Тартыс социологиясы мен психологиясы

1. Тартыс ұғымы, оның әлеуметтік алғышарттары
2. Әлеуметтік тартыстарды жіктеу және олардың функциясы
3. Тартыс субъектілері, сатысы, мақсаты және реттеу механизмдері
4. Заңи тартыстардың типологиясы
Тартыс проблемасы социологияның өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Ол тартыстың қоғамдық құбылыс ретіндегі табиғаты, пайда болу себептері, шешу мүмкіншіліктері, сондай-ақ тартыстардын типологиясы, жіктемесі, олардың қоғамдық өмірдегі ролін анықтау және т.б. кен ауқымды мәселелерді қарастырады.
Тартыс — бұл қарама-қарсы мақсаттардың, ұстанымдардың, күштердің өзара әрекеттесуші көзқарастардың қақтығысы. Тартыс әрқашанда адамдардың осы немесе басқа әлеуметтік топ мүшелері ретіндегі басқа субъектілердің мүдделерімен өз мүдделерінің қарама-қайшылығын сезінуіне байланысты болады. Ширыққан қарама-қойшылық ашық немесе жабық тартысты тудырады. Қарама-қайшылық қоғам өмірінің бар саласын — экономикалық, саяси, әлеуметтік, рухани салаларды қамтиды. Осы немесе өзге қарама-қайшылықтың ширығуы "дағдарыс аумағын" қалыптастырады. Дағдарыс әлеуметтік шиеленістің күрт өсуінен пайда болады, бұл көп ретте тартысқа апара бермейді.
Зерттеушілер тартыстың қоғамнын оңтайлы құралдар арқылы жеңуге болатын уақытша жай-күйі екендігін атап көрсетеді. Олардың көпшілігі қоғамнын тартыссыз өмір сүруі мүмкін емес деп есептейді, тартыс — адамдар тұрмысының ажырамас бөлігі, қоғамда болып жатқан өзгерістердің кезі. Тартыс әлеуметтік қарым-қатынастарды барынша ықшам ете түседі. Тартыс нәтижесінде жеке адам мінез-құлқы мен әрекетінің өзін бұрын қанағаттандыратын қалыпты нормасын таң қаларлық шешіммен және ешбір өкінішсіз тастай алады. Тартыстың әсерінен қоғам қайта ұйымдастырылуы мүмкін. Әлеуметтік тартыс қаншалықты күшті болса, оның әлеуметтік процестер ағымына әсері және оның жүзеге асу қарқыны соншалықты айқын болады. Егер мұнда қандай тартыстар жиі болатынын, олардың калай пайда болатынын және олардың қалайша өтіп, шешілетінін білсе, қоғам жайында көп нәрсе айтуға болады.
Тартыс проблемасын зерттеудің бастаулары ерте заманға барып тіреледі. Ежелгі Греция ойшылдары қарама-қайшылықтар және олардың заттарды туындатудағы ролі туралы ілімді қалыптастырды. Тартысқа Н. Макиавелли айрықша назар аударды. Рим тарихына арналған еңбегінде ол әр түрлі деңгейдегі тартысты қарастырады және оның қоғам дамуындағы оң ролін атап өтеді.
        
        ТАРТЫС СОЦИОЛОГИЯСЫ МЕН ПСИХОЛОГИЯСЫ
Тартыс ұғымы, оның әлеуметтік алғышарттары
Әлеуметтік тартыстарды жіктеу және олардың функциясы
Тартыс субъектілері, сатысы, мақсаты және реттеу механизмдері
Заңи ... ... ... ... оның әлеуметтік алғышарттары
Тартыс проблемасы социологияның өзекті мәселелерінің бірі ... Ол ... ... ... ... ... пайда болу
себептері, шешу ... ... ... типологиясы,
жіктемесі, олардың қоғамдық өмірдегі ролін анықтау және т.б. кен ... ... — бұл ... ... ... ... өзара
әрекеттесуші көзқарастардың қақтығысы. Тартыс ... ... ... басқа әлеуметтік топ мүшелері ретіндегі ... ... өз ... ... ... ... ... қарама-қойшылық ашық немесе жабық тартысты тудырады. Қарама-
қайшылық қоғам өмірінің бар ...... ... әлеуметтік,
рухани салаларды қамтиды. Осы немесе өзге қарама-қайшылықтың ширығуы
"дағдарыс аумағын" қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... бұл көп ... тартысқа апара бермейді.
Зерттеушілер тартыстың қоғамнын оңтайлы құралдар арқылы жеңуге болатын
уақытша жай-күйі екендігін атап ... ... ... қоғамнын
тартыссыз өмір сүруі мүмкін емес деп есептейді, тартыс — ... ... ... ... болып жатқан өзгерістердің кезі. Тартыс әлеуметтік
қарым-қатынастарды барынша ықшам ете түседі. Тартыс нәтижесінде жеке адам
мінез-құлқы мен ... өзін ... ... ... ... ... ... және ешбір өкінішсіз тастай алады. Тартыстың әсерінен
қоғам қайта ұйымдастырылуы мүмкін. Әлеуметтік тартыс ... ... оның ... ... ... ... және оның ... асу
қарқыны соншалықты айқын болады. Егер мұнда қандай тартыстар жиі болатынын,
олардың калай ... ... және ... қалайша өтіп, шешілетінін білсе,
қоғам жайында көп нәрсе айтуға болады.
Тартыс проблемасын зерттеудің бастаулары ерте ... ... ... ... ... ... және ... заттарды
туындатудағы ролі туралы ілімді қалыптастырды. Тартысқа Н. Макиавелли
айрықша ... ... Рим ... ... ... ол әр түрлі
деңгейдегі тартысты қарастырады және оның қоғам дамуындағы оң ... ... ... ... А. ... 1776 жылы оның "Халық
байлығының табиғаты мен себептері туралы зерттеулер" жұмысы ... ... ол ... ... ... таптарға бөлінуі және олардың арасында
экономикалық бәсекелестік жатыр деп жазды. Соңғысы қоғам ... ... ... ... ... байыптауда Г. Гегель көп жұмыс атқарды. Ол тартыс
тудырушы себептердің біріне "байлық ... мен ... ... ... ... поляризацияны жатқызды.
Сөйтіп, көптеген ойшылдар тартыс — шындык, қоғам өмірінде қашып құтыла
алмайтын ... және ... ... ... деп ... ... пен Ф. Энгельс тартысты, ең алдымен, әлеуметтік теңсіздік
тудырады және ол тап ... ... деп ... Дәл осы ... ... ... мүмкін емес, сонымен бірге ол капипиталистік
құрылыстың қарама-қайшылығын байқау және шешу үшін қажет.
Марксизм ... ... ... ... ілімде жан - жақты
негізделмегендігін, тартыстың тек антогонистік таптар арасындағы қақтығыс
ретінде ғана ... атап ... Оның ... марксистік
тұжырымдамада таптар және басқа әлеуметтік топтар арасындағы тартыстың
басты себебі ... ... ... ... ... басқа да түсіндірмелері бар. ... ... ... ... ... ... бір формасы ғана деп емес, сонымен
бірге оның өзара байланысты тартысушы ... ... ... ... де анықтады. Г. Зиммель "тартыстын, ауаны
тазартатынын" жазды.
Тартыс проблемасының ... арғы ... ... XX ... ... бірге тартыс теориясы қоғамды құрылымдық-функционалдық
талдау теориясына қарсы тұрады.
Функционализм өкілдері ... тең ... ... ... Осы ... жақтаушыларының көзқарастарына сай қоғам оның құрамдас
бөліктерінің, яғни ... ... ... өндірістік
бірлестіктердің, кәсіподақтардың, шіркеудің, отбасының және ... ... ... ... орай ... ... ... және тұтастықты білдіреді.
Оның теңдігі мен тұрақтылығы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ететін, қоғам мүшелерінде
бірыңғай құндылықтардың болуын шешуші құрал ретінде ... Бұл ... ... ... діни уағыздар болуы мүмкін. Осы құндылықтар
қоғам өмірінің негізін құрайды және жекелеген ... сол ... ... ... да ... ... ... бағыттағы неміс социологы Ральф Дарендорф қоғамның тартысты
моделі теориясын жасады. ... кез ... ... ... ... ... ... және соның салдарынан ... ... ... бастан кешетінін бекітті. Ол әлеуметтік тартыстардың
қалыптасу және даму ... ... ... ... ... негізгі категориясы) негізінде қарады. Дарендорф тартыстың ... ... ... ... ... саяси тартыстарға дейін) бөліп
көрсетті, ол осы түрлердің ешқайсысы ... ... ... деп ... Өзінің қоғамдық үлгісін негіздей отырып ... пен Ф. ... ... антогонистік қайшылықтардың тек XIX ғасыр
шындығы екендігін және олардың өткеннің еншісінде қалғанын бекітті. ... ... ... ... ... ... және ... тартыстың барлығы нақты қоғамның тұрақтылығына төнген қауіп ретінде
қарастырылмайды.
Оның пікірінше, кез келген қоғам мәжбүрлеуге сүйенеді. ... ... ... ... ... теңсіздігі (мысалы, меншік пен
билікті бөлу ... тән, ал ... ... мен ... ... жатыр, бұл өзара қақтығыс пен антогонизмді тудырады.
Дарендорф әлеуметтік теңсіздік және ол тудырған әлеуметтік қарама-қайшылық
әлеуметтік шиеленісті және тартысты ... ... ... тұжырымға келді.
Субъектілердің мүдделері тікелей тартыстың қалыптасуына ... ... ... ... тану ... ең ... ... табиғатын
және тартыстың, әрекет етуші субьектілерінің сезіну тәсілдерін түсіну
қажет. Міне, осы ... ... ... (латентті) және субъективті
(анық) мүдделерді атап көрсетеді. Олар тартыстың "екі ... да ... ... ... болуының алғашқы кезеңінде байқалады. Бұл "жақтар"
нақты мағынада әлеуметтік топ болып ... оған ... ... ... ... топтар (квазитоптар) деп атады. Осы
уақытта әрбір топта кейбір ... ... мен ... ... ... ... қалыптасады. Мұның барлығы тартыстың дамуының
бірінші ... ... ... ... ... Дарендорф бойынша, патенттік, яғни
субъектілердің және ... ... ... ... ... тобының ұйымдасуындағы жасырын, түпкі ... ... ... осы ... өзге ... ... (мысалы, таптардың,
ұлттардың, саяси ұйымдардың, ... ... және т. б.) ... ... Егер ... ... онда тартыс толық
болмайды, яғни аяғына дейін қалыптаспаған. Дарендорф ... ... ... ... ... оған ... элементтер бірыңғай
болғанда ғана жететіндігін нақтылайды.
Дарендорфтың ойынша, әлеуметтік тартыстардың негізіне мынадай саяси
факторлар ... ... ... ... үшін ... ... билік
етушілерімен бағыныштылары бар кез келген қоғамда болады. Әлеуметтік
ұстанымдардың теңсіздігі индивидтердің, ... ... ... ... даму ... ... кіре алмайтынын білдіреді. Міне,
осыдан барып олардың мүдделерінің ... ... ... теңсіздігі бір топқа басқа адамдар тобының нәтижелерін
иеленуге мүмкіндік беретін биліктің өзінен көрінген.
Ресурстарды, көш ... ... пен ... ... ... ... ... әлеуметтік тартыстарды болдырмай қоймайды. Тартыс
игілік ... ... ... болмай қоймайтын тәсілі ретінде
қабылданады.
Дарендорф тартыстардың — қоғам өмірінің барлығын көктей ... ... ... ... ... жою біз ... ғана ... олармен шындық ретінде есептескен жөн. Сонымен қатар, тартыстар —
инновациялар мен әлеуметтік өзгерістердің ... Олар ... ... ... яғни ол ... ... тудырып отырады. Дарендорфша,
тартысты басып тастау және "жоққа ... оның ... алып ... "жоққа шығару" әрі оны басып тастау — онын әлеуетті өшпенділігін
өршітеді, оның ... ... жаңа ... ... ... ... басып тастау оның ширығуына, ал керісінше "оңтайлы түрде
реттеу" — "бақылап отыратын эволюцияға" алып ... ... ... ... ... ... ... оларды индивидтер, топтар
және таптар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... тартысты бақылай алудан тұрады: ... ... ... ... ережелердің
негізінде дамуы және шешілуі тиіс.
Оқымысты тартысты ... ... ... ... Тартысты реттеу
халықтың көпшілігінің еркін анықтауға және азшылықтың да ... ... ... яғни ... ... ... Оқымыстының
ойынша, қоғамда тартыс қаншалықты көп болса, ... ... ... көлемі шағын болса, оларды шешу және реттеу оңай болады. Сондай-ақ
тартысты реттеу қоғамды интеграциялау және адам бостандығын қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... өінің сипаты тартыстың ... ... Оның ... ... ... ... плюралистік,
яғни әр алуан автономды сала байқалуына қарай төмендейді." Дарендорф
тартыстын ... ... ... ... мен ... пайда болу жүйесінін бейімділігінін күшеюінен
көреді.
Американ социологы Льюс Козер әлеуметтік тартысты "құндылық үшін күрес
және белгілі бір ... ... және ... талаптар, қарсыластардың
мақсаты қарсыласты бейтараптандыру, зиян шектіру немесе жою болып табылатын
күресі" деп түсінеді.
Қоғамның жай-күйіне қарай Козер ... ... ... ... ... ... тартыстың әлеуметтік байланыстарды бұзуы, оны жауыққан
топтарға бөлуі революцияға алып келуі ... ... ... ... ... шығатын жол беріледі (олар клапан ролін атқарады), яғни ол
шиеленісті ... ... ғана олар ... ... ... ... ... иелене алады.
Тартыстың жалпы теориясын американ социологы Кеннет Эварт Болдуинг те
жасайды, ол ... ... ... және ... жалпы теория" деген еңбек
жазды. Ол ... ... ... ... ... мүмкін және
қажет екендігін айтады. Болдуинг тартысты қоғамдық өмірден айырғысыз ... ... ... мәні ... ... ... оларды
бақылауға және басқаруға, олардың салдарын алдын-ала көруге мүмкіндік
береді. Ғалымның ... ... ... ... ... келмейтінін түсінген және өз әрекетімен ... ... ... ... ... ... және өздерінің оған деген қарым-
қатынасын сезінетін әлеуметтік өзара әрекеттесуінің түрі ретінде әрекет
етеді. Міне, осы кезде олар ... ... ... ... ... мен
тактикасын әзірлейді. Күрес принциптері ғасырлар бойы қалыптасқан. Олардың
мәні мынадай:
қарсыласына қиындық ... ... ... ... жағдайы мен резервтерін жеке мақсаттарына жетуге
пайдалан;
4)өз күшін мен құралдарыңды ... ... ... ... орталықтарын қатардан
шығар;
үйлестіруші орталықтарды жаңартуға тырыс;
шешім қабылдауға жет, содан кейін ғана татуласуға ұмтыл;
қарсыласыңды әлсірететін шырмауық саясат жүргіз;
үрейлендір, яғни үрей әрекеттен гөрі ... ... ... ... ет, ... ... проблематикасы өзара шоғырлану мен ... Тек ... қана бар және ... ерік ... ымырасыз да тартыстар бар.
Әлеуметтік тартыс теріс, қиратқыш сипатқа ие болады, қарым-қатынастарды
әлеуметтік жүйелерде ... ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындар мен қоғамға едәуір
залал шектіруі мүмкін, не кәсіпорындардың тоқтауынан шегетін экономикалық
зиян экономикадағы ... ... ... мүмкін. Ұлттық тартыстар
ұлттар арасындағы өзара байланысты бұзады.
Тартыстардың "орташа" деп ... ... ... және басқалары) көмегімен қарсы тұрудан бірлескен әрекетке,
ынтымақтастыққа, кооперацияға өтуге болады.
2. Әлеуметтік тартыстарды және олардың ... ... ... ... көбеюі арта түседі. Бірқатар социологтар
оларды, мысалы, өмір аясы бойынша ... ... ... ... ... ... ... тартыстар және т.б.
Тартыстарды субъектілерге және келіспеушіліктер аумағына қарай ... ... ... ... ... ... көрсетілуі мүмкін:
жеке тартыстар, бұған адамның өз ішінде болатын, оның жеке ... ... ... ... ... - бір ... бірнеше топтаты екі немесе
бірнеше ... ... ... Оған топ ... жеке ... да
кіруі мүмкін;
топ аралық тартыс - қарама-қарсы мүдделері бар әлеуметтік топтар ... ... ... ... ... — индивидте қосарлы ... ... ... ... бір ірі ... ... топ ... немесе индивид бір
мезгілде бір мақсатты ... ... екі ... ... ... тартыс — топ құрайтын индивидтер сырттан, ең ... ... мен ... ... ... Бұл ... оның
туындауына жұмысшылардың өздерінің біліксіз басқаруы, төмен біліктілігі
әсер еткен болса, өндірістік тартысқа ... ... ... ... дамуындағы қашып құтылуға болмайтын құбылыс
ретінде қарастыра ... оның оңды ... ... көрсетуге болады,
ол қарама-қарсы күресуші тараптарға қатысты психологиялық шиеленісті шешу
болып табылады. Шығыс клапандары мен ағып ... ... ... өзара бейімделуіне жағдай жасап, онды ... ... оңды ... ... ... ... Осы функция арқылы тартысқа қатысушылар өздерінің және
қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... тағы бір жағымды функциясына шоғырландырғыштығын жатқызуға
болады. Ол әлеуметтік топтарды тек қана ... ... ... ... өзгерістердің қозғаушы күші де болады. Бұл тартысты шешу
барысында адамдар бір-бірін ... ... ... және ... ... ... оянып, осыған деген мүмкіндік анықталған кезде
болады.
3.Тартыс субъектілері, сатысы, мақсаты және реттеу механизмдері
Әлеуметгік тартыстарды ... ... ... ... тартысты
қатынастардың "әрекет етуші тұлғалары мен орындаушылары" туралы мәселе
жатады. Ю.Г. Запрудский атап ... ... ... ұғымымен
бірге бұған "қатысушы", "субъектілер", "делдал" ... ... ... ... ... Әлеуметтік тартыстардың қатысушылары мен субъектілерін
бір нәрсеге ... ... ... жөн, ... бұл ... ... түсіндіруде шатасушылыққа алып келуі мүмкін.
Тартыстың қатысушылары кез келген адам, ұйым немесе тартысқа қатысатын,
бірақ тартыстық қарама-қайшылық мақсаттарында өзіне-өзі есеп бере ... тобы ... ... ... тартыс аймағына кездейсоқ тап болған
және өзінің мүддесі жоқ бөгде адам ... да ... ... ... ... жағдайды жасауға қабілетті,
яғни өздерінің мүдделеріне сәйкес тартыстың барысына салыстырмалы түрде
мықты және ... ... ... ... ... мен ... әсер
ететін, әлеуметтік қатынастардағы осы немесе өзге де өзгерістерді туғыза
алатын жеке адам немесе ... топ ... ... қажеттілігі, олардың мүдделері, мақсаттары, ұнататындары
билікті пайдалана отырып қаншалыкты іске асатын болса, ... ... ... мемлекеттік аппарат, "бөлу топтары" және т.б. секілді
саяси ұйымдар соншалықты ... ... ... Олар тиісті әлеуметтік
топтар мен тұлғалардын ... ... ... ... ... саяси, этникалық баска лидерлердің тартысы формасында
сирек болады (халықтың қомақты ... тек ... өте ... кеткенде ғана
көшеге шығады). Сонымен, көпшілік ... және ... ... ... ... ... ... субъектілері мемлекеттік
басқару құрылымының өкілдері болды.
Тартыстарда әлеуметтік топтардың үш түрі бөліп ... ...... және ... сәйкес келмейтін
мақсаттарға жету жолында өзара әрекет ету жағдайындағы тартыстың тікелей
қатысушылары.
Екінші ...... ... ... ... ... ... оны
қоздыруға күш салатындар.
Үшінші топтар — тартысты шешуге мүдделі күштер.
Сонымен бірге конфликтология тартыс кезіндегі үш түрлі ... ... ... және ... тиісті типтерін бөліп көрсетеді.
1. Деструктивті тип тартысты шиленістіруге үнемі дайын тұруымен,
ымыраға ... және ... ... ... ... сипатталады.
Тұрмыста ол — өзімшіл (эгоист), ұрыс пен керісті қоздырушы; ... ... ... - ... мен ... ... бастамашысы;
мемлекетаралық деңгейде мұндай тартыс әрекетіндегі ... ... ... және ... ... ... ... субъектілер енжар, олар күресті жалғастырудан
гөрі тоқтатқанды жөн көреді. Бұл тип ... ... ... агрессивті
мақсаттарға объективті түрде жағдай жасайды. Бірақ, оңды роль атқаруы да
мүмкін. Егер ... ... ... болмашы сипат иеленсе,
мұндай жағдайда ымыра ... ... ... және ... ең ... ... табылады.
3. Конструктивті тип тартысты басуға, тараптардың екеуі үшін де қолайлы
шешімді табуға, екеуара ... ... ... ... ... өсуі жолында тартыс алдындағы жағдай
деп аталатын ерекше ... ... Осы ... ... ... ашық
әрекетті шешудің орнына, өздерінің мүмкіндіктерін бағалайды (материалдық
құндылықтар, ақпарат, байланыс және т.б.), ... ... ... ... ... ... ұмтылады. Сонымен қатар,
тартыс алдындағы кезең әрбір тарап үшін өздерінің ... ... ... ... ... ... ... сатысында басталған тартысты жеңу мақсатында
араласуға арналған осы ... ... ... ... ... ... ... соқтығысты, оның күшін байқады, осыдан
оған жеңіске жетудің қаншалықты оңай ... ... ... ... ... аса ... ... болатын кезеңі болып
табылады. Ашық тартысты жақтаушылардың қатысушылардын жауынгерлік рухын
түсірмеу, оларды соңына ... ... ... ... ... ... кездейсоқтық емес. Міне, тап осы кезеңде ашық қақтығысты
тоқтатуға, ымырагершілік шешімге ... ... ... ... өзінде әрекет ашық, тікелей немесе жасырын, ... ... Олар ... ... ... және т.б. болуы мүмкін.
Оларда адамдардың өздеріне ғана тән мінез-құлқы көрінеді. Бұл ... ... және ... ... ... ... әдетте олар
тартыстың аясын кеңейтеді.
Сонымен, тартыстың басталуы үшін үш шарт ... ... ... тартыстық жағдай, тартыс субъектілері және тартыстың тууына
себептің болуы, яғни ... ... ... ... өзіндік "шаппалы
механизмнің" болуы.
Әлеуметтік тартыстың өтуінің үшінші сатысы тартысты шешу ... Бүл ... ... объектісін, оның қатысушыларының құрамын, оның
тарихи тамырларын және тікелей себепті білуді, ... ... ... ... ... шешу ... ... аяқтау жатады. Бұл тартысушы
тараптардың ... ... ... ... ... білдіреді.
Инцидентті жою — қажетті, бірақ тартысты ... ... ... ... бір жағдайда басылған тартыс қайтадан өршіп кетуі мүмкін.
Тартысты шешу тартыстық ахуалды өзгерткенде, нақтырақ айтқанда, ... ... ... жойылса, бәсекелестердің бір-біріне қатысты
ұстанымдары ... ... және олар ... ... деп қарауды
қойғанда, тараптардың бір-біріне ... ... ... және ... ... ғана мүмкін болады (бірақ бір мезгілде екеуара ... ... ... ... шешу белгілі бір жағдайлармен байланысты, атап
айтқанда:
оның себептеріне ... және ... ... қою. Осының барысында
объективті түрде қолданыстағы қарама-қайшылық, ... мен ... ... ... негізінде тартыстың әрекет ... ... ... ... ... мүдделілігі. Бұл әрбір
тараптың мүдделерді өзара тануы кезінде ғана мүмкін болады. Бұл ... ... ... ... ... үшін ... жеңу ... бірлесе отырып қарастыру. Мұндай жағдайда аса әр
алуан құралдар мен әдістер пайдаланылуы мүмкін.
Социологиялық ... ... ... ... жасауға,
оларды басқаруға жеткілікті көңіл бөлінеді, тартысты ... ... ... ... ... ... ... терминінің өзі
тартыстар әрқашан және міндетті түрде қиратқыш ... ... тиіс ... ... салдары әр алуан проблемаларды инновациялық
(жаңартылған) шешу, мықты бәсекенің тууы болуы ... ... ... оның өсуіне жол бермеу және теріс
салдарларын төмендету болып табылады. Тартысты басқару ... ... ... ... оған ... ... оны реттеуге мүдделі
үшінші күш әрекет жасауы мүмкін. Әлеуметтік тартысты басқару субъектісі
ретінде кім ... ... ол ... қатынастарды реттеудің тәсілдерін
немесе технологиясын табу маңызды болып табылады. Бұған мынадай шаралар
мүмкіңдік ... ... ... (ең ... ... анық ... латенттік)
жариялылықстың жетістігі, барынша ашық ету. Бұл ... ... ... ... ... күресі барысында болатын процестерге уақтылы жауап қатуға
мүмкіндік береді;
тараптарға қатысты ... ... ... болуына тосқауыл қою үшін
әлеуметтіх-психологиялық қозу дәрежесін төмендету.
Әлеуметтік тартысты шешу - едәуір күрделі іс. Ол әр ... ... ... әр ... ... де ... ... Ресейдің белгілі
конфликтологы Н.В.Гришин орын алған тартысты ахуалдағы үш ... ... ... ... бар ... ... қалаған мақсатқа жетуге
бағытталған "күрес" жолы;
2) тартыстан кету;
3) туындаған проблеманың қолайлы шешімін табу мақсатында
келіссөздер жүргізу.
Тартыстан шығудың нақты тәсілі осы тартыстың даму ... ... ... өмір ... ... ... ... ол әдетте бірнеше
кезеңнен ... ... ... ... ... ... қатысушылардың ең болмағанда бірінің ахуалды тартысты деп
тануы; жеке тартысты өзара әрекет; тартыстан кету ... ... ... ... мақсаттар санаттарында проблеманы анықтауға,
тек әр түрлі ұстанымдарды ғана талдамай, сонымен бірге оның ... ... де ... көшу керек.
Мүдделер — міне, назарды осыған шоғырландыру қажет, өйткені мамандардың
пікірінше, проблеманы шешудің кілті тап осыларда жатыр.
Конфликтологтар тартысқа ... мен ... ... ... қоюға, өзінді оппоненттін (оппонеттердің) орнына қоюға кеңес береді.
"Сіздің ... ... ... ...... тартысты басқару
жөніндегі американдық маман Р. Фишер мен ... Олар ... ... ал ... ... ... ... кенес береді.
Сондай-ақ тартыстың бастамашыларына ... әділ және ... ... ... ... ... Кеңіл толмаушылық пен шағымның артында
жеткілікті түрде ... ... ... ... жөн, ол ... оны ... ... тудырады. Тартыстың "жолын
кесу" әдісі — тартысты жағдайға ... ... ... ... ... жақсы қырынан көрсетті. Проблема туралы ақпарат жинау кезінде өзіндік
іркіліс туындайды; тартысқа қосылған тұлғаның одан ... ... ... ... ... қайта шағымдар санын азайтқан дұрыс. Барлық
проблемаларды бірден ... ... жоқ. ... шешу үшін мыналарды
ескеру керек: тартыс = тартысты жағдай + инцидент.
Тартысты жағдай — бұл ... ... ... бар ...... ... ... жағдайдың өтуі.
Тартысты жағдай мен инцидент бір-біріне тәуелді емес, бір-бірінің
салдары немесе қайшылығы ... ... ... ... шешу
дегеніміз:
1) тартысты жағдайды жою және 2) инцидент тоқтату.
Біріншісін орындау қиын болғанымен, барынша, маңыздырақ. Нақты өмірде
іс көбіне ... ... ... (мысалы, сәтсіз ренішті сөз үшін бір-
бірінен кешірім сұрау), бірақ тартысты ... ... және ... туындау ықтималдылығы артады.
Тартысты жағдайға баруға болатын басты үш түрлі ... ... ... яғни екі ... да ... және ішкі шиеленісті
басатын шешімді іздестіру.
Кейіннен өзінің ... ... үят ... ... нашар жағдайда
болмауы немесе өзін нашар ... ... ... ... болмауы үшін
беделін сақтап қалу.
Әріптеспен қарым-қатынасты жалғастыру. Өйткені сен оны "жау" ретінде ... ... ... ... ... ... ол барлық жағдайдың
77 процентін құрайды) — бір ... ... ... тек ... бен ... стандартты жеңуге бағдар жасау.
Осыдан барып өзін-өзі бекіту, басқа ... ... ... мүдделерін таңу шығады. Әріптестің жеке басын сыйламау, онымен
теңдікті, оның ... мен ... ... мен есепке алуды жоққа
шығару. Екеуі де жеңімпаз болғысы келетін жеңуге бағдар ұстау ...... ... ... пен ... ... ... ғана тартыстан шығуға жол
ашады.
4. Заңи ... ... ... бір түрі заңи ... ... табылады, әр түрлі заңи
тартыстардың ерекшеліктерін зерттеумен заң конфликтологиясы шұғылданады.
Заң конфликтологиясы даулы ... ... ... ... ... бар ... ... жағдайымен) тікелей байланысты
құқық позициясы тұрғысынан тартыстарды сипаттайтын ... ... ... және ... ... ... барлық
құрамдас бөліктерін ескереді, ... ең ... ... ... және ... ескереді. Олардың барлығының
құқықтық белгілері болуы тиіс, егер ол ... ... онда ... заңи деп
тануға болады. Мысалы, барлық ... ... ... ... тартыстар, сондай-ақ мемлекетаралық және ұлтаралық тартыстар,
егер олар тараптар жасаған ... және заңи ... ... ... ... Осы ... тартыстың екі түрін (В.Н. Кудрявцев.,
В.П.Казимурчик Современная социология права. М., 1995) ... ... ... және "когнитивті тартыс".
Мүдделер тартысында адамдардың мақсаттары, мүдделері, ішінара ... ... ... ... ... ... ... анық көрсетілген
(ұрыс — қылмыс).
Құқықты білуді ... ... ... ... дауласуды білдіретін
когнитивті тартыста құқықтық аспект нашар көрінген.
Сөйтіп, заңи ... ... ... ... ... ... тартыс шығатын құқық саласы; оған жататын нормалар
құрылымы; құқық қолданушы мекеменің әр түрі және ... ... ... ... ... ... мәселелеріне байланысты
тартыстардың барынша кең тарағанын айтады. ... және ... ... ... ... ... сирек түседі. Саны
жағынан көп болмағанымен, бірақ қауіптірек тартыстарға қылмыстық, қылмыстық-
процессуалды, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқық нормаларымен, мемлекеттердің шартарымен
және келісімдерімен, ... ... ... ... және ... ... ... тартыстар аралас сипатқа ие болады және құқықтық, сол ... емес ... де ... ... ... ... (саяси
партиялар, кәсіподақтар және басқалары) мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... заңи сипатқа ие болмауы мүмкін,
бірақ кейіннен осы немесе ... заң ... ... ... ... және т.б.) байланысты қүкықтық болуы мүмкін. ... ... ... азаматтардың қарым-қатынасында, негізінен
ұзаққа созылған ұрыстарда және ... ... ... ... ... ... емес ... өсуі туралы мәселе құқықта тек теориялық
қана емес, сонымен бірге практикалық та қиындық тудырады.
Тартыстарды қараудың заңи ... ... заңи ... ... ... ... ... заңи тартыстар ғаламдық және аймақтық, топтық
және тұлға аралық, ситуативті және ... ... ... ... ... (білімі туралы, проблеманы түсіну туралы даулар,
істің барысы осыған байланысты) бөлінеді; ... жіне ... ... ... және т.б. тартыстарға бөлінуі де мүмкін.
Кез келген тартыстың ... ... ... — оны ... ... жолдары мен тәсілдері. Осы аспектілерде барлық тартысты заңи тартыс
ретіңде жіктеуге болады, яғни заң ... мен ... ... осы
немесе басқа оқиғаларға (когнитивті тартысты қоспағанда) араласуға ... ... ... ... ... ... ерекшелігі оның шын мәнінде жалғандығында.
Жалған тартыс қателіктің немесе адасушылықтың салдарынан туындайды, тіпті
болмағанда бір ... ... ... ... ... ... ... жасауға
ниет білдіріп отыр деп болжағанда ... ... ... ... ... бұзғаны үшін айыппұл салады, ол ... ... ... ... ... және түзетуі тиіс.
Жалған заңи тартысты ең дұрысы ... ... және ... ... ... ... кәсіби заңгерлердің көмегімен жойған жөн.
Сонымен ... өзек ... ... ... ол ... ... күш ... тәсілдерін талап етпейтін түсінбеушілікке айналады.
Сөйтіп, конфликтология әлеуметтік тартысты қоғам дамуының шешуші немесе
бірден-бір маңызды факторы ретінде таниды. Тартыстардың ... ... ... ... ... жаңаға жол ашуында.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология және әлеуметтік психология: жалпы және ерекше19 бет
Қазақстан бірінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында6 бет
Дін жайлы жалпы түсінік7 бет
Дін және мәдениет17 бет
Еңбек социологиясы16 бет
Жастар әлеуметтануы туралы19 бет
Социология пәні және оның нысаны6 бет
Экономикалық әлеуметтану4 бет
Құқық социологиясы9 бет
Құқық социологиясы мен саяси социология мәселелері34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь