Ежелгі месопотамия мэдениеті

XIX г. соңғы ширегінде Тигр жөне Ефрат (Қос озен) өзендерінің бойында жүргізілген археологиялык казба жұмыс-тарьпіың ңәтижесінде ежелгі ескі қалалардьщ орны ашылып, өлеыге «Шумер өркеннеті» деген жаңа мәдениет белгілі болды. Адамзат баласының гасырлар бойы жинактаған мол мәдени мураларына қомақты үлес қосқан, дүннежүзілік оркениеттің тағы бір бастауына аііналған бүл жаңа мәдениеттің аты аңызға айналды, адамзат қауымының «фәлсафалык мәйегі», ілгерілеу мен дамудың каіінар бүлағы деп дәріптелді.
Жер бетіяде алгаш өркенуіетті қауым, іргелі мемлекет күрған шумерлердің ыәдениеті дүниежүзілж мәдени ошақтардың бірі Египет мәдениетіндей оте жоғары болды. Бірақ Ніл аңгарында үш мың жыл бойы бір-ак, халық коныстанып, бір-ақ қана мем-лекет Ежелгі Египет коныстанса, ал Қос озен бойында Шумер, Аккад, Вавилон, Ассирня, Иран сиякды түрлі мемлекеттік кұрылымдар тарих сахнасында бірінен кейін бірі алмасып турды, турлі халықтар өзара сауда-саттык жасаумен қатар, езара әскери кактығыстарға да жиі барьш түрды, соның салдарынан калалар мен әсем ғимараттар күл-талқан болып кирады да. Бірақ мұндай кактығысқа қарамастан бұл мемлекеггердіц мәдени гұлдену процесі тоқтап қалған жок.
Оған дэлел, Қос озеннің ең көне мөдениеті Шумер-аккад мәдениеті. В.В. Струве, В.И. Авуев, В.А. Тураев, Б.Й. Грозный сиякты аса көрнекті шыгыстанушы ғалымдардың пікірінше, шумерлер бұкіл Вавилон мэдениепнің негізін қалаушылар болып саналады. Ал шумерліктердщ вздері, олардың ата-бабала-рын Қос өзен оңіріне сонау таудың ар жағынан, солтүстіктен, яғни солтүстік-шығыстан келген.
Ғалымдардың айтуьшша, бүл келгендер «тау түргындары», «малшы кошпелілер» болып есептелсе керек. Шумердің 3100— 2800 жылдардағы халқы туралы белплі ғалым Л. Вулли: «Дәл осы кезеңде бүлардың халқынын басым көпшілігі келімссктерден күрылганы анық. Әр түрлі себептермен келген олар бүл елдегі халыктардың игере алмаіі отырған биік мөдениетін еркендетуге белгілі дөрежеде әсер еткен болса ке-рек», — деп жазады.
        
        Ежелгі Месопотамия мэдениеті
XIX г. соңғы ширегінде Тигр жөне Ефрат (Қос ... ... ... ... ... жұмыс-тарьпіың ңәтижесінде ежелгі ескі
қалалардьщ орны ашылып, өлеыге «Шумер ... ... жаңа ... болды. Адамзат баласының ... бойы ... мол ... ... үлес ... ... ... тағы бір бастауына
аііналған бүл жаңа ... аты ... ... адамзат қауымының
«фәлсафалык мәйегі», ілгерілеу мен дамудың каіінар ... деп ... ... ... ... қауым, іргелі мемлекет күрған шумерлердің
ыәдениеті дүниежүзілж мәдени ошақтардың бірі ... ... ... ... ... Ніл аңгарында үш мың жыл бойы бір-ак, халық коныстанып,
бір-ақ қана мем-лекет Ежелгі Египет коныстанса, ал Қос озен ... ... ... ... Иран сиякды түрлі мемлекеттік кұрылымдар тарих
сахнасында бірінен кейін бірі ... ... ... ... ... ... жасаумен қатар, езара әскери кактығыстарға да жиі барьш түрды, соның
салдарынан калалар мен әсем ғимараттар ... ... ... да. ... кактығысқа қарамастан бұл мемлекеггердіц мәдени гұлдену ... ... ... ... Қос ... ең көне мөдениеті Шумер-аккад мәдениеті. ... В.И. ... В.А. ... Б.Й. ... ... аса көрнекті
шыгыстанушы ғалымдардың пікірінше, шумерлер бұкіл Вавилон ... ... ... ... Ал ... вздері, олардың ата-
бабала-рын Қос өзен ... ... ... ар жағынан, солтүстіктен, яғни
солтүстік-шығыстан келген.
Ғалымдардың ... бүл ... «тау ... ... ... ... ... Шумердің 3100— 2800 жылдардағы халқы
туралы белплі ғалым Л. Вулли: «Дәл осы ... ... ... ... ... күрылганы анық. Әр түрлі себептермен келген ... ... ... ... ... отырған биік мөдениетін еркендетуге
белгілі дөрежеде әсер еткен ... ... — деп ... ... ... жетістіктері орасан зор болды. Адамзат
тарихындағы алғашқы «алтын ғасыр туралы» ... ... ... ... көрді, шумерліктер алғашқы элегияларды жазды, дүние ... ... ... каталогтар жасауды игерді. Осы орайда ғалымдар «Месопота-
мия — архнвтер отаны» деп ... ... атап ... келеді,
өйткені мүнда мемлекегтік архивтермен катар жеке адамдардың да архивтері
болған. Сонымен катар шумер-лер — ең коне ... ... ... ... ... ... диқаншының тұңғыш күнтізбепн жа-
саган да осы шумерліктер.
Өз заманында іргелі мемлекет қүрған шумерлер айналасы тас ... ... ... ... үлгісін корсете білді. К,алада патша сарайы, ... ... ... ... ... ... ... үйлер
тэртіппен түзіліп, шаһардын сәулетіне сәулет ... ... ... ... ... табу да осы ... халықтың
үлесіне тиген. Шумерлер сына жазуын ойлап та-бумен катар, оның жетілген
оқулықтарын, грамматикасын ... ... ... ... мэдениет пен
білім ошағына ай-налды. Бір таңқаларлық жағдай дінтану оку ... ... ... ... — шумер тілі мен әдебиетімен катар,
математика, астрономия, грамматика сияқты ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болды, медицина,
сот істері бір ізге ... ... ... түріндегі елшілік қарыы-
катынас, келісім шартіарға ерекше мэн берілді, қазыналык кіріс-шығыс ... ... ... пен внер өркен жайды. Адамзат қауымынын түнғыш
эде-биет үлгісі, сына жазу ... ... келш ... ... «Гиль-гамеш
туралы аңыз» қасиеггі шумер елінде дүниеге келді. Бүл тамаша дастанда ... мәні мен ... ... ... көтеріліп, олім мен өмірдің
арақатынасы жайында фәлсафалық ... ... ... ... ... ... айтуын-ша, шумер
мемлекетінің бірнеше калалары болган. ... ... ... қаласы (казіргі
Ирак Республикасынын Варка каласы) негізгі бас ... ... ... ... ... Ларса, Лагаш, Умма, Аратта, Шу-руппак сішқты бір-біріне
жапсарлас орналасқан қалалары да ... ... ... түргындары — шумерлердің дінн наным-сенімдері де,
мифологиясы да ... ... Өз ... ... деп ... ... ... басын «Ан-Ки» деп білген. «Аны» — аспан, «Киі»
— жер, демек олар кок иесіне «Ан» деген, ал жер иесіне «Ки» ... атақ ... ... адамзат тағдырын шешетін 50-ден ... ... бар ... ... біразының аты белгілі: Ан, Ан-Ки, Ан-Лил, Ереш-кигал,
Инанна, Нурур-Саг, Мама, ... Уту, ... Ие, ... ... және т.б.
Осы ораііда Шумер мәдениетіне байланысты ... ... ... ... бар. Ол ... ... ... сілтеген кнелі
кітап «Тәуратқа» байланысты ақиқат. Өйткені, теологтар Тэурат пен Інжілді
күдай ... не ... ... ... ... жеткізген пайғамбарлар уағы-
зы деп түсіндірсе, ғалымдар оны көне дэуір адамынын үшкыр ойының жемісі дел
бағалады. Шындығында солай шығар, бірак К,ос өзен ... ... ... карағанда иуда жэне христиан дініне бастау болған Тәураттың-
шумерлердің ми-фологиясы ... мен ... ... ... ... ... Бүл жагдай шумерлер еркениетінің мәртебесін осіріп, шоктыгын
биіктете берері созсіз.
Қазіргі заман модениетінде шумер-вавилондык математика мен астрономия
өз ізін ... Оған ... ... күні ... ... ... 360
градусқа, сагатгы 60 минутка, ал минутгы секундка болген шумерлік ... ... ... та ... ... ... ... келсек, шумер елі шапқын-шылыкка үшырап,
б.з.д.б. 3-мынжылдыктың аягында семит тайпалары аккадтыктар жаулап алганнан
кейін Вавилон, Асси-рия ... ... ... де бүл ... ... ... жоқ ... болып кала береді. Ол өзінің ішкі
ртаани куаты мен ... ... ... ... ... заыан
бейнесінен кайта көрініс таптьь Осы орайда ... ... ... ... оның ішінде Қазақстан топырағында болғандығы ... ... ... ... ... ... мен ... өлемі
мәдениетінің озара тығыз байланыста болғандығын ... атап ... ... ... шумер тіліндегі 400-ден аса сөз түрік сөздеріне үксас
сиякты ... ... ... түжырым-дар осы пікіріміздің айқын дәлелі
сияқты.
Шумер-Аккад өркениетінің ... ... ... ... ... Б.з.д.
П мынжылдықтың ортасында Хаммурапин патша-ның түсында (б.з.д. 1792—1750 ж.
патшалық күрған) Вавилон қаласы бүкіл Шумер және ... ... ... асты-на біріктірді. Хаммурапидың кезінде екі ... тас ... ... ... ... ... өмірге келді. Хамму-рапи зандарында
Қос өзен алқабының ежелгі ... ... ... ... ... және ... ... корініс тапты. Бір кездерде
қуатты Вави-лон патшалығы мен және үлы ... ... ... ... ... ... тек ... сондай-ақ Геродот-тың жэне тағы да басқа
коне ... ... ... ғана ... ... Ал ... ... Поль Эмиль Ботта Қос өзен бойында таңқаларлық археологнялық
жаңалық ашып, осы бір үлы ... ... ... ... жол салып
берді.
Қос өзен бойының байырғы түрғындары суға және аспанға табынған. ... бір ... ол ... береке козі болғандықтан болса,
екінші жағынан бүл өңірді та-лай рет ойрандаған мейірімсіз жауыздық ... ... ... ... ... жай ғана ... қана қойған жоқ,
оның қүпия сырларын ашуға да талпыныс жасады. Олар күннің, айдың ... ... ... заң-дылықтарын есептеп шығарды, сонымен қатар
вавилондық астроноьщар аспан денелерін, яғни ... ... ... ... ие ... ... V ғ. Вавилонда астроло-гиялық мектептер
болған, ал жүлдыздардың өзара қашықты-ғын көрсететІн ... ... ... ... ... ... бойынша адамдар күдайға қүлшылык, ету ... ... ... коп қүдайларға табынған, солардың
ішіндегі ең ... ... — Күн ... Син — Ай қүдайы, Адад — ... ... ... — Өлім ... Ирра — Соғыс күдайы, Вильги — От
қүдайы. Вавилон қүдайларында адамдар ... ... ... ... Олар да ... сияқты жанүя күрып, ұрпақ жалгастырды, байлық пен
мансаптан да бас тартады, күншілдік, ... өз ... ... ... жат қасиеттер оларға да тән болды. Адам тағдыры осы
қүдайлар қолында болды, ал олардык еркін тек ... ғана ... ... ... да көп ... — бүған абыздар ортасында дүниеге келген
Вавилон ғылымы дәлел. Арбау, дуалау жөне ... ... ... мен
жүлдыз есептеушілердің ғана қолынан келетін болган. Міне, сондықтан да
олардың даналығы ... ... ... тыс ... есебінде қүрметгелген.
Кейінгі ғасырларда Вавилонның қуаты мен саяси маңызы адамдардьщ ең
ежелгі және үлы мәдениеттердін ... ... одан өрі ... ... ... ... ... арасындағы озара
байланыс қандай болса, ассириялықтардың өздерінің ... ... ... да ... ... Олар ... ... мәдениеті
мен онерін кабылдап, оны одан өрі дамытты. Ғалым-дар Ассирия патшасы
Ашшурбанилпал ... ... ж.) ... кирандыларынан бірнеше ондаған
мың сына жазу тексті, соның ішінде вавилон әдебиетінің аса ... ... бар ... ... ... ... ... ең әйгілі, ең бай бүл
кітапханада вавилондык, әдеби шығармалармен қатар, заңдар жинағы, тарихи
туындылар мен ... ... де ... Ал осы ... ... бара ... үрға-шы арыстан» (б.з.д. VII ғ. Лондон. Британ музейі.) —
дүниежүзілік ... бар онер ... ... ... ... ... енді ең ... күшін жинап алып орнынан көтерілуге әрекет жасап
түрған бүл үрғашы арыстан трагедиялық ... ... Жан ... аласапыран сотті мүсінші оте әсерлі де, нақты бере білген.
Б.з.д. Ассирия енері патшаның билігін, оның қүдіретін ... ... ... ... VII ғ.) ... адам ... аса зор, ... қанатты бүлақтар бейнелен-ген. Әрбір бүқаның тура бес аяғы бар. Осы
бейнелерді корген-де: «Артык аяғы не үшін ... ... ...... ... оііға келеді.
Белгілі ғалым Л. Любимовтың пікірінше, «Бүлар қайырым-ды кемеңгерлер,
патшалардьщ салтанатты сарайларын жаулар-дан қорғаушы күзетшілер, ... ... ... өтіл бара ... — ауыр ... козгалысынан, ал
алдынан қарағанда —одан да кем ... ... ... ... ... түруы үшін оған артык аяқ жасалған».
Ассириянъщ Алдыңгы Азиядағы үстемдігі тым үзакқа созыл-ған жок, б.з.д.
VI г. ... мен ... ... ... Иран империясы басты. Осылай
алдыңғы Азияда өз үстемдігін басқа да ... ... жаңа ... Оның ... ... мен Ассирия, Кіші Азия мен Египет, Мидня,
Армения, Сирия және Орта Азия да ... ... Өзі ... ... ... Иран мәдениеті негізінен Шумер
өркениетінің әсерімен қалыптасқан. Олай болса «Иран шумерлік ... үйі ... ... ... А. Тойнбидің пікіріне қосылмасқа шарамыз
жоқ. Иран ... ... ...... ... ... VI—IV ғ.) түспа-түс келеді.
Ахменидтік иран өнері, галымдардың ... ... ... онер
болды. Бірақ Ирандық онерде сабырлылык, пен ... ... ... ... ... ...... кездеспейді де-сек те болады. Ең бастысы — ... ... ... ... ... ... ... аңдарды, олардың
ішінде қанатты бүқаларды, арыстандар мен ... ... ... ... ... ... ... — осы өнер саласындағы ... ... ... ... ... ... ... сияқты Пасаргадыдағы, Персопольдегі
және Сузыдағы са-райлардың қакласының алдында айбынды ... ... ... Баска мәдени мүраларға еліктей отырып, парсы сәулетшілері өнері
саласында талай тамаша жаңалыктар ашты. Солардың бірі — ... ... ... тастардан жасалған, түтас орман тәрізді жүздеген жеңіл,
тіп-тік көп ко-лонналы тақ залы. «Патша ... ... ... ... мемлекеттерде жасалғаннын. бәрін дерлік ба-сып өтгі», —
деген ғалымдар пікірініқ ақикаттыгына сәулетшілік ... әрі ... ... ескерткіштері айқын дәлел бола алады. Иранның сарайлық өнері —
мерекелІ де, салтанатты онер ... ... ... ... өзінде
де қатыгездіктен ада таза өнер екендігін көрсете білді.
Иран өркениетінің тірегі — ... діні ... Ол ... ... мемлекет тарапынан үлкен қол-дау тапты. Зороастризм тек ... ... ... ғана ... сонымен қатар ... жүйе ... ... ... ... ... жүйелерінің калыптасуына, христиан
және ислам діндеріндегі жорамалдык ілімдерге де зор әсер еггі.
Зороастризм дінінің ... ... ... өмірі мен ілімі
туралы ғылымда әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... сөз ежелгі Иранның сөзінен шыққан
«түйелі адам», «түйе жетекте-ген адам» деген магына ... ... ...... және ... ... ... «Киелі Авеста кітабы»
ежелгі мәдениеттен хабардар етіп кана ... сол ... ... ... мағлүматтар беріп, көне тарих бетгерінен сыр шертеді
және ежелгі Иран тілдерінің ен ... ең ... ... бірі ... «Авестаның» зороастризм жайындагы коп нүскдулары бізге толык
жетпеген. Оның ең көне бөлігі «Гат» деген атпен ... ... ... ... ... деп ... та ... сияқты, өйткені мүнда
түрлі гылым салаларымен қатар, зандар ... ... ... ... ... дерек-тер кездеседі. Сонымен қатар «Авеста» тарихи
ескерткіш те бо-лып саналады. ... үлы ... ... ... ... діні ... ... осы «Авеста» ар-қылы біздін
заманымызға дейін жетіп отыр. «Киелі кітапта» адам-ның акыл-ойы, оның ... ... ... ... ... және т.б. ... ... косылады. Со-нымен катар, әділ патша билігі, жарқын емір сүру, тату-
тәтгі ... ... ... ... жасау, адал ең-бекпен
күн көру, адамдарга шексіз қайырымдылык. жасау сияқты емірлік мәселелер ... ... ... ... қарама-қарсы екі негіздің —
жақсылык, пен ізгіліктің күдайы, нүрдың, өмірдің, ақиқаттың рәмізі ... мен ... ... ... пен өлім ... ... толаста-майтын күрес жүріп жатады. Өз қарсыласына қарсы куресте
Ахура-Мазда адамды жаратады. Демек, әлемде екі қүдай бар, оның ... ... ... ... да, ...... қүдай Анхра-Майнью.
Бүл діннің аңыздары болашак жайындағы күрделі ілімді де уагыздайды.
Олардын болжамынша, дүниежүзілік тарих 12 мың ... ... оның үш ... ... ... ... ягни ... бозторғай жүмырткалайтын заман
болады. Бүл дәуірде ауру да, елім де, аш-жалаңаштык та адамды ... ... тагы бір ...... ескі ... сына
жазуы. Вавилондық сына жазуда 300 танба болса, пар-сыларда бар-жоғы 43
таңба ... IV ғ. ... ... ... ... еггі. Олар
өздерінің ата-тегін күдайлармен байланыстырды, табиғат күштеріне ... суға ... ... ... ... ... ... мүралары өр түрлі та-рихи жагданларға байланысты ... ... ... ... ...... ... мен сәулетгі
храм-дардың үйінділері, ондаған алтын, күміс ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, адамзат мөдениетінін ең күнарлы
бастамаларынын бірі болған бүл ... те ... ... IV ғ. ... ... ... ... Иран дәл Египет сияқты эллинистік
мәдениетінің арнасына қосылды.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлемдік мәдениеттер мен өркениеттер165 бет
Араб халифаты11 бет
Банк маркетингісі14 бет
Банк маркетингісі туралы ақпарат10 бет
География туралы ұғым (дәрістер)253 бет
Ежелгі шығыс философиясы7 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Ежелгі Қосөзен қала мемлекеттерінің тарихы73 бет
Оңтүстік Батыс Азия14 бет
Темір4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь