Психикалық таным әрекеттерінің оқу іс-әрекетіндегі функциялары

1. Оқу іс.әрекетінде зейінді ұйымдастыру
2. Дүниені танудағы түйсіктің орны
3. Қабылдау. шындықты бейнелеудің жоғары формасы
4. Оқу іс.әрекетіндегі естің маңызы мен ерекшеліктері
5. Ойлау және оны белсендіру
6. Сөйлеу
7. Қиял
«Оқу іс-әрекеті» ұғымы жеткілікті біржақты ұғым емес. Бұл ұғым кейде үйрету, білім беру тіпті оқыту сөзіне синоним бола алады. Тар мағынасында Д.В.Эльконин бойынша, бұл- кіші мектеп жасындағылардың жетекші іс-әрекеттері болса, ал кең мағынасында оқу іс-әрекеті- оқу іс-әрекеттерінің жалпыланған тәсілдерін меңгеретін субъектінің іс-әрекеті.
Оқу іс-әрекетінің үш негізгі ерекшелігі бар: 1) ол оқу материалдарын меңгеру мен оқу міндеттерін шешуге арнайы бағытталған; 2) онда әрекеттің жалпы тәсілдері мен ғылыми ұғымдар меңгеріледі; 3) әрекеттің жалпы тәсілдері міндеттердің шешімінің алдын алады.
Оқу іс-әрекеті адамға ғана тән іс-әрекет, және ол адам өзінің іс-әрекетін саналы басқара алғанда ғана жүзеге асады.
Оқу іс-әрекетінде тек қана іс-әрекеттің танымдық функциялары ғана емес, сонымен қатар қажеттіліктер, мотивтер, эмоция мен ерік қосылады. Оқу іс-әрекетінде абстрактылықтан нақтылыққа, жалпыдан жалқыға өту жүреді.
Оқу іс-әрекетінің ең басты нәтижесі оқушыларда теориялық сана мен ойлауды қалыптастыру. Бұл жерде мәліметтер адамның сезім мүшелерінің қатысуымен жүзеге асады да, оның түйсігі мен қабылдауы іске қосылады, тек содан кейін ғана тану, есте сақтау, ассоциация, және саналы түсіну қосылады. Түйсік дегеніміз адамның сезім мүшелеріне әсер ететін материалдық дүниенің заттары мен құбылыстарының нақты жеке қасиеттерін, сапаларын, жақтарын бейнелейтін танымдық үрдіс.
Зейіннің маңызы адамның қоршаған ортадан бір объектіні бөліп алып, оған шоғырланып, өзге объектіге алаңдамай және таңдалған объектіні іс әрекетке қажетті уақыт бойы «ұстап» тұра алуында. Зейін сырттай мимикадан, қозғалыс белсенділігінің тежелуінен, көздің бағытталуынан, «оқталған» позадан көрініс береді. Қабылдаудың тиімділігі – зейіннің «өткізу қабілеттілігі» оның қасиеттерімен анықталады. Бұл қасиетердің табиғи шектеулері бар, бірақ жаттықтыру мен дамытуға болады.
1. Зимняя И.А. Педагогическая психология. М., 2004.
2. Столяренко Л.Д Основы психологии. Ростов-на Дону, 2005.
3. Намазбаева Ж.И. Психология. Алматы, 2005.
4. Немов Р.С. Психология. Кн.1., М.,2003.
5. Педагогическая психология: конспекты лекции /сост., С.В.Кошелева.- М., АСТ., Спб., Сова, 2005.
6. Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. Алматы, Рауан баспасы, 1995.
7. Намазбаева Ж.И. Жалпы психология. Алматы, 2006.
        
        Психикалық таным әрекеттерінің оқу іс-әрекетіндегі функциялары
Жоспары:
1. Оқу ... ... ... ... ... түйсіктің орны
3. Қабылдау- шындықты бейнелеудің жоғары формасы
4. Оқу іс-әрекетіндегі естің маңызы мен ... ... және оны ... Сөйлеу
7. Қиял
Оқу іс-әрекетін анықтау.
«Оқу іс-әрекеті» ұғымы жеткілікті біржақты ұғым емес. Бұл ұғым ... ... беру ... ... ... ... бола ... Тар мағынасында
Д.В.Эльконин бойынша, бұл- кіші мектеп ... ... ... ... ал кең ... оқу ... оқу ... тәсілдерін меңгеретін субъектінің іс-әрекеті.
Оқу іс-әрекетінің үш негізгі ерекшелігі бар: 1) ол оқу ... мен оқу ... ... ... ... 2) онда ... ... мен ғылыми ұғымдар меңгеріледі; 3) әрекеттің жалпы
тәсілдері міндеттердің шешімінің ... ... ... ... ғана тән іс-әрекет, және ол адам ... ... ... ... ... ғана ... асады.
Оқу іс-әрекетінде тек қана іс-әрекеттің танымдық функциялары ... ... ... ... мотивтер, эмоция мен ерік қосылады. Оқу
іс-әрекетінде абстрактылықтан нақтылыққа, жалпыдан жалқыға өту жүреді.
Оқу іс-әрекетінің ең басты нәтижесі ... ... сана ... қалыптастыру. Бұл жерде мәліметтер адамның сезім мүшелерінің
қатысуымен ... ... да, оның ... мен ... іске қосылады, тек
содан кейін ғана тану, есте сақтау, ... және ... ... Түйсік дегеніміз адамның сезім мүшелеріне әсер ететін материалдық
дүниенің заттары мен құбылыстарының ... жеке ... ... ... ... ... маңызы адамның қоршаған ортадан бір объектіні ... ... ... өзге ... ... және таңдалған объектіні іс
әрекетке қажетті уақыт бойы «ұстап» тұра ... ... ... ... ... тежелуінен, көздің бағытталуынан, ... ... ... ... ... – зейіннің ... оның ... ... Бұл ... ... бар, бірақ жаттықтыру мен дамытуға болады.
Зейін – ... бір ... ... шоғырлануы, саналы түсіну
мен мақсатқа бағытталған іс әрекетке мүмкіндік беретін толық және белсенді
қабылдауды қамтамасыз етеді. Зейіннің объектісі кез ... зат, ... ... ... ... ... топтары, сонымен қатар осы
заттардың қасиеттері немесе адамның өзінің ойы, сезімі, ... ... ... танымдық іс әрекетпен, оның ішінде еспен, ойлаумен байланысты
барлық таным үрдістердің пайда болуы мен жүзеге асуының негізі.
Зейін маңызды қызметтердің ... ... ... ... іс
әрекетті тиімді жүргізуге мүмкіндік береді. Егер адам ... ... ... ... онда оның оқу іс ... ... ... де оған кедергі келтірсе, онда іс әрекет ... ... ... ... оқу ... ... ... қарастырайық.
1. Танымдық іс әрекеттің қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... ... сөзі, жаңа ұғымдар, заңдылықтар,
қандай да бір зат ... ... ... мен ... ... шешу ... және т.б болуы мүмкін. Оқу жағдайындағы зейін
объектісі іс әрекет тәсілдерінің мағынасын ... не ... ... ... ... әрекет элементтері болғаны маңызды. Оқытушы мен
оқушы ... ... үшін ... ... ... ... «өзге», маңызды емес объектілерге алаңдамаулары керек.
2. Зейіннің ... емес ... ... ... ... ... аударылуы, побочный іс әрекеттердің тежелуі.
Шоғырланған танымдық іс әрекетке ... ... ішкі ... ... ... ... ... шу, өзге адамдардың болуы, шаршау
т.б. болуы мүмкін. Зейін объектісіне байланысты зерттелетін пән (мәлімет)
не өзге «ойлар» мен ... ... ... ... (мәлімет) байланысты
емес іс әрекет, зейін бағытталмаған танымдық іс әрекет кедергі келтірушілер
ретінде тежеледі. Зерттелетін мәліметті меңгеру үшін бір ... ... ... және «өзге де істермен» еш қандай күш жұмсамай ақ айналыса
отырып зейінді сақтап қалу ... кең ... ой қате ой ... ... ... ... бойынша, зейін бағытталған бір ғана іс
әрекет түрі ... бола ... ... іс ... аяқталағанша, яғни мақсатқа жеткенше
объектіні (мәліметті) санада ұстап тұру.
Бұл дегеніміз қажетті ... ... ... ... іс ... ... оның жоспарланған кезеңдерін, аралық
нәтижелерін және т.б. есте ... Іс ... ... ... ... ұстау ұзақтығы адамның алдына қойған ... ... ... ... алу ... өз алдына оқытушының не айтатынын
тыңдауды негізігі мақсат етіп ... ... ... ... объектісі –
оқытушы айтқан сөздер, олар есту қабылдауы қанща уақытқа созылса, ол ... ... және ... ... ұғынып, есте сақтауларына
мүмкіндік береді. Егер ... ...... ... ... ... ... онда зейін барлық қабылданған мәліметтің негізгі мазмұнын,
оның мағынасын, оқытушының баяндау логикасын ұстайды; ... ... ... және ... ... ... да оқу іс ... алдында
алдыңызға өзіңіз қол жеткізгіңіз келетін нәтижеге бағытталған ... ... ... Іс ... реттеу және оның орындалуын бақылау.
Бұл үрдістер іс ... ... оның ... ... ... нәтижелермен салыстырылған жоспары бар нәтижелердің бірігуі
барысында жүзеге ... ... ... ... адам ... ... мен не ... керектігін салыстыра отырып, аралық нәтижелерін
бағалай отырып, өзінің іс ... ... ... жұмысын
түзетеді. Мысалы, оқушылар есту арқылы қабылданған ... ... оны ... оқытушының айтқанымен салыстырады,
егер қажет болса конспектіге түзетулер енгізеді.
Тәжірибелік жұмыстарды орындау ... ... ... ... ... ... отырып, жұмыстың әрбір кезеңінің орындалу
дұрыстығын бағалайды, жұмыста берілген жағдайларды сақтауды, ... ... ... ... ... ... ... келуін
бақылайды және т.б.
Зейіннің қызметтері қабылдауды ұйымдастыруға, адамның кез ... ... ... ... мен реттеуге бағытталғандықтан оқу іс ... ... ... орындаудағы зейінсіздіктерден, сабақ кезіндегі өзге
іс әрекеттен аулақ болу керек, өйткені ... ... ... іс әрекет стереотиптері өте жауапты сәттерде шоғырлануға
кедергі келтіреді. Танымдық іс ... ... ... ... және ... жұмыстарының жемісті болуына мүмкіндік береді.
Іс әрекет ... оған ... ... ... ... ... ... және жемістілігімен ерекшеленетін зейін
түрлерін бөледі: ырықты, ырықсыз және үйреншікті.
Ырықсыз зейін адамның саналы назарына тәуелсіз ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін:
▪ зейін аударатын объектінің ерекшеліктері (жаңалығы, әсер етуінің күші ... ... ... ... ... ... қозғалысы және
т.б);
▪ зейін объектісінің адамның ішкі жағдайына, яғни оның қажеттіліктеріне
сәйкес келуі; бұл ... ... ... ұғынудан көрініс береді;
оған эмоциялық қатынасы (қанағаттану, қызығушылық, ... ... ... (білімдер, елестер, дағдылар, біліктер мен әдеттер);
белгілі бір әсерлерді ... ... ... ... бір ... ... ету, ... беруге дайын болу); тұлғаның жалпы ... ... дем ... іс ... ... не нәтижесіне, қарым-қатынасқа және
т.б.).
Еріксіз зейіннің пайда болуы адамның белгілі бір іс әрекетке деген
жалпы ішкі ... ... бір ... ... ... ... іс ... ұйымдастырудың сыртқы жағдайларына, объектілерді қабылдау
жағдайларына байланысты. Сондықтан да белсенді танымдық іс ... ... ... зерттелетін материалға қызығушылық, оның жемісті
кәсіби және болашақтағы қандай да бір өзге іс ... ... ... ... сонымен қатар қабылдауға жағымды жағдай жасау зерттелетін
мәліметке зейінді қатынасты ... ... және оны ... жоғары
тиімділігіне мүмкіндік береді.
Танымдық іс әрекеттегі зейінді ұйымдастырудың тағы бір ... ... жөн. Бұл ... ... ... немесе әрекетке
олардың іс әрекеттің жалпы құрылымынан алатын орындарымен анықталады.
Әдетте зейін іс ... ... ... ... ... шешуге,
мағынасын түсінуге не заңдылықтарды іздеуге, әрекет сызбасын не ... ... және т.б.). ... егер де ... ... ... ... әрекеттер мен операцияларды дұрыс орындау біліктіліктері мен
дағдыларын білмесе (мысалы, оқытушының баяндау логикасын ... шешу ... ... мен ... ... ... ... және мінез-құлық принциптерінің негізгі әдіс – тәсілдерін және
т.б. білмесе), онда оның зейіні ... іс ... ... ... және жеке операциялар мен олардың элементтеріне бағытталады.
Нәтижесінде танымдық іс әрекет ... ... ... ... бұл оны ... мен ... асыруды күрделендіреді.
Еріксіз зейін уақыттағы тұрақсыздығымен сипатталады, сондықтан да
танымдық іс әрекетте тек оның ... ... ... ... болып табылады, ол белгілі бір мақсат қою
мен еріктік күштерді жұмсауға негізделген таным мен іс ... ... ... ... ... зейінді ұстап тұру да тұлғаның ішкі жағдайына тәуелді
(бағыттылығына, ... ... ... ... және ... бұл тәуелділік қосымша, тікелей емес болып табылады, себебі ... ... ... әлеуметтік болып табылады (мақсатқа, қатынастарға,
өмір мен іс әрекет жағдайларына, қоғам ... ... ... негізделген). Тұрақты ерікті зейінді ұстауға тәжірибелік
әрекеттер мүмкіндік береді. Мысалы, оқу барысында ұзақ уақыт бойы оқытушыны
мұқият ... ... ... ... ... күрделі, жаңалықтарға толы,
түсіну үшін күрделі болса, қызығушылық тудырмайды. Мұндай жағдайда негізгі
есептерді, мәліметтерді сызбалар, ... ... ... және т.б.
түрінде бейнелеу зейінді шоғырландыруы мүмкін, өзге ... ... ... ... ... Оқу ... ғылыми әдебиеттерді
конспектілеу, тапсырмаларды, сұрақтардың жауаптарын шешуде ... мен өзге де ... іс ... ... ... ... ... іс әрекетіне шоғырлануға жұмыс орнын дұрыс ... Стол ... ... ... өзге ... ... керек.
Сонымен қатар танымдық іс әрекет үрдісінде ... ... ... ... ... іздеп уақыт кетірмеу үшін қасында болу керек.
Зейіннің көлемі – адамның бір мезгілде қабылдап және санада ... ... ... ... ... қабылданған және зерттелеген мәліметтердің
басым көлемі зейін көлемін кеңейтуді талап етеді. ... да ... не ... ... ... ... жеке ... сөз тіркестері,
пікірлер блоктары, олардың мағыналық мазмұны, сонымен қатар ... ... ... жүретін жағдай. Зейін көлемі ұлғаяды, егер ... ... ... ... ... және ... және т.б.) логикалық жүйеге, мәліметтік бөлігін ... ... ... ... логикалық талдануының негізгі
тәсілі – оны тұтас, жүйелі түсіну.
Зейіннің тұрақтылығы – қабылдау объектісіне ұзағырақ тұрақтау.
Зейіннің табиғи механизмі мынандай, ... ... ... ... ... және 15-20 ... жүреді. Олардың біріншісі адам үшін
байқалмайды және оны сезбейді де, ал ... ... өзге ... ... мүмкін. Зейіннің бір объектіге, ол зат болсын, іс әрекет
болсын ұзақ ... 15-20 ... ... одан ... ... ... ... Сондықтан да адамның қабылдауына бағытталған ауызша не
жазбаша баяндамалар толық көлемімен 15 минуттан аспауы керек. Бұл ... ... іс ... деген қызығушылықпен, оған
жауапкершілікпен қараумен, оның ... ... ... ... ... ... ... етумен жоғарылайтынын ескерген жөн.
Үйреншікті зейіннің пайда болуында тұрақтылық байқалады.
Зейіннің шоғырлануы – ... не іс ... ... тереңдігі. Зейіннің бұл қасиеті адамның алаңдататын объектілер
не әсерлерге өздігінше «қарсы тұруын» қамтамасыз етеді. ... ... ... оқу іс ... ... ... оның
орындалуына жауапкершілікпен қараумен, оған қызығушылықпен, ... ... ... деңгейімен байланысты. Зейіннің көп шоғырлануы үйреншікті
зейінде ... ... ...... бір ... келесі объектіге еркін
(саналы) ауыстыра білу қабілеті, зейін объектілерінің оңай ауысуы, ... бір ... ... түріне ауысуы. Зейінің ауысуы зейіннің
шоғырлануы мен тұрақтылығынан кері тәуелділікте. Зейіндері тұрақты ... ... не іс ... ... ... ... «қайта ауысу»
үшін уақыт керек, сондықтан әр ... ... ... ... ... ... ... қабылдағанда олар мәлімет
бөліктерін жоғалтады, оның мазмұны ... ... ... ... ... пайда болады. Олар мәлімет алуда мағыналық
блоктарын паузалармен ... ... сөз ... ... ... ... оқу іс ... тиімділігі үшін маңызды, өйткені
әдетте оқушылардың ... ... ... ... пәнімен, ұғымдарының
мазмұнымен, логикасымен ақыл ой іс әрекетін жүзеге асырудың әдістерімен
ерекшеленетін әр түрлі іс ... ... ... тура ... ... ... ... ауыстыра алмаса, бір мәлімет түрінен келесісіне өте
алмаса, онда оның есі мен ... ... ... ... ол ... ... ... тудырады, ақыл ой іс әрекетінің тиімділігін
төмендетеді, шаршауға, ... ... іс ... ... пен ... ... әкеледі.
Зейіннің шашыраңқылығы – сананың бір мезгілде бірнеше объектілер
немесе іс ... ... ... Бұл ... ... ... ... маңызды қасиеттерінің бірі, өйткені оқу іс ... ... ... тыңдағанды саналы түсінуге, негізгілерін
жазып алуға, баяндау логикасын бақылауға тура келеді және т.б.
Зейіннің шашыраңқылығымен ... ... ... бір ... ... ... отырып және алынған мәліметтің
мазмұны мен формасын бұрмаламай адамның ... алу ... ... ... ... мәлімет ретінде тыңдап және өзінде бар білімді
«ішкі» ... ... ... аз ғана адамдарға тән, ... тек қана бір ... ... ... қабілетті,
қалғандары күшті бұрмалаушы ықпалға түседі.
Қоршаған дүниені танудағы алғашқы психологиялық үрдіс –түйсік болып
табылады.
Оқушылар түйсік арқылы ... мен ... жеке ... ... ... ... ... мүшелеріне байланысты: көру,
есту, дәм, иіс, тері, ... ... және ... ... ... Оқу ... көру ... маңызы зор.
Олар арқылы оқушылар заттар мен ... жеке ... ... ... ... ... ... осы мәселені әрқашан ескере
бермейді, лекцияларды акустиканы немесе кесте не ... ... ... көру ... ... оқып ... баланың көруіне ықпал ету ... ... ... ... ... пен ... ... зерттеу, фонның
яркийлығын күшейту көруді жақсартатындығын көрсеткен. ... ... фон ... контрасттық азайса, соған сәйкес көру күші де азаяды.
Сонымен көру түйсігі дүниетану үрдісінде өте ... орын ... ... көру ... ... заттар мен ... ... ... ... анық танитын болады.
Сипау арқылы затты түйсіну терінің ғана қызметі емес, бұл ... Ол ... үшін ... көп роль ... Тері түйсіктері заттың
формасын, үлкендігін майдалылығын көзбен көрмей-ақ, өолмен сипау арқылы
ажыратуға мүмкіндік ...... ... ... ... ... ... қарағанда,
қабылдау – шындықты бейнелеудің неғұрлым ... ... ... ... ... рол ... ... қабылданған құбылыстың бейнесі қайта
жаңғырады.
Оқушылардың қабылдау ерекшеліктерін дамытуда бақылаудың ... ... ... бұл ... ... қойып, объектіні әдейі қабылдау. Оның
негізінде бала ой ... ... ... ... ... нәрсені, сапаны,
ерекшеліктерді бақылау негізінде оқушыларда ... ... ... ... қасиеті қалыптасады. Бұл оқушылардың ... ... әр ... ... ... ... ... дамытады. Жүйелі,
мақсатты қабылдау – кез-келген жұмыста құнды, жемісті болып табылады.
Материалистік ілім материя мен ... өмір ... 2 ... формасы
бар: олар кеңістік пен уақыт. Егер оқушылар бала кезінен ... ... ... ... алса, онда ол оның тіршілік етуіне қолайлы жағдай
жасап, ... ... Сол ... бала ... ету жағдайына
бейімделеді.
Ес – адам тәжірибесінің есте сақталып, қайта ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар ес адамның білім
алуы мен дамуы үшін ... ... ... ... мен ... ... отырып, адамның қазіргі шағы, өткен шағы мен
болашағын байланыстырады.
Адам есі үш үрдістің бірлігіне негізделген:
есте қалдыру – жаңа ... ерте ... ... ... есте ... ... психикалық іс әрекет;
есте сақтау – мәліметтің формасын, көлемі мен мазмұнын өзгеріске
ұшыратпай есте сақтайтын ... ... оған ... ... - ... мәліметердің жойылуы, «өшуі», және осымен байланысты бөлшектеніп
қайта жаңғыртылуы не мүлдем қайта жаңғыртылмауы;
қайта жаңғырту – ... есте ерте ... ... ... ... ... сипатына байланысты естің келесідей
түрлерін ажыратады.
Бейнелік ес – ерте ... ... мен ... ... ... ... қайта жаңғырту. Бейнелік есте сезім мүшелерінің
белсенділігімен байланысты түрлерін ажыратады: көру, есту, иіс ... ... сезу және ... ... көру ... есте ... ... дамыған,
сондықтан да көрнекіліктер арқылы қабылданған мәліметтер жылдам және мықты
есте сақталады.
Екінші орында белсенділігі мен ... ... есту ... ... ... ... да мәліметті көру және есту арқылы есте сақтау
толық және ... есте ... ... ... ес– жеке ... мен ... жүйесін есте
қалдырып, қайта жаңғыртуда көрініс береді. Оның негізінде қалыптасқан
әдетке ... ... ... ... ... ... бұлшық ет
күштерімен байланысты іс әрекет ... ... өмір ... ... да ... ... ... (жазып алу, сызба, операцияны
үлгі бойынша қайталау) оны есте ұзақ ... ... ... ... ... есте ... қайта жаңғыртумен байланысты меңгерілген
дағдыларды өмір бақи есте сақтауға мүмкіндік береді.
Эмоциялық ес – сезімдер, ... есі. ... ... өткен
сезімдер ізсіз жоғалмайды, олар еста қалады (кейде өте жарқын) және адамның
эмоциялық әлемін қалыптастыра ... ... ... әлеуметтік моделін
меңгеруге ықпал етіп есте сақталады, қайта жаңғырталады. Осымен қатар
мәліметті қабылдаудың ... фоны оны есте ... ... ... ... адамның есіне сақтаған мәліметтерінің 80%і оны қабылдау
кезіндегі оның ... ... ... екен, ал тек шамамен
мәліметтің 40 %і ғана ... ... ... ... яғни
немқұрайлы қабылданған. Сондықтан да қабылданатын ... ... оның ... есте ... ...... –логикалық нұсқаулардың ұғымдарын, ойларын,
белгілер жүйесін, сөз тіркестерін есте қалдырып, сақтап және ... ... ... ... ес. ... мен ... ... және
сөздік формалардан тыс өмір сүрмейтіндіктен, сөздік және ... ... ... олар ... ... ... нұсқасында
түсе бермейді; қайта жаңғыртудың әр ... ... мен ... не ... не мағыналық қайта жаңғырту ... ... ... ес – ... мәліметтің көлемі жағынан және еске түсірудің
мүмкіндіктері жағынан ең ... ... ... ... ... ... әр
түрлі варианттарда еске түсіруге мүмкіндік беретін ең «гибкий» ... ... ... ... ... шамамен 22 есе артық.
Мәліметті сақтау уақытына байланысты естің үш түрін ажыратады:
Қысқа мерзімді – ... ... ... ... ... ... ... қысқа ес; кейде оны қабылдау есі деп те атайды, ... ... ... ... ... ... ... Бұл естің көлемі
зейіннің көлемімен анықталады және 7 ± 2 сөзді құрайды, сондықтан да саны
жағынан ұзақ сөз ... ... есте ... ... ... ... ... нұсқаулық көрсеткіштер шатысады.
Оперативті ес – мәліметті оның қолданылу мерзімінде ғана ... іс ... ес ... ... да бір есеп ... ... ... мәліметтерді есте сақтаймыз, бірақ керек нәрсені есептеп ... тек қана ... ... ғана ... ... ал ... ұмытылады не шатысады). Бұл естің ... ... ол ... не мәліметтің мағынасы мен ... ... ... ... нені не үшін ... ... іс ... орындауға қажетті
барлық мәліметтерді есте ұстауына мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімді ес - әдетте алғашқы емес, қайта ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді ұзақ
және мықты сақтауымен ерекшеленеді. Бұл нақты емес, базалық ... ... ес ... ... ... ондаған жылдар бойы сақтайды, бірақ ... ... өте ... не ... ... керек. Сондықтан да адам алынған
мәліметтің маңыздылығын ... не не үшін ... және ... екенін білмесе, онда оны жылдам ұмытады.
Оқу іс-әрекетінде ойлаудың ... оқу ... ... ... Ал ... ... ... жағдаймен ұштасқан, тілмен
тығыз байланысты психикалық үрдіс, сол арқылы болмыстың, дүниедегі нәрсенің
жалпы және жанама бейнеленуі.
Ойлау ең ... ... ... ... табылады. Ол жаңа білімнің пайда
болуына, шығармашылықтың белсенді формасына ... ... ... ... ... ... өмір сүрмейді, ол танымдық үрдістердің
барлығына қатысады: қабылдауға, зейінге, қиялға, ес пен сөйлеуге.
Ойлаудың негізінде оқушылар ... мен ... ... ... ... ... - ... тікелей қабылдауға сүйенеді,
тәжірибелік әрекеттер және заттармен әрекет ету ... ... ... ... ... ... бұл түрі ерте ... болады, ол
әсіресе балалық шақта айқын көрініс береді, ересек адамдарда негізінен
мәліметтің ... не жоқ ... ... ... кезінде
уақыттың тапшы болуынан, іс әрекет және ...... ... ... ... ... Ойлаудың бұл түрінде интеллектуалдық әрекеттің
моделі: «бірінші әрекет ет, содан кейін оны ойлан».
Көрнекі-бейнелік ойлау - ... мен ... ... ... ... өзі ықпал етіп отырған ситуациядан алғысы келетін нәтижесін
елестетуімен байланысты. Ситуацияның ойша (бейнелік) қайта жасалуы әр ... ... мен ... ... байланыстарына негізделеді, бұл
ойлаудың осы ... ... ... Көрнекі-бейнелік ойлау ересек
адамдарда не тұлғаның көркемдік қорымен, не ... ... ... ... ... Ойлаудың бұл түрінде интеллектуалдық
әрекеттің моделі: «Мәнін бейне және ... ... ... ... ... ... мен ... ойлаудың қызмет етулеріне көмектесе отырып, олардың ... орын ... ... да ... ... ... де,
ұғымдардың да қалыптасуларына мүмкіндік береді.
Абстарктілі-логикалық ойлау – ұғымдары мен ... ... ... ... ... ... негізделген, сондықтан да
үлкен «қайта өңдеуші» қабілетке ие. ... бұл түрі шығу тегі ... ... ... ең ... ... ойлаудың сапалы көрініс беруі
логикалық құрылымның күрделілігімен және жаңа ... ... ... ... ... ойлау операциялары және ... ... ... ... бұл түрінде интеллектуалдық
әрекеттің моделі: «жалпылық пен байланыстардың мәнін түсіну ... ... және ... ... ... ... шешілген
міндеттердің сипатымен ажыратылады және осылардың салдарынан ... ... ... де ... ... ... мен ережелер ашуға, ғылыми ұғымдар енгізіп,
логикалық заңдылықтар негіздеуге бағытталған, ол ... ... ... ойлау шындықтың физикалық қайта жасалуын мақсат қою,
жоспар, проект жасау формасында дайындап, жүзеге асырумен байланысты, ... және ... ... ... іске ... ... ... мынада, онда болжамды тексеруге арналған мүмкіндіктері
шектеулі және уақыт тапшылығында ... ... ... ... барлық түрлері ойлау операциялары арқылы жүзеге асады:
Салыстыру – объектілер арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды орнату;
Нақтылау – жеке ... ... үшін ... ... ... – объектілерді жүйелеуге негіз табу;
Талдау – заттар мен құбылыстардыбөліктер мен қасиеттерге ойша бөлу;
Синтез - бөлшектерімен қасиеттерін ... ойша ...... мен ... олардың ортақ және маңызды белгілері
бойынша ойша біріктіру;
Абстракциялау – объектінің маңызды белгілері мен ... оның ... ... мен ... бөліп алу.
Кез келген ойлау тапсырмаларын шешу бірнеше кезеңдерден тұрады:
Егер осы кезеңдердің жүзеге асуын ойлау ... ... ... ... ... ретінде елестетуге тырыссақ, онда ол
төмендегі кестедегідей болады ... М.В., ... ... ... ... |Тәсіл |Нәтиже ... асу ... | | | | ... ... ... |Ойлау |Ұғымдар ... | ... ... ... |
| | ... | |Ой ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... |Агглютинация |Қиял |Белгілі бір ... | ... ... |ұйымдастырылған |
|жағдай | ... ... мен ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | | ... ... ... ... қызмет атқаратын түрі-
комуникативті сөйлеу. Ол күнделікті қарым-қатынас барысында ... ... бұл ... ... ... ... адамның сөйлеуі)
ә) диологтық сөйлеу (екі не бірнеше адамның сөйлеуі)
б) үнсіз ... ... ... сөз ... төрт ... бөлінеді. Сөйлеудің бұл салаларының
әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар.
А) Монологтық сөйлеу- сөйлеу әрекетінің кең тараған түрі. ... ... ... ... ... ұзағынан айтылады, әрбір жайт
пен жағдай тыңдаушыларға жете түсіндіріледі. Соған орай ол ... ... ... бет, дене ... мен ... арқылы
қажетті сөздерді өзгелерге жеткізудің әдіс-тәсілдерін қамтиды.
Ә) Диологтық сөйлеу- оқиға мен болмыс көбінесе, нақты ... ... ... мен сөз ... ... ойды ... ... ұтымды бір түрі.
Б) Үнсіз (іштей) сөйлеу-адамның практикалық іс- әрекеті мен
теориялық ой-пікір жоспарланып, жүйе салынуы. ... бір ... бару ... ... ... ... барады, алдымен соның бәрін жоспарлап алады.
Мұндай ой талқысы, ... ... ... ... Іштей сөйлеуде адамның
ерні жыбырлап, тілі қозғалады, дыбыс сыртқа шықпайды. Ішкі ... ... ... А. Н. Соколовтың зерттеулерінде
қамтылған.
В) Жазу сөзі- мұны ... ... бір түрі ... ... сөзі ... ... ... ой-пікірді кеңінен, жүйелі, ерікті
түрде жеткізеді. Сөйлеу әрекетін үйретуді ... ... ... дұрыс.
Жазба сөз мәдениеті жоғары адам өз ойы мен ... ... ... ... етіп ... ... иесі-адамның хайуанаттар дүниесінен ерекшеленіп
тұратын тұрақты белгісінің бірі және өзара ... ... ... ... сөздік белгілердің жүйесі. Ал белгі- шындық пен
болмысты білдіретін бөлшек.
Тіл үш ... ... ... ... ... Бұл ... ... тіл арқылы
білімді меңгеріп, дүниені танып білуін қамтамасыз етеді.
2. Тілдік қатынас нәтижисінде ... ... ... ... ... ... ғылыми атауда коммуникативті қызмет
деп атайды.
3. Әрбір адамның өз ... мен іс- ... ... ... тіршілікте қолданып отыруы, сөйтіп, сыртқы орта
мен жағдайлардың ... ... Адам ... ғана ... өзгелердің
де тәжірибелерін қолданады, алға қойған мақсат-міндеттерін шешеді. Мұндай
әрекеттерадамның ақыл-ойымен байланысты.
Сөйлеу арқылы іс-әрекет пен қарым –қатынас жасау ... ... ... ... ... ... ... арқылы әрқилы істер мен
мәселелердің түйіні шешіледі. Адамдардың тіл ... ... ... құрал
етіп пайдалану әрекеті-күрделі психологиялық процесс.
Адам дүниетанымының күрделі, қасиет-сипаттарының әр тарапты және
терең болуының мән-жайы да оның ... ... ... анық тіл ... етіп ... алуына байланысты.
Белгісіз ситуацияда ойлауды талап ететін тапсырмаларды шешу
кезінде алдыңғы тәжірибе арқылы алынған ... мен ... ... арқылы
жаңа бейнелер құратын психикалық үрдіс – қиял ... орын ... ... көрініп тұр. Іс әрекет шығармашылық сипатта болған
сайын, оның жүзеге асуында қиял соншалықты роль ... ... ... ықпал ететін негізгі операциялардың мәнін анықтап көрейік:
Агглютинация – ... ... ... ... мен
елестердің әр түрлі сапаларын қосу негізінде жаңа бейнелер құру;
Типизация – ... ... ... ... бөліп
алу;
Гиперболизация – затты ойша үлкейту немесе кішірейту, сонымен
қатар өның бөліктерін өзгерту;
Акцентирование – зат ... ... ... қандай да бір
жеке белгілерін, сипатын көрсетк;
Қорыта келгенде оқу ... ... ... яғни ... қабылдау, ес, ойлау, сөйлеу, қиялдың алатын орындары ерекше.
Жоғарыда аталған психикалық үрдістердің міндеттері оқу ... ... ... ... сай орындалып жатса, оқушыларда теориялық сана мен
ойлау қалыптастасып ... ... ... ... ... ие ... ... Зимняя И.А. Педагогическая психология. М., 2004.
2. Столяренко Л.Д ... ... ... ... ... ... Ж.И. Психология. Алматы, 2005.
4. Немов Р.С. Психология. Кн.1., ... ... ... конспекты лекции /сост., С.В.Кошелева.- М.,
АСТ., Спб., Сова, 2005.
6. Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. Алматы, Рауан ... ... ... Ж.И. ... ... ... 2006.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектептегі оқу процесінің нәтижелі болуына танымдық әрекеттердің психологиялық әсерін зерттеу80 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
Оқушылардың функционалдық сауаттылығы34 бет
Ұйымдастыру негіздері6 бет
Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы7 бет
Психологтың мектепке даярлық тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысы3 бет
Қылмыстық процестегі айғақтар және жедел іздестіру әрекеттері60 бет
Қылмыстық процестегі жедел-іздестіру әрекеттері62 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь