ... ... қадағалау және бақылау бойынша құқықтық қатынастардың
басқа да субъектілері қатарына: еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігіне, машина-
трактор паркінің техникалық ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптегі, тау-кен орындарындағы жұмыстардың
қауіпсіз жүргізілуіне қадағалау жасайтын төтенше ... ... ... ... және ... ... ... адамы
кәсіпорынға, оның меншік ... және ... ... формасына
қарамай және алдын ала ... кез ... ... ... ... орталық және жергілікті басқару органдарынан, жұмыс
берушілерден ... ... ... ... ... салуына; қажет
болған жағдайларда оларды қылмыстық жауапқа тарту мәселесін шешуі үшін
материалдарды прокуратура ... ... ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынастар.
Бұл қатынастарда іс-жүргізушілік сипат бар. Мұнда ... ... ... ... заңдардың қолданылуымен не еңбектің заңдармен
реттелмеген жаңа немесе өзгерген ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асады.
Еңбек даулары өздерінің субъективтік құрамы жағынан жеке және ұжымдық
болып бөлінеді. Жеке еңбек дауларының жақтары жұмыскер мен ... ... ... дауларының жақтары еңбек ұжымы, кәсіподақ не жұмыскер
өкілеттік берген басқа ... және ... ... ... салалық басқару
органы. Заңнамада еңбек дауларын қарайтын мынандай ... ... ... сот, ... ... ... ... орган,
жарастырушы комиссия, еңбек төрелігі, делдал, әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... үшжақты
комиссия.
Жеке еңбек дауларындағы құқықтық қатынастың мазмұнына жұмыскер мен
жұмыс берушінің еңбек ... ... және жеке ... ... қолдануға байланысты қайшылықтарды шешу ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынастардың туындауына
заңдық факті қызметкердің өзінің ... ... ... қалпына келтіру
жөнінде келістіруші комиссияға немесе сотқа жүгінген арызы негіз ... ... ... ... ... қатынастың туындауына еңбек
ұжымының еңбек жағдайын және ақы төлеуді белгілеу және ... ... және ... жасасу; олардың орындау, сондай-ақ күшіндегі еңбек
заңдарының, ұжымдық шарттық шарттың және ... ... ... ... тиісті органға жүгінгені негіз болады.
II – ТАРАУ. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ӨЗ ... СИПАТТАЛАДЫ. ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНА ҚАТЫСУШЫЛАРДЫҢ СИПАТТАМАСЫ ЕҢБЕК
ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ПӘНІМЕН, ӘДІСІМЕН ЖӘНЕ ҚАҒИДАТТАРЫМЕН ... ... БҰЛ ... ... ... ... ЖАЛПЫ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ӨЗІНДІК
ЕРЕКШЕЛІГІН АШАДЫ. ҚАЗІРГІ ... ... ... ҚОҒАМДЫҚ ЕҢБЕКТІ
ҰЙЫМДАСТЫРУҒА, ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕГЛАМЕНТАЦИЯСЫНА, ЕҢБЕКТІ ҚОРҒАУҒА ЖӘНЕ ... ... ... ЖӘНЕ БАҚЫЛАУ ЖҮРГІЗУГЕ ҚАТЫСУШЫ ЖЕКЕ ЖӘНЕ
ЗАҢДЫҚ ТҰЛҒА ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІСІ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ.
Еңбек ... ... заң ... қасиет – құқықтық мәртебе
береді, ол оның ... ... ... ... мүмкіндік тудырады.
Құқықтық мәртебенің мазмұны мен сипаттамасы, бұл ... ... ... ... ... ... ... мен заңдық
міндеттерін жүзеге асыру кепілдігін, ... ... ... ... Бұл ... ... еңбек құқығының субъектісі
ұғымы туралы бүтіндей түсінік береді.
Еңбектегі құқықтық ... ... ... ... ... міндеттемелер құқылы болу және оларды көтеру қабілеттілігі, яғни
еңбекті ұйымдастыру саласында нақты құқықтық ... ... ... ... ... (еңбек құқық қабілеті). ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің өз
әрекеттерімен субъективтік құқық иемдену және ... ... ... ... ... Ал ... құқығының субъектілері үшін оларда
еңбектік құқық қабілеттілігі мен әрекеттілігінің екеуінің де бірдей болуы
тән. ... ... ... ... ... ерекше қасиет, ол тек
еңбек құқығының субъектілерінде ғана болады.
Еңбек құқығы субъектілерінің ... ... мен ... көлемі мен сипатына байланысты жалпы және арнайы құқықтық
мәртебелер болады. Жалпы ... ... ... ... және ... ... заң актілерінен тікелей туындайтын және
еңбек құқығы субъектілерінің әрбір түрі үшін ... ... ... ... мен ... ... туындайтын субъективтік құқықтар мен міндеттерді мәртебелік ... ... ... ... ... ... мазмұнынан туындайтын
субъективтік құқықтар мен міндеттерден өзгеше), себебі олар еңбек құқығы
субъектісінің құқықтық статусының негізін құрайды.
Арнайы құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Статустық деңгейдегі жалпы субъективтік құқықтар
мен міндеттер азаматтардың, кәсіпорындардың, ... ... ... және құқығының басқа субъектілерінің арнайы
құқықтық ... ... ... ... ... ... арнайы
заңнамада бекітілген субъективтік құқықтар мен міндеттер ... ... ... ... ұйымдастыру саласында туындаған ... ... ... үшін алғы шарт ... ... ... ... құқықтық мәртебенің тұтастығы мен ... ... ... және ... ... ... тапқаны.
Еңбек құқықтары субъектілерінің құқықтық мәртебесі оны жүзеге ... ... ... ... ... ... және ... мен міндеттерден басқа құқық мәртебесінің мазмұнына осы құқықтар
мен міндеттердің жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін заңдық кепілдемелер мен
міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... (13 бап) ... өзін құқық субъектісі деп тануға
құқығы бар және өз құқықтары мен міндеттерін заңға ... ... ... ... құқылы.
Заңдық кепілдіктер өздерінің мақсаты, мазмұны және ... мен ... ... ету ... ... ... кепілдік сипаттамасының маңызды ... бірі – ... ... ... ... ... жағдайларын белгілеуге,
жұмыскерлердің заңды құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... жүзеге асыру кепілдіктерінің қатарына олардың
жұмыс түрін таңдаудағы бостандығын, олардың еңбек ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңының 5
бабы); еңбек құқығын ... ... тек ... ... ... ... ... оларды жүзеге асыруда жынысына, жасына,
нәсіліне, ... ... ... және ... жағдайына, тұрған
жеріне, діни, сеніміне, азаматтығына, қай қоғамға кіретіндігіне, сондай-ақ
жұмыскердің іскерлік ... және оның ... ... ... басқа да мән-жайлар арқылы қандай да бір артықшылық алмауын жатқызуға
болады. Бұл жұмыскердің теңдей еңбек үшін ... да бір ... ... ақы алу құқығына да жатады. Әңгіме қазақстандық ... мен ... ... ... еңбек ақы төлеу жайында. ... ... ... ... сот ... ... заңда көрсетілген (Еңбек
кодексінің 4 бабы).
Субъективтік құқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру кепілдемелері мен
міндеттемелерді орындауға ... ... ... субъектілерінің құқықтық
мәртебесіне, егер еңбекті қолдану саласында нақты қатынастары ... ... ... ... да бір ... ... ... еңбек туралы
заңнамада көзделген кепілдеменің, бір ...... ... өз ... және өздеріне жүктелген міндеттемелерін
орындауға итермелейтіндігі, ... ... – өз ... ... ... орындалмағандық үшін санкция белгілейтіндігі ескерілген.
Мысалы, қызметкерлерді өз ... ... ... ... ... ... ... туралы шешімін орындамау, сол сияқты азаматтардың ... ... ... ... зиян ... әкеп соқтырған еңбек туралы
заңдарды басқаша да бұзған лауазымды адамға сот ... ... ... ... ... ... басқа бір лауазымдарды атқару ... ... ... ... ... ... ... жазалауды көзделген (Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің 148 бабы).
Аталып өткендей, еңбек құқығының ... ... ... әр ... субъектілер қатысуы мүмкін. Құқықтық ... ... ... ... мынандай негізгі топтарға бөлуге
болады:
1. азаматтар;
2. жұмыс берушілер;
3. кәсіпкерлер одағы;
4. ... ... ... ... өз ... ... бөлінеді. Мысалы,
азаматтар, еңбек құқығының субъектісі ретінде жұмыскер (жалданба еңбек
адамы) және кәсіпкер бола ... Шет ел ... мен ... жоқ
адамдар еңбек қатынастарында ерекше жағдайда тұрады.
Жұмыс берушілер – ... ... ... ... ... ... ... қызметінің ұйымдық-құқықтық формасы бойынша – коммерциялық ұйымдар
(мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... емес ұйымдар
(мекемелер, қоғамдық бірлестіктер, акционерлік қоғамдар, діни ұйымдар ... ... ... ... ... түріндегі) болуы мүмкін. Бұл
ұйымдардың еңбектік құқық субъектілігі ... ... ... ... еңбек, сондай-ақ басқа әлеуметтік-экономикалық құқықтары
мен мүдделерін білдіру үшін азаматтардың өз еріктерімен құрған ... қай ... ... және қай ведомстваға бағынатынына
қарамастан ұйымдарда еңбек, еңбекті қорғау, ... ... ... сақталуына мемлекеттік бақылау жүргізетін мемлекеттік органдарды
(Еңбек және ... ... ... ... ... ... Агенттік, т.б.) ерекше бөліп алуға болады.
Мемлекеттік органдар еңбек құқығының субъектілері ретінде
Мемлекеттік органдар еңбек ... ... ... ... құқығының
өзгеше субъектісі болып табылады. Күшіндегі заңдарға сәйкес мемлекеттік
басқару және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мекемелер мемлекеттік органдар болып табылады.
Өз деңгейлеріне қарай мемлекеттік органдар респібликалық, аймақтық және
жергілікті болып ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын және өкілеттілі жүретін мемлекеттік органдар республикалыққа
жатады. Екі және одан көп ... ... ... ... асыратын
және өкілеттілігі жүретін мемлекеттік органдар аймаққа жатады. Тиісті ... ... ... ... ... қала немесе
астана, т.б.) қызметін жүзеге ... және сол ... ... ... ... жергіліктіге жатады. Мемлекеттік ... ... сол ... құру ... акт және ол ... Ереже
тән.
Мемлекеттік органды бірінші басшы басқарады, оны мемлекеттің немесе
мемлекеттік ... ... ... ... қызметке тағайындайды және
жұмыстан босатады. ... ... ... ... орындалуына
және өз міндетін жүзеге асыруына бірінші басшы өзі тікелей жауап береді. Ол
өз орынбасарының (орынбасарларының) және ... ... ... мен ... ... ... сәйкес кейбір жағдайларда
жоғары тұрған мемлекеттік орган бекітетін қызметтер номенклатурасына сәйкес
мемлекеттік органның қызметкерлерін қызметке ... және ... ... ... ... белгіленген тәртіпте жаза
қолданады және басқа да құқықтарын жүзеге асырады.
Мемлекеттік қызметкерлерінің құқықтық жағдайлары ерекше. 1999 ... ... ... ... ... ... ... Заңына
сәйкес, Мемлекеттік органда республикалық немесе жергілікті бюджеттен, не
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мақсаттары мен қызметтерін іске асыру үшін
мемлекеттік орган ... өз ... ... ... ... ... азаматы мемлекеттік қызметкер болып ... ... ... ... ... ... қызмет атқаратын органның ұйымдық-құқықтық деңгейіне, нақты
қызметтегі өкілеттігінің көлемі мен орнына байланысты. Осыған ... ... ... саяси және әкімшілік қызметтер болып бөлінеді.
Жұмысында ... ... ... бар және ... ... мен ... ... жауап беретін мемлекеттік қызметкерлерлер саясиға жатады.
Қазақстан ... ... ... ... мемлекеттік
қызметкерлер, олардың орынбасарлары атқаратын ... ... ... ... ... және
тағайындалатын қызметтер парламент палаталарының Төрағаларының қызметтері;
Конституцияға сәйкес Президенттің және Үкіметтің өкілдері болып ... ... ... ... ... ... ... басшылары мен олардың атқаратын қызметтері тиісінше, саяси
қызметке жатады.
Әкімшілік мемлекеттік қызметкерлерге саяси мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... органда
лауазымдық өкілеттікті жүзеге ... ... ... Әкімшілік
мемлекеттік қызметкерлер үшін санаттар белгіленген. ... ... ... тәртібін өкілетті мемлекеттік органның ұсынысы бойынша
Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді.
Саяси мемлекеттік қызметкерлер үшін қызметтер санаттарын ... ... ... және ... ... мен ... жұмысын қамтамасыз ететін адамдар мемлекеттік қызметкерлер
қатарына жатпайды. Мұндай адамдардың ... ... ... Мемлекеттік қызметте болуға байланысты заңда бірқатар шектеулер
көзделген. Мысалы, мемлекеттік қызметкердің өкілетті органға депутат және
жергілікті өзін-өзі басқару ... мүше ... ... ғылыми
және өзгеде шығармашылық қызметтен ... ... ... ... ... ... оның ... егер күшіндегі заңнамаға
сәйкес өзінің лауазымдық міндеттеріне тікелей жатпайтын болса, ... ... ... ... ... өзі ... ... органда, не өзіне тікелей бағынатын немесе оның бақылауындағы
органда үшінші адамның ісі ... ... ... ... ... ... және ... қамтамсыз етуге арналған
қаражатты, мемлекеттік ... ... ... басқа мақсатқа
пайдалануға; мемлекеттік ... ... ... ... және ... орындауына кедергі келтіретін әрекеттерге, оның ішінде ... өз ... ... ... байланысты азаматтар мен заңды
тұлғалардың қызметін жеке мақсатта пайдалануға құқығы жоқ ... ... ... ... ... 10 ... заңды күшіне енгшен шешімі бойынша әрекеттік қабілеті жоқ ... ... ... деп ... соттың заңды күшіне енген шешімі
бойынша белгілі бір ... ... ... ... ... азаматтар және заңнамада көзделген басқа жағдайларды мемлекеттік
қызметке жіберілмейді.
Күшіндегі заңдарға сәйкес мемлекеттік қызмкер мемлекеттік қызметкер
атқару ... ... ... ... капиталындағы өз үлесін
(акциялар пакетін) және пайдаланғаннан табыс түсетін өзге мүлікті; ... ... ... ... ... басқа мүлікті сенімдік
(доверительное) басқаруға беруі тиіс.
Еңбек құқығының субъектілері болып ... ... ... ... ... Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігін ерекше бөліп ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган – еңбек
қатынастары ... өз ... ... ... ... ... орталық атқарушы орган ретінде ... ... ... ... ... еңбек, халықтың жұмыстылығы, ... ... ... ... атап ... көрсету саласындағы
мемлекеттік стратегияны іске асыру, зейнеткерлік реформаны ... ... ... ... бағыттарын белгілеп, оларды жүзеге асыру, ол
үшін үйлестіру – әдістемелік негіз ... ... ... ... ... ... түзеу, еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру жөнінде
шаралар қарастыру; ... ... ... ету, ... ... ... ... тарту, т.б. жөніндегі заңдардың сақталуына мемлекеттік
бақылау жүргізу.
Өзіне жүктелген міндеттерге сәйкес ... ... ... ... ... әлеуметтік серіктестік жүйесін реттеу
жөнінде ұсыныстар дайындайды және оны жүзеге асыруды, еңбек дауларын шешуге
қатысады; ... ... және бас ... ... ... ... ... құру арқылы жұмысшы күшіне сұранысты және ұсынысты
талдау, ... және ... ... басқару органдарын, республика
Үкіметін еңбек рыногының жайы ... ... ... ... ... бағдарламасын жасайды, онда жұмыс орындарын құру, ... ... ... ... және ... ... жұмыссыздардың жұмысқа тұруына көмектесу, жұмыс жөніндегі
мәліметтердің ақпараттық базасын құру мәселелері қарастырылады.
Еңбек және ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың даму жағдайында кадрлар дайындауға мемлекеттік
тапсырысты ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық бағдарламалар бойынша
ұсыныстарға қарағанда еңбек рыногының ахуалын ескере отырып қосымша ... құру ... ... ... ... бюджет есебінен
қаржыландыратын мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... басқаларына) еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру;
еңбекақы төлеуді тарифтік және ... ... ... бюджет есебінен
қаржыландыратын, мемлекеттік органдарға жатпайтын мемлекеттік мекемелердің
және басқа ұйымдардың қызметкерлері үшін тарифтік ... ... ... ... ... және ... мен
қызметкерлер кәсіптерінің топтастырғышы, т.б. негізінде еңбекті нормалауды
ұйымдастыру, мамандық бойынша талаптарды ... ... ... орын ... ... және ... ... міндеттерді жүзеге асыру үшін
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... ... өз тамалық және басқа
материалдарды сұратып алуға; еңбек, халықтың еңбекпен ... және ... ... ... ... қолдану жөніндегі түсініктеме
беруге; ... ... ... ... ... ... ... шарты мен тәртібін мүдделі министрлікпен ... ... ... мен жасы 18-ге толмаған адамдардың еңбегі
шектелген, еңбектену жағдайы ауыр және ... ... ... ... ... бекітуге құқылы.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ... ... ... ... ... ... еңбекті қорғау жұмыстарын
жүргізуге қойылатын ұйымдық-әдістемелік және жалпытехникалық талаптар
қабылдайды, ... ... ... ... мен ... ... ... анықтамасын, жұмысшылар кәсіптері
мен қызметкерлер лауазымдарының Топтағышын, еңбекті ұйымдастыру, ... оған ақы ... ... нұсқауларды, түсініктемелерді, ұсыныстарды
бекітеді; әлеуметтік- экономикалық және еңбек мәселелері бойынша ... ... ... ... ... және ... ... еңбек, еңбекті қорғау, жұмыспен қамтылу және зейнетақы ... ... ... сақталуына мемлекеттік бақылау жүргізеді; шет елдерден
жұмысшы күшін тартумен, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан шет елдерге
жұмысшы ... ... ... ... ... ... белгіленген
квота мөлшерінде жұмыс берушілерге шет елден жұмысшы күшін тартуға ... ... ... және ... ... қорғау мимнистрлігі өзінің
міндеттері мен өкілеттігі ... ... және ... ... ... ... ... басқаруды жүзеге асыратын орган болып табылады.
Еңбек құқығының субъектілері қатарына басқа да мемлекеттік органдар
жатады. ... ... Ауыл ... ... еңбекті, өртке
қарсы қауіпсіздікті, машина-трактор паркінің ... ... ... бақылау жүргізеді;
Төтенше жағдайлар жөніндегі агенттік өнеркәсіпте жұмыстың қауіпсіз
жүргізілуіне бақылау және қадағалау жасайды, ... ... ... 1999 ... 7 ... ... және қадағалау қызметтерін ретке келтіру туралы”,-
№205 Жарлығымен мемлекеттік бақылау және ... ... оның ... ... ... тек мемлекеттік органдардың жүзеге асыратындығы
белгіленген.
Кәсіптік ...... ... саны ... ... ... ... өздерінің кәсіби мүдделерінің ... ... ... ... ... ... – өз ... сондай-ақ басқа да әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен мүдделерін
білдіру және қорғау, ... ... ... ... одақтардың
құқықтық мәртебесі Қазақстан Республикасы Конституциясында (5, 23 ... ... 9 ... ... одақтары туралы” Қазақстан Республикасының
Заңында, басқа да заң актілерінде анықталған.
Кәсіподақтар еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... ... және олардың қызметінің жалпы құқықтық
тәртібі, құқық субъектілігі, негізгі ... мен ... ... ... асыру кепілдігі Қазақстан ... ... ... заңнаманың жалпы ережелерінен туындайды, екінші жағынан
– кәсіподақтар органдары жүйесінің ... ... ... мәртебесі
және өкілеттігі анықталады, атап айтқанда бастауыш кәсіподақ ұйымдарының,
кәсіподақ комитеттерінің, салалық, аумақтық және ... да ... ... ... ... ... мен ... қоғамдық ұйымдастыру мәселелерімен тікелей байланысты екені көрініп
тұр. Еңбек құқығы субъектілерінің субъективтік құқықтары мен міндеттерінің
көлемі мен ... ... ... және ... ... ... ... құқықтық мәртебе Қазақстан Республикасы Конституциясынан және
еңбек туралы заң актілерінен тікелей туындайтын және ... ... ... түрі үшін ... ... ... субъектілі құқықтар
мен міндеттерді қамтиды. Арнайы ... ... ... ... кейбір түрлерінің ерекшеліктерін сипаттайды. Жалпы және
арнайы құқықтық мәртебенің ... мен ... ... ... және ... ... ... тапқаны.
Еңбек құқықтары субъектілерінің құқықтық мәртебесі оны жүзеге асыру
тетігімен толықтырылды. Еңбектің құқық субъектілігі, статустық және ... мен ... ... ... ... мазмұнына сот құқықтары
мен міндеттерінің жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес (13 бап) ... өзін ... ... деп ... бар және өз ... мен міндеттерін заңға қайшы келмейтін барлық
тәсілдермен ... ... ... мен ... жағдайлардың қалыптасу жағдайында
кәсіподақтардың еңбек құқығының ... ... рөлі ... ... осы ... ғана еңбекті ұйымдастыруды және оның ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты.
Кәсіподақтардың құқықтық мәртебесіне тән бір сипат – оның демократиялық
тәртіпте құрылуы және жұмыс істеуі. ... ... ... Бір ... ... кәсіп шеңберінде құрылатын кәсіподақтар санына
шек қойылмайды. Барлық кәсіпшілік одақтарына (тән) ... ... ... ... өндірістік-салалық принцип бойынша
құрылады. Кәсіподақтардың заң тұлғасы ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Кәсіподақтар өндірістік,
салалық, аумақтық және басқа да принциптер бойынша ерікті өз бірлестіктерін
құруға, бірімен-бірі ... ... ... ... ... бірлесіп
акциялар мен шаралар өткізуге құқылы.
Кәсіподақтар туралы заңнама Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жоқ адамдарға тарайды,
Қазақстан Республикасының республикадан тыс жердегі жұмысқа ... ... ... ... одағын құруға тиым салатын ... бар. ... ... ... ... сәйкес (5
бап) басқа елдердің кәсіпшілік ... ... ... ... ... ... және азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық
ұйымдардың қаржыландыруына жол ... ... ... ішкі шекара,
теміржол әскерлеріндегі, басқа әскери құрамалардағы, ішкі ... ... ... ... ... заңнаманы қолданудың
ерекшеліктері осы құрамалар туралы Заңнамада анықталған.
Кәсіптік одақтарының құқықтық мәртебесінің мәні, оның заң ... ... мен ... ... мынандай құқықтар
берілген:
– мемлекеттік және шаруашылық ... ... ... және ... ... (одақтарымен, ассоцияларымен)
өзара қатынасты өз мүшелерінің құқықтары мен мүдделерін білдіру ... сол ... мен ... ... және ... сол ... ... қорғау үшін сотқа талап қою, онда сол мүдделерді жақтап сөйлеу,
оларға басқа да құқықтық көмек көрсететін қызметтер ашу, ... ... ... ... ... ... келісімдер мен ұжымдық шарттар
жасасу;
– өз қаражаты және сырттан ... ... ... жарғылық
мақсаттарды қаржыландыруға жұмсалатын ақшадан әлеуметтік-экономикалық қор
құру;
– мемлекеттік басқару органдарының кәсіподақ ... ... ... мүдделеріне қысым жасайтын актілеріне сотқа шағым келтіру;
– кәсіподақ мүшелерінің құқықтары мен заңды мүддлеріне ... ... ... ... ... ішінара бұзу не өзгерту жөнінде мемлекеттік
органдарға жүгіну;
– кәсіподақ мүшелерінің құқықтары мен заңды мүдделеріне қысым ... ... ... ... актілерге наразылық келтіру
туралы, кәсіподақтар, еңбекті және қауіпсіздікті қорғау туралы заңнаманы
бұзған адамдарға қатысты іс ... ... ... ... ... ... еңбек, үй-пәтер және зейнеткерлік туралы заңдардың, еңбекті ... ... ... заңнаманың өз мүшелеріне қатысты сақталуына заңда
берілген өкілеттік шегінде қоғамдық ... ... ... ... ... ... ең аз ... бюджетінің табиғи-заттық құрылымы мен құрамын қайта
қарауға, бағаның өсуіне ... ... ... және ... ... ... қатысу;
– өз өкілдері арқылы кәсіпорындарға бару, өз ... ... ... ... ... ... бойынша олардың әлеметтік-экономикалық
құқықтары мен мүдделерін білдіру және қорғау, ... ... ... ... заңда белгіленген тәртіпте жиналыстар, митингілер, көше шерулерін,
қыр көрсету, ереуілдер ұйымдастыру және өткізу;
... ... ... өз ... ... және ... ақпарат құралдары арқылы жариялап отыру;
– меншікті иемдену. Бұл ... ... ... ... ... үй ... ... полиграфия басазына, емдеу
мекемелеріне, демалу, білім беру, мәдениет, спорт, ... ... ... ... мен құрал-жабдықтарға, сондай-ақ кәсіподақтардың өз
көзқарастарына алынған басқа ... ... ... ... және ... қызметін жүзеге асру. Заңдарға сәйкес
кәсіподақтар мен олардың органдары заңды тұлға болып ... Бұл ... ... қызметті жүзеге асыруға, кәсіпорындар, мәдениет, білім
беру, емдеу, спорт, спорттық ... және ... ... ... және ... қоғамдар құруға, бірлескен кәсіпорындар құруға
және олардың жұмысына қатысуға, лотереялар, қайырылымдық ... ... ... қорларын, мәдени-ағарту және әлеуметтік-
экономикалық қорларын құруға, сондай-ақ өз ... мен ... ... ... ... тиым салынбаған өзге де шар-қ ... ... ... ... ... Заңнамасына, жұмыс берушімен ... мен ... ... ... ... өзге де құқықтары
белгілуі мүмкін.
Кәсіподақтардың осы ... ... ... ... өз ... еңбек және әлеуметтік-экономикалық
құқықтары мен мүдделерін білдіретіндігін және қорғайтындығын көреміз.
Қорғау функциясымен қатар кәсіподақтар ... ... ... ... ... ... ... қадағалау, өз өкілеттігіне
қатысты мәселелер бойынша заң ... және заң ... ... ... де ... ... Жоғарыда көрсетілген өкілеттіліктерінен
басқа кәсіподақтар, өз ... ... мен ... ... ... ... ... келмейтін басқа да тәсілдерді пайдалана алады.
Кәсіподақтардың өкілеттігін іске асыру тәртібі ... және ... ... ... ... ... ... Кәсіподақ комиеттінің
өкілеттіктерін белгілеу тәртібін ерекше атап өткен жөн. ... ... ... ... ... ... Заңнамада, кәсіпшілер одақтарының жарғыларында, еңбек ұжымдарының
шешімдерінде, кәсіподақтар мен ... ... ... не ... емес ... ... ... жасалған ұжымдық
шарттарда (егер, еңбек ұжымы өз мүддесін білдіруді кәсіподақ ... ... ... ... еңбек және әлеуметтік-экономикалық құқықтар ... ... ... ... ... жеке ... ... жасағанда заңдық
кеңес береді;
өз мүшелерінің құқықтары мен мүдделерін ... үшін арыз ... ... ... ... ... мүшелерінің атынан жұмыс берушімен кәсіподақ ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
әкімшілік жалпы өндірісті ұйымдастыруды және кәсіпорын қызметін басқаруда
жетекші рөл атқарады.
Кәсіподақтардың бақылау қызметі. ... ... ... ... ... заңдарын сақтау саласында қоғамдық бақылау жүргізеді.
Еңбекті қорғау ... ... ... ... қағидаларының
қатарына жұмыскерлердің, жұмыс берушілердің, қоғамдық ұйымдардың (оның
ішінде кәсіподақтардың), кәсіпорындардың және жеке ... ... ... ... бағытталған қызметін жан-жақты қолдау жатады.
Кәсіподақ жұмыскерлердің меншік иесі, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... оның жүзеге асуына
бақылау жасайды, еңбекті қорғауға қатысты бағдарламалардың, заң және басқа
нормативтік ... ... ... ... өкілдері
өндірістегі жазатайым оқығаларды тергеуге қатысады, еңбекті ... және оны ... ... ұжымдық еңбек шартында көзделген
шаралардың орындалуын тексереді, оның ... ... ... жөнінде ұсыныс жасайды.
Жұмыскерлердің денсаулығы мен өміріне тікелей қауіп төнген ... ... ... толық жойғанда жұмысты тоқтата тұру жайында
ұсыныс жасауға құқылы.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... кезінде алған
жарақатының немесе денсаулығына келген ... ... ... ... қорғау үшін кәсіподақтар сотқа талап-арыз бере алады .Егер еңбек
ұжымының ... ... ... ... оның ... ... кәсіподаққа жүктелсе, онда кәсіподақтар өз мүшелерінің,
сондай-ақ ... ... ... ... мен ... ... ... бақылау жүргізеді. Тексеру жүргізу ... ... өз ... ... орнына баруға және әкімшіліктен
қажетті ақпарат алуға құқылы.
Заң ... және ... ... ... ... ... ... міндеті жөніндегі мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... немесе өкілетті
органдардың ... өз ... ... ... ... ... ... органдар оларды өздері жасайтын жобаларға негіз ретінде
алуға немесе ары ... ... ... ... емес деп тануы тиіс
(“Нормативтік актілер туралы”.- Қазақстан Республикасы Заңының 13-бабы).
Кәсіподақтар комиеттерінің заң ... және ... ... қолдану
қызметіне қатысуының ерекше формасы – жергілікті құқық ... ... ... жұмыс істеуші кейбір топтардың мүдделерін қамтитын, еңбек
жағдайлары жөніндегі жалпы мәселелер бойынша ұжымдық ... ... ... ... ... олар ... ... күшіндегі заңдарда
кездесетін олқылықтардың орнын толтыра алады.
Еңбек жағдайын кәсіподақтардың қатысуымен реттеудің ... бір ...... ... ... дайындалып, сонда жасалатын
ұжымдық шарттарға қарағанда келісімдердің ауқымы кең және оларды қолдануда
ерекшелік бар. ... ... ... және ... ... ... ... Президентінің 1994 жылғы 19 желтоқсандағы
“Әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... туралы”,- қаулысына сәйкес республика деңгейінде жыл сайын
Қазақстан Республикасының Үкіметі, кәсіподақтардың республикалық ... ... ... ... ... ... еңбек және
әлеуметтік-экономикалық мәселелер бойынша Бас ... ... ... ... келісімдерді, тиісінше, мемлекеттік салалық басқару
органдары, кәсіподақтар мен жұмыс ... ... ... және өзара жасайды.
Кәсіподақтардың құқықтық мәртебесінің маңызды элменеттерінің бірі, ол ... ... тек өз ... ғана ... ... ... да ... құқығын бекіту. Мысалы, еңбек ұжымының тапсырмасы бойынша
кәсіподақ, өз органы ... сол ... ... ... ... арадағы
келісімін жасағанда оның ... ... ... ... ... ... және оның ... мүшелерінің құқықтары мен
заңды мүдделерін қорғау мақсатында ... ... ... ... ... жүзеге асырумен және оларды қорғаумен байланысты басқа ... ... Егер ... ... ... ұйымы болса, еңбек
ұжымы атынан олардың қайсысы ... қол ... ... ... ... ... жалпы жиналысында (конференцияда) шешіледі.
Күшіндегі заңнамада Қазақстан Республикасындағы кәсіподақтардың
құқықтарына және ... ... ... ... берілген. Олар
Конституцияда және басқа заң актілерінде көзделген. Кәсіподақтарды құруға
кедергі келтіру, сондай-ақ оның ... ... тұру ... ... кәсіподақтарға берілген құқықтардың сақталуын қамтамасыз етеді,
олардың өз жарғыларында көрсетілген ... ... ... ... ... ... қандай да бір органдарға және ұйымдарға
тікелей немесе жанама бағындыруға, сондай-ақ ... ... ... ... ... кедергі келтіруге бағытталған кез келген
әрекетке тыйым салынады. ... ... ... ... өз ... ... қорғауға байланысты мәселелер жөнінде
ақпарат беруге міндетті (“Кәсіподақтар туралы”,- Қазақстан Республикасының
Заңының 18-бабы).
Сонымен қатар, азаматтарды кәсіподақтарға ... ... ... ... салу заңда ескерілген. Кәсіподақтарға қатыстылығы үшіни
азаматтардың заңда кепілдік ... ... ... ... ... мен ... шектеуге болмайды. ... ... ... оған кіруі немесе одан ... ... ... қызмет бойынша көтерілуіне және ... ... ... тиіс ... ... ... қоғамдық міндеттерді орындау кезінде,
кәсіподақтардың оқуы, кәсіподақтар шақырған құрылтайшыларға (делегацияға),
конференцияларға делегет ретінде, ... ... ... мен
төралқаларының жұмысына қатысқан кездерде оларды жұмыстан босатудың жағдайы
мен оларға еңбекақы төлеу ... ... ... мен ... ... адамдардың, кәсіподақтардың құқықтары мен заңды мүдделерін
бұзғаны үшін заңда жауаптылық ... ... ... ... ... ... пайдаланып кәсіподақтың заңды ... ... ... ... адамның өз қызмет бабын пайдаланып ... ... ... егер бұдан құқықтар мен заңды мүдделер елеулі
бұзылатын болса, белгіленген мөлшерде ... не ... ... не
тұтқындау, не белгіленген тәртіпте бостандығынан айыру ... ... ... Еңбек, қауіпсіздік техникасының ... ... ... ... және ... ... ... ережелерін бұзғаны
үшін; ереуілге қатысуға немесе заңды ереуілге қатысудан бас ... ... ... ... қыр ... шеру өткізуге немесе
оларға қатысуға заңсыз ... ... үшін ... ... ... ... ... жұмыс берушілердің және басқа шаруашылық
жүргізуші субъектілердің міндеттемелері ... ... ... Өз
кезегінде, мемлекет, жұмыс берушілер және басқа шаруашылық ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, өздерінің заңсыз әрекеттері ... ... ... ... ... егер ... ... ынтасымен жүргізілсе, келген залал оның қаражаты есебінен
өндірілді. Жұмыс берушіге, басқа ұйымдар мен ... ... ... ... өзі шеккен шығынды өтеу мөлшері сот арқылы шешіледі (1996
жылғы 8 шілдедегі “Ұжымдық еңбек даулары және ереуілдер ... ... ... 19-бабы).
Жеке және ұжымдық еңбек дауларының жалпы сипаттамасы
Еңбек даулары даулары ретінде қызметкер мен жұмыс ... ... ... ... ... заңдарда қолдану, жаңа
еңбек жағдайларын белгілеу және ... ... ... ... ... келіспеушіліктер танылады.
Еңбек дауларының туындауына әсер ететін ... ... ... ... Бұл ... және ... дауының пәніне қарай еңбек дауларын
келесі түрлерге бөлуге болады.
Субъективтік құрам бойынша, яғни еңбек ... ... ... еңбек даулары жеке және ұжымдық еңбек даулары болып бөлінеді. Жеке
еңбек даулары бұзылған еңбек құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық шартқа және еңбек туралы өзге де
келісімдерге байланысты талаптарын ... ... ... ... ... бойынша туындайды. Жеке еңбек дауларына бір
жағынан қызметкер, екінші жағынан – басшылық қатысады.
Жеке еңбек дауларының пәні ... ... ... да, ... тығыз
байланысты өзге де қатынастар ... ... ... ... ... біліктілікті немесе дәрежені көтеру және т.б. туралы
даулар – бұлардың ... жеке ... ... Жеке ... дауларында нақты
бір қызметкерлердің субъективтік құқықтары мен заңды мүдделері ... ... ... ... ... ... ... дауларына
келесідей анықтама берілген: “ұжымдық еңбек даулары – бұл ... ... ... ... және ... ... ... арасында жалақы төлеу мәселесіне, ұжымдық
шарттар мен келісімдерді бекітуге және ... ... ... ... ... ... және келісімдердің ережелерін
қолдану мәселесіне қатысты туындайтын келіспеушіліктер”.
Ұжымдық еңбек дауларында бүкіл ... ... ... ... ... және қорғалады. Мұндай дауларға бір жағынан – еңбек
ұжымы немесе бірнеше ұйымдардың басшылығы ... ... ... ... ... қатынастардан туындайды:
а) еңбек ұжымының басшылықпен, соның ішінде, ең жоғарғы ... ... ... ... кәсіптік одақтың басшылықпен арасындағы құқықтық қатынастардан;
Ұжымдық еңбек ... – бұл ... ... ... мәселелерге
қатысты туындайтын келіспеушіліктер:
а) еңбектің әлеуметтік-экономикалық жағдайларын және ... ... ... еңбектің жаңа жағдайларын белгілеуге қатысты;
ә) ұжымдық шартты, кесімді бекітуге немесе ... ... ... ... заңдардың талаптарының орындалмауына қатысты;
Еңбек даулары өзінің сипаты (пәні) бойынша талап-апрыздық және талап-
арыз еместік болып бөлінеді.
Талап-арыздың ... ... – бұл ... ... құқықтар мен заңды
мүдделерді қалпына келтіру туралы тиісті ... ... ... ... Көп жағдайда, бұлар жеке еңбек даулары болып
табылады.
Талап-арыздық емес еңбек даулары – бұл заңдармен ... ... ... де ... құқықтық актілермен реттелмеген еңбек жағдайын өзгерту
немесе еңбектің жаңа жағдайларын ... ... ... ... ... және ... ... уәкілетті органы шешеді, яғни бұл даулар
соттан тыс ... ... ... емес ... жеке де, ... ... болуы мүмкін.
Көп жағдайда ұжымдық еңбек даулары талап-арыздық емес сипатқа ие ... ... ... ... ... қарастырылады.
Еңбек дауларының себептері:
Еңбек дауларының себептері: болып дауласушы ... ... ... ... ... ... ... Бұлар:
а) жеке сананың қоғамдық санадан қалып қоюы. Басшылардың бойынан бұл
жалданбалы ... ... мен ... ... және т.б. ... табады. Мұндай сипаттағы себептерге
басшылықтың өндірістік көрсеткіштерге жету үшін қызметкерлердің құқықтары
мен ... ... да ... бұл ... ... бұзудан, жұмысқа себепсіз келмеуден,
еңбекке немқұрайлылықпен қараудан, өндірістік ақаулар жіберуден ... ... ... бұл ... ... ... ... өз
қызметіне сай емес жоғары жалақы талап етуден көрініс табады;
ә) құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... ... ... де ... туралы заңдарды білмеуі немесе нашар
білуі.
Егер жұмыс беруші еңбек ... ... ... ... ... ... ол
өзінің білімсіздігінің нәтижесінде еңбек туралы заңдардың бұзылуына жол
береді, яғни, қызметкерді жұмыстан ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстар ұйымдастыруды және т.б. еңбек туралы
заңдарды бұза отырып жүзеге асырады.
Еңбек дауларын қарастыратын ... ... ... ... дауларын қарастыратын органдарға мыналар жатады.
– басшылық және ... ... ... жеке ... ... ... туралы);
– келісім комиссиялары (тараптың келісімі бойынша);
... ... және ... ... ... және
жұмыстың жағдайларын өзгертуге және жаңа жағдайларды ... ... және өзге де ... ... және ... байланысты);
– жоғары тұрған ұйым;
– сот.
Органның құзыреті – бұл органның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... жиынтығы;
Органның құзіретіне оның еңбек дауын өз қарауына алу ... да, ... ... ... де және ... ... құқығы да жатады.
Ведомстволық – бұл нақты бір еңбек дауының қандай уәкілетті органда
қарастырылатынын анықтау. Ол еңбек дауының ... тобы ... ... ... және ... бойынша (еңбек жағдайын белгілеу және қолдану)
анықталады. Әрбір орган тек өзіне ... ... ... ... Сол себепті, еңбек дауын ... ... ... қай ... ... ... ... беруді анықтап алған жөн.
Жеке еңбек дауларын қарастырудың тәртібі
Жеке ... ... – бұл ... беруші мен қызметкер арасындағы еңбек
саласындағы келіспеушіліктердің ең жиі ... ... ... даулары келесі түрлерге бөлінеді:
– жалақы мәселесіне қатысты даулар;
– кепілдіктер мен өтемақы мәселесіне ... ... ... ... ... ... даулар;
– жұмыс уақытына байланысты даулар;
– демалыс мәселесіне қатысты даулар;
– еңбекті қорғау мәселесіне қатысты ... ... ... ... ... даулар;
– еңбек тәртібі және тәртіптік жазаларға қатысты даулар;
– қызметкерлердің өздері келтірген зияны үшін ... ... ... ... ... не тараптардың келісімі бойынша, не сот тәртібімен
қарастырылады және шешіледі.
Еңбек дауын қарастыратын органның түріне қарай ... ... ... ... ... ... ... атауға болады:
а) жалпы тәртіп, бұл кезде еңбек дауы келісім комиссиясында немесе
сотта қарастырылуы мүмкін.
ә) ерекше тәртіп, бұл ... ... ... бір ... ... ... ережелерге сәйкес қарастырылады.Жеке еңбек
дауының пәні болып қызметкерлердің құқықтары мен ... ... ... ... ... ұйымның кем дегенде 15
қызметкерінен құрылған жалпы жиналысымен сайланады. Келісім ... өз ... ... ... Бұл ... уақытша
мүшелер болмайды. Көп дауыс жинаған өкілдер келісім комиссиясының құрамына
сайланған деп саналады.
Жұмыс ... ... ұйым ... ... ... заңды мүдделері мен құқықтары бұзылды деп санаған қызметкер өз
құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылғаны туралы білген күнен бастап үш ... ... ... ... ... ... ... қабылданған
өтініштер міндетті түрде тіркеуден өтуі тиіс. Келісім комиссиясы ... ... ... үш күн ... ... қарастырады. Еңбек дауы
міндетті түрде өтініш беруші мен басшылық өкілінің қатысуымен қарастырылуы
тиіс. Дауды өтініш ... ... ... ... тек ... өтінішінің негізінде жол беріледі. Сотқа берілген жеке еңбек
дауларының басым көпшілігі қызметкердің ... ... ... ... ... ... қызметкердің өтініші бойынша:
– жұмысқа қайта алу туралы;
– жұмыстан босатудың себебін және күнін өзгерту туралы;
– амалсыздан жұмыссыз жүрген немесе жалақысы ... ... ... үшін ақы ... ... басшылықтың өтініші бойынша:
– қызметкердің ұйымға келтірген материалдық зиянын өтету туралы;
б) ... ... ... алудан бас тарту туралы даулар:
– басқа ұйымнан ауысу ... ... ... ... ... әйелдерді және жас балалы аналарды;
– мүгедектерді және т.б.
Ұжымдық еңбек дауларын қарастырудың тәртібі
Ұжымдық еңбек дауларының пәні болып қызметкерлер ұжымы мен жұмыс
Берушінің ... ... ... ... ... мен ... табылады. Жалпы алғанда, мынандай келіспеушіліктер
орын алуы мүмкін:
а) ұйымда еңбектің әлеуметтік-экономикалық жағдайларын өзгерту немесе
жаңа жағдайларды белгілеу;
ә) ұжымдық ... ... және ... ... ... талаптары өз өкілеттіліктерін өкілдері арқылы
жүзеге асырады.
Қызметкерлердің өкілдері ретінде кәсіптік ... ... ... ... ұйым ... ... құрылған қоғамдық
органдар, филалдар, өкілдіктер танылады.
Жұмыс берушінің өкілдері ретінде ұйым басшылары ... ... ... өзге де ... тұлғалар, жұмыс берушілердің
бірлестіктері немесе жұмыс берушінің өзге де ... ... ... ... ... шешу келесі кезеңдерден тұрады:
– бірінші кезең – талаптар қою;
– екінші кезең – ... ... ... үшінші кезең – дауды келісім комиссиясының қарауы;
– төртінші кезең – ұжымдық ... ... ... ... шешу;
– бесінші кезең – ұжымдық еңбек дауларын еңбек арбитражында қарау.
Талаптар қою. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және өзгерту, ұжымдық еңбек шарттарын және қызметкерлер мен
жұмыс берушінің арасындағы өзге де ... ... мен ... ... ... ... ... қарауы
Бұл кезеңде жұмыс беруші еңбек ұжымының талаптарын оларды қабылдаған
күннен бастап үш жұмыс күнінде қарауға және даудың мәні ... ... ... ал ... келе ... ... аталған мерзім ішінде
дауды одан әрі қарастыру үшін өз ... ... ... ... ... ... ... ұжымына жазбаша түрде ұсынуға міндетті.
Дауды келісім комиссиясының қарауы
Егер жұмыс берушінің шешімі еңбек ұжымын қанағаттандырмаса, ... дауы ... ... ... комиссиясының қарауына өтеді.
Келісім комиссиясы жұмыс беруші өз шешімін ... ... ... ... ... үш күн ... ... өкілдері
арасынан тең негізде құрылады.
Жұмыс берушіге келісім комиссиясының жұмысы үшін қажетті жағдайлар
жасау міндеті жүктеледі, ... ... ... ... ... ... орнымен, кеңсе ... ... ... ... және т.б. ... ... міндетті.
Келісім комиссиясы құрылған күннен бастап күнтізбелік жеті күн ішінде
еңбек ұжымының талабын қарайды.
Ұжымдық ... ... ... ... ... арбитражы нақты бір ұжымдықеңбек дауын шешу үшін ... Оны ... ... ... ... күнтізбелік бес күн ішінде
әлеуметтік-еңбек қатынастарын ... ... ... ... үшжақты комиссияның қатысуымен құрайды.
Еңбек арбитражының құрамына кәсіптік одақтардың, еңбек ... ... ... және өзге де ... ... ... төрағасы тараптардың келісімімен тағайындалады.
Еңбек арбитражын тараптардың талаптары мен ұсыныстарын қарастырады,
сонымен қатар, қажетті құжаттар мен ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік билік органдары мен жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының орын алуы ... ... ... ... ... ... ... еңбек дауын шешудің оңтайлы жолын қарастырады.
Ұжымдық еңбек дауын делдалдың көмегімен шешу.
Ұжымдық еңбек дауын делдалдың ... ... ... ... келісіміне негізделе отырып делдалдың өзі анықтайды.
Құзыретті мемлекеттік органдар және лауазымды тұлғалар, министрліктер
және органдары, ... ... ... ... ... ... және
тараптар үшін беделді өзге де органдар өз бастамасымен делдалдықты ұсына
алады.
Тараптардың ұжымдық еңбек дауы ... ... ... ... ... ... кез келген кезеңде келісімге келген
жағдайда, ... ... ... да ... ал ... ... ретінде тараптардың арасындағы келісімнің жағдайлары
саналады.
Егер алдын ала ереуіл жарияланған болса, ... ... шешу ... ... ... тоқтатылуына әкеледі.
Қызметкерлердің ұжымдық еңбек дауын шешуге қатысты кепілдіктері
Заңдарда ұжымдық еңбек дауын қарау және шешу процедураларына қатысушы
қызметкерлерге қатысты ... бір ... ... ... келісім комиссиясының мүшелері, делдал, еңбек
арбитрлары, ұжымдық еңбек дауын шешуге ... ... ... ... бір жыл ... үш ай ... аспайтын орташа жалақысы
сақтала отырып, негізгі жұмысынан босатылады.
Егер ұжымдық ... ... ... ... органдары тараптарды келісімге
келтіре алмаса немесе жұмыс беруші бітімгершілік ... ... не ... орындамаса, қызметкерлер жиналыстар, ... ... ... ... ... ... ... құлдырауы, жалақы
деңгейінің төмендеуі, жалақыны уақытылы төлемеу, еңбек заңдарын бұзу және
т.б. табылады.
Ереуілді ... ... ... ... ... ... қабылданады
және бұл осы еңбек ұжымы мүшелерінің кем дегенде үштен екісі дауыс берсе
шешім ... деп ... ... ... ... ... істейтін қызметкерлердің
тиісті салада немесе аумақта жұмыс істейтін қызметкерлер санының жартысынан
көбін құраса, ереуіл салалық немесе аумақтық деп ... ... ... ... ... жариялайтын күнге дейін он бес
күннен кешіктірмей ... ... және ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы, ... мен ... ... ... ... ... Республикасының “Еңбек кодекс”,-15.05.2007.ж. юрист.2008
3. «Кәсіби одақтар туралы» Қазақстан Республикасының заңы 9 сәуір 1993 ж.
№2107.- /Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 2007ж.
4. «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының заңы 23 ... ... ... 6 ... 1999ж.; ... ... ... 170.
5. «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының заңы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
заңы 20 наурыз 2001ж.- //Ведомости парламента РК, 2001ж, №8, ст 57.
7. «Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері ... ... ... 1998ж.- // ... ... РК, 1998ж, №2-3, ... Республикасының заңына өзгертулер мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңы 13 желтоқсан
2001ж.
9. Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және қаржыландыру тәртібі. Қазақстан
Республикасының Үкіметінің ... ... 19 ... ... - ... РК, 2001ж, №23, ... ... Республикасының Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы
«Банкроттық салдарынан ... ... ... ... ... ... денсаулығына келтірілген зиянды өтеу ... ... ... (22 қараша 2005ж).
Арнайы әдебиеттер
1. Абжанов К.А. Трудовой договор по советскому праву.-М.,1964.
2. Абайдельдинов Е.М. Соотношение международного и национального ... ... ... становления приоритетности).- Алмлты:
Казак университет, 2002.
3. Абайдельдинов Т.М. Содержание специальной трудовой правоспособности. -
//Вестник КазГУ, серия юридическая, 1993, № ... ... Т.М. О ... некоторых принципов трудового права :
вопросы теории. - // Человек и право, 2001,№4.
5. Абайдельдинов Т.М. О ... ... ... и ... ... - ... ... серия юридическая, 2000,
№2(15).
6. Абайдельдинов Т.М. О международных договорных и иных обязательствах
Республики Казахстан. - //Вестник КазГУ, ... ... 2000, ... ... Н.О работающих собственниках. - // ... ... 1999, ... ... С., ... Р. ... ... оплаты труда. - // Труд
в Казахстане. Проблемы. Факты. ... 1999, № ... ... С.Принципы государственного регулирования заработной платы в
условиях переходной ... - // Труд в ... 2000, № ... ... С. ... ... ... в Республике Казахстан: ТОО
«Баспа», 2001.
11. Галева Н.В. Право на продвижение по службе государственных ... // ... ... слушателей третьего Международного Летнего
Юридического университета ... ... ... ТОО «Аян
Эдет»,1999.
12. Димитрова С.А Прововые проблемы труда и занятости населения. – Алматы.
Жеты Жаргы,1997.
13. Довгерт С.А. ... ... ... ... ... граждан.-
//Государство и право, 1995,№5.
14. Жумагулов Б.Т. Правовое ... ... ... ... в Республике Казахстан. Автореф. Дисс.
Канд.уч.степ. – Алматы, 2002.
15. ... С. А. ... ... ... ... ... ... опыта. - // Государство и право, 1995, № 3.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті бюджеттің экономикалық ролі69 бет
Қазақстандағы нарықтың даму тарихы17 бет
Азаматтық - құқықтық қатынастар15 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Ақша теориясы, түрлері, даму кезеңдері қызметі26 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Еңбек құқығы жайлы5 бет
Еңбек құқығы қатынастары23 бет
Еңбек құқығы қатынастарының субъектілері: түсінігі, топтары69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь