Банктік тәуекелдер түрлері және оларды басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Банктік тәуекелдер түрлері және оларды басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
2 БАНК ІСІНДЕГІ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.1 Kaspi bank.інің несиелік тәуекелдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.2 Тәуекелдерді бағалау картасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3 БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҚЫЛАУДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ХЕДЖЕРЛЕУ ҚҰРАЛДАРЫН ҚОЛДАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Қазақстанның қаржы жүйесінің тұрақтылығы банк саласы қызметінің сенімділігіне көп байланысты. Бірақ банкілер өткізетін операциялар тәуекелдікпен жүргізіледі.
Тәуекел гректің «ridskon», «ridsa», италянның «risiko» және француздың тілінде «risqué» қазақша қауіп, қатер деген мағына береді. Ал латынша rescum сөзінің аудармасы болжанбайтын, қауіпті немесе бүлдіретін нәрселердің бірін білдіреді.
Тәуекел- кез келген өндірушінің, соның ішінде банктің болжаусыз қолайсыз жағдайлардың салдарынан зиян шегуін сипаттайды.
Тәуекел деп- банк қызметінің операциясын өткізу жөніндегі қабылданған шешімі кезіндегі болжанған нәтижелерден теріс жағына ауытқу мүмкіндіктерін түсінеміз. Тәуекел пайданы жоғалтуға, едәуір шығындарға, ресурстық базалардың қысқаруына, өтімділіктен айырылуына, тіпті қиынырақ жағдайда банкроттыққа алып келуі мүмкін, банкіге қолайсыз сыртқы және ішкі жағдайлардың әсер етуі мен жиналуының ықтималдығымен көрінеді.
Тәуекелдерді қабылдау- банк қызметінің негізі. Банк ісінде тәуекел- белгілі бір банктік операцияларды жүзеге асыру нәтижесінде қосымша шығын жұмсау салдарынан пайда алмау немесе өзінің ресурстарының бір бөлігін жоғалту қауіпін білдіреді. Қабылданған шешімдер парасатты, басқаруға келетін және қаржылық мүмкіндіктер мен құзыры шегінде болатын болса ғана банкілер табысқа жетеді. Активтер қаржылардың қандай да болсын сыртқа кетуін,шығыстар мен зияндарды жаба алатындай жеткілікті өтімді болуы керек.
Тәуекел банктің берген несиелері бойынша төлемсіздік туындаған жағдайларда, ресурстық базасы жеткіліксіз болғанда, жалпы міндеттемелері бойынша жауап беру мүмкіндігі азайған жағдайларда пайдасынан айырылып қалу ықтималдығын бейнелейді. Дей тұрғанымен, қаншалықты тәуекел деңгейі төмен болса, соғұрлым банктің жоғары мөлшерде пайда табуы да мүмкін емес болады. Сондықтан да кез келген кәсіпкер, соның ішінде банк менеджерлері басқару шешімдерін қабылдау барысында табыс пен тәуекел деңгейінің оңтайлы қатынасына мән беруге тиіс.
Банк ісінің негізгі мағынасы мен рөлі- салымдарды жию және тартылған қаржының сенімділігін қамтамасыз ету (бастысы-депозиттер) және парасатты саясат арқылы бұл қаржыны епті қолдану болатын болса, қалған барлық қызмет түрлері екінші кезекте болады. Осыған сүйене отырып, банкіде әрдайым салымшылардың қаржыларын алғысы келетін тілектерін, займшылардың қажетті деңгейде қолданғысы келетін көкейкесті талаптарын қамтамасыз ететіндей жеткілікті қаржы болу керек. Сонымен, клиенттер де (салымшылар), реттеуші органдар да банкіге салынған қаржы қажетті ликвидтік деңгейі мен тәуекелді әртараптандыру деңгейінің арқасында сақталынады және қолда болады, қандай да коммерциялық қызметтің ажырамас бөлігі болып табылатын тәуекел банк үшін ең төменгі деңгейде болуы керек деген екі негізгі жорамалға сүйенеді.
1. Шелекбай Ә.Д., Әлмереков Н.А., Банк ісіндегі тәуекел- менеджмент.-Алматы: Экономика, 2007. 208 бет.
2. Мақыш С.Б., Банк ісі.-Алматы, ИздатМаркет, 2007.-471б.
3. Ред. басқ. Ғ.С.Сейітқасымов, Ақша, Несие, Банктер.-Алматы,Экономика, 2006.-480б.
4. Шаяхметова К.О., Банктік тәуекелдер.-Алматы.2004.
5. Управление банковскими рисками через фьючерсное хеджирование // Деньги и кредит №10.-2007, 22-26 бб.
6. Банктік тәуекелдерді реттеу // Қаржылық менеджмент №4.-2008, 35-45 бб.
7. VAR әдіснамасы көмегімен банктік несие тәуекелін өлшеу// ҚазҰУ хабаршысы №2.-2009, 101-104 бб.
8. Көшенова Б. «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы» Қазақстан А. Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары.-Алматы, Экономика,2000.
9. Стратегия управления банковскими рисками и факторы, влияющие на ее выбор // Финансы Казакстана . №2.- 2005. 26-31 бб.
10. Управление кредитными рисками банка// Деньги и кредит №5.-2008, 19-31с.
11. www.nationalbank.kz
12. Банктік тәуекелдер және оларды басқару//Бухгалтерлер мектебі №3.-2009, 5-7бб.
13. Банковские риски в Казакстане//Банки Казакстана №8.-2007, 13-20с.
14. www.bankcaspian.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………..........................................................
...............3
1 ... ... ... ... тәуекелдер түрлері және оларды басқару ……………………..........5
2 БАНК ... ... Kaspi ... ... Тәуекелдерді ... ... ... ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҚЫЛАУДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... банк ... қызметінің
сенімділігіне көп байланысты. Бірақ банкілер өткізетін ... ... ... ... ... ... ... және француздың
тілінде «risqué» қазақша қауіп, қатер деген мағына береді. Ал латынша
rescum ... ... ... қауіпті немесе бүлдіретін
нәрселердің бірін ... кез ... ... ... ... ... болжаусыз
қолайсыз жағдайлардың салдарынан зиян шегуін сипаттайды.
Тәуекел деп- банк қызметінің операциясын ... ... ... ... болжанған нәтижелерден теріс жағына ауытқу мүмкіндіктерін
түсінеміз. Тәуекел пайданы жоғалтуға, ... ... ... ... ... ... тіпті қиынырақ жағдайда
банкроттыққа алып келуі мүмкін, банкіге ... ... және ... әсер етуі мен ... ... ... ... банк қызметінің негізі. Банк ісінде тәуекел-
белгілі бір банктік операцияларды жүзеге асыру нәтижесінде қосымша ... ... ... ... ... өзінің ресурстарының бір бөлігін
жоғалту қауіпін білдіреді. Қабылданған шешімдер парасатты, ... және ... ... мен ... шегінде болатын болса ғана
банкілер табысқа жетеді. Активтер қаржылардың қандай да ... ... мен ... жаба алатындай жеткілікті өтімді болуы керек.
Тәуекел банктің берген несиелері бойынша төлемсіздік ... ... ... жеткіліксіз болғанда, жалпы міндеттемелері
бойынша жауап беру мүмкіндігі азайған жағдайларда пайдасынан айырылып қалу
ықтималдығын бейнелейді. Дей ... ... ... ... ... ... ... жоғары мөлшерде пайда табуы да мүмкін емес болады.
Сондықтан да кез келген кәсіпкер, соның ... банк ... ... ... барысында табыс пен тәуекел деңгейінің оңтайлы
қатынасына мән беруге тиіс.
Банк ісінің ... ... мен ... салымдарды жию және тартылған
қаржының сенімділігін қамтамасыз ету ... және ... ... бұл ... епті ... болатын болса, қалған барлық қызмет
түрлері екінші ... ... ... ... ... ... әрдайым
салымшылардың қаржыларын алғысы келетін тілектерін, займшылардың қажетті
деңгейде қолданғысы келетін ... ... ... ... ... болу ... Сонымен, клиенттер де (салымшылар), реттеуші
органдар да банкіге салынған қаржы қажетті ликвидтік деңгейі мен тәуекелді
әртараптандыру деңгейінің ... ... және ... ... қандай
да коммерциялық қызметтің ажырамас бөлігі болып табылатын тәуекел банк үшін
ең төменгі деңгейде болуы керек ... екі ... ... сүйенеді.
Қызмет барысында банкілер пайда болу орны мен уақыты ... ... ... ... экономикалық орта, коньюктурамен
байланысты) және эндогенді (ішкі, яғни банктің ... қате ... ... факторлар жиынтығы бойынша ажыратылып, қиюласу деңгейіне
әсер ететін, соған сәйкес оларды суреттеу мен ... ... ... ететін тәуекелдің алуан түрімен кездеседі. Сонымен қатар тәуекелдің
барлық түрі бір- бірімен байланысты және олар банк ... ... ... қосылып әсер етеді.
Халықаралық тәжірибеде тәуекелді басқару- негізгі тәуекелді ... ... ... ... және ... ... ... төрт
элементтен тұратын процесс. Тәуекелді басқару жүйесі ... банк ... ... ... ... ... ... бақылауды және
ізін бағуды қамтамасыз етеді және де ... осы ... ... ... ... болуын қарастырады.
Банкілік тәуекелдерді басқару мен бақылаудың әлемдік тәжірибесін
зерттеу; әр түрлі мемлекетте оларды дамытудың ... ... ... ... ... ... жолдарын айқындау; банкінің кредиттері,
депозиттері, басқа да міндеттемелері мен меншікті капиталдарының арасындағы
оңтайлы арақатынасын сақтау өте ... ... ... ... БАСҚАРУ
Банктік тәуекелдер түрлері және оларды басқару олардың ... ... ... тәуекелдер санатына жатады, бірақ
оның өзіндік ерекшелігі бар. ... ... ... немесе қаржы
операцияларының жұмысы алғаш басталғанда немесе мәміле жасалған кезеңде
тиімділігі толық белгісіз болатындықтан ... ... ... ... пен ... ... ... салдары болып табылатын қандай
да болмасын өзгерістер тәуекелдің көзі болады.
Банкілік операцияларды басқару дегеніміз- іс жүзінде банкілік ... ... ... ... функциясы банк қызметінің барлық бағытын қамтиды.
Қаржы тәуекелінің бірқатары активті операцияларымен, бірінші ... және ... ... байланысты. Депозиттерге, құнды
қағаздарға қаржы ... ... де ... ... ... бір мезетте активті және пассивті операцияларды іске ... ... ... ... ... және ... әсерін
шектеуге ерекше қарауды керек етеді. Сондықтан да тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... мәселе тәуекелді басқарудың ерекше жүйелерін жасау ... ... ... және ол ... ... да ... бөлімдерінің қызметін
қамтуы керек. [1, 5 бет]
Банкілік ... ... ... ұсынылуы мен нашар
менеджент нәтижесінде пайда болатын тәуекел екендігімен келісеміз.
Банктік тәуекелді жіктеу ... ... ... ... әсер ету және қызмет ету аясы
2. Банк клиенттерінің құрамы
3. ... ... ... ... банктердің түрі
Әсер ету мен қызмет ету аясына байланысты банктік тәуекелдер сыртқы
және ішкі деп ... ... ... қызметіне байланыссыз туындайтын
тәуекелдер жатқызылады. Олар экономикалық, құқықтық, қаржылық және ... ... ... бұл ... ... ... байланысты, мемлекеттік
билік органдары қызметтерінің тұрақсыздығы (мысалы, үкіметтің тез ауысуы,
басқару және саяси режимнің өзгеруі), үкіметтің ... және ... ... дұрыс жүргізбеуі (ұлтшылдандыру, жекешелендіру, т.б.),
этникалық және аймақтық мәселелер, әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... және ... да нормативтік
шектеулер (мысалы экспортты және импортты шектеу, шетел банктері қызметін
лицензиялау, шетел инвестицияларын ... Бұл ... ... ... берілмеген жағдайда және біліксіз құқықтық кеңестер ... қате ... ... активтердің құны төмен, ... ... ... көп ... ... ... Мұндай жағдайға ұшыраған банкілер үшін де сот ... ... мен ... ... ... мүмкін. Банкілік заңдылықтардағы
өзгерістер де банк қызметіне әсер етеді.
Экономикалық:
... ... ... экономикалық құндылықтар
экономикалық саясатпен байланысты, ЖҰӨ өсуі ұзақ ... ... ... ... болуы, экспорттан түсетін
табыстың азаюы;
• Қаржылық тәуекелдер- ақша- несие жүйесінің дағдарысы, ... ... күрт ... ... қарызды өтеу көлемінің төмендеуі,
сыртқы қарызға жаппай мораторий, трансфертті тәуекел, елде несие
мен ... ... ... ... үшін ... мөлшерде шетел
валютасының болмауы, ... ... ... ... ... жаңа экономикалық нормативтер, салықтар,
алымдар, баждар, ... мен ... ... ... қызметіне байланысты тәуекелдер ішкі тәуекелдер деп
аталады. Ішкі тәуекелдер келесідей болып бөлінеді:
- банк ... ... ... валюталық, нарықтық,
лизингтік, кассалық, есеп айырысушылық, ... шот ... ... және ... банк ... байланысты (салым және депозит бойынша,
банкаралық несиелерді тату ... және ... банк ... ... мен ... ... сапасымен
байланысты (пайыздық тәуекел, өтімділік тәуекелі, ... ... ... тәуекелі, банк капиталының
жеткізікіліксіздік тәуекелі);
- ... ... ... асыру тәуекелімен байланысты
(операциондық, технологиялық тәуекелділік, жаңа ... ... ... ... ... ... операциялар есебінің сипаттамасы тәуекелдерді мынадай түрлерге
жіктеуді ұсынады: баланстық және ... тыс ... ... және ... ... ... тәуекелдер.
Бірақ айта кететін жайт, баланстық операциялар бойынша пайда ... ... ... тыс ... ... баланс тәуекеліне келесілер жатады:
- несиелік тәуекел (негізгі ссуда ... ... ... ... ... ... ... бойынша пайыздың алынбау
тәуекелі);
- өтімділік ... ... өз ... ... ... ... ... бұзу тәуекелі);
- капитал құрылымының тәуекелі (капитал жеткіліктілік
нормативінің банк ... ... оның ... рационалды емес ұйымдастыру тәуекелі).
Соңғысы банктің қосымша капиталы (несиелік тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... және ... капиталынан асып түскенде пайда болады.
Баланстан тыс тәуекелдер банктің ... ... ... ... ... ... кепілдер бойынша;
- шығарылған бағалы қағаздар, бағалы қағаздармен жасалған
келісім- шарт бойынша;
- несиелік ... ... ... мәмілеге отыру бойынша.
Сонымен қатар, банктік тәуекелдер деңгейі ... және ... ... және ... ... ... асырған кезде
пайда болуы мүмкін.
Өтімділік тәуекелі және оны басқару
Қажетті көлемде ... ... бар, ... ... ... ... ... төлеу қабілетінің көрсеткіштері мен ... ... ... ... сапалы көрсеткіштері бар банк
сенімді болып саналады.
Қаржы басқаруында тәуекел- кірістілік байланыстылық тұжырымдамасының
маңызы өте зор. ... ... үшін ... ... ... ... келеді. Бірақ нормативтік актілер банкілердің тіпті жоғары ... ... ... өте ... тәуекелдерге баруына шектеу салады.
Көптеген шектеулердің болуына да ... ... өсуі мен ... ... тура ... Бір ... банкілер коммерциялық кәсіпорын
ретінде жоғары (максималды) табыс табуға ұмтылады. ... олар ... ... ... бағыттауға тырысады. Жоғары тәуекелді
операциялар жоғары түсімді болып табылады. Екінші бір жағынан алғанда, банк
қауіпсіздік ұмтылуы керек. Банкілер үшін ... ... ... ... ... ... ... тура мағынасында жүзеге асыру,
сату, материалдық құндылықтар мен басқа да қаржы түрлерін ақша ... ... ... ... Енді бір ... ... ... мекеменің өзінің қысқа мерзімдік ... ... О.В. ... ... ... ... қысқа мерзімдік
міндеттемелерін төлеуі- деп жазады. Оның пікірі бойынша, банк осы ... ... ... қабілеттімен ерекшеленеді. Осыған ұқсас көзқарасты
И.Т. Балабанов та ұстанады. Ол «Банкінің өтімділігі дегеніміз- оның ... тез ... жабу ... деп ... Ағымдағы активтерді жүзеге
асыру, яғни, оларды қолма- қол ақшаға ... ... ... қысқа
мерзімдік міндеттерін атқара алса, субъект болып ... Бұл ... ... ... қабілеттіліктің бір тұжырымына жақын. Айырмашылығы-
қолданылатын көрсеткіштер мен есептеудің тәсілдерінде.
Өтімділік ... ... кез ... ... ... ... ... қанағаттандыру мүмкіндігі, яғни барлық кредит
берушілер мен ... ... ... ... ... бере алу
мүмкіндігі. Тіпті жалпылама мағынада алғанда, өтімділік тәуекелі ... ... ... ... ... ... ... Нағыз керек сәтте
парасатты баға бойынша алынған қаражатқа қол жеткізе алса,ибанк өтімді
болып саналады. Бұл ... ... ... ... қоры бар, я
болмаса ол займдарды ... ... сату ... сол ... таба ... сөз.
Өтімділікті дұрыс бағалау және оны тиімді басқару кредиттік ұйымдардың
қызметінің неғұрлым маңызды мәселелерінің біріне ... ... ... ... өтімділікті нашар басқарудың салдарынан немесе
оның активтерінің сапасының күрт төмендеуінен, алаяқтық мысалдарындағы
сияқты басқа да ішкі ... ... ғана ... сонымен қатар
кредит беруші ұйымдарға деген жалпы сенімнің ... ... да ... ... ... қандай да болмасын нақты себептен шыққан дағдарыс
пайда болса да, өтімділіктің тап өзі ғана ... ... шешу ... ... ... ... айқындайды.
Нарықтың белгісіздік жағдайында ақша қаражатын ... және ... ... ... ... іске ... ... шығын
тәуекелі немесе тіпті шығынсыз- ақ тез әрі жеңіл түрде ... ... ... ... форма түріндегі қаржы қажеттілігін тудырады.
Өзінің сенімділігін сақтау үшін клиенттің қаржылық жағдайы ... ... ... және ... ... дәрежесіне байланысты
болуы мүмкін, болжанбаған жағдайлар үшін белгілі мөлшерде өтімділік қаржысы
болу керек. Өтімділік резерв іс ... ... да ... ойда болмаған
қаржы мұқтаждықтарын қанағаттандыру (кредит және инвестициялау бойынша
тиімді келісім жасау; кредитке деген ... және ойда ... ... ... төлеу, салымдарды аяқ астынан алғанда қаржының орнын
толтыру және т.б.) үшін қажет.
Қысқа ... ... ... ... ұзақ ... трансформациялау банкінің пайда табуының негізгі тәсілі болып
қызмет ететіні белгілі. Егер де банк ... мен ... ... сәйкеспеу деңгейін көтеріп жіберсе, ол өтімділік мәселесімен бетпе-
бет келуі мүмкін. Ол ... ең ... ... ... көрінсе де, банкіні ақша
рыногынан ... ... ... ... ... мен ... мерзімі
бойынша күрт сәйкес келмесе ... ... ... ... кетуі
мүмкін.
Өтімділік қаржыға деген сұранымның пайда болу себебінің бірі банкінің
басқа банкілерден немесе ... ... ... ... ... ... өтеу болып табылады. Сонымен қатар жеке табыс салығы мен
банкінің ... ... ... ... төлеу де тез арада іске
айналдыратын қаржыға деген сұранымды өсіреді.
Жұмыс ... ... ... тәуекелі құндық және сандық
құраушылары бар екенін көрсетті. Баға құраушы ... ... ... және ... ... мүмкін пайыздық мөлшерлемемен келісім
жасалады. Сандық құраушы сатуға ... ... ... ... ... ... ... алатын мүмкіндіктердің болуымен айқындалады.
Өтімділікті басқаруда уақытша сипаттардың шешуші мәні бар. Сондықтан
өздерінің тәжірибелік қызметінде коммерциялық банкілер ... ... ... ... ... ... жеке ... өтімділіктің тәуекелі- банк ресурстардың жетіспеушілігін
сезініп, сол себепті клиенттердің талаптарын орындай алмау ... ... күн ... ... ... ... жоспарда өтімділікті басқару
банкінің ақша қаражатын басқаруына байланысты ... Бұл ... ... ... ... және ... ... мен қаражатты алу
арасында белгісіздік бар. Банк қаражаттың күн ... ... 100 ... ... алмайды.
Алайда тәжірибе лездік өтімділікті басқару ғылымға қарағанда өнерге
жақынырақ деуге болады. Ол ... бір ... ... ... ішкі ... көп байланысты.
Орта мерзімді өтімділік тәуекел- активтерді сату арқылы я ... ... ... ... ... ... баға бойынша ақша қаражатын алудағы
банк қиындықтары ... ... ... ... тәуекелі. Орта
мерзімді өтімділік тәуекелі банк ... әсер ... ... ... активтерді оңтайлы бағабойынша айырбастау (конвертациялау) жолдары
арқылы жеткілікті қаражат таба алмаған кезеңде ... ... ... ... азаюын теңгеруге қабілетсіздігі нәтижесінде туындайды.
Өтімділікті қысқа ... ... орта ... ... ... ... шешуді талап етеді: тұтастай алғанда, банкінің
шоғырдандырылған ... ... ... ... ... ... мен активтерінің мерзімі мен көлеміндегі қауіпті ауытқуларды
болдырмау; ... ... ... мен ... ... болжау серпінін есепке ала отырып, банк салымдары құрылымын
орта мерзімді жоспарлау; пайыздық мөлшерлемелер ... ... ... ... ... әрі ... ... ұзақ мерзімді банкілік
инвестициялар мен салымдар есебін жасау.
Қаржы рыногында банкілердің операцияларына ұдайы жоғары тәуекелдің тән
болуы қалыпты ... ... ... ... ақшадан айырылып қалу
мүмкіндігі, ... ... ... ... ... ... ... алып, ізін бағу және бақылауға алу керек. Бұл
жағдайда жеке капиталы бойынша талаптарды қоса алғанда, ... ... ... ... мен ережелерді жасау және ... ... ... ... шығындар үшін резервтер жасау, активтердің,
өтімділіктің шамадан тыс жиналуына жол бермеуде өкілеттік берілген банкілік
бақылау ... ... рөл ... ... ... мақсаты-
банкілер өздеріне негізсіз қабылдайтын тәуекелдердің деңгейін ... ... банк ... ... ... ... ... жолы-
банкілік операцияларды ойдағыдай өткізуді ... ... ең ... ... ... ... Өз ... серпінді
банкілік іс бақылау органдарына мезгіл- мезгіл өз пруденциалдық ... ... ... және шынайы қолданыстағы нормаларының сәйкестік
дәрежесіне бағалау жасап отыруды, сонымен қатар жаңа ... ... ... ... ... тәуекелді реттеу және басқару тәжірибесінде жиі
қолданылады. «Пруденциалдық бақылау» ... ... яғни ... ... ... ... (банкі, кәсіпорын) « саналы тәртібін»
бақылау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлі болып тәуекел
тиісінше басқарылып отырса, жағдайда экономикалық агенттің іс- ... ... [1, ... ... және оны ... келген банк қызметінің табыстылығы банктің берген несиелерінің
сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне тікелей ... ... ... банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да
банктер несиелік тәуекелді басқару ... ... ... ... тәуекел- қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын
немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты
банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несие ... ... ... ... ... ... барлық сомасын
және көпшілік жағдайдағы несие өтелгенше келісілген пайызын алып тұруды
күтеді. Олар ... ... және ... ... ... ... немесе белгісіздік деңгейін минимумға дейін шектеуге
тырысады. ... ... ... ... ... тәуекелге ұшырау
мүмкіндігінен айналып өтуге көбірек тырысуы керек.
Коммерциялық банктегі ... ... ... ... екі ... басқаратын субъекті;
- басқарылатын объект.
Басқару субъекті- бұл арнайы еңбек, ақпарат, материалдық және қаржылық
ресурстарды пайдалана отырып, несиелік тәуекелді басқару ... ... ... құрылымдық бөлімшесі.
Отандық банктер тәжіребесінде ... ... ... ... ... ... ... кеңесі;
- Басқарма;
- Несиелік комитет;
- Активтерді және пассивтерді басқару жөніндегі комитет;
- Тәуекел басқармасы;
- Шағын және орта бизнесті несиелеу департаменті;
- Ипотекалық несиелеу ... Ірі ... ... ... ... ... Несиелік тәуекел басқармасы;
- Проблемалық несиелер басқармасы;
- Несиелік бөлімдер;
- Несиелік менеджер;
- Несиелік- тәуекел менеджері.
Басқарылатын объектіге банктің ... ... және ... ... ... ... ... басқару жүйесінің негізгі элементіне жататындар:
– Несиелік қызметті ұйымдастыру;
– Лимиттер белгілеу;
– Несиелік ұсынысты ... және ... ... несиелік қабілетін
бағалау;
– Несиелік тәуекел деңгейіне байланысты несиелерге рейтинг қою ... ... ... ... ... мүмкін болар зияндарды есепке ала отырып, ... ... ... ... қабылдау барысында құріретті бөлу- несиелерді
амортизациялау;
– Несиелік мониторинг;
– Несиелік қоржынды басқару;
– Проблемалық ... ... ... ... шегі (лимиті) - 1) несие ... ... ... ... ... ... ... шекті деңгейі; 2) қарыз ... ... ... ... ... ең ... шегі.
Несие шегі ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Сыртқы лимит, ҚР ... ... ... ... бір ... алушыға келетін
тәуекелдің ең жоғары мөлшері ретінде белгіленеді. Ол ... ... ( ... ... банк ... ... арқылы есептеледі
және оның мәні екі ... ... 1) ... аспайтын мөлшерде,
яғни ол банкпен тығыз қатынастылар үшін; 2) 0,25-тен ... ... ол ... ... алушылар үшін (соның ішінде бланктік несиелер үшін-
0,01). [2, 378-380б.]
Несиелік тәуекел менеджменті
Жалпы несиелік тәуекелді ... ... ... несиелік тәуекел
менеджменті жүзеге асырады.
1- сурет. «ТұранӘлем банкі» ... ... ... ... ... ... тәуекелін басқару
Пайыз тәуекелін басқару банктің активтері мен пассивтерін басқарудың
негізгі саласының біріне ... ... ... тарту және
орналастыру ... ... ... ... ... ... ... таза пайдасына пайыздық тәуекедің ... ... ... ... ... тәуекелі- бұл нарықтағы пайыз мөлшерлемелерінің болжамсыз
өзгерісінен банктің пайыздық маржасының төмендеуін білдіреді.
Пайыздық тәуекелді басқару ... ... ... ... ... тәуекелді анықтау (идентификациялау), яғни пайыздық
мөлшерлемені өзгертуге және сол ... ... таза ... ... ... ... ... ететін факторларды анықтау;
– Пайыздық тәуекелді бағалау, пайыз мөлшерлемесіндегі алшақтықты анықтауға
арналған пайыздық тәуекелді бағалау әдістерін ... ... ... ... алу, яғни ... мен ... ... залалдың алдын алуға арналған ұйымдастырушылық- техникалық
шаралардың жиынтығы;
– Бақылау, яғни ... ... ... процесіне жиі бақылау жасау.
Пайыз тәуекелі мынадай себептерге байланысты пайда болады:
– Пайыз ... ... ... ... жіне т.б.) дұрыс
таңдамау;
– Орталық банктің пайыз саясатындағы өзгерістер;
... ... ... ... болмауы;
– Депозиттер мен несиелерге баға белгілеудегі жіберілген қателіктер;
– өзге де себептер.
Пайыз тәуекелін басқарудың басты мақсаты пайыз ... ... ... болып табылады. Себебі, пайыз маржасы банк пайдасының негізгі
көзі болып табылады.
Пайыз тәуекелін басқарудың бәр әдісіне пайыз маржасын басқару ... ... ... ... ... пайыз маржасын базалық пайызбен салыстыру қажет, себебі ... ... ... ... өсу ... уақтылы айқындауға мүмкіндік
береді;
– пайыз маржасын банктік стандартқа сәйкес келуін бақылауға тиіс;
– пайыз ... ... ... ... қажет, сол арқылы жалпы
өзгерістерге деген банк табыстары мен шығыстарының жекелеген баптарының
ықпал етуін анықтайды;
– пайыз ... ... ... анықтауы қажет, сол арқылы басқару
шешімдерін қабылдауға болады.
Банктік тәжірибеде пайыз тәуекелінің ... екі түрі ... ... пайыз тәуекелі;
– уақыт алшақтығының тәуекелі.
Базалық пайыз тәуекелі- банктің қаражатты бір пайыз мөлшерлемесімен
тарта отырып, оны ... ... ... ... нәтижесінде
туындайтын тәуекел.
Базалық пайыз тәуекелінің банктің таза пайдасына ықпал ... ... ... банк 100 млн теңгені үш айға ҚР Ұлттық банкінің қайта
қаржыландыру мөлшерлемесіне 5% ... ... ... Ол ... қайта
қаржыландыру мөлшерлемесі 13%-ды құраған делік. Банк қарызға берген 100 млн
теңгені үш ай ... 15 %- бен ... ... Нарықта пайыз
мөлшерлемесінде ешқандай өзгеріс болмаған ... ... ... есептейік.
Пайыздық маржа = пайыздық табыстар- пайыздық шығыстар
Пайыздық маржа = (100млн ... х 0,18 х 90 : 365)- (100 млн ... ... х 90 х 365) = 4438,4 мың ... – 3698,6 мың теңге = 739,8 мың теңге.
Бірақ екінші күні қайта қаржыландыру мөлщерлемесі 10%- ға ... ... ... ... ... ... пайыздық маржасы
нөлге дейін төмендейді. Қайта қаржыландыру ... енді ... ... ... ... есептейік. Пайыздық маржа = (100 млн теңге х 0,15 х
90 : 365) – (100 млн ... х 0,15 х 90 : 365) = 3698,6 мың ...... ... = 0 мың ... қосымша табыс алар еді, егер орналастырған қаражаты бойынша пайыз
мөлшерлемесі бастапқы деңгейінен жоғары өссе. Басқаша айтқанда банктің таза
табысы нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... тұсында мұндай ауытқулар пайыз мөлшерлемесін
анықтау шартына тәуелді болып ... ... ... пайда болуы
банктің тартатын қаражаттардың нақты құнын ... ... ... ... ... нормасының қорын құру шыңындарына көңіл бөлмеуіне
байланысты.
Жоғарыдағы мысалда бұл шығындар ескерілмеген. Айталық міндетті резерв
нормасының қорына аударымдар мөлшерлемесі 10% ... ... ... ... құнын есептейік.
Ресурстардың нақты құны = 0,15 : (100-10)-100=16,6 %
Сонымен пайыз мөлшерлемесінің өзгерісінен кейінге ... ... = (100 млн ... х 0,15 х 90 :365) – ... теңге х 0,166 х90 :
365) =3698,6 мың ... – 4093,2 мың ... ... ... ... онда банк ... 394,6 мың ... мөлшерінде зиян шегеді.
Базалық тәуекел, сондай-ақ валюта бағамының өзгерісіне де байланысты
туындайды. Айталық банк ... ... 120 млн ... ... ... ... Сол ... VIP клиенттердің бірінен 1 млн доллармен ... ... ... ... ... доллар мен теңгенің
арасындағы бағам 1 доллар = 120 ... ... ... ... 1 ... 6 %-бен үш ай мерзімге қарызға алады. Ұлттық ақша бірлігі мен АҚШ
долларның арасындағы бағамдағы мүмкін болар ... ... ... ... ... ... есептейік.
Пайыздық маржа = (1млн доллар х 0,06 х 90 : 365) х 120 ... - ... ... х 0,1 х 90 х 365) = 1775,3 мың ... – 2958,9 мың ... = -1183,6
мың теңге.
Бірақ қарызды қайтару мерзімінің соңына қарай теіге мен АҚШ долларының
арасындағы бағам өзгерді ... ... 1 ... = 125 ... Онда пайыздық
маржасы = (1 млн доллар х 0,06 х 90 : 365) х 125 ... – (120 млн ... ... х 90х 365)= 1849,3 мың ... – 2958,9 мың ... = -1109,6 мың ... бұл ... зиян шегіп отырғандығын көруге болады, бірақ зиянның
мөлшері өте көп емес.
Пайыздық тәуекелдің екінші бір ... ... ... ... алшақтығының тәуекелі негізінен банк қаражатты бір ... ... және оны сол ... бірақ уақыт алшақтығымен
орналастырған жағдайда туындайды.
Мысалы, банк 100 млн теңгенң қайта қаржыландыру ... ... алты айға ... ... Банк ол қарызға берген 100 млн теңгенң үш
ай ... ... ... ... 3% ... ... ... Бұл жерде банк үш ай өткеннен кейін қосымша қаражатты
басқа пайыздық ... ... тура ... ... оның мөлшерлемесі
бүгінгі күнге белгісіз. Егер үш ай өткен соң ... ... ... ... ... онда банктің таза ... ... ... [2, 383-385б.]
Валюталық тәуекелді басқару
Тар мағынада валюталық тәуекел бұл валюта бағамның өзгеруі нәтижесінде
зиян шегу қауіпін білдіреді. Кең ... ... ... бұл ... ... және өзге ... ... жүргізу барысында
ұлттық валютаның шетел валютасына қатысты бағамының өзгеруінен туындайтын
валюталық шығын.
Валюталық тәуекел негізінен банктің ... ... ... ... ... ... туындайды.
Банктік тәжірибеде валюталық тәуекелдің бірнеше түрлері қолданылады,
атап айтсақ:
- айырбас бағамының өзгеру ... ... ... ... ... тәуекелдер;
- форфейтинг тәуекелі.
Айырбас бағамының өзгеруі тәуекелі. Валюта бағамы- бір елдің ... ... бір ... ақша ... ... бағасы. Валюталардың
бағамдарын анықтау бағамдау (котировка) деп ... ... екі ... және ... ... ... Тікелей бағамдауда шетел валютасының
құны ұлттық валютамен бейнелейді.
Тікелей бағам = Ұлттық валюта/ Шетел валютасы
Жанама бағамдауда ... ... ... құны ... ... ... = Шетел валютасы / Ұлттық валюта
Мысалы тікелей бағамдауда: 1АҚШ ... =117 ... 17 тиын ... ал
жанама бағамдау бойынша: 1теңге = 0,008АҚШ доллары
Жанама бағамды кейде мынадай формуламен беруге болады:
Жанама бағам = 1/ ... ... ... ... ... ... анықталатын екі валютаның
шекті қатынасы.
Кросс – бағамының (Кб) есебін төмендегідей формуламен беруге болады.
Мысалға, теңгенің ...... ... ... ... ... долларға қатысты бағамы
Ұлттық валютаның долларға қатысты бағамы
Валюталық мәмілелерді іске асыруға байланысты бағамдарды спот және
форвард деп ... ... ... ... ... екінші жұмыс күнінде валютаны
айырбастау шартына сәйкес мәміле жасау уақытында бекітілген валюта бағамы.
Форвардтық бағам белгілі бір уақыттан кейін белгілі болатын валютаның
болашақ ... ... ... кейде споттық бағамнан жоғары немесе төмен
болуы мүмкін.
Форвардтық бағам валюталық форвардтық ... ... ... ... контракт ... ... ... ... ... ... ... .Валюталық форвардтық контрактімен операция жасау сызбасы [2,
390б.]
Валюталық тәуекел ... ... ... ... ... ... Сондықтан мерзімді мәмілелер жасауда валюталы ... алу үшін ... ... соның ішінде фьючер және опцион
контрактілері қолданылады.
Конверсиондық тәуекел- бұл ... бір ... ... ... ... ... ... тәуекелдерге ашық валюталық
позиция лимиті тәуекелі және ... ... ... ... позиция лимиті тәуекелі шетел валютасында бейнеленген
банктің талаптары мен міндеттемелерінің көлемдері бойынша сәйкес ... ... ... валюта бағамының құлдырауына шетел валютасында
бейнеленген банк активтер мен капитал құнын ... ... ... ... ... мен ... құнының өзгеру қауіпі.
Трансляциондық немесе бухгалтерлік тәуекел банк балансының ... ... ... ... барысындатуындайтын тәуекел. Бұл тәуекел
қайта санау валютасына және оның ... ... ... ... екі ... ... ... ағымдық және тарихи. Ағымдық әдісті қайта
бағалау күніндегі бағаммен жүргізіледі. Ал тарихи әдіс ... ... ... ... ... бағам бойынша жүзеге асады. Кейбір
банктер барлық ... ... ... ... қайта бағалайды.
Форфейтинг тәуекелі банктің форфейтинг операциясы бойынша экспортердің
валюта бойынша ... ... ... көрсетуші банкке ауысуынан
туындайтын тәуекел.
Валюталық тәуекелді төмендетудің мынадай негізгі әдістері болады:
• валюталық ... ... ... ... ... ... валюталық тәуекелдерді басқарудың
негізгі әдістеріне жатады.
Халықаралық банктік тәжірибеде валюталық тәуекелдерді сақтандырудың
төмендегідей үш ... ... ... ... ... іс- ... ... және үкіметтік кепілхаттар;
3. мәмілеге қатысушылардың өзара келісімдері.
Валюталық тәуекел сақтандыруда қорғаныс келісімдері, яғни ... ... ... ... ... келісімшарты немесе
контрактінің орындалуы барысын қайта қарау мүмкіндіктері ... ... ... валютаның бағамындағы өзгерістерден экспортерді немесе
несие берушіні сақтандыру үшін бағамдағы ... ... ... ... ... туралы келісімін несиелік немесе коммерциялық контрактінің
шартында көзделеді.
Хеджирлеу валюталық тәуекелді ... ... ... ... бір операцияларды жүргізу және мерзімді контрактілерді ... ... ... ... мен ... алашақ
және берешек қарыздарды) теңестіру, төлем мерзімін ... ... ... ... ... ... ... туындайтын
зияндардың алдын алу мақсатында активтер мен ... ... ... қолдпнуды білдіреді. Бұл негізінен ашық валюта ... ... ... тікелей байланысты.
Ашық валюталық позиция лимиті тәуекелін басқару ... ... ... ... мен міндеттемелерінің арасындағы айырманы
реттеуді ... ... ... ұзын және қысқа түрі болады және және олардың
есептелуін төмендегідей шартты мысалмен ... ... ... ашық ... позициясы [2, 392б]
|Шетел валютасы|Банк активтері|Банк |Ашық ... ... |мен ... ... ... түрі |
| ... |мәндеттемелері| | |
| ... |, ... | | |
| | ... | | ... ... |1450000 |1200000 |150000 ... позиция |
|Евро |900000 |1200000 |-300000 ... ... ... ... |25000 |50000 |-25000 ... ... ... |1500 |500 |1000 ... позиция |
Ашық валюталық позиция лимиті бұл ұзын ... ... ... ... ... белгіленеді. Егер қандай да бір шетел валютасы
бойынша ҚР Ұлттық ... ... ... ... жағдайда сол валютаны
сатады немесе сатып алады. Осындай шаралар ... банк ... ... ... ... ... ... тәуекелді диверсификациялау бұл валюталық несиелер бойынша
несиелік портфельді ... ... ... ... диверсификациялау мынадай тәсілдер арқылы іске асады:
• валюталық ... ... шек ... ... ... ... несиені қамтамасыз етуге ... ... ... валюталық несиелер мерзімдері бойынша диверсификациялау. [2,389-
392б.]
БАНК ІСІНДЕГІ ... ... ... ... ... коммерциялық банктер пайда табу жолында тәуекелдіктерге бел
буады. Қазіргі мемлекетіміздің екінші деңгейлі банктері шетел ... күрт ... ... ... зиян ... Соған орай,
көшбасшы коммерциялық банктер тәуекелдерді тиімді басқару үшін тиімді
шаралар іздестіруде. ... ... ... мен ... ... бар
kaspi bank-нің тәуекелдерді басқаруда қолданатын іс- әрекеттерімен
танысайық.
Kaspi bank-і ... ... ... мен ... ... ... ... қойып, өзінің консерваторлығымен ерекшеленетін. Kaspi bank-тің
командасы көрші нарықтарды ... да ел ... ... ... ... ерекше мән береді. Мұндай шешімнің себебі де
қарапайым. Tұрғындардың жақсы банк қызметі мен ... ... ... ... көріп отыр. Сондайлардың 1 миллионнан астамы бүгінде Кaspi
bank-інің клиенті, соның ішінде 8 ... ... орта және ... Банк ең ірі ... ... ... ... және адамдар
көптеп сауда ... ... ... кез ... ... ... аласыз. Біз солардың біраз бөлігі, дәлірек
айтқанда 1,5 миллионы (берілген жедел несие ... ... ... ... қуаныштымыз.
Қазақстандықтардың өмір сапасын жақсарта отырып, Кaspi bank-і ең ... банк ... ... Бұл талпыныстың астарында шын мәнінде сапалы
өзгерістерге деген ниет бар.
Клиенттеріміз өз ақшалары мен ... ... ... ... ... мен мобильді болғанды бағалайтындықтан, біз ... ... ... Банк бұл ... 2 ... ... қаржы жұмсамақ. Қазір сіз жедел несие, ал кейін банктің өзге
де өнімдерін орналасқан және ... ... ... ел ... ... бөлімшеден ала аласыз.
10 маусым күні kaspi bank-інің Директорлар ... ... ... мен kaspi ... басшысы Михаил Ломтадзе дәстүрлі баспасөз ланчында
іскери БАҚ-тың ... ... Банк ... ... да ... болған жоқ, уәжі – ... ... ... ... ... беру, Қазақстанның банк нарығында болып жатқан соңғы
оқиғаларға ... ... ... бірінде: «Халыққа несие беруге
қатысты айтар болсақ, ең бастысы – тәуекелдерді бағалау. Тәуекелдерді ... ... ... ... кезде көптеген факторларды бағалаймыз.
Біздің ... ... банк ... осыған дейін іске
асырылған бизнес-үлгілерден айырмашылығы бар. Бұл біз ақшаны бәріне бірден
бермейміз дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... әрі ... қызмет көрсететіндей етіп құрылған, бұл ... ... үшін ... ... ... ... ... ауқымды ақпаратты
өңдеу керек. Бұл тұрғыда біздің банк – ... ... өте ... ... әрі ... ... бере алатын фабрика, зауыт. Біз ай ... 20-30 мың ... ... ... жатырмыз. Оларды сапалы беру
үшін біз көлемді факторлар шоғырын талдаймыз. Біз ықтимал қарыз алушылардан
түскен 40 мыңнан астам несие ... ... ең ... ... Ай ... ... ... 20 мың клиент – бұл еліміздегі қала
халқының не бары 1% ... Біз ... ... ... ... көлемін
елестете аласыз ба? Егер де біз ай ... 1% алып ... ... ... жылдан жылға дейін: а) нарықтағы қатысымызды ұлғайтатындай, б) өз
клиенттерімізді тереңірек түсінетіндей әрі ... ұзақ ... ... ... ... портфелі болатын еді»-деп тұжырымдайды
Вячеслав Ким мырза. [www.bankcaspian.kz]
БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҚЫЛАУДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ХЕДЖЕРЛЕУ ҚҰРАЛДАРЫН ҚОЛДАНУ
Тәуекелді басқару жүйесі банкідегі банк ... ... ... түрін идентификациялауды, бағалауды, бақылау мен ... етуі және ... ... ... банкінің меншікті
капиталының болуын қарастыруы керек.
Банкіде кредит жағдайларының нашарлауын ... ... және ... аудартатын жүйе, проблемалық кредиттер ... іс- ... ... Банк ... ... өз ... ... 2,5 % асып кеткен, соңғы
үш ай ішінде ұсынылған кредиттердің тізімін мониторингілеп отырады, соңғы
аймен және ... ... осы ... ... кредиттік қоржынның
көлемінің өзгерісін және ... ... банк ... және ... да ... басқа кредит топтарындағы кредиттер
көлемін анықтап отырады, кредиттік қоржынның ортақ сомасы мен ... ... ... және ... ... ... ... бақылауды ұйымдастырушы және реттеуші органдар мен коммерциялық
компаниялардың қарым- қатынасының дамуын оларды ұйымдастырушы комитеттің
атауымен- COSO ... ... жай ғана COSO ... ... ұйымдары комитеті- Committee of Sponsoring Organization of the
Treadway Commission) деп атау қалыптасқан.
COSO бойынша ішкі ... ... ... ... ... ... жеткілікті және қажетті компанияның саясатын (мысалы,
компанияның иелері- директорлар кеңесін); оның жоғары деңгейдегі ... мен ... ... да ... ... ... ... және қаржы тиімділігін; қаржы- есеп беруінің
сенімділігін; реттеуші органдардың ... ... ... ... ... ... комитеті барлық банкілік қадағалау
комитеттеріне барлық баланстық және баланстан тыс ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдар жиынтығын
ұсынды. Ішкі бақылаудың тиімді жүйесін ... жолы ... ... ұйым ... ... үш ... COSO ... ішкі бақылаудың негізгі
мақсаттарымен сәйкес келді.
Жекелеген банкілердің ... ... ... ... пайда болуына алып келген бес түрлі себебін және ... ... ... ... арқылы олардың алдын алуға ... ол бес ... ... ... басқарушылық бақылаудың
жеткіліксіздігі және ... ... ... ... құруға
дәрменсіздігі; 2) баланста немесе баланстан тыс көрсетілген бақылаудың
негізгі шараларының болмауы немесе ... 3) ... ... ... ... ... ... есепшоттар бойынша
салыстыру, операциялық қызметті тексерулердің негізгі шараларының ... ... 4) ... ... ... ... соның ішінде ерекше атап өтетіні- басшылыққа кемшіліктер туралы
ақпарат жеткізудің ... ... 5) ... мен ... ... ішкі ... пен басқа да қызметтің бейадекватты немесе
тиімсіз бағдарламасы.
Комитет тиімді ішкі ... қол ... үшін ... міндетті 13
принцип ұсынды. Бұл келесі бес санатта топтастырылған: 1) ... мен ... ... 2) ... табу және ... ... ... мен өкілеттіктерді бөлу; 4) ақпарат және ... ... екі ... ... ... әлеміне тән банкілік қадағалау
органдарының ішкі бақылау жүйесінің ... ... ... негізіне тәуекел де, ішкі бақылау да ... ... ... бөлігі болатынын көрсететін ішкі бақылау
тұжырымдамасы («тәуекелге бағытталған бақылау» деп ... ... ... ... іс-шаралар жоспары (тіпті табысты атқарылған болса да) емес,
бақылаусыз және ... ... ... шебі ... ... болса да) де емес, тәуекелден қорғау (тіпті жақсы жарақталған
болса да) да ... бұл- ... ... ... процесс.
Тәуекелдер мен олардың заттануының («материализациялауының») кері
әсерін жұмсартуға мүмкіндік беретін ішкі ... ... ... ... мен ... ... бизнестің түріне
байланысты. Бұл жағдайда барлығын түгел қамтып ... ... ... алдына қойған мақсаттарына және соған байланысты тәуекелдер
негізінде бақылау жүргізуге жауапкершілікті ... ... ... болады.
Қазақстан Ұлттық банкісінің COSO тұжырымдамасын қабылдаса мұндай
кереғарлықты шешуге көмектесер еді. Бір жағынан ... COSO мен ... ... ішкі ... ... жасауға және тиімді қызметін
қалыптастыруға қажетті бес ... банк ... мен ... ... қою мен оған ... (қай ... ... даму керек,
оларға тән тәуекелмен қандай қаржы қызметін және кімге ... ... ... ... қызметі кезінде емес, сол кезеңдерде мүмкіндік беретіндіктен
банкіні басқаруға айтарлықтай оң әсер ете алады. ... ... ... ... ішкі бақылау жүйесі банкінің менеджменті мен ... ... ... ... сол ... мүмкіндік беретін
мақсаттарды қоюға (қай ... даму ... ... тән ... ... қызметін және кімге ұсыну керек және т.б.) және ... ... ... ... құрал. Ал тағы бір жағынан, ішкі
бақылау жүйесі банк ... мен ... ... ... ... ... ... шектесетін «экстремалды» шараларды қолданбай,
алдарына қойған мақсаттарына ... ... ... құрал деп білуге
болады.
Ішкі тиімді бақылауды құрастыруға аталған бес ... пен ... ... және ... үшін тек ... ... ... ерік- жігері мен келісімді жұмысы ғана қол жеткізеді.
Тәуекелді басқару үшін ... ... ... кезеңділігіне егер де
күнделікті бақылау элементтері (мысалы, операциялық тәуекелдерді ... ... және ... ... ... ... операциялық-
бухгалтерлік қызметке кірістірілсе, ал тәуекелді бағалау мен ... ... ... банкінің клиенттермен жұмысында немесе қаржы
рыногындағы бөлімдерінің қызметінің айнымас ... ... ... ... ... ... тәуекелді операцияларды бақылаудың кейбір
түрлері (есепшоттарды салыстырып тексеру, қаржы рыногында мәмілелер ... ... ... ... ... өкілеттіліктерін тексеру, есеп
беруді құрастырудың дұрыстығын тексеру сияқты және т.б.) ... ... ... ... ... ... зиян келтіруі мүмкін, сондықтан олар не
автоматтандырылған түрде, не сол үшін ... ... және ... ... мен қызметкерлеріне тәуелсіз, бақыланушы шешімдер
қабылдаған және олардың есебін жүргізген персонал (маман) ... ... ... жасау мен оны нарыққа шығару барлық тәуекелдің
сараптауымен, бағалауымен ... ... ... ... ... құрастыруға дейінгі барлық кезеңде бақылаудың ... ... ... ... енгізуді қатар алып жүруі керек.
Басқа жағынан алғанда, жұмыс істеп тұрған ішкі ... бар ... ... мен ... ... ... және олардың әсерін азайтуға
арналған процестер мен бақылаудың дұрыс «жұмыс істемеуін» ... ... ... нақ осы ... ... ... тәуекелді бағалау мен
бақылаудың сараптамасын жүргізетін бөлімдер мен басшыларға ... ... мәні бола ... ... бір ғана сенімді шешімі болуы мүмкін:
ішкі бақылау қызметін жүйенің бір ғана ... ... ... ... Ішкі ... даму ... ... бөлімдерден ұйымдастырушылық-
штаттық бөлінуі неғұрлым тиімді болмақ. Кредиттік ұйымдарда бақылаудың
түрлі ... ... ... қызметкер мен бөлімдердің болуы
мүмкін, ... ... да ішкі ... ... ... ... бақылау
процесінің түрлі кезеңдерінде тәуекел деңгейінің әр түрінде ішкі бақылау
жасай алады.
Осылайша ішкі бақылау ... ... ... ішкі ... ... ... ауыстырылуы мүмкін. Бұл міндеттің формалды
критерийлері бойынша ішкі бақылау қызметін бағалау мен ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі
бойынша ішкі бақылау жүйесінің тиімсіздігі жөніндегі қорытындыдан ... ... ... Ішкі ... жүйесі бұлай бағалау мен негізгі
бағдарларды ... үшін ... мен ... COSO және Базель комитеті
ұсынған ішкі ... ... ... ... және ... ... негізгі талаптарының біріне ішкі бақылау
жасау мен оның тиімді ... ... ... ... ... ... ... ұсынушы және осы негізден банк ... ... ... ... бірге менеджменттің де (яғни банкі ... ... ... ... тура ... ... ... тауарларға, құнды қағаздарға және ... ... ... ... өзгеріп отыруынан тәуекелге ұшырайды.
Пайыздық мөлшерлеменің өзгеруі банкінің инвестициялық менеджері
үшінмтәуекелдің көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... (эмитирацияланған) облигациялар мен
ноталардың нарықтық бағасын төмендетеді, ал ... ... ... ... бағаның шамалы ғана құлдырауына шалдығады. Оның үстіне,
пайыздық мөлшерлемелердің өсу кезеңі кредитке ... ... ... Банк ... ... бағыты- кредит ұсыну болғандықтан, көптеген
құнды қағаздар ... ... үшін ... ақша алу ... ... тиіс.
Сондықтан да банкілер мен басқа да ұйымдар үшін ... ... ... ... ... ... активті және пассивті бөліктеріндегі құралдардың жабу
мерзімінің сәйкес келмеуі пайыздық тәуекелдің көзі ... ... ... ... ... позиция ұзын позицияға қарағанда үлкен немесе
кіші дюрацияға ие болады деген сөз. Мысалы, егер де банк жабу ... ... ... ... ал ... ... есебінен қаржыландырылатын
өзін- өзі өтеу мерзімі 3-ақ жыл ... ... ... соң ... ... ... асырғаннан қалған қаржыны орналастыру
үшін тағы да 2 жыл ... Бұл ... ... ... алуға тура келетін
құралдардың құны болашақтағы 2 жылдық спот ... ... ... ... ... пайыздық алшақтық тәуекелі болашақ пайыздық
мөлшерлемелердің белгісіздігіне негізделеді.
Форвардтық келісімшартын қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... болатындықтан жақсы нәтиже ... ... ... ... ... жойғысы келгенде және қаржылық
маңызды сомасы болмаған жағдайда өте ыңғайлы. Биржадан тыс ... ... ... ... ... аз, көп ... тіпті болмайды да.
Бірақ форвардтық пайыздық нарық бізде әзірге әлсіз дамуда. Азды- көпті
болашақ қысқа мерзімдік пайыздық ... ... ... ... FRA- ... ғана ... ... Басқа форвартдтық
құралдармен жасалған мәмілелер іс жүзінде қолданылмайды.
Бұл банкаралық кредиттерден басқа барлық қолданыстағы ... ... ... ие ... ... ... ... активтер нарығы
форвардтық пайыздық мөлшерлемелерді сатып алу және ... ... ... Оны көп ... ... ... ақша мен ... рыногындағы
пайыздық алшақтық операциялары нәтижесінде ... ... ... үшін ... ны ... іс жүзінде көрсетейік. Банк алты айға жылдық 17%-
бен банкаралық депозит берді және де бұл жағдайда оны сол ... құны ... ... құрайтын үш айлық депозитті тарту ... ... деп ... Сол ... банк позициясын сақтандырмауына және үш ай
күтуі ... Егер үш ай ... ... ... ... ... ғана ... болса (егер үш айлық депозит бойынша мөлшерлеме жылдық
20%- дан кем болып шықса), бұл жағдайда банк кіріс ... Егер де ... ... және үш ... ... мөлшерлемесі жылдық 20%- дан
артық болатын болса банк шығынға ұшырайды. Егер біздің мысалымызда үш ... ны үш айға ... ... сатып алатын болса, бұл жағдайда кіріс
түседі, себебі 3 айдан соң ... ... ... FRA ... ... ... ... мөлшерлеме бойынша 3 айлық
депозит тартуы жеткілікті.
FRA- ны ... ... ... да ... ... сияқты- оның икемсіздігінде. FRA жасасып, банк іс жүзінде
одан құтыла алмайды. Сондықтан оны тек егер де ... ... ... оң ... жағдайында қолма- қол ақша позициясын барлық
мерзімге сақтандырғысы келсе және қандай да ... ... ... ... ... болса ғана қолдану керек. Ал банк ... ... ... ... болжамының дұрыстығына сенімді
болмаса, бұл жағдайда балама құралдарды қолданған дұрысырақ болады.
Аталмыш жағдайда FRA- ның ... оның ... ... ... мөлшерлемесіне, мысалы LIBOR мөлшерлемесіне фьючерс бола алады.
Фьючерстік ... ... ... ... ... сақтандырудың неғұрлым кең ... және ... ... ... ... ... ... Пайыздық
фьючерстер пайда болғанға дейін пайыздық ... ... ... ... ... ... нарыққа қарағанда) болған жоқ және
осының салдарынан пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруі тәуекелі нарықтың басқа
да ... ... ... ... яғни азайтыла және
сақтандырыла алмайтын еді.
Әдетте фьючерс таңдау банкінің толық емес ... ... ... іс ... күшіне ену сәтіне дейін емес, тек қана белгілі
бір мерзімге дейін ғана сақтандырылуы туралы шешім ... ... ... арқылы сақтандыруға пара-пар әсерге жету үшін банкіге 3 айдан
кейін пайдалану шартымен LIBOR ... ... ... сату
жеткілікті. Фьючерстік келісімшарт 100- ге тең минус LIBOR ... ... ... белгіленеді. (котировкаланады).
Аталған фьючерсті орындаған ... банк ... ... мен 20% ... ... айырманы алады (немесе төлейді). Бұл
айырма фьючерстік ... ... ... ... күші ... болуы уақытында беріледі немесе төленеді.
Фьючерстермен хеджерлеудің ... ... ... ... ... ... ... болса да құтылуға болатындығында. Бірақ бұл
жағдайда нарықта FRA- ны әйтеуір бір күні ... ... ... ... ... ... белгіленген күні атқарылады және фьючерстің атқару күні
мен ... ... ... ... ... келмеуінен белгілі ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемені сақтандыруда
FRA немесе фьючерстер таңдауы хеджердің форвардтық мөлшерлемені ... ( бұл ... FRA ... ... ... ол мерзімдік
құралды өзінің болжауының дұрыстығына көз жеткізу үшін уақытша пайдалануды
қалайтынына байланысты. ... ... ... ... бұл ... ... позицияны қосымша шығыс алып келмес үшін ... ... ... ... ... үшін LIBOR ... пут опционын сатып алу
бұл жағдайдың ең дұрыс шешімі болуы мүмкін. Мұндайда опционның басымдылығы
мынада: ол мерзімдік нарықта ... ... ... ... ақ ... сыйақы көлемімен шектеуге мүмкіндік береді. Бұл ... және ... ... ... ... ... көлемі үнемі көбірек болады.
Сатып алушының кірістерін шектемей, шығындарын жазып қоюы фактісі де
опциондардың көмегі арқылы позицияларды хеджерлеудің ерекшілігін ... ... ... қарағанда болашақ мөлшерлемелерді емес, оның
төменгі және жоғары ... ... ... ... бұд жағдайда олар
сыйақы төлеу қажеттілігінен туындаған банк үшін қосымша шығыстармен ... ... ... ... ... пайыздық нарық жағдайының оң
даму жағдайында фьючерстің немесе ... ... ... ... ... шығады. Теріс дамуы жағдайында опционды сатып алушының ... ... ... шектеу механимінің арқасында опцион оның сатып
алушысы үшін кірісті жоспарлаудың ыңғайлы ... ... ... ... ... ... және фьючерстік келісімшарттар ... ... ... ... көп ... ... есте ... керек.
Сондықтан шығындары үлкен комиссиялық сыйақылар ... ... ... үшін ... ... ... ... банкілерге
ғана тиімді болады. Бірақ жоғары шығыстар және ... ... ... ... орындамау тәуекелін өзіне қабылдауға құлықсыздығына
байланысты хеджерлер биржалық ... ... ... ... таңдауы мүмкін. Соңғыларының нарығының
өтімділігі биржаның ... ... ... ... бұл ... қолдану арқылы позицияларды сақтандыру
шығындары да ... ... ... Бұл ... ... мен сатып
алынатын опциондардың коэффицентін ... егер де ... ... көмегі арқылы хеджирленетін болса, фьючерстік келісімшарттың
өзінің санымен тең есептеу тәсілдері қолданылады.
Форвардтық және фьючерстік ... ірі ... мен ...... ... ... неғұрлым ыңғайлы, олар
келісімшарттардың көмегімен күрделі құралдармен позициялармен (опциондар,
своптар, кептер, ... және т.б.) ... ... ... сақтандыра алады. Нарықтың ұсақ қатысушыларына опциондарды
сатып айналысқан жөн, ... бұл ... ... ... ең ... ... ... мүмкіндік береді және нарықтың
жағдайын ... ... ... ... ... ... етпейді.
Пайыздарды есептеу базасының сйкес келмеуі тәуекелі үнемі ... ... ... ... байланысты болады. Болашақ
купондық төлемдердің көлемін нақты таба білмеу тәуекелдердің көзі болып
табылады. Сондықтан да ... ... ... ... оның ... ... алып келеді. Бекітілген және ... ... мен ... ... бұл позицияның
неғұрлым кең тарағаны болып табылады. Бұл сияқты позицияларды сақтандыру
мүмкіндігі не ... ... ... я ... ... қайта айналдыруға байланысты болады.
Тәуекелдің бұл түрін сақтандырудағы фьючерстің баламасы болып ... ете ... ... та ... ... FRA- ның да ұзақ ... жоқ және ... ... ... тыс ... ... төмен
мерзімдік құралдардың позицияларын жапқан ... ... ... ... ... FRA ... ... прайм мөлшерлемесіне байланған купонды
облигация сақтандырылған болса, онда оның сатылуы жағдайында FRA ... ... жою қиын ... ... ... ... бойынша пайыздарды есептеу
базасының сәйкеспеуі тәуекелін сақтандыру кезінде пайыздық ... ... ... ... ... Бұл ... өсуінің өте жоғары
қарқыны оларды хеджерлік операцияларда қолданудың ... ... ... ... ... ... 10 жыл ... әлем
шаруашылығында пайыздық своптар нарығының ... 27 ... ... өсті.
Сондықтан да біз своптар көп дәрежеде хеджерлеу құралы емес, ... ... ... мен өзгерістерін есепке алу тәсілі
деген кейбір авторлардың ... ... ... Бұл своптардың
механизмі мен оларды ... ... ... ... ... Біз ... ... аталмыш түрін хеджерлеу құралы
ретіндегі жоғары ... тән және ... ... ... ... мен ... салыстырғанда үлкен басымдылығы
бар деп санаймыз. Мысалы свопты қолдану арқылы хеджерлеудің ерекшілігі мен
басымдылығы – ол FRA, ... мен ... ... ... жекелеген
кезеңдерге болашақ мөлшерлемелерді бекітпей, құрал бойынша пайыз есептеу
базасын ауыстырады. Своппен сақтандырудың ... ... ... тәуекелдердің ұзақ мерзімдік сипатына сай келетін жабудың
ұзақ мерзіміне ие бола алатынын да жатқызуға ... ... ... ... ... жылжымалы мөлшерлемеге ... ... ... ... Своп ... мүмкіндігі кеңею үстінде.
Қазіргі кеөеңде әрқайсысының белгілі бір нюанстары бар, пайыздарды есептеу
базаларының ... ... ... ... ... 20- ... түрі бар. Мысалы, форвардтық своп болашақта пайда ... ... ... ... ... ... құралдың «жүзу»
(қалқу) типін өзгертеді.
Авторлардың соңғы жылдардағы шығармашылық зерттеулеріне қарағанда
своптарды қолданудың артықшылығы мен ... ... ... ... неғұрлым кеңірек екені белгілі болды.
Американдық экономист М. ... ... ... ... ... ... Өзінің кредиттік рейтингісінің ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелердің өсуінен қорқатын банк ... ... ... ... жаңа ... ... ... ақ,
қалқымалы пайыздық мөлшерлемемен ақшаны ... алып және ... ... ... свопты сатып алуына болады. Егер де
болашақта банкінің неғұрлым жоғарырақ рейтингісі ... ... ... оның ... ... ... сол себепті займдық қаражаттардың
құны да төмендейтін болады. Бекітілген пайыздық мөлшерлемеде бұлай жасауға
болмайтынын ... ... ... бекітілген пайыздық мөлшерлемелі
кредиттер кредиттеу шартын қайта қарауға (соның ішінде ... ... ... жағдайында да) жол бермейді және мерзімінен бұрын
жабудың мүмкіндіктерін қарастырмайды. Сонымен своптар ... ... мен ... тәуекел позициясын жасауды уақыт бойынша бөлуді де
қамтамасыз ете ... көп ... мен ... ... оның ... ... ... ретінде төмен өтімділігі туралы да ұмытпаған жөн. Негізгі
құрал бойынша ... жою ... ... ... позицияны
хеджерлеу үшін қарсы своптың кейбір түрлері үшін (мысалы, мамандандырылған
своптар үшін) бұл оңай проблема ... ... ... ... ... ... сәйкес келмеу тәуекелін
сақтандыру үшін соның ішінде ерекше жағдайда егер де ... ... ... ... ие болса, своп ыңғайлы құрал болып табылады деп қорытынды
шығарға болады. Бұл жағдайда оны қолдану своптың ... ... ... сақтандыру мүмкіндігі жоғары болуы жағдайында ғана дәлелді ... Егер де бұл ... ... ... ... бұл құралды
қолданудан бас тартып, позицияны фьючерстер мен биржалық опциондардың
көмегі ... ... ... ... жағдайда активтерді ... ... ... және ... инвестициялық қоржынның
көптеген құрамдастарына бөлуі меншікті капитал мен активтердің ... ... ... ... ... ... қабылданған
капитал жеткіліктілігі стандарттары сенімділігі жоғары кредиттерді бір
қалыпта ... ... қана ... ... ... қауіп төндіретін
активтерді секьюризациялау механизмін қолданып, жанама түрде сатуына дем
берді. Халықаралық рыноктарға ... ... ... ... ... ... соманың 8%-ы деңгейінде меншікті капитал ... ... ... ... Жаңа Базель келісімі жаңа
негізгі принциптер мен ... ... ... ... ... құрылады.
Оның көлемі бұрынғы 8% көлемінде қалатын болса да, ол 1998 ... ... ескі ... ... ... ... емес.
Банкілік капиталдың қызметі банкілік қызметтің көлемін, типін және
сипатын демеу демеу болып табылады және ол ... ... мен ... ... ... жабу үшін ... ... керек. Базель комитеті
капитал тепе- теңдігін ... ... ... ... ... ... ... секторының Еуропалық кеңестің стандарттарына көшуі
қаржы ұйымдарына Германиядағыдай немесе Франциядағыдай ... ... ... ... ... ... үшін жаңа принциптерін басшылыққа
алатын ... ... ... ақша ... реттеу механизмін
қолдануға мүмкіндік береді.
Сапа бойынша өздерінің кредит рейтингісін жасап, бір ... ... ... ... енді біреулері күрделі схемаларды қолданады.
Тәуекелді бағалау ... ... ... ... ... ... көмегімен математикалық тәсілдер
арқылы жүргізеді. Оларды ... ... ... ... ... тәсілі, тәуекелді балдық бағалау тәсілі, ... ... ... және т.б. ... қолданылады. Әсіресе соңғы жылдары әлемдік
Value-at-Rick (VaR) әдістемесі бола бастады. Тәуекелді ... ... ... ... тәуекелден жалтару, тәуекелді шектеу, әртараптандыру,
лимиттеу, сақтандыру, резервтеу, банкінің ішкі аудиті.
Қазақстан ҰБ қабылдаған COSO мен ... ... ... ішкі
бақылаудың бір бірімен байланысты бес компоненті банкінің менеджменті мен
басшылығына қай қарай даму ... ... даму ... ... ... және кімдерге қандай қаржы қызметтерін ұсыну керек деген
мақсаттарды қою мен ... ... ... ... ... ... ... маңызды әсер етеді.
Операциялық тәуекелдің әсері маңызды көлемімен, уақыт ... ... ... ... өзгерістердің үлкен
дәрежесімен және ... ... ... ... сипатталатын
бизнестің бағыттарына сыни тұрғыдан ... ... ... ... ... мен ... үшін ішкі ... және ішкі аудит,
операциялық тәуекелдің лимиттік жүйесі ... ... ... ... ... алғанда, тәуекел менеджменттің негізгі мақсаты- ... ... ... ... мен кіріс әкелетін активтердің пайыз
арқылы ... ... ... ... ... ... бақылау;
активтер бойынша алынған ... ... ... мен ... ... ... ... арасындағы спрэдті бақылау; тап сол
уақыт кезеңіндегі ... ... ... өзгермелі және
мөлшерлемелі активтерден асып жеткен сомасы ретіндегі жылжымалы ... ... ... ... мен пассивтердің
бейбаланстығының алшақтығынан, яғни гэпті ... ... ... ... Ә.Д., ... Н.А., Банк ... ... менеджмент.-
Алматы: Экономика, 2007. 208 бет.
2. Мақыш С.Б., Банк ... ... ... Ред. ... ... ... ... Банктер.-Алматы,Экономика,
2006.-480б.
4. Шаяхметова К.О., Банктік тәуекелдер.-Алматы.2004.
5. Управление банковскими рисками ... ... ... // ... ... ... 22-26 бб.
6. Банктік тәуекелдерді реттеу // Қаржылық менеджмент №4.-2008, 35-45 бб.
7. VAR әдіснамасы көмегімен ... ... ... өлшеу// ҚазҰУ
хабаршысы №2.-2009, 101-104 бб.
8. Көшенова Б. «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы» Қазақстан А.
Ақша, Несие, Банктер, Валюта ... ... ... ... ... рисками и факторы, влияющие на ... // ... ... . №2.- 2005. 26-31 ... ... ... ... банка// Деньги и кредит №5.-2008, 19-
31с.
11. www.nationalbank.kz
12. Банктік тәуекелдер және оларды басқару//Бухгалтерлер мектебі №3.-2009,
5-7бб.
13. ... ... в ... ... ... ... www.bankcaspian.kz
-----------------------
Контрагент банктің тәуекелін басқару
Эмитенттің тәуекелін басқару
Несиелік тәуекелді басқару құрылымы
Несиелік тәуекелге қатысушыларды басқару
Тәуекел қоржынын ... ... ... ... қоржыны тәуекелін басқару
Корпоративтік бағалы қағаздар қоржынының тәуекелін басқару
Банкаралық операциялар қоржынының тәуекелін басқару
Өзара байланысты
Өзара байланысты
Өзара байланысты
Сатушы
Сатып алушы
Сатушы
Сатып алушы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдер, банк тәуекелдерін басқару30 бет
Банктік тәуекелдерді басқару87 бет
Банктік тәуекелдерді төмендету әдістері57 бет
Банктік тәуекелдердің экономикалық мазмұны29 бет
Банктік тәуекелдердің экономикалық құрылымы31 бет
Банктік тәуекелдердің Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылуы мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибе39 бет
Шетел тәжірибесіне сүйене отырып, банктік тәуекелдерді басқаруды жетілдіру65 бет
ҚР екінші деңгейлі банктеріндегі банктік тәуекелдерді басқару (тәуекелдің бір түрі мысалында)37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь