Жастар проблемалары және социологиядағы білім беру

1. Жастар — әлеуметтік.демографиялық топ. Қылмыстың жасалу проблемалары
2. Білім берудің мәні және функциялары. Қазіргі білім беру жүйесіндегі үрдістер
Адамзат қоғамы түрлі кезеңдерде қоғамның жастар проблемалары ретінде айқындауға болатын ерекше проблемаларды шешу қажеттілігіне тап болды. Осы проблеманың ерекшелігі мен өзектілігі барлық қоғамды біріктіреді: қоғам жастар арқылы биологиялық және сол сияқты рухани жаңғырады.
Қоғамда демографиялық топтың осы санатын айқындаудың әртүрлі әдістері бар. Маркстік теорияның жақтастары жастарды ұқсас антропологиялық ерекшеліктері және психологиялық қасиеті бар жастық топ ретінде ғана қарамау кажеттілігін талап етеді. Бұл жерде жастардың мәні олардың қоғамдық қатынастардың тарихи айқындалған (жастар таптан тыс санат емес) сипатына негізделген әлеуметтік ерекшеліктері мен белгілерінде болады.
Басқа көзқарастың жақтастары жастар социологиялық мағынада ол жас баланың рөлін аса көп ойнамайтын және де сонымен қатар үлкендердің рөлін толық құқықты тасымалдаушы болып табылатын адамдар өміріндегі мінез-құлық базасы болып табылады деп санайды (Г.Шилский). Жастардың барлық проблемалары кедейшілік құрылымды «бейтарап аумақтың» мәртебесіндегі үздіксіздік үзілісінде құрылады деп санайтын американ социологы Г.Сиболд та осы көзқарасты ұстанады.
Көптеген батыстық социологтар жастарды «жаңа тап» деп айтады, олардың өмірге деген көзқарасы бірдей, талғамдары, мүдделері және қажеттіліктері дәл келеді. Жастар «біз» деген сезім күшінде социологиялық тұтастықты білдіреді. Осылайша, бұл жерде жастардың әлеуметтік-психологиялық құрамы және сапасы дербес жөне қоғамдық өмірдің сипатына қатысты емес ерекшелік ретінде қарастырылады.
Жастардың социологиялық теориясында «ұрпақ», «жас ерекшелік табы», «жастық жақ», «жастар», «әлеуметтік жасы келгендік» «қарттық» деген ұғымдар жоқ.
Сөйтіп, зерттеуші И.Конн «ұрпақ» терминінің көпмағыналығына назар аударады және оның төрт мағынасына көрсетеді.
Демографияда жобамен бірдей уақытта туған адамдардың жиынтығын ұрпақ деп санайды.
Антропологтар мен заңгерлер жалпы ата-бабадан шыққан сатылықты ұрпақ деп айтады.
        
        ЖАСТАР ПРОБЛЕМАЛАРЫ ЖӘНЕ СОЦИОЛОГИЯДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ
1. Жастар — әлеуметтік-демографиялық топ. ... ... ... Білім берудің мәні және функциялары. Қазіргі білім беру жүйесіндегі
үрдістер
1.Жастар — әлеуметтік-демографиялық топ. ... ... ... ... ... кезеңдерде қоғамның жастар проблемалары ретінде
айқындауға болатын ерекше проблемаларды шешу ... тап ... ... ... мен ... ... ... біріктіреді: қоғам
жастар арқылы биологиялық және сол сияқты рухани жаңғырады.
Қоғамда демографиялық топтың осы санатын ... ... ... ... ... ... ... ұқсас антропологиялық
ерекшеліктері және психологиялық қасиеті бар ... топ ... ... кажеттілігін талап етеді. Бұл жерде жастардың мәні олардың ... ... ... ... ... тыс ... ... сипатына
негізделген әлеуметтік ерекшеліктері мен белгілерінде болады.
Басқа көзқарастың ... ... ... ... ол ... ... аса көп ... және де сонымен қатар үлкендердің рөлін
толық құқықты тасымалдаушы болып табылатын ... ... ... ... ... деп санайды (Г.Шилский). Жастардың барлық
проблемалары ... ... ... ... ... үзілісінде құрылады деп санайтын американ социологы Г.Сиболд та
осы көзқарасты ұстанады.
Көптеген батыстық социологтар жастарды «жаңа тап» деп ... ... ... ... ... талғамдары, мүдделері және қажеттіліктері
дәл келеді. Жастар «біз» деген ... ... ... ... Осылайша, бұл жерде жастардың әлеуметтік-психологиялық құрамы
және сапасы дербес жөне ... ... ... қатысты емес ерекшелік
ретінде қарастырылады.
Жастардың социологиялық теориясында «ұрпақ», «жас ... ... ... «жастар», «әлеуметтік жасы келгендік» «қарттық» деген ұғымдар
жоқ.
Сөйтіп, зерттеуші И.Конн «ұрпақ» ... ... ... және оның төрт ... ... ... ... уақытта туған адамдардың жиынтығын ұрпақ
деп санайды.
Антропологтар мен заңгерлер жалпы ата-бабадан шыққан ... ... ... мен ... ... ... мен олардың балаларының
туған аралыққа тең уақыт аралығы деп санай отырып статистикалық ... ... тең деп ... Бүгінгі күні отбасының жасару үрдісі, ата-аналар
мен балалардың арасындағы жас ерекшеліктің орташа ... ... ал ... ... өмір сүру ұзақтығының ұлғаюы үш емес, төрт
ұрпақтың ... өмір ... ... ... кіретін символдық мағына бар. Онда өмірлік тәжірибе
қауымдастығының, куәлары мен қатысушылары ... ... ... ... ... ... ... жалпы әдеттердің, бағалардың,
дәстүрлердің, өмір заңының, тіпті талғам мен көңіл ауудың да ерекше маңызы
бар. ... бұл ... ... ... буын ... ... ... жоқ, онда әлеуметтік бөлініс, сондай-ақ аса ... ... ... ... ... үлкен рөл атқарады. Осы
мағынада ұрпақтың саны сапалық айқындалуының, әртүрлі ұрпақтың ұзақтығы
әртүрлі болуы мүмкін екендігінің ... ... ... ... шақ ... ... Әртүрлі авторлар,
жастарды ерекше әлеуметтік-демографиялық топ ретінде сипаттай отырып
бұл ұғымды біржақты ... ... ... ... ... кезең 13 жастан басталып 24 жаста аяқталады деп ... ... ... ішкі жас ... және ... ... баса айта
отырып, қандай да болмасын нақты негіз бермейді.
13 пен 18 жыл аралығындағы жас «жасөспірім шақ» ... ... ... ... жаңа ... және ... тәртіптің нысандарына
әкелетін биопсихологиялық дамумен сипатталады. Бірақ адамды балалық шақтан
бөлетін демаркациялық сызық 18 жаста ... Бұл жас ... ... ... басталуымен сипатталады, яғни ересектермен қалыпты
теңестірумен және заңды құқықтарды алумен: еңбек үшін тең ақы ... ... ету, ... ... сайлауға қатысу.
18 және 24 жыл ... ... ... ... ... ... мәртебесі бойынша дифференциациясы неғұрлым ... ... ... Л. ... «жас ересектер» («young fdult») деп ... ... ... бұл ... ... біртекті топ болса, онда 18 және 25 жас
аралығындағы халық гетерогенді (біртекті ... Бұл ... ... ... әлеуметтік біртектілік емес және социологтар үшін
ерекше мүдде.
Жастық шақта әлеуметтік рөлдерді ... ... ... болады. Олардың
саны олар бәсең игерілетін немесе тоқтатылатын белгілі бір ... ... ... В.Н. ... ... шегі жастық шақ деп түсінуге болатын ... ... ... ... деп ... Ал одан әрі —
әлеуметтік есею ... ... В.Н. ... ... санатын айқындауға
арналған аса кең шекараларды ... ол осы ... 14-33 жас ... ... ... адам жасы тек «есептегіш», өмір сүрген жылдың
көрсеткіші ретінде ғана қаралуы мүмкін еместігі туралы ... ... жеке ... даму ... динамикасын зерттеуде елеулі мәні бар.
Әлеуметтік құрам, қажеттілік пен мүдде, мақсаттар мен өмір сүру ... ... мен ... ... ... ... Сондықтан зерттеушілер жеке тұлғаны бүкіл өмір бойындағы
тұтастықта зерттеуді ұсынады.
Мәселе, әдетте, адам ең ... ... ... ... ... осы ... ... жастық шақта
болатындығында. Сондықтан ... ... ... ал ... жеке тұлғаны тәрбиелеу тарихына белгілі бір ... ... атап ... ... ... ... ... идеясы ғылымда бірнеше рет
атап көрсетілді. Ол адамның өмір циклін әлеуметтік кезеңдендіру негізінде
жатты. Адамның барлық өмір ... ... етіп ... ... ... ... ... туралы» еңбегінде нақты көрсетілген, онда
ғалым өмір ... екі ... ... ... ал ... әрқайсының
өзіндік ерекшеліктері және белгілері бар.
Аналогия үшін Шопенгауэр мифологиядағы құдайлардың аттарына ... ... ... ... ... адам өмір ... тез ... жүреді, бірақ оның көңіл-күйі түрлі ұсақ-түйекке байланысты өзгермелі
болады. Осы ... оқу, ... ... Осы ... махаббат
құдайы Венераның патшалығы басталады, ол оның барлық тіршілігіне үстемдік
жасайды. 30 жылдары оны Марс ауыстырады, он ... ... ... ... жауынгерлік әкеледі. Ол оны өжет болуға, тәуекелділікке
шақырады. Адам 40 жасында ... ... ... ... ... Веста оған үй ошағын береді, Паллада білім мен даналық сыйлайды,
Юнона сияқты оның ... ... ... ... 50 ... Юпитер
билік көрсетеді, адам өзінің күшінен ләззат алады, ол тәжірибе мен білімге
бай, беделге ие, басқаруға икемді. Бірақ 60 ... оның ... ... ... ... ... және ... әсер
ете бастайды.
Шопенгауэр өмірдің бірінші жартысының сипаты ... ... ... ал ... жартысына тән ерекшелік —
бақытсыздықтан қорықпау екенін ... Бұл ... ... ... ... ... ... қабылдауындағы айырманы атап көрсетеді. Жасөспірім
шақта сағаттың өтуі қарттық шақтағыдан гөрі ұзағырақ болады. ... ... ... ... пен ... ... кешіреді, оның көңіл - ... мен ... ... жабырқаушылық пен көңілсіздікке дейін
өзгеріп отырады. Қарттық шақта ... ... оның ... ... ... ... және ... болады, ал егер денсаулығы жақсы
сақталса, онда адам аса ... тап ... ол ... ... ... көреді, тыныштықты қалайды.
Шопенгауэр аса маңызды кезең ретінде жастық шаққа ерекше мән береді.
Ғалым бәрі де адамдардың ... ... ... ... пайдаланатына
қатысты екені атап көрсетті. Есейген жылдары олар әлемге көбірек әсер ... ... ... ... ... бағынбайды. Есейген шақ — іс-қимыл
жасау және шығармашылық кезеңі, жасөспірім шақ — ... ... ... таным уақты. Жасөспірім шақ, жемісті тек жоғары бөлігі беретініне
қарамастан, өнімін тек шыңы ... ... ... ... ... ... жүз, екі жүз жыл ... жастарға, оның мүдделлеріне,
құндылықтарына, іс-қимыл тәртібіне киім үлгісіне бір ... ... ... ... ... оның ... және оның проблемаларына тереңірек
қарайды. Ал олар бүгін мүлдем ... ... ... ... ... ... құрамындағы үлесінің
төмендеуі неғұрлым қарқынды бөлігі — ... ... ... ... ... қызметіне өтініш жасайтындардың әрбір екіншісі жастардың өкілі (16-29
жас). Олардың жартысынан азы ғана ... ... ... ... ... үлесі халық шаруашылығында жұмыс істейтіндердің
жалпы санының 24 процентін ғана құрайды. Жұмыссыз жастардың саны ... ... ... ... ... 54 ... құрады.
Бүгінгі күні мемлекет тарапынан жағдайды өзгерту үшін үнемі әрекет
жасалып отырса да бұл ... аса көп ... ... ... ... ... кәсіпорындарын, кооперативтерді құру, олар үшін ... ... ... ... ... ... ... шаралар болды. Басқа да шараларда жеке тұрғын үй ... ... ... жол жүруге жеңілдікті несиелер, жоғары білімі алуға, жас
отбасылары үшін ... ... ... ... беру ... ... жалпы
экономикалық қиындықтар мемлекет мәлімдеген саясатты материалдық қамтамасыз
етуге ... ... ... және ... ... нашарлауы олардың
әлеуметтік өмірдегі қылмыстық ұяларға одан әрі тартылуының басты себебі
болуы мүмкін.
Проблеманы зерттеушілер 1990 ... ... ... ... атап ... Мысалы, бүгінгі күні Ресейде қылмыскерлердің
жартысы (54 ... — 14 пен 30 жас ... ... ... ... бір ... 14-18 ... кәмелетке толмағандар
құрайды, Қазақстанда тиісінше — 50,9 және 6,9 процент. 1999 жылы ҚР ... 148 ... жуық ... ... ... ... бұл
1998 жылға қарағанда 10 мыңға көп. Жоғары оқу орындарының қылмыс жасаған
студенттері 40 процентке ... ал ... ... және ... — 23 процентке көбейді.
Жасөспірімдер және жастар жасаған қылмыстың ... ... ... жеке бас ... ... ... Ұрлық, автокөлікті айдап кету,
тонау, ұрып кету, бұзақылық — ... ... ... ... ... ... Ең ... қылмыс өте аяусыздықпен жасалады.
Мұндағы барынша «еңбек» электрондық бұқаралық ... ... ... ... ... ... пен ... жаппай ағынмен беріледі.
«Ең басты батырдың» жүйелі түрде гүлденуі ... ... ... қол ... ... ... қалыптастырады.
Жасөспірімдердің делинквенттік мінез-құлқы «ересек» қылмыстық мінез-
құлықтың заңдылықтарына ... ... ... ... ... жиі түрде өзінің кінәсін мойындайды немесе іс ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықты түсіндіру
үшін бейтараптық теориясына жүгінеді, оның мәні жасөспірімнің өзіне қатысты
жеңілдету жағдайларының ... ... ... кеңейтуге, өзінің
әрекетін ақтауға және ... оның ... ... енгізуге ұмтылады.
Сұраулар жасөспірімдердің көпшілігі өзінің қылмысының ... ... ... айтады, сұралғандардың ширегі: осындай жағдайда
кім де болмасын осыған баратындығына сенімді. Келтірліген ... ... да ... мінез-құлқына осылайша қарау біршама дәрежеде заңдық практиканың
және құқықтық тәрбиенің ерекшеліктерімен негізделеді, бұл ... ... жаза ... туралы түсінікті қалыптастыруға
жиі әкеп соғады және бұл ... ... ... бірі ... Рецидивтер ықтималдығы өсуде. «Жазаңызды өтеп келгеннен кейін
қылмыс жасайсыз ба?» деген ... ... да ... ...... тек 45% ғана ... ... боларын білмеймін» — деп кәмелетке толмаған
қылмыскерлердің 32% жауап берді.
Есірткіге байланысты жасалған қылмыстардың жайы ... ... ... аса ... ... ... ... Олардың тіркелген саны қылмысты
жалпы бөлгенде есірткіге байланысты қылмыс ұрлықпен, тонаумен және ... ... ... ... тұрса да екі есеге жуық өсті.
Жағдайды қалай түзетуге болады? ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған қылмыскерлерді
тәрбелеу және олардың әрекеттері үшін жазалау жүйесіне түбегейлі өзгерістер
қажет деп ... ... ... ... ... ... кейбір өзгерістер жаңа
«Қылмыстық кодексте» және «Қылмыстық процессулдық кодексте» ... ... ... ... ... ... ... барлық
баптар жеке бөлімге бөлінген. Онда қылмыс жасаған кезде 14 ... ... 18 ... ... ... ... көрсетілген. Айыппұл,
белгілі бір қызметпен айналысу құқығын айыру, қоғамдық жұмысқа тарту,
түзету жұмыстары, ... ... ... ... ... ... бас ... айыру сияқты жазалаудың түрлері де көзделген.
Нашақорлықпен күресті күшейту мақсатында 2000 ... 17 ... ... ... және есірткі бизнесімен күрес жөніндегі агенттік
құру туралы жарлыққа қол қойды.
Жоғарыда атап ... ... ... ... ... оқушыларының үлесі біршама ұлғайды (1998 жылмен салыстырғанда 1999
жылы олардың кәмелетке толмаған қылмыскерлер ... саны 23 ... ал ... ... орта мектеп өз тәрбиеленушілеріне тиісті
дәрежеде ықпал жасауға дәрменсіз. ... ... ... ... деректері бойынша Қазақстанның 6 қаласының (Алматы, Астана,
Петропавловск, Ақтөбе, Өскемен, Шымкент) жоғарғы ... ... ... ... ... ... 70 проценті бір кезде спирт ішімдіктерін
ішкен және де осы ... ... ... ... ... болған.
Жоғары сынып оқушыларының 20 проценті жиі ... ... 13 ... ... ішеді. Зерттеушілер мынадай қорытынды жасайды: осы
зиянды әдеттердің болуы ... ... ... мүмкіндігін біршама
арттырады. Егер сұралғандардың барлығы бойынша 12 проценті есірткімен таныс
болса, темекіні көп тартатындар 42 ... ... ... ... ... ... бармайтын балалар саны өсіп келеді. 1998 жылғы
қаңтарда ҚР Білім, денсаулық сақтау және ... ... ... 17 мың ... ... қатыспайтынын (бұқаралық ақпарат
құралдарының мәлімдеуінше бұл төмендетіп ... сан), ... ... Крест және Қызыл Жарты ай Қоғамы халықаралық ұйымы 400 мың баланың
мектептен қол үзгені жөнінде ... (сол ... ... ... бойынша артық көрсетілген сан).
Осындай жағдай басқа елдерде де байқалуда. Мысалы, ... ... екі ... жуық бала ... Олар ... ... ... Ғалымдардың, ең алдымен, заңгерлердің, ... ... ... ... қатар осы ауқымды апатқа аудару.
Рухани қайыршылық факторы қылмыстық мінез-құлыққа қаржылық қайыршылықтан
кем әсер ... ... ... ... ... ... ... бар,
олар неменеге ұмтылады? Алматы жастарының арасында сұрау жүргізген (554
адам сұралған) зерттеушілер ... ... ... ... ... ... ірі шот, сәтті тұрмысқа шығу, дискотекалар, ... ... ... ... алу, инфляцияға да, деноминацияға да илікпейтін
тұрақты капитал туралы ... ... өз ... осы капиталға ие болуы
көрнекті. Білімге басты құндылық ... үлес бере ... ... ... шкаласында ой өріс сияқты сапаға жетінші (соңғының
алдындағы) орын ... ... ... Ал олар ең ... ... мейірімдікті, сенімді, сенімділікті, түсінікті, ой өрісті ... ... ... ... ... ... ... қазақ студент жастарының құндылық
бағдарларына назар аударады және жоғары оқу ... ... ... ... ... және де ... ... қала жастарына қарағанда үлкен дәрежеде. Рухани әлемді
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... пікірмен
келісу қажет: ауылдық және сол сияқты қалалық субмәдениет (ағылшынша
subculture — мәдениеттегі ... ... ... ... ... ... шыққан студент ауылдық субмәденит құндылықтарының, нормалары
мен дәстүрлерінің ... бола ... ұзақ ... бойы өзін ... ... ... ол ... алғанда жақсы оқиды, аса толық ойлайды,
тәртіпті, жауапты, оқуды сабақтын тыс уақытпен жиі үйлестіреді.
Зерттеушілер тұтас ... ... ... өзінің
дүниетанымын, аға ұрпақтың оппозициялық дүниетанымын міндетті қалыптастыру
әрекетімен сипатталатын атап көрсетеді. Жастар субмәдениеті мінез-құлықтың
өзіндік ... ... ... нысандарын, киімнің, шаш қою ... сәні — бұл жеке ... ... ол ... ... ... біржақты бағалауға болмайтынын көрсетеді. Осы феноменді
жақынырақ ... ... ... ... ... дефиницияларын табуға
болады: сән — бұл құрдастарға «эксаумақтық» сипаты бар еліктеу, сән — ... ... және ... ... сән - бұл ... арадағы өткенмен
ажырасу мүмкіндігі және жақын арадағы болашаққа ... ... ... ... ... ... ... рок-мәдениет.
2. Білім берудің мәні және функциялары. Қазіргі білім беру жүйесіндегі
үрдістер
Бүгінгі күні ... көп ... ... алуда (орта, жоғары). Осы
әлеуметтік институт білім беру социологиясын ... ол ... ... беру ... ... жүйе ... ... және
дамуының, сондай-ақ оның қоғаммен ... ... ... мәні ... ... саласын білдіреді.
Қазіргі білім берудің қалыптасуының ұзақ тарихы бар. Адамзат қоғамының
әр түрлі даму ... ... ... ... ... берудің әр түрлі үлгілері құрылған. Құл иеленушілік қоғам екі ... ... және ... Бұлар әртүрлі үлгілер болды, олар үшін
білім берудің элитарлығы жалпы ... ... ... және өнермен
айналысу еркін туғандардың артықшылығы болып саналды.
Антикалық үлгіде ... ... ... ... қосымшасын лайықты
емес сабақ деп қарастырған кезде әр ... өнер мен ... ... ... ... ... ... білім алудың еріктілік және
еркінділік принциптеріне ерекше мән берілді.
Білімнің ... ... ... ... ... және өзіндік
нормативтік-құндылық бағдарымен ерекшеленді. Римдік білім беру ... ... ... ... ... ... берді. Білім берудің
басты мақсаты әскери басшылар мен мемлекеттік қайраткерлерді ... ... ... ... ... ... атап ... орта
ғасырдан Жаңа уақытқа өту кезеңі білім беру ... ... ... ... Бастапқыда монастырь ретінде пайда болған университеттерді құру
осы уақыт жетістіктерінің бірі болды.
Білім берудің қазіргі заманғы ... XVIII ... ... және ... ... қалыптасты, ол классикалық деген атқа ие болды. Білім
берудің ... ... ... ... пен ... ... ... табылды. Міндетті бастауыш және орта білім беру
принципі әлемнің көптеген дамыған елдері үшін нақты факт ... XX ... әлем ... 80 ... ... болуы факт болды.
Қоғамның әлеуметтік құрылымы өзінің ішкі даму заңдылықтарының әсерімен
және сол сияқты білім беру жүйесінің әсерімен өзгерсе де ... беру ... ... ал ... ... беру жүйесін өзгертетіні ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы үрдістердің бірқатарын
атап өтеді: білім ... ... ... ... (білім берудің
классикалық үлгісі мен жүйесінің ... ... беру ... ... ... жаңа ... ... экспериментті және балама
мектептер құру және т.б.) білім беруді тереңдету, бұл ... ... ... ... ірі ақпарат массивінің өсуінің ... ... ... ... ... беру интернационализациясы
(бірлескен халықаралық ғылыми зерттеулер, студенттер мен оқытушылардың
алмасуы); үздіксіз білім беруді ... ... шу, ... ... ... 4-5 жыл оқытумен шектелмеу керек). Тұтас алғанда білім беру адам
өмірінің бөлігі сияқты оның ажырамас құқықтарының бірі ... ... ... беру - ... берудің басты функциясы; ... ... үшін ... және ... ... ... ... орындайды.
Жеке тұлғаны әлеуметтендіру факторларының бірі ... бола ... ... ... бір адамнан немесе топтан басқасына құңдылықтарды, шеберлікті
және білімді өткізетін (коммуникативтік ... ... ... ... таным институттары сияқты білім беру де белсенді және шығармашылық іс-
қимылға икемді тұлғаның көпжақты ... ... ... ұрпақтың өнегелі, ойлау және дене даму процестеріне әлеуметтік
бақылау жасау білім берудің әлеуметтік маңызды ... бірі ... Осы ... әсіресе бастауыш білім беру кезеңінде пайда болады.
Адамдар ... ... ... ... ... ... ... білім адамды алған кәсіби даярлығына сәйкес әлеуметтік
жүйедегі ... ... ете ... әлеуметтік мәртебені қалыптастыруға
белгілі ... әсер ... ... беру ... ... ... ... әсер ететін факторлардың бірі болып табылады.
Орта мектеп өсіп келе жатқан қозғалмалық үшін тепе-тең мүмкіндіктер мен
жағдайлар жасауға мүмкіндік береді, ... бұл ... ... ... бағалайды.
XX ғасырда жоғары білім жоғары топтың артықшылығы ... ... ... ... Дамыған елдерде орта мектепті бітіргендердің
көпшілігі колледждер мен жоғары оқу орындарына ... ... ... ... алғашқы орналасқандарыньщ 93 процентінің толық орта
және жоғары білімдері бар екенін қуаттайды және олардың 38 ... ... ... ... ... ... барлык сатушылар мен жүмысшылардың 25
проценті — ... ... ... КСРО ... ... ... жетекші орындардың бірінде болды
(мысалы, бұл 60-жылдары әлемдегі 3-орын болды), 70 ... осы елде ... ... бюджеттің 12 проценті жұмсалды, 80-жылдары білім беру екі
есе қысқарды, ал ел ... ... ... ... 1995 жылы ... мемлекеттік бюджеттің 2 проценті ғана кетті, бұл талдаушылардың
пікірінше, экономикалық дағдарысқа ғана емес, ... ... ... жеке ... берудің пайда болуына да байланысты, яғни қазіргі білім
беру жүйесі ... ... ... ... ... ... ұшырады.
Бүгін транзиттік қоғам қажеттілігін сезе отырып жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... бастады:
заңгерлер, экономистер, программистер, лингвист-аудармашылар. Контент-
талдау ТМД ... ... және ... ... ... ... құрылымдар кадрлардың, әсіресе жаңа ... ... ... ... ... қажеттілігін бастан кешіруде. Мысалы, ресейлік
баспасөз деректері бойынша, бүгінгі күні ең ... ... ... екі аса ... бос орын қызметтері — қаржыгер және программист
кіреді. Екінші орында ... сату ... ... ... және ... агенттері. Жыл сайын білімдірек бола бастанған және
осы уақытта міндетті түрде қандай да болмасын ... оқу ... ... ... және ... ... ... және оргтехникамен жұмыс істей
алатын хатшылар да менеджерлерден қалыспайды.
Отандық ... ... ... бірігу проблемасын шешеді, бұл оны
гуманитарландыруды, компьютерлендіруді, ... оқу ... ... ... мемлекеттік емес білім беру жүйесін дамытуды болжайды.
1997-1998 жылдардың басында Республикада 1ЗЗ жоғары оқу орны болды (62
мемлекеттік және 71 мемлекеттік ... ... 22-і тек 1998 жылы ... ... барлығы негізінен мемлекеттік емес. Барлық жеке ... ... 269 ... дейінгі мекемелер, 124 жалпы білім беретін
мектеп, 4 ... ... 61 ... және 71 жоғары оқу орны бар. Оқуға
жаңада ... 73 мың ... 19 мыңы ... емес жоғары оқу орнында
оқиды. Жоғары оқу ... ... саны ... жылмен салыстырғанда 4,5
процентке ұлғайды.
Бүгін 300 мың қазақстандық ... ... оқу ... ... ... алуда. Олардың 52 проценті қыздар. Студенттердің үштен ... мен ... коса алып ... ... ... үшін ... ... іс
жүзінде жоғары мектептің лексиконынан ... ... ... беру ... атап ... елдің білім жүйесінің 1998 жылға бюджеті 72
млрд. теңге болды (ең ... ... 105 ... ... ... ... қалыптастыру 1999 жылдан бастап кадрлар
даярлауға мемлекеттік тапсырыс беру ... ... ... ... және ... білім беру кредиттері), сондай-ақ студенттердің
өз қаражаты есебінен жүзеге асырылуда.
Қазақстанның жоғары оқу орындарына мемлекеттік ... ... ... қабылдау үш кезенде жүзеге асырылады:
1. ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Республикалық ... ... ... ... ... жүргізеді. Тесттен өткен
талапкерлерге мемлекеттік сертификат беріледі.
Тестілеу жөніндегі республикалық комиссия мемлекеттік білім беру гранттарын
(МБГ) ... ... ... ... мемлекеттік білім беру несиесін
(МБК) алу құқығын ... ... ... беру ... немесе мемлекеттік білім беру
несиесін алу ... беру ... ... ... ... бойынша кез келген
жоғары оқу орнын тандауына және 10 тамыздан бастап 25 ... ... ... оку ... ... ... тапсыруына болады.
Тестілеу Ғылым және жоғары білім министрлігі белгілеген мерзімдерде
Қазақстан аймағы ... ... ... ... Астана, Алматы,
Арқалық, Жезқазған, Жетісай, Семей, Талдықорған, ... ... ... ... ... жүргізілместен ерекше белгідегі
аттестаты бар және «Алтын Белгі» омырау белгісі бар тұлғаларға беріледі.
1999-2000 оқу жылы жоғары білімді ... ... үшін ... ... ... ... ... 2000 сырттай оқуға; 7598 мемлекеттік білім
беру гранттары берілді.
1999 жылы 170 мың мектеп бітірушілердің 43 мыңы ... мен ... ниет ... олардың жартысы гранттар мен несиелердің арқасында
оқып жатыр. 2000 жылы оқуға түсушілер үшін жаңа ... ... ... оқу ... түсушілер үшін бірыңғай кешенді тестілеу. ... төрт пән ... ... ... ... ... тарихы,
ана тілі (қазақ немесе орыс) және салалық пән, ... рет ... ... ... ... ... ... қарамастан жоғары оқу орны ... ... ... ғана ... қабылдайды. Балл қанша көп болса, таңдаған
мамандықты алуға үміт соншалықты көп болады.
2000-2001 оқу жылына ... ... 12360 ... ... ... ... ... 9610 несие бөлінді. 1999-2000 оқу
жылымен салыстырғанда ... ... ... 3200 ... Ауыл ... үшін республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуын
айқындайтын мамандыққа 30 проценттік квота бар.
Мемлекет ... ... ... күні ... ... 60
процентінің жоғары білімі жоқ), ауылшаруашылық ... ... ... үшін ... ... ... компаниялардың және әкімдіктердің болжам перспективалары
негізінде жасалды. Бұдан диплом иеленушілер еңбек ... бес ... ... ... болады.
Жоғары оқу орнына оқуға түсудің жаңа ережелері бойынша «Алтын Белгі»
белгісін иеленушілер бұрынғыша ... ... Ауыл ... ... бітірушілері 26 шілдеден бастап 2 тамызға дейін 33 ... оқу ... ... ... ... Емтихан тапсырудың барлық
процесі толық автоматтандырылған, ... ... бір ... ҰҚК
арнайы байланыс жүйесіне енгізіледі. Тестілеу нәтижесін тест тапсырған күні
кешкі 6-ға жуық іліп ... Одан ... ... ... пен несие
иеленушілердің аты-жөні балдары көрсетіле отырып республикалық газетгің
біріне жарияланады.
Тесттер ... ... ... оқу ... бар. ... пән ... ... жуық жауап бар. Тесттер үнемі жаңартылады. Әрбір талапкерге әрбір ... 30 ... ... беру үшін (бес ... ... ... уш сағат
береді. Осылайша, бір сұраққа 1,5 минут ... ... бұны ... үшін жеткілікті деп санайды және АҚШ-та 40 секунд берілетіні
қоса айтады. ... ... ... ... ... 30
проценті А қиындығының, яғни «орташаларға» арналған, 50 ... - ... яғни ... ... арналған, қалғаны-«озаттарға»
арналған С деңгейінің сұрақтары.
БАҚ-ның деректері бойынша 2000 жылы ҚР орта ... 189 ... 100 мыңы ... ... ... ... ... оқу жүйесі екі дәрежелі оқыту сатысына көшті:
бакалавриат және магистратура. Бірінші дәреже төрт жылда ... ... бір ... ... жоғары білім береді, екінші дәрежені бір жарым
жыл ... ... оқу ... ... ... білімін жоғарылату
мақсатыңда оқиды және ... ... өз ... ... ... ... береді.
Біздің еліміздегі қазіргі заманғы заңгерлік жоғары білім ... ... ... бар. ... қарт заңгері, «Әділет» жоғары құқық
мектебінің профессоры Л.В. Дюковтің еңбегінде атап ... ... ... ... ... жоғары заңгерлік оқу орны болмаган, ал қүқық
қоргау ... ... 50 ... ... мүлдем заңгерлік
білімі болмаған. Әсіресе жергілікті ұлт — қазақтардың өкілдері арасынан
заңгерлер даярлау өте ... ... ... 1938 ... 28 ... ... ... кеңес құрылысы институтын Алматы мемлекеттік заң
институтына (АГЮИ) өзгерту ... ... ... ол 1955 жылы ... университетінің (ҚазМу) құрамына оның факультеті ретінде
енгізілді. ... ұзақ ... бойы екі заң ... ... және
Қарағанды университеті) заңгер мамандарын даярлаумен шұғылданды. Әрине,
КСРО-да болған білім беру ... ... ... ... мамандар
даярлау мүмкіндігін берді. Болашақ заңгерлер Мәскеуде, ... ... ... ... ... күні ... құқық мамандарын даярлау мемлекеттік (ҚазМҰУ,
ҚазМЗУ, АМУ және т.б) және сол сияқты мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... мектебі, «Дәнекер»
халықаралық құқық және ... ... ... және ... ... ... ... асырылады.
Заңгер мамандығы барлық әлемде талап етіледі, оларды ... ... ... ... ... ... 200 заң ... бар, онда АҚШ-
тың заңгерлік білім беру жүйесі шоғырлаңдырылған. АҚШ-тың ... ... ... біздің жүйенің негізгі айырмашылықтарының бірі қандай да
болмасын университет ... ... және ... дәрежесі бар адам
ғана заң мектебінің студенті болуға құқығы бар. Және де колледжде қандай
білім ... ... ... ... биология мен саясаттану
ғылымдарының бакалаврын да, ауыл шаруашылық білімін де ... ... ... заңгерлікпен шұғылдануға жеткіліксіз. Болашақ адвокаттар кәсіби
қоғамдастық Америка ... ... ... ... өтуі тиіс,
тек осы қауымдастықтың аймақтық бөлімшесінен емтиханнан өткеннен кейін ғана
заңгерлік практикаға құқық беріледі. Және де бір ... ... ... ... өтуге мүмкіндік бермейді.
АҚШ-та өз азаматтарына білім беру үшін едәуір мемлекеттік ... ... 300 ... доллардан астам, бұл он жылдан бұрынғыдан
екі есе көп).
Бұл елдегі жоғары білім ... ... келе ... ... ... бар. ... ... оқу беделді деп санау қалыптасқан.
Гарвардты бітірушілердің арасынан 6 ел Президенті, 27-сі ... ... ... ... ... ... ... Дж. Кеннеди
марапатталған), 30 Нобель сыйлығының лауреаты шықты. Бір есте ... ... оқу орны ... ... ... орын ... оны Йелъ және
Принстон университеттері иеленді.
Университеттердің беделі ондағы оқу үшін ақы ... ... ... ... беделді университеттерде бір жылдық оқу ақысы 30 мың ... ... ... ... университеттерде жылына 50 доллар. Ең
беделді, Остонда орналасқан университеттерінің бірі шетелдік үшін ... мың ... ... ... ... ... Техас штатының
тұрғындары үшін тұтас жеңілдік ... бар. ... ... оқу
жылына 13 мың долларға түседі. Көптеген студенттер, оның ... ... ... ... тыс ... жұмыс істей жүріп оқу ақысын
өзі төлейді.
Жетекші университеттерге конкурс өте жоғары (Принстоңда I орынға ... ... ... ... ... ... жаратылыс
тану ғылымдары факультетінің түсушілерге арналған конкурс бір орынға жеті
адамға ... ... ... ... ... мен инженерлер
арасында Нобель сыйлығының иегері бар.
Германиядағы ... ... ... де өзіндік дәстүрлері мен
ерекшеліктері бар. Германияда емтихандар, ... және ... ... ... ... де жоқ. Бұл ... азаматтары, егер
отдандық университетге оқуға ниеті бар болса, ол біріншіден ... ... және ... өзі қызығатын пәнді таңдайды, өтініш жазады да студент
болады. Шындығында, түсуі күрделі бір ... ... бар ... ... экономика, саясаттану беделді болып саналады). Бұл ... ...... ... оқу ... өз ісі, жалпы ереже жоқ. Не
бірден қабылдайды, не кезегі келгенше тоса ... тура ... ... ... мен ... қатысудың қатаң
есебі жүргізілмейді, оңда сессиялар да жоқ. Келесі курсқа өту ... ... ... ... өзі біледі. Ең бастысы, егер жеке
жоғары оқу орны болса — оқу ақысын дер ... ... ... ... 10-12 жылға созылуы мүмкін, бұл ешкімді де таң
қалдырмайды. Неміс студенттерінің орта жасы — 30-35 жыл. ... ...... ... адамдар (біздің өлшем бойынша).
Германияда заңгерлерді 41 университетте даярлайды. Және ... ... ниет ... саны арта ... Мысалы, егер 1992 жылы елде 90
мың заңгер студенттер оқыса, 1995 ... ... ... соңында — 110 мың
болды. Дегенмен, оқып жатқандардың барлығы бірдей бітіру емтихандарын
ойдағыдай ... ... ... түскендерің жартысы ғана мемлекеттік
емтихан тапсырады. Бұл қарапайым емес оқу жүйесіне және емтихан ... ... ... ... ... өзінің академиялық
талаптарымен ерекшеленеді, бұл студенттердің білімін бағалаудың қатаң
белгілерін ... ... ... ... ... және оқу тегін. Жеке меншік ақылы жоғары оқу орындары ерекшелік болып
табылады, ... ... ... ... ... ... ... Аумағы бойынша Германияда бірінші және халқының ... ... ... ... ... ... оқытуды мысалға алып
қарайық.
Баварияда барлығы 9 университет бар, олардың 7-де заң факультеті ... ... ... түсу ... ... тапсырмайды, бірақ оқуға
қабылдаудың белгілі бір шарттары бар, ... ... ... орташа бағасының осы ... ... өту балы ... ... ... ... келу ... табылады.
Осы балдың беделді үниверситеттерде аса жоғары болып табыла отырып түрлі
жылда және семестрде өзгеріп тұратыны белгілі.
Семестр ... оқу ... және ... ... ... ... жазатын, емтиханға даярланатын лекциядан бос уақыттан ... үш ... ... ... - ... ... бір ... — қылмыстық
құқық, азаматтық құқық және басқару органдарында.
Семестрдің ұзақтығы оқу процесін ұйымдастыру сияқты ... ... ... Мысалы, Бавария университеттерінде қысқы семестрдің лекция оқу
кезеңі 1 қарашадан 28 ақпанға дейін, ал жазғы 1 мамырдан 31 шілдеге ... ... 8-ден ... және тым ... ... ... мүмкін (соңғы «жұп»
20.00-де). Сабақ арасындағы үзіліс 30 минут. Студент жүктемесі оның қандай
пәнді және ... ... ... ... Барлық университеттер үшін
міндетті болатын пәндердің белгілі бір тізбесі бар. Қандай да болмасын ... оқу ... осы пән ... ... берген куәлік болып
табылады.
Оқу екі бөлімнен ... ... ... ... ... ... Бірінші бөлімнің ең төменгі ұзақтығы үш ... жыл ... ... 2 жыл болып заңмен айқындалған. Дегенмен осы ... ... аз саны ғана ... Студенттердің негізгі бөлігі
ұзағырақ оқиды және екі дәрежелі білім ... ... ... 7-8 және ... жылға созылуы мүмкін. Қалыптасқан жүйенің жақтастары
университетте академиялық даярлық алған және екі жылдық практикадан өткен
заңгер Германияда ... ... ... ... ... ... ... жоқ заңгерді тек «жартылай» ғана заңгер деп санайды.
Көптеген елдер ... ... алыс ... ... ... ... ... жеңілдетуде. Ешқандай артық себептерсіз бір-
бірінің құжаттарының тұпнұсқалығын тану туралы ... бар ... 56 ел қол ... ... ... елдер (негізінен алыс
шетелдер) әлі де аттестаттың немесе дипломның түпнұсқалығын ... ... ... ... ... ... арнайы белгі туралы
талаптарды сақтап отыр.
Жыл сайын 4 мыңнан астам қазақстандық ... ... ... ... оқиды. Мысалы, Ресейде «Светоч» ... ... ... Қазақстанның 2,5 мыңнан астам азаматы оқиды; Түркияда
1 мыңнан астам; Польшада 500 ... ... ... Египетге де оқиды;
және АҚШ-та (200 адам — мектептен бастап ... ... ... ... ... 20 адам ... ... республикамыздан
бүгінгі күні Англияда оқып жүргендері өте аз (шын мәнінде ... ... 10 ... дейін оқыған).
Оқу шетелдік студенттер үшін барлық елдерде бірдей ақылы емес. Мысалы,
Германияда, Швецияда шетелдік студенттер үшін ... алу ... ... ... және сол ... ... олардың (студенттердің) несие төлеуге
қабілетті екенін растайтын құжаттар қажет: Швециада бұл сома ай сайын ... ... 1100 ... ... ... ... ... ақысы өте төмен, бірақ онда да студент үшін жауап беретін кепіл -адам
немесе ұйым қажет.
Осылайша, әрбір ... ... беру ... ... ... ... еліміздегі қайта құру және ... ... осы ... ескеру, осы дәстүрлердің ең құндысын және ... ... ... ... және ... ... жоғары білікті
жас мамандар даярлау мәселесінде оқу жоғары орындары мен ... ... және ... емес ... ... ... ... өзгерістерге әкелді. Бүгін іс жүзінде жоғары оқу
орындарын бітірушілерді ... бөлу ... жоқ, ал ... ... кадр ... ... ... Бұл бір жағынан жұмыс істеушілер
санының қысқаруына, ал екінші жағынан жұмысқа ... ... ... ... нарығындағы қатаң жүйе батыс елдерінде ... бар. ... ... ... кіру үшін ... ... оқу орнын бітіру
аз, үш ... ... өту және тағы да ... ... ... ... құрылымдар жас мамандарға еңбекке орналасу орындарын
іздеуге ... Бұл ... ... бір ... жаңа ... ... және сол сияқты жұмыс істейтін ... ... ... ... жұмыстың қажеттілігі болғанда нақты
және уақтылы шаралар қабылдайды.
Оқу орнын бітірген студентке бастапқыда ... ... ... ... оқу ... ... кеңестер беретін, қоғамдық ұйымдармен
байланыс орнатылатын және студенттер өз күштерін пайдасына ... ... ... Мансапты жоспарлау кабинеттері бар. Олар, мысалы,
мектептерде репетитор немесе аудармашы болып ... ... ... ... ... жауап береді, қалалық қоқыс төгетін жерлердегі ортаның
ластану ... ... ... ... және т.с. ... бұл жұмыс үшін ақы төленбейді, ол толық өтеледі, біріншіден,
орнатылған байланыстар мен таныстықтардың арқасында жастарға ... ... ... ... ал екіншіден студенттердің өздері түрлі іс-
әрекеттер жасап көруге және олар нені ... және не ... ... ... жеке ... және ... бағдарлай алуға
мүмкіндігі болады.
Тәжірибе негізінде, Мәнсапты жоспарлау кабинеті студснттерге өздері
үшін ... ... ... ... «Маған қайсы жақсы —
адамдармен немесе қағазбен жұмыс ... ме?», «Мен ... ... ... «Мен ... ... ба?», «Мен ... нұсқаулармен дәл
жүремін бе?», «Мен төтенше жағдайда сабыр сақтай аламын ба?». Мәнсапты
жоспарлау ... ... ... ... ... ... беру
студенттерге жұмыс іздеу кезінде өздеріне сенімді болуға көмектеседі.
Студенттердің резюме жазуды үйренуі, жұмысқа орналасуы қатысты болатын
адамдармен ... және ... ... ... ... өте маңызды.
Сондықтан Мәнсапты жоспарлау кабинетінің кеңесшілері студенттерді ... ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта студенттер кезекпен интервью алу және берушінің
рөлінде ... ... ... ... ... «дайындалу», оны
ойнау мамандардың пайымдауынша студенттерді нақты ... ... ... және ... ... «сөз сөйлеудің» тиімділігін
арттырады.
Резюме қысқа, шын жасалуы ... ... ... ... ... ... ... отбасылық жағдайы); білімі (ЖОО-ның,
колледждің, факультеттің аты, ... ... ... ... ... туралы мәліметтер енгізіледі.
Бұл бөлім өте маңызды, бұл жерде білімі мен кәсіби ... ... ... ... ... кезекте ізделіп отырған мамандық
бойынша немесе оқу кезінде (мысалы, фирмада жарты ставкамен хатшы болуы).
Дағдысы және ... ... ... ... акциялардағы,
студенттік газеттегі және т.с. жұмыс.
Ермегін де көрсетуге ... суда ... ... ойнау, туризм. Өзінің
пайдаланғысы және дамытқысы келетін жеке қасиеттері туралы айтуына болады:
шет тілдерді білуі, жүргізуші куәлігін иеленуі.
Осылайша, мамандар ... ... ... ... шешу
кезінде олардың еңбек нарығындағы нақты субъектілер болуы үшін ... ... мен ... ... ... ... керектігін
баса айтады. Осыған байланысты ЖОО-ның міндеті — оларды тым ерте және осы
жүйеге енгізу ... ... ... еңбек нарығының мониторингі ЖОО-ын бітірушілерді еңбекке
орналастыру біліктілік деңгейімен жиі байланысты, бітірушілердің теориялық
және ... ... ... ... ... ... ... осы аталған өлшемдер бойынша жоғары талаптарды банктер
қояды. Коммерциялық фирмалар мен жеке кәсіпорындар ... ... ... да ... ... Осы ... ... конкурстық негізде тек
қазіргі заманғы дипломдары бар мамандар ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... оргтехниканы жақсы білетін мамандар
шақырылады. Көптеген жағдайда еңбек стажы және жұмыс ... ... ... беріледі. Бұл ЖОО-ын бітірушілердің мамаңдықтары
бойынша ең төменгі стажы жөнінде ертерек ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға арналған міңдетті шарттардың бірі
(3-5 жылдық стаж).
Дегенмен практика көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... уақытты тып-тыныш қана өткізу үшін
болмайтыны, ең алдымен кейінгі практикалық жұмысқа қажетті ... алу ... ... туралы аса көп ойламай алаңсыз ұстайды. Бұл студенттердің
белгілі бір бөлігінің ... ... ... ... ... ... әлі де ... екенін ескере отырып,
«Қайнар» университетінде Бейімделу және еңбекке ... ... ... ... үшін лекциялар, іскерлік ... ... ... ... ... әдістемелік құралын шығарылды. Орталық
университетті бітірушілерді еңбекке орналастыру ... ... және ... жасау үшін Республикада жүргізілетін көптеген іс-
шараларға (өндірушілердің съездері, қаржыгерлер қауымдастығы, бoc жұмыс
орны ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, бітірушілердің 80 ... ... ... ... жұмысқа тұрады және келіп түскен пікірлерге қарағанда,
жүмыстарын жақсы меңгеруде.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ( оқу құралы )501 бет
Социологиялық парадигмалар4 бет
Қоғамдық жүйе ретінде әлеуметтік талдау13 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Кәсіби білім беру психологиясы жайлы3 бет
"Жетісу" газеті78 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
Біз – тәуелсіздіктің бақытты балаларымыз14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь