Ғажап ғұмыр

Мұқан Төлебаев туралы көп нәрсені еске алуға болады. Бірақ еске алудың да екі түрі бар. Бірі - кәдімгі күнделікті отбасы, ошақ қасындағы әңгіме де, бірі – сол айтайын деп отырған адамның тарихтағы, өнердегі, мәдениеттегі орны, рөлі туралы әңгіме. Мұқанның 80 жылдығы үстінде ол үй жағдайында, жора – жолдас арасында, ортада қандай еді дегенді әңгімелеудің қажеттілігі болмас. Өйткені, ол жәй отбасылық қана әңгіменің адамы емес. Ол – елдің біртуар ұлдарының бірі.
Биыл көптеген мереке-тойлар болмақшы. Төле бидің – 330, Бұқар жыраудың -325, Мағжан мен Сұлтанмахмұттың -100, Құрмағазынның – 170, Қалибек Қуанышбаевтің – 100, Ақан серінің 150 жылдығы. Сол шоқтағы биік тұрған қазақтың ұлы перзенттерінің қатарында Мұқанның да есімі үлкен инабаттылықпен, қамқорлықпен аталады. Мұқан, көзі тірісінде сексен түгіл, елі жылдығын атауды жазбаған. Ол 1960 жылы сәурдің 2-сі күні дүниеден қайтты. Құжаттағы жасы бойынша қырықтын қырқасына жаңадан шыға берген кезінде көз жұмды.
Мұқан жас кетті. Мұқанның халқына бергені де, берері де аз емес еді. Енді міне, онымен қатар жүргенде, тірі жүргенде біріміз аға, біріміз іні болып жүргенде Мұқан кім еді деп ойламаған екенбіз. Бірақ Брусиловский, Жубанов, Хамиди, Төлебаев, Байқадамов, Мусин сияқты ағаларды қазақтың кейінгі өркениетті елдің өнеріне бет бұрған кездегі алғаш қадам басып оған жас ұрпақты баулып, білім алып, алдыңғы қатарлы азаматтары болған деп қарайтынбыз. Бұлардың барлығы қазір қазақ музыка өнерінің классиктеріне айналды.
Мұқан Төлебаев сонау 1934 жылы Бөрлітөбе ауданының орталығы кішігірім бір мекемеде есепші-бухгалтер болып істеп жүрген жерінен сол жылғы Қазақстанның ел арасында көп тараған өнерпаздарының алғашқы слеті болып соған келді. Әуелі әнші болып келді. Әп-әдемі қоңыр-тенор даусы болушы еді. Сол әншілігімен көзге түсіп, құйтағандай бала жігіт Мәскеуге оқуға жіберілді. Ол уақытта осы күнгі Чайковский атындағыМәскеу консерваториясының жанында ұлттық республкалардың үш жылдық студиясы болатын еді. Музыка мектебін, училищесін бітірмеген, музыка өнеріне бала күннен тәрбиеленбеген жастар сол жерде білім алып, кейін консерваторияға түседі. Мұқан соған барып оқуға түсті. Кейін дауысы қарлығатын болып, әншіліктен композиторлық оқуға ауысуға мәжбүр болды. Орыстың Мясковский, Шехтер сынды белгілі композиторларынан дәріс алды, үйренді.
Соғыс басталғанда ол өз бетімен Мәскеу түбіндегі халық қорғаушылардың қатарына кіріп, үлкен шайқасқа қатысып, сол арада өкпесіне аздап суық тиіп, елге қайтып оралды. 42-ші жылдың басында елге келген Мұқан алғашқы кезде Құрманғазы атындағы оркестрде дирижер болып қызмет істеді. 1944 жылы «Абай» операсын жазды, 1946 жылы Қ.Жұмалиевтің либреттосына жазған Төлебаевтың «Біржан - Сара» операсы сахнада жарық көрді. Шынайы опера деңгейіне көтерілген дүниелердің алғашқысы сол «Абай» мен «Біржан – Сара» еді.
        
        ҒАЖАП ҒҰМЫР
Мұқан Төлебаев туралы көп нәрсені еске ... ... ... ... да екі түрі бар. Бірі - ... күнделікті отбасы, ошақ қасындағы
әңгіме де, бірі – сол ... деп ... ... ... өнердегі,
мәдениеттегі орны, рөлі туралы әңгіме. Мұқанның 80 жылдығы үстінде ол үй
жағдайында, жора – ... ... ... ... еді ... ... ... Өйткені, ол жәй отбасылық қана әңгіменің адамы ... ... ... ... ... ... ... мереке-тойлар болмақшы. Төле бидің – 330, ... -325, ... мен ... -100, Құрмағазынның – 170,
Қалибек Қуанышбаевтің – 100, Ақан серінің 150 жылдығы. Сол ... ... ... ұлы ... қатарында Мұқанның да есімі ... ... ... Мұқан, көзі тірісінде сексен түгіл,
елі жылдығын атауды жазбаған. Ол 1960 жылы ... 2-сі күні ... ... жасы ... қырықтын қырқасына жаңадан шыға ... көз ... жас ... ... ... бергені де, берері де аз емес еді.
Енді міне, онымен қатар жүргенде, тірі жүргенде біріміз аға, ... ... ... ... кім еді деп ... ... ... Брусиловский,
Жубанов, Хамиди, Төлебаев, Байқадамов, ... ... ... ... ... ... ... бет бұрған кездегі алғаш қадам басып оған
жас ұрпақты баулып, білім ... ... ... ... болған деп
қарайтынбыз. Бұлардың барлығы қазір қазақ музыка өнерінің ... ... ... 1934 жылы ... ... ... ... мекемеде есепші-бухгалтер болып істеп жүрген жерінен сол ... ел ... көп ... ... ... слеті болып
соған келді. Әуелі әнші болып келді. Әп-әдемі ... ... ... ... әншілігімен көзге түсіп, құйтағандай бала жігіт ... ... Ол ... осы ... Чайковский ... ... ... ... үш жылдық студиясы
болатын еді. Музыка мектебін, училищесін бітірмеген, музыка өнеріне ... ... ... сол ... білім алып, кейін консерваторияға
түседі. Мұқан соған барып ... ... ... дауысы қарлығатын болып,
әншіліктен композиторлық оқуға ауысуға мәжбүр болды. Орыстың Мясковский,
Шехтер ... ... ... ... алды, үйренді.
Соғыс басталғанда ол өз бетімен Мәскеу түбіндегі халық қорғаушылардың
қатарына кіріп, үлкен шайқасқа қатысып, сол ... ... ... суық ... ... оралды. 42-ші жылдың басында елге келген Мұқан алғашқы кезде
Құрманғазы атындағы оркестрде дирижер болып қызмет ... 1944 жылы ... ... 1946 жылы ... ... ... Төлебаевтың
«Біржан - Сара» операсы сахнада жарық көрді. Шынайы опера ... ... ... сол ... мен ...... ... - Сараны» 46-шы жылы сахнаға Құрманбек Жандарбеков қойды.
Әнуарбек Үмбекбаев, ... ... ... ... ... ...
осы екі топ қазақтың аса ... ұл мен ... сол ... ... ... дирижерлық етті. Ненашев сахнаны безендірді. Осы ... ... ... ... 48-ші жылы ғой ... Мәскеуден бір топ
комиссия келіп, Сталиндік сыйлықтың лауреаттығына лайық деп ... ... жылы ... ... ... ... бағы жанып, алғаш рет «Біржан-Сара»
операсы Сталиндік сыйлықтың лауреаты болды. Кейін Сталин өлгеннен кейін
бұны ... ... деп ... Жағдайдың өзгеруіне, әрі-беріден соң
қоғамдық жүйенің өзгеруіне байланысты не ... ... ... ... ... ... ... керек сияқты. Сталиннің атындағы сыйлық
па, солай ... Бұл ... ... ... ұнамас.
Міне, мұқым қазақтың өнерінің шаңырағын биіктету, шыққан ... осы ... ... ... ... ... ... қаулап
тұрған кезінде жағдайы келіп оқи алмаған консерваториясына қайтадан барып,
бітіріп қайтты. Ал енді бұл ... ғана тән ... ... еді. Өйткені,
Сталиндік сыйлықтың лауреаты болған адам консерваторияға қайтадан барып
түсіп, білімімді ... деу ол ... ... ... ... өте ... ... Кейін қайтып келген соң, «Қозы Көрпеш-Баян сұлу»
операсына кірісті. Осы екі ... ... екі рет ... ... депутаттығына сайланды. 1958 жылы онкүндікке ... ... ... әртісі болды. Ол депутаттыққа өзінің туған ауылы Талдықорған
облысының Берлітөбе ауданынан сайланды. Елуінші жылдың орта кезі ... күні ... мені ... ... ... «Мен ... барайын деп
жатырмын. Мені халқым депутат сайлаймыз деді. Сен ... ... боп ... ... ... ... сіздің бұндай қызметіңізге жарайтын болсам
болғаным дұрыс қой. Бірақ ондайда ... ... ... ... ... Мен осыған жарар ма екенмін дедім». Сосын қалжыңға басып «Мен
жарайсың ... соң, ... ғой» деп сол жолы ... ... ... ... Сонда есімде қалғаны – ол кейбіреулерге ұқсап ... ... ... ... ... көп уәде ... ... айтып, артынан пойызға
қайта мінгеннен кейін бәрі артта қалды ғой деп ... кісі ... қана ... ... миығынан ғана күлетін.
«Үлгі» колхозындағы біз ... ... ... сөзі ... ... ... ... осы «Үлгінің» құмын көшіріп тастаймын, үй
салып беремін, осы араны гүлстанға ... деп айта ... ... ... ... ... ... көшіріп тастайды екен
десеңдер, алдын-ала ... ... ... ... деп күлген еді,
жарықтық!...
Былайша айтқанда, бұл кісі ... еді. ... ... ... орнатып беремін деп ешкімге бос уәде бермейтін. ... ... оқып ... ... әлі ... ... «Үлгі» колхозына
келді. Содан ауыл сыртында бір шақырым жерде ақшағыл құм ... ... ... құмның беті ерте қызады ғой. Көктем кезі еді. ... ... ... шыққан бойда ағамыздың не істеп жүргенін
сыртай ... ... ... ... ... жайып қойған жолақ-жолақ
қағазы бар Мұқан теріс қарап отырып бірдеңені күтеді. Бірде ... ... ... ... ... Балқаш көлінің жағасына кеме тоқтайтын
бір бұғаз болушы еді. ... ... ... ... ... болған.
Кейін Лепсіге ауысты ғой. Сол арада ерте заманнан келе ... ... еді. Ол ... баламыз, күйсандық дегенді білеміз бе, тәйірі. Соны
Қарашығанға кемемен алып келіп, сол ... ... өгіз ... өз ... көргенбіз. Соны әкеліп біздің мектепке қойды. Бұл
соғыстын әлі ... кезі еді. ... ... ағамыз күмбірлетіп
ойнайды. Біз үзілісте тыңдаймыз. Өзімізше ләзаттаймыз. ... ... ... қара ... ... кеп ... Ол ... қызық көрінеді.
Сөйтсек, кейін білдік, сол қырық ... жылы ... елге ... ... ... ... теріс қарап ыңылдап отырғанда, ақ тер, көк тер
болып жүрген «Біржан-Сара» операсының ... ... сол ... ... құмының жылы табымен жазылған.
Кейін «Козы Көрпеш – Баян Сұлуды» ... ... ... ... Бұл кісі либреттоның көбін өзі жазып еді. Қандай бір майталман
жазушы, майталман ақын болсын, ... ... ... онда ... отырған композитордай сезім болмайды. Олар сахнаның ... ... ... Мен де төрт ... ... «Қамар сұлу»,
«Алпамыс», «Тың тынысы», «Дала оттары». Сонда либреттоның ... ... ... ... ... ... ... бермейтін тілімізбен өзіміз
қосып жазып, ... ... ... ... ... ... дүниеден озған соң, архивіне бір топ адам болып кірдік. Өзінің
қолымен жазған сол либреттоның қойын дәптері әлі күнге ... ... ... ... ол кісі екі ... ... еркін тұра алмай, жіңішке
ауру жанын жегі ... жеп, ... ... бір ... ... ... ғана жазылды. Бірақ дегенмен де, ерте ме, кеш пе сол «Козы Көрпеш –
Баян сұлуды» Мұқанның әруағы ... ... ... ... үшін ... ... ... дұрыс болар еді. Мүмкін мен жазармын, мүмкін басқа бір
талантты ... бірі ... Түбі бір ... шығатыны даусыз. Ал енді
«Біржан – Сара», «Қозы Көрпеш – Баян ... ... одан ... ... жазған «Амангелді» дейтін операсы бар. Оны біреулер
біледі, біреулер білмейді. Бұл – сол Мұқанның тырнақалды дүниелерінің ... сол ... ... төңкерісінің идеологиясын дәріптейтін дүние деп
айтуға болмайды. Бұл ... ... Кете ... ерлігін айтатын
дүние. Опера әлі күнге сахнадан түсе қойған жоқ. Жиі ... ... ... ... жағдай юолғанда сахнаға қайта оралып отырады.
Мұқанның жазған ән-романстары өз алдына бір төбе. Халықтың ... ... әні, ... «Мен ... ұзын ... құлағанын» өлеңіне жазған
романсы бар. Соғыс кезінде шыққан «Тос мені, тос», «Кестелі орамал» дейтін
әйгілі әндері бар. ... ... ... «Ақмарал сұлу еркем-айы» бар.
Біздің жас кезімізде солардың ... «Тос ... тос» ... ... ... еді. ... ... жүрген азаматтардың ауылда қалған
қаракөз ... ... хаты ... ... ... секілді,
махаббатының шырқырап шыққан әнұраны сияқты болып естілетін. Қазір «Тос
мені, тосты» да, ... ... да осы ... әншілердің көбі айта
алмайды, айта білмейді, айтып та жүрген жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... өз тұсында өз өнеріне тақырып ... ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... болмаса,
Төлеген Тоқтаров Рамазан Елеубаевтың көз алдында қаза таппаса, «Жас ... ма еді? ... ... ежелден қалыптасып қалған жанр бар. ... бір ... ... ... ... ... не болмаса
Чайковскийдің, яки Бетховеннің симфонияларынан алып ойнап жатамыз. ... ...... Аналықтың Біржанға арнаған жоқтауын айтамыз.
Сонымен жоқтау - әбден қалыптасқан жанр деп ... ... бар. ... ең ... – «Елім-ай». Бұл баяғы, «Ақтабан шұбырындының» тұсында
туған. Оның ішінде ең ...... ... Оның ішінде ең
әйгілісі – Кененнің «Базарым-ай – Назарым-ай». Сосын осы Рамазан ... ... ... ... ... кемпір» деп аталатын әні де осы
тектес. Ал «Тос мені, ... ... ... жоқ. Бірақ майдайда жүрген
жауынгердің сүйген жарын көре алмай, құштар болып, бір жағы қайтіп ораламын
ба, оралмаймын ба, бұл ... ... ба, ... ба деп жүрген сағыныш сазы
бар. Осылардың бәрін жіпке ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқанын көруге болады. Бұның алды ... ... Соңы ... жылдарымен, әрі-беріден соң Алтынбектің әлгі
бейбіт кезінде шығарған «Қара кемпірі» әнімен жалғасады.
Сонымен «Тос мені тос» та, ... ... да. «Мен ... ұзын
кайың құлағанын» да қуаттылығыәсерлігі жағынан үлкен бір профессионалдық
өнердің шоқтығы биік ... ... ... ... ... ... Бұған қазір
кейбіреулер жымиып күлкімен қарайтын шығар. Мен өз басым 1977 жылы ... ... заңы ... ... бабаның сөзін жаңғыртып,
сталиндік конституциясының сөзіне қайтадан кантата жазған адаммын. ... ... ... қазан айында сол конституция сол ... ... ... театрдың сахнасында 600-дан астам күрделі хор
оркестрі соны шырқағанда мұқым ел болып мақтаныш еткенбіз. Сол ... ... ... ... ... ... солай болды. Біз ... ... ... ... Бүгінгідей заман болады деп
ойлаған жоқпыз. Ал, Қазақстанның егемен, тәуелсіздік ... бір ... ... қуансын. Өйткені, мен қазақтың мың ... ... Сол мың ... ... ... 300-400 жыл ... осы ... күресті. Бірақ сол бостандық бүгін қолымызға тиді екен деп ... ... ... ... ... ... аулақ адаммын. Сол
секілді заманында Мұқан да «Коммунизи оттары» деген ... ... ... ... Иса ... ... ... мен
желдірмелерінің желісі табылады. Бұл солардың рухымен жазылған. ... ... ... емес, оның ұлттық бояунда. «Коммунизм
оттарына» Мұқан ұлттық бояу ... ... ... ... тарихты
қазақтың ұлттық өнері арқылы дәлелдейді. Халықтың үмітін сол коммунизм
оттарымен көрсетеді. Оны енді мүлде ... ... ... оның ... ... кино мен театрларға жазған
музыкасы көп. бірақ Мұқаңның жазғандарын санап ... сан ... ... ... ... ... ... ақындар пәлен жинақ, түген кітап
шығардық деп айтады. Онысы жақсы ғой, әрине. Ішінде құнарлы, құнды ... ... ... ... ойымша өнердің өлшемі санында емес. Он тоғыз том
кітапты үйіп қоюға болады. Бірақ кейде соның ішінен он ... ауыз ... ... Ал ... бір ғана «Біржан - Сарасы» неге ... ... ... ... дүлдүл ұлы мен қызының айтысын, олардың
махаббатын, теңсіздік өмірде ғұмыр ... ... ... ... ... ғана ... ... Басқа түк жазбаса да, осынысымен-ақ ... ... ... ... ... ... бір дүние – кешегі Әнұранның сол қалпында
қайтадан қабылдануы. Енді ол ... ... ... ... ... ... болып
шешіледі.
Мұқан консерваторияда сабақ берді. Бірақ онда ... ... ... Ол ... босқа өткізуден гөрі, өзінің жазып жүрген музыкасының басы-
қасында ... жөн ... ... тұйықтау адам болатын.
Композиторлар одағын ... ... ... ... осы ... ... Мұқан қайтыс болғаннан бері қарай оның рухани өміріне ат ... ... ... ... Және ... ... бері ... жинап,
дүниелерін реттеп, әкесінің мұрасындай сақтап келе жатқан Алтын Кетегенова
дейтін өнер ... бар. Ол ... ... ... ... Бір ... оны Мәскеуден шығармақ болдық, реті келмеді. Алматыдан
шығармақ болдық, сәті болмады. Енді ... 80 ... ... ... сол ... ... ... игілікті қолға алып
жатыр. Бұл шықса, ... ... ... елу ... ... ... ... жылдығында да,
жетпіс жылдығында да қызу дайындық болды. Осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ... іссапармен кетіп
қалған еді. Сонда жиналысқа келмей қала ма деп екі күн ... ... ... оны ... алып ... Оған ... Демичев қатысты.
Ол уақытта заман солай болатын. ... ... ... ... қызметте жүрген адамдар қатысса, соғұрлым біз өзіміз атап отырған
азаматымыздың ... ... деп ... ... бұлай
өткізіп жүргеніміз 47 жасында о ... ... ... ... ... ... ... бар.
Қазір халық көне мәдениетке, көне өнерге бет бұрды. ... ... ... ... Тарихын білмеген халық келешегіне құлаш ... ... ... ... осылай болатын, осыдан артық өнердің қажеті жоқ»
десек, тағы да кешеуілдеп қаламыз. ... ... жыл бойы ... бет ... өнерімізді тоқтатып алмай, екі қазынаны қатар алып
жүрсек, ... ... ... ... ... ... ... теңеседі.
Сол кейіңгі қалыптасқан өнеріміз бен тарихи тереңнен ьасталатын өнерімізді
қатар өрбітіп жүрсек, Құрманғазы мен Тәттімбеті, ... мен ... ... ... Бруссиловский, Төлебаев, Жұбановтарды, одан кейінгі Ғазиза,
Сыдық, Құдыстарды, кейінгі толқын жастарымызды айта жүрсек деймін. ... ән ... ... жерде неге Ермек Серкебаев, ... ... ... айтып тұрмасқа. Осының бәрі халық өнерін байыта түспесе,
жүдетпейді.
Қазақ музыкасының кейінгі дәуірдегі классиктерінің бірі ... ... аты ... ... ... деп ... ... Мұқан қайтыс
болғаннан кейін өзі туып ... ... ... бір ... ... ... ... Семейдің музыкалық училищесі, Талдықорған
облыстық филармониясы Мұқаң ... ... ... көлінің суын шарып
Мұқан Төлебаев атындағы теплоход ... ... Екі он ... үш ... ... бар. ... қақ ортасын жарып жатқан көше бар. Мұқан
Төлебаев атында стипендия бар. ... ... ... ... ... Бұл
станса алдағы уақытта Мұқан Төлебаев атымен аталады деген әңгіме қозғалды.
Сол жерде оның ескерткіші ... Биыл ... ... ... ... ... алдымен Бөрлітөбеде, сосын Талдықорғанда, ... ... ... 80 жылдығына байланысты мәдени шара өткізіледі.
Алматы жай қала емес, экономика, мәдениет ғылым мен өнердің астанасы.
Сондықтан да Мұқаңның ... ... ... ... не қақ ... арнап ескерткіш қойылса, бұл тек Мұқан Төлебаевтың еңбегін ескеріп
қойылған ескерткіш емес, музыка мен ... ... ... ... ... атын жай ғана ... ретінде атау жеткіліксіз. Оны
артына асыл мұра етіп ... ... ... ... ... ... менің ол туралы көкейімде жүрген бір шоғыр ойлар осылар.
Ол әлі зерттеле береді. Мұқаңның қазынасына терең ... қиын ... ... ... ... ... Төлебаевтың туғанына 80 жыл.
Мұқан Төлебаев! Бұл есім қазақтың профессионалды музыка өнері, ұлттық
операмыздың ... мен ... әуен ... ... ... ... ... кезде әрдайым алдымен аталады. Оның үлкен себебі де бар. ... ... «500 ... және «1000 ... ... ... одан ... бүкіл қазақ даласы ән ... ... ... деген А.
Затаевичке тек қана рақмет ... Ал ... ... тек қана ... ауыз ... асқарға шыға алмайтыны сияқты, ұлттық музыканың да
өрлеу сатылары профессионалдық жоғары деңгейімен ... Бұл ... ... ... Мұқан Төлебаевқа көрсетілетін құрмет ... ... да. Оның ... әр түрлі жанрларын кең қамтыған танысты
шығармалары - ... ... ... ... ... ... халқының тағдырымен жұптасып, махаббатына
бөленіп, одан соң шет елдердегі музыка ... ... да ... ... ... ... ... шың – 1946 жылы дүниеге келген
«Біржан-Сара» операсы. Содан бері жарты ... жуық ... өтсе де ... ... ... арта түспесе, кемитін емес. Мұның сыры неде? «Операны
түсінбеймін»,- дейтіндердің өзі «Біржан-Сара» операсынан үзінді ... ... ... ... ... кімде кім Бах пен Моцарттың, Бетховен
мен Шопеннің, ... мен ... ... ... ... мен
сұлулығын өмір бойы сезіне алмайтын болса, бұдан не Бах не Моцарт, не
Бетховен, не ... не ... не ... ... қалмайды. Олар
әрқашанда ұлы және құдіретті қалпында қала береді. Сондықтан бұларды ... және ... ... ... ... адам көп нәрседен құралақан
қалып, өте көп нәрсе ... ... ... бір ... ... ... ... болсақ М.Төлебаев тәлімі де әрбір қазақ үшін ... ... бай ... ... халық әртисі, Еңбек Ері: - Мұқаң қазақ өнерінің
тарихында қалған үлкен азамат, белгілі композитор. Жасы кіші ... да ... ... ... ... ... бір үйде ... тұрдық. Мені өзі өте жақсы
көруші еді. Радиода бірге қызмет істедік. Доктор ... ... ... ... ... аударып, болашағымды болжап, опера театрына алып келген
өзі еді. Өнердің адамы ғой. Өмірде мінезі өте ... еді. ... ... қыры жоқ болатын. Әрі ақын, әрі әкім боламын деу бекершілік. Талант
көп қырлылықты, жан-жақтылықты жақтырмайды. Мұны өз ... да ... ... ... рет маған театрға, тағы да басқа мекемелерге басшылық жаса
деген кездерде тізгін тартып жүрдім. Мұқан да таза өнер үшін ... ... ... ... ... ... ... кезінде шаруашылық жайын көп
ойламайтын. «Бала, тауға барып, таза ауа жұтып қайтайықшы!» - деп ... ... ауа ... ... ... ... адамдарға еркелейтін.
Дариға жеңгейімізді түнгі 11-12-лерде жұмыс ... ... ... ... ... қинайтын.
Шығармашылық жөні бөлек. Бородин жалғыз ... ... ... қалғаны сияқты, Мұқан Төлебаев, басқа туындыларын былай қойғанда,
жалғыз «Біржан-Сара» операсымен өнер ... ... ... Осыдан басқа ештеңе жазбаса да жұлдызы жоғары болар еді. Оның
халқына берген негізгі ... осы. ... ... ... қояйын.
Өз басып көп уақыт Мұқаңның ... ... ... ... ... шыққан биігім үшін сүйемелдеушілерімнің алдында қарыздар
болсам, сол ... өтеп ... ... ең ... ... ... ... ДОСЫМЖАНОВ, халық артисі: - Туған халқына көп ... ... ... ... бар, аз ... ... көп еңбек сіңіретіндер ... ... - аз ... да саз ... ұлы ... Мұқанмен Мәскеу консерваториясында бірге оқыдым. 1941 жылы ... мен ... ... да, ол ... ... Алматыға
қайты. Соғыстан жарақат алып, мен де Алматыға ... соң ... ... ... ... кездерімде қолымнан келгенше жәрдемімді
беріп тұрдым. Ол «Біржан – ... ... сол бір ауыр ... ... еді. Осы ... шығармамен қатар ол өзінің «Кестелі орамал»,
«Майданан хат», «Соқ, барабан», ... ... мені ... т.б. ... жазу ... замандастарының көңіл күйін білдірді, жігерлендірді
және өзі де ... ... ... ... барып жүрді.
«Біржан - Сара» операсын жазу кезінде Мұқан менімен көп ... ... ... ... ... ... ... мұқият қадағалады. Көптеген композиторлар әншінің қарым –
қабілетімен ... Ал ... ... ... түсірген кезде,
мүмкіндігін ескермегенде, опера ойдағыдай шықпайды.
Мұқан бұл операны әуелде «Біржан» деп ... еді. 1945 жылы ... ... қабылдаған кезде Сара рөлінде ойнайтын Күләштің өтініші
бойынша және басқа да жолдастардың ұсынысымен «Біржан – Сара» ... ... ... ... қазақ композиторының жеке жазған ... еді. Ал оның ... ... ... ... ... ... әділ
бағасын алуы тек тұңғыш болғандығынан ғана ... Бұл өзі ... ... ... ... ... бастап-ақ «Біржан – Сара»
операсының айы оңынан ... 1949 жылы ... ... ... қоюшы-
режиссеры Қ.Жандарбековке, Біржан рөліндегі - Ә.Үмбетбаев пен маған, Сара
бейнесін сомдаған – К.Байсейітова мен Ш.Бейсековаға, ... ... ... ... Опера қазақ өнерінің зор табысы ретінде
бағаланды. Содан бері сахнадан түспей ... ... ...... ... ... ... қоймақ болып, либреттосын аударып
жатқандар жазықсыз жазаға ұшырап, қойылмай қалған еді. Кейінен бұл операны
Башқұрт ... ... ... 1974 жылы мен бұл ... ... қайта
қойып шықтым. Бұрын 4 актілі еді, кейін 2 бөлімді операға ... ... кез ... ел ... ... ... ... Ал әуенділігі,
әсерлілігі жағынан «Біржан – Сара» да кез-келген ... ... ... ... республикамыздың қазіргі Әнұранының авторы. Қасына екі
адамды қосып жазғанмен, шын мәніндегі авторы жалғыз, ол – ... Бұл ... ... ... лайықты бағасын алды деуімізге болады. Сондай-ақ ... ... ... ... (қазір басқаша аталуда) өте үлкен
шығарма. Бұл шығармасы биылғы ... ... ... ... жылы ... қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігін «Біржан-
Сара» операсымен ашқанбыз. Біржан рөлінде-мен, Сара ... – Роза ... ... өте ... ... ... Әр жазғанына қатал сын
көзімен қарайтын. Жүрекке жеткізіп жазатын. ... ... ... ... қарамаймын.
Мен өзімнің Мұқанға деген жолдастық парызымды өтеп жүрмін. «Біржан-
Сараны» ... ... ... да ... ... ұстаздық қызметімде де шәкірттеріме көп айтамын, көп
үйретемін.
Бір арман – ол ... ... – Баян ... операсын қолға алып, жазу
үстінде, аяқтай алмай ... ... ... – Қодардың бір ариясы,
әйелдер хорының бір үзіндісі содан соң Жантық пен Қарабайдың бір ... – бары сол. Тірі ... ... ... көп еді. Бір тәубе
етеріміз, оның мұрасы халқының жадында, жүрегінде.
Базарбай ЖҰМАНИЯЗОВ, Қазақстан Композиторлар ... ... - 1939 жылы ... ... Одақтың іргетасы қаланыпты.
Бұрынғы ауызша, әуесқой, суырып-салма, жыршы-жыраулық ... енді ... ... кәсіптік шеберліктің қыр-сыры игеріле бастайды. Соған барлық
күш-жігерін жұмсаған, өзінің қомақты үлесін, баға ... ... ... ... ... ... ұмтылмайды. М.Төлебаев, ... ... ... ... профессионалдық музыка өнерінің
көкжиегін кеңейте түсуіміз керек.Тек қана домбыра мен қобызды үйретумен
шектелмей, музыка ... ... ... т.б. ... бір сыры ... ... тағылымы дала әуендерін еуропалық
әуездермен әдемі үйлестіре білудің, үйлесімін таба білудің ... де, ... де, ... де ... ... ... алу
қажет. Сол арқылы мамандықтың құпия қалтарыстарына бойлап, жарқыратып жаңа
қырларын ашуға болады.
Мұқан ағамыздың мерейтойын биыл ең ... жаз шыға ... жері ... ... атап өту, одан соң ... ... ... ... ... экономикасының қиыншылықтарына қарамастан, халқымыздың
өнеріне өлшеусіз еңбегі сіңген адамдарды еске алу, ... ... жас ... жаңа ұрпаққа насихаттап, таныстырып отыруымыз басты
парызымыз. Біздің Одақ та Мәдениет министрлігімен, Консерваториямен, Опера
және ... ... т.б. ... ... ... Демеушілер
тауып, М.Төлебаевтың шығармашылығын зерттеген өнертанушы мамандардың
кітабын ... ... Жаңа ... ... ... ... өнер сүйер қауым, туған халқы түгелдей атсалысуы
керек. Талант – ... ... ... - ... ... ... ... Кабинетінің қаулысымен
Талдықорған облыстық филармониясына аса көрнекті ... ... ... ... ... қуандық. Алматыдағы Мұқаңның – Мұқтар
Әуезовтің, Сәбеңнің – ... ... ... ... ең бір ... бұрыннан М. Төлебаев атында. «Өнер» баспасы бұдан бірнеше жыл ... ... атты ... ... ... Композитордың өз
шығармаларының толық жинағы мерейтойы ... ... ... жатса құба-
құп.
Оның әуендері ұлттық шеңберге сыймайды, ұлтаралық кеңістікке арналған
деген өнертанушы маманның сөзі мені қатты ... Рас, ұлы ... ... ... ... етпейді. Бірақ бұл әуеннің ұлттық тамыры жоқ деген
сөз емес қой. Егер М. ... ... ... ... «Біржан-Сараның» дәл
қазіргідей құдіретті опера болып дүниеге келуі екіталай. Бұл әр әуеннің де
өз ... ... ... ... Ал ... бірдей түсінікті болуы – ұлы
өнердің ... тән ... Ұлы ... жұрттың бәрі де ... де ... ... Бұл ішкі ... ... Ұлттық тамыры
жоқ өнердің өрісі тар. Ал М.Төлебаев шығармалары – туған елінің тағдырымен
тамырлас туындылар.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айша Ғарифқызы Ғалымбаева5 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
Антонимдер4 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері9 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері қандай?10 бет
Балқаш өңірі38 бет
Жамал Омарова5 бет
Жер тобының ғаламшарлары24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь