Ж. Аймауытұлы әңгімелері

І. Кіріспе
ІІ. Негізі бөлім
1. Жазушы еңбектері туралы
«Елес», «Боранды болжағыш әулие», «Әнші» әңгімелері
2. Ақынның лирикалары: «Сарыарқаның сәлемі», «Ұршығым», «Жәмилә», «Әскер марсельзасы» өлеңдеріне талдау
3. «Нұр күйі» поэмасы
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жүсіпбек жан-жақты білімді, әрі талантты болған адам. Оның сан-салалы еңбектері өз дәуірінің талап-тілегінен туындады да, жаңа заманның жас ұрпағын өнерге, білімге, күрескерлікке, адамгершілікке тәрбиелеуге құзмет етті. Жазушының әдебиеттің әр жанрында өызмет етуі де сол жанрларға маманданған кадрлардың тапшы кезінде ұлттық әдебиет алдында тұрған міндеттерді түсініп, өз шама-шарқынша соларға жауап беру ниетінен туды. Дәуір сырын танытар өлең де, мақала, публицистика, әңгіме, повесть, роман, пьеса, сын еңбектер жазды. Мектертерде сабақ бере жүріп, жас ұрпаққа арнап оқылықтар дайындап, оларды тәрбиелеудің мәселелерін көтерді. Мұның негізінде ұлттық өнердің көп салалық, өзара байланыстылық ерекшеліктері де жатқанв даксыз. Оны жаңа дәуір талаптары жаңғыртып қанағаттандырады. Бір Жүсіпбектіңемес, оның көп замандастарының жан-жақтылығы да оысндай қажеттікті өтеу міндетінен туындады.
Жүсіпбектің балаларға арнап бірсыпыра шығарма жазғаны қазір белгілі болып отыр. Кезінде оның «Жаман тымақ», «Шал мен кемпір», «Көк өгіз», «Үш қыз» атты ертегі кітапшалары басылыпты. Олар-кіші мектеп жасындағы балалар үшін қазақ тілінде шыққан алғашқы суретті кітапшалардың үлгісі. Жазушы онда жас өспірімдердің ой-санасын жетілдіруге, тілін дамытуға халықтың ертегі-аңыздарын пайдаланған.
1. Қирабаев С. Ж.Аймауытов Жұлдыз 19898 ж №10

2. Тұрысбек Р. Ж.Аймауытұлы және 20-жылдардағы қазақ поэзиясы А.1998

3. Қожакеев Т. Көк сеңгірлік А.1992 ж

4. Тұрысбек Р. Жүсіпбек туралы жұлдыз 2003 № 3
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Ж. ... ... ... ... ... ... ... Кіріспе
ІІ. Негізі бөлім
1. Жазушы еңбектері туралы
«Елес», «Боранды болжағыш әулие», «Әнші» әңгімелері
2. Ақынның лирикалары: «Сарыарқаның сәлемі», «Ұршығым», «Жәмилә»,
«Әскер ... ... ... «Нұр ... ... Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жүсіпбек жан-жақты білімді, әрі ... ... ... Оның ... ... өз ... талап-тілегінен туындады да, жаңа заманның
жас ұрпағын өнерге, білімге, күрескерлікке, ... ... ... ... ... әр ... өызмет етуі де сол жанрларға
маманданған кадрлардың тапшы кезінде ұлттық әдебиет ... ... ... өз ... ... ... беру ... туды.
Дәуір сырын танытар өлең де, мақала, публицистика, әңгіме, повесть, роман,
пьеса, сын еңбектер жазды. Мектертерде ... бере ... жас ... ... ... ... тәрбиелеудің мәселелерін ... ... ... ... көп ... ... байланыстылық ерекшеліктері де
жатқанв даксыз. Оны жаңа дәуір талаптары жаңғыртып қанағаттандырады. ... оның көп ... ... да ... өтеу ... ... ... арнап бірсыпыра шығарма жазғаны қазір белгілі
болып отыр. Кезінде оның «Жаман тымақ», «Шал мен ... «Көк ... ... атты ... ... ... Олар-кіші мектеп жасындағы балалар
үшін қазақ тілінде шыққан алғашқы суретті кітапшалардың үлгісі. Жазушы онда
жас өспірімдердің ой-санасын жетілдіруге, ... ... ... ... ... ... ... заманының белгілі сыншысы болған, әдебиет мәселелеріне
қатысты көптеген ой-пікір ... ... Оның ... ... көркем шығармаларының ішінен де автордың жазу өнері ... ... ... ... жаңа ... ... ... білген бір
дәуір әдебиеті дамуына арналған шолу да, жеке ақынның шығармашылық бетін
анықтауға ... ... те, ... да кездеседі. Бірсыпыра қызықты
ойлар жазушы хаттарында да орын алған.
Жүсіпбектің алғашқы сын еңбектерінің бірі ... ... ... ... деп қол ... ... соңғы ақындар» атты мақаласы. Ол
«Абай»журналының бірінші санында (1918) басылған. ... ... ... ұлы ... ... ... ұлттық әдебиеттің бүгінгі күйі мен
болашағы ... сыр ... Онда ... ... оянуы, оның
әдебиетке әсері, қазіргі ақындар шығармашылығының бет алысы сияқты маңызды
міселелер ... ... ... ... ... ... ... оянумен байланыстырады. «Бұл оянуға бірінші-Абай, ... ... ... ... бет алуы себеп болды»,-деп
жазады олар. –Абайдың қай өлеңі болсын кейінгі ... ... ... бір әсер ... Кейінгілерді бұл әсер ойлантты, оятты, ... ... ... ... ... жолға салып, ілгерілеуіне қамшы болған-
«Қазақ газеті». Бұл газет халықтың саяси көзі ... ... ... ... ... ... болса, әдебиеттің гүлденіп өркендеуіне де сондай
себеп болды. Егер ... ... ... буынын бекітіп, қатарға кіретін
болса «Қазақ» газетіне борышы үлкен.
Абайдан кейінгі ... ... ... ... мақала
авторлары оның негізгі бағытын, ... » ... ... Оны «Бұл ... ... ... ... таршылықта
келіп, өнер-білім жүзінде ... ... ... енді сол
қысымшылықтарн босанып, тез ілгері бассам ... ... ... ... ... дәуір ақындары шығармашылығы мақалада үш топқа бөлініп
талданады. Оның бірі-сыршыл (лирик) ... ... ... мен қиялға
тәрбие, әсері аз, ақылға азығы бар, ... ... ... үшіншісі-
ескі қлең, жыр, тақпақтарға еліктеушілер. Осы қатарда сыншылар Мағжан,
Ахмет, ... ... ... ... ... ... сияқтв сол
дәуірдің көрнекті тұлғаларының шығармашылық өнерін салыстырады. Мағжан мен
Сұлтанмахмұттың кейбір сыршыл жырлары мен ... ... ... ... ... ... терең мақсат түртіп ... ... - ... ... ... және ... ... тұсындағы тұрмысын,
келешек келбетін көрсететін туынды.
«Жол үстінде» жазушының ... ... бір ... ... ... ... автордың әдеби бүркеншек есімімен «Терме» атты
жинақта ... Бұл ... ... әдебиеті» газеті арқылы қалың көпке
ұсынған ғалым Қ.Мұхамедханов: «...әңгіме қарапайым ... ... мен ... ... ел мен ... табиғи суреті, ең бастысы
Аймауытов қолтаңбасына тән әуезді тіл, сұлу ырғақ анық ... ... ... қос әңгімеде, -бір түннің оқиғасы, яки үшкілге жаңа
түскен жиырмаға тарта шәкірттердің жолдағы, арба үстіндегі өзара ... ... ... ... арқау болған. Сондай-ақ өгіз
арбадан жалыққан оларға жол ... ... ... иемденуі,
кейіннен жылқының иесі кез болып, шәкірттер ... өгіз ... ... баяндалады.
Әңгімеде ел тұрмысы, қазақ даласының көрінісі. Құлтума сынды
арбакештің ... ... ... ... бір топ шәкірттерді өз
арбасымен жол үстінде әкетіп бара жаьқан бейнесі мынау: ... ... мыңқ ... мәкіл бастары, шаңырақ мүйіздері ырғаң-ырғаң» етіп
құйрығын асықпай бір ... ... ... ... сыры ... мәлім
болса керек, Құлтума «өк» демейді, құрмаға маужырап ... ... деп ... да, Құлтумадан «но-о»-дан басқаны естімейсің. Жасынан орыста
малшылықта жүріп, қалша болған байғұс «но-о»ны ... ... ... ... мінезі жұқсашы...» Жалпы Құлтумада артық сөз, іс-әрекет, мінез жоқ.
Ол осылай бірсыдырғы ... ... өзі ... ... жылжи береді. Өйткені:
Ұзын жолдың шегіне
Кімнің көзі жетеді.
Өгіздердің ... ... ... ... ... ... қандай? Олар көбінесе жұптарын
жазбай, бірге келе жатқанымен іс-әрекеттерінде, ... ... ... бар. ... ... көз, қыр ... шүйдесі томпақтиай балуан
денелі»-Қайырбек, «иір қара, салпауыз»-Сарбасов т.б. болашағын болжауда ... ... ... ... ... ... Шығармада бұл жайлар өмір,
уақыт, табиғат секілді ұштаған ... ... сай сөз ... ... шәкірттер мінезі, іс-әрекеттері де едәуір дәрежеде көркемдік сипатқа
ие болған.
Әңгімедегі үшкіл ... ... ... ... ... секілді
жекелеген сөздер, қаладан шыққан бір топ қыр тұрмысының жұпыны көріністері
т.т нанымды әсер қалдыратынын ... ... ... ... ... ... ал ... жеке-жеке мінезі, іс-әрекеттері өз орындарында
беріліп, дістүрі де ... ... ... ... ... әсер ... әлемнің сыры мен сымбаты – адам, оның іс-әрекеттерін ортаға,
өзгеше өнеге ету емес пе? Сөз ... ... ... ... ... анық.
«Әншідегі» баяндалатын жайлар-Жетішатырда, яки Семей қаласы ... ... ... Ар ... яки Жаңа ... өтеді.
Осындағы «Жетішатыр» жақсы қада. Қаптап ... ... ... ойын-сауық «кататься» . Айт, той, құдалық, ат
жарыс күрес... Жаз ... ... ... ... ... ... қалың
орман... Қайткенмен сергек қала. Ар Ар жақ – ... ... Өзен ... екі ... бір ... ығы-жығи тайпақ қала». «Әншідегі»
баяндалған оқиға осы қалаларда өтеді.
Әңгімеде ән, әнші ... ... ... ... әнші ... ... ... Оның прототипі-Әміре Қашаубаев. Шығармадағы ән де,
әнші де осы ... ... ... ол ... ... көрінген болатын:
Әзілі жараса алмай, қымыз ұсынуға зорлап отырғанда, арсаландаған бір жігіт
кіріп келді. Бұл-Әмірхан еді. Ән ... ол ... ... ... құстай қамтанып, қомданып алды. Ал әнді сүмірейте, қвлмита соқьв.
Желеңдете, құтырта соқты. Лебізі құлаққа ... ... ... ... ... бойды шымырлатты. Ән мен әншінің әсерінен: «Көңіл бір
жадырап шайдай ашылды. ... ... ... ала ... ... ... ... шындық бар.
Әмірханның ән өнері хақындағы ойлары да маңызды: «Әнді ... ... ... ғой ... ... көбі ... ... не
мал табу үшін айтады. Шабыты келмесе де зорланып айтады. Зорланып айтқан ... шыға ма? Ән салу ... ... ... ... ... ... жырлай ма? Қазақ әндерін бұзып жібереді.Қазақтың нағыз өз әнін
салшы, қандай ... ... Бұ ... ... ... соң ... ғой...» Мұндай ой-пікірлерді жоққа шығару қиын әрі қиянат болар
еді. ... ән ... ... орындаушылар мен насихаттаушылар
Әмірхан ойларына көз жүгіртсе, ден қойса шын таланттың бағасын беріп, бағын
ашар еді дейсің...
Әмірханның әні ... ... ... ... де ... ... болдв. Оның сахнадағы киімі де, жүріс-тұрысы да, қазақтың ... ... еді. ... ән, әуезді тағылымы да зор болды. Мысалы: «Бір-
бірін қиып кете алмай мұратына жете ... қош ... ... ... ... айрып, қантынан қайырылып, зарлаған бейне жарға ұқсап, болмаса
жылап езілген көзден жасы ... ... бір ... ұсап, өкінішті
қксікті, қасіретті мұңды әнді сарнады. Қалғып ... ... ... ... ... қайтарам деп талпынған кісідей жанға жаққан ... ... ... ... ... ... «Жай жүргенде Әмірханды ешкім
де елемейді. Әмірхан ән салса, сонда кім екенін білесің. Ән салса ол ... ... ... ... ... оның ... ... шықпайды,
жүрегінен шығады.
Әмірхан кісі емес, әнге айналады». Бұл ... ... орны ... ... өнерге айналған тұсы да, мәңгілік ... ... сәті де осы шақ. ... ... өмір ... адами-
имандық қырлары мен тұрмысы хақындағы баяндаулар, Ақтамақпен ... ... ... т.т. әнші ... ... ... ... Әбіжан сынды бейнелер де өз орындарында тұрған,
іс-әрекеттерді де өзгеше ой ... бес, он ... жас ... ... сұлу да ... ... көз ... неше алуан құбылады.Бірақ бет пішіні , көз ... ... ... ... ... керіп сызыла қалады, кейде назданғандай көзін
қысыңқырап қылымсиды, кейде сені сүйем дегендей құлақтанып терең ... ... жалт ... ... ... ... не ... бұзған да сол мұқтаждық.
Шәкет бір үйлі ... ... ... ... Бұл-тұрмыстың адам өміріне
салаған ізі, жеке ... ... ... жігіт. Бірақ көпті ұйыта да, еркіне баули да
біледі. Наурыз мейрамына ... ... ол, ... ... ... ... тіл табу арқасында атқарып шықты.
«Боранды болжағыш әулие» ... атты ... ... ... ... ... есімімен жарияланды. Осындағы жұпыны қазақ ауылы
мен бұлардың қоңыры тіршіліктері, азын-аулақ ірі-қара, санаулы қойлары ... ... сай ... Сондай-ақ құбылған ауа райының
мінезі, «сары аяздың» қуаты нақты беріледі: «Саңқылдаған сары аяз. ... ... ... шақ ете ... Не ... ... шытынайды, не жер,
не мұз айырылып ырсиып қалады. Жермен бірге мұздақ қарда жарылып кетеді.
Ақырында сары аяз ... ... ... ... ... ... ... қалады. Түнде пешке қойып кептіріп алған етік, аяғын, биенің бір
сауымында ағаштай қақшиып ... ... ... ... , ... ... Алай-түлей. Түк көрінбейді. Етіктенкірген жел тұла бойды кеулелі.
Ауызды ашып айғайласақ боран қақалтып, дауысты шығармайды...» Міне, ... ... оған аяз бен ... үн ... осындай. Мұндай көрініс,
құбылыстар малды ауылды әбіржітпей қоймайды. Олардың малдары ығып, ... ... ... ... ... ... мұндай тылсым да қатаң
заңының кілтін табу оңайға түспейді. ... ... ... бұрын болжайтын
аспаптың амалы ізделедң. «Физика» пәніндегі «Барометр» жайында айтқан
оқытушы ... де осы ... соң еске ... еді. ... дегеніміз
не? Оның қызметі қандай? Әңгімеде оның жауабы былай берілген: «Ол ... райв ... ... күні ... ... тұрады екен. Жаңбыр бола
ма, қар жауа ма, боран бола ма, ашық бола ма, ... де күні ... ... бұрын) білдіріп отырады екен. Өзі сағат ... ... ... тілі ... «жауын» деген жазуға қарай бейімделсе-жауын болғаны,
«ашық» ... ... ... ашық ... Сондай-ақ әңгімеде
барометрдің маңыздылығына мән ... ... ... ... ауыл ... несі ... Бір қараның құнына да тұрмайтын шығар... Егін салсаң да,
орсаң да, шөп ... мал ... да, жол ... де, қт ... да, ... да, ... там қаласың да, қысқасы не істесең де күннің ашық, бүркеу
боларын күні бұрын ... ... ... бүлінбейсің де, еңбегің де зая
болмайды...»
Қысқасы, қайсыбір шаруашылқпен айналысатындарға, әсіресе қазақ жұрты
үшін ... ... ... мен маңыздылығы әңгімеден кеңінен
көрінеді. Шығарма құндылығы-адал ... ... іске ... көзқарас
қалыптастырып, оны жеңілдету мен тиімділігін ... ... ... ... ... өмңр сырын ұғу, келешекке оң
көзқарасты да көрсетеді. Әңгіме-барометрдің қызметін қажеттілігн ... адам ... ... ... ... сол ... ұдайы
ізденіске бастау болып табылады.
Жүсіпбек поэзиясы – Жүсіпбек әдеби творчествасын ақындықтан бастаған
адам.
Ең алғаш ... өлең ... ... ... ... көп ... ... драмалық және прозалық шығармалар
жазуға ауысқан.
Өлеңдері жеке кітап болып басылмай, кезінде жарық, көрген күнделікті
баспасөз ... ... Одан ... поэзиялық туындылар көп емес. Қазіргі
бізге белгілі Жүсіпбектің поэзиялық туындылары – ... ... », ... (1917), ... ... ... (1920), «Әскер
марсельзасы» (1918), «Тұңғиық ... ... ... (1924) атты
өлеңдерімен «Нұр күйі» (1929) атты поэмасы ... жас ... ... алғашқы талабын, өмір қиындығын өзінше танып бейнелеуге ... ... ... ескі өмірдің келеңсіз суреттері мен жаңа
дәуір өзгерістерін ақындық сезіммен жырлауға тырысады. Ал ... ... ... ... ... ... ... –одан біздің
құбылысымызға, социализмге халыққа дұшпандық ... оны ... ... ... ... әпербақан белсенді сынның қолдан
жасалғанын, бурмалаудан тұрғанын дәлелдейді. Ол жаңа өмірді ... ... ... сан ... ... ... дәуірдің ап
етуінен туады. Бұл бір Жүсіпбектің ... ғана ... ... алғашқы буынына түгелдей ортақ сипат. Әр саланың өз
мамандары жоқ кезде олар заман, ... ... күн ... ... ... ... бар мүмкіндіктерін жұмсады.
Ақын да, жазушы да, драматургта, сыншы да, ғалым да болып еңбектер
жазды. Жүсіпбек қазақ ... ... ең бір ... ... ... ... өмір сүрді. Сол дәуірдің қайшылықты сипаттарын да
бойына сіңірді.
Сондықтан оның шығармашылығы, ... ... ... оның ... ... ... ... іздеуіміз керек.
Сонымен бірге жалпы өнер адамына тән ... ... ... өмірді өз
ыңғайына, ұғымына лайықты түсіндіруге тырысу да Жүсіпбек басында болды.
Сондықтан оның кейбір пікірлері өз ... ... ... ... ... тұстары да жасырын емес.
Бұл – ең алдымен жазушының кедейлер ... ... ... ... етіп ... үнемі тап тартысы, кедей мен байдың
күресі идеясына ашық бара ... ... тап ... ... жалпы қазақтың тұтастығын елдігін көздеуге,
адам баласының ... ... ... ... ауысып кетеді. Көңілдегі
ойын толық жеткізбей, басқа ... ... ... ... Бұл
өзгешелікті жазушы шығармаларынан тану қиын емес. Бір кезде Жүсіпбек осы
үшін сыналды, таяқ ... ... жеке ... ... кезінде, социализм
принциптерінің бұзылғанын анық көріп отырған ... ... ... адамдық (оның ішінде қазақтың) идеяның тууы
заңдылығын түсінгендей боламыз.
Жүсіпбектің ... ... сан ... көп ... ... ... ... жағынан тың туындылар. Оларда мазмұнның жаңалығы
сыртқы түр жаңалығымен байланысып жатады. ... ... ... ... ... ... әдебиетінде мұндай өлең үлгісінің жеткілікті дамуына
мүмкіндік бермеді. Тек соңғы ... ғана ... ақ ... ... ... ... сәлемі» - өлеңі 1917 жылы «Абай» журналында басылған.
Жүсіпбектің ақындық ... ... ... ... ... ... Бұл өлеңнен кейін қазақ поэзиясына азық болған образдарды
ұшырастырамыз өлеңде оқушысын баурап алатын ерекше бір күш бар ... ... ... ештеңе де жоқ, қарапайым сөз ... осы ... ... ... адамды елітер, ерітер қаншама сезім
жатыр десеңізші.
Адамға ең ыстық – Отаны, ата-бабасының ... ... ... ... елі, жері ... да ... қиып ... кету мүмкін емес
бірдеңе бар ... Ақын ... ... өскен жерін, топырағын әрбір тасып
қлеңге қосады. ... ... ... ол ... әсем ... ... суретінде сүйкімсіз шөп шырмауықтың қалыңдығы, адамға бақа-шаянның
көптігі де ақынға соншалық ыстық. Туған жердің қасиеттілігінің бір ... ... біз ...... қиялына таңырқап, демімізді
ішке тартамыз. Өйткені, біздің алдымызда 20-жылдардағы поэзия. ... өзі ... ... әдебиетінің басы болып есептелуге тиіс суреткердің
творчествасы жайынан біршама елес бере ... Өлең ... ... ... ... ... ... шенеу, этикеттерді жиі қолданады
және адам тұлғасын жасауда өзінің ... ... ... ... ол жіп иіруге арналған осы бір халықтық аспаптың
зырылдап жүгірген бейнесін аша ... оны ... ... ... ... ... жазылған. Сол кедей кемпірдің монологы арқылы әлеуметтік
мәселелерге ауысады. Ол ұршығын иіріп отырып, ... ... ... ... еске ... ... ... баласы алыста жолда. Анасы соның аман
оралуын ... Бұл ... ... жан ... аша ... Өлең ... зарлы, зіл басқан сезім күйінде жазылған. Жазушы бір қазақ кеспірі
арқылы, күллі аналардың баласының жолына үмітпен ... ... ... ... жаңа шекпен тігер жіп иіріп, қоюды
армандайды, бірақ кедей ... ... ... ... шешең сыңсып ,
Толтыра алмай ұршығын .
Отыр жылап бүкшиіп,
Көзінің сүртіп былшығын » деп суреттейді.
Жазушы өлеңде кемпірдің баласының қайда екенін ашып ... ... ... ... ... болар, Құдайым.
Жалғызым қайтып есен-сау,
Қашан туар күн, айым, -
дегеніне қарап ... ... 1916 ж ... деп ... ... соқырдың
Көтерілді базары,
Жырық пен пұшық қотырдың
Жаңа кірді ажары,-
деген жолдары да оны ... ... Бұл ... ... баласының 1916 жылғы
патша жарлығымен жалтарды қара жұмысқа алу саясаты бойынша, майданның қара
жұмысында жүргенін түсінуге болады. Осы ... ... нені ... анық ... ... қара ... ... денсаулығы
нашар адамдардың солдатқа алынбай ... ... ... ... ... Ж.Айтмауытұлы сол кезеңдерде патша жарлығына қарсы,
қазақ жастарын майданға бермеу туралы күресте орны ... Өлең сол ... Өлең ... ... ... отырған жалғызынан айырылған кедлей
кемпір тұрмысын әлеуметтік тұрғыда тәп-тәуір ... ... - ... 1920 жылы . Алаш газетінде басылып шыққан. Өлеңде
ақын ескі салт шырмауындағы қазақ қызының ... ... ... ... өңі сынық, мұңды Жәмиляны көріп, оның ... ... ... ... ... қызының қайғысын ашады. Сүйгенінен
айырылған қыздың мұңын оның ... ... ... ... ... «Арқаңда анау таңба не? А, имансыз ол хайуан» деген
жолдар арқылы зорлықпен барған ... ... ... да ... ... маналог түрінде жазылған. Ескі ауылдағы қазақ халқының
жағымсыз ... ... ... жас ... ... сүйгеніне
қосылмай шалдарға қалың мал үшін сатылып кетуі. Өзінен қанша жас үлкен
ересек адамдармен бас ... ... ... ... қыз ... ... кәрі шалдардың небәрі 15-жастағы қызды ... ... жиі ... ... ... ... ... тоқал болып зорлықпен тигенін, сүйгенінен
айырылып күні жылаумен өткен қыз бейнесі, сол үйдің отынан ... ... ... –соққанына көніп жүрген қыз қайғысына ортақтасып қазақ
шалдарының ерсі, ұятсыз қылықтарын бетке ... ... ... аса ... ... көре ... ... ол сол кезеңдегі келеңсіз жайыттарды жиып көрсете алған.
«Ұран», «Әскер марсельезі» ... бұл ... 1918 ... ... ... ... осы күнге шейін дұрыс бағасын ала
алмай ... ... ... құрылған Алаш Орданың «Ұраны», Алаш
әскерлерінің ... еді. ... сол ... ... , осы ... да рас. ... ... бұл өлеңдерін сонымен бірге қазақ
халқының қанаудағы ... оның ... ... ... ... ерлік
дәстүрін мадақтауға құрған. Шаруа реыолюция жылдарындағы ... ... оны ... күреске шақыру үлгісі қолданылған. Патша үкіметі
құлағаннан кейінгі Алаш қазаққа ... ... ... өз ... ел ... деген ақын үміті де көрінбей қалмады.
Сондықтан да ол қазақты:
Қазағым қақтықпа, қамалма
Ел болар қамыңды амалда,
Кетті түн, атты таң, ... ... ... сал ... ... өз бақытын өзі жасау жолындағы күреске үндейді, бірлікке ... ... ... марсельзасы) ақын қазақтың көшпелі тұрмысын,
жауынгер салтын мақтаныш тұтады одан романтика іздейді. ... ... ... ... ... ... ... дәстүріне сүйену қажеттігін көрсетеді.
Ақын өлеңде:
Арғы атам – ер түрік,
Біз қазақ еліміз.
Самал тау, шалқар көл,
Сарыарқа жеріміз.
Сай сайлап, мал айдап,
Сайрандап ен ... ... ... серіміз.
.... Ат мінсек, жел болып,
Дауылдап шабамыз.
.....Ер түрік ежелден
Оқ тескен етіміз.
Қаймығып еш жаудан
Қайтпаған бетіміз.
Өлеңде осындай ерлік ... ... ... ... үндеу бар. Ол
Алаштан үміт еткен ақын ... ... Ал ... ... екі ... ... ... жырлаған отты революция жылдарының ... ... ... ... ... түркішілдік сарынның басым
болуы. Ол түркішілердің көшпелі өмірін «Самал тау, шалқар ... ... ... ... «долданса, болмайтын жаңа дәу, ... ... ... ... ... – 1929 жылы ... жеке кітап болып
басылған. Бұл поэма Жүсіпбектің соңғы ақындық шығармасы болып табылады. Оны
автор алғашында ... сөз» деп ... ... барынша терең оймен жазылған.
Біз поэманың оқиғасына, мазмұнына, мақсатна кіріспес бұрын оның тақырыбы не
үшін? «Нұр күйі» деп ... ... ... Яғни ... ... қарап, баланың соқырлығы, алайда өнерпаз, күйші болуына ... көзі ... соң ол ... ... күйін тартады. Сол себептен
автор «Нұр күйі» деп ... ... ...... ананың жаңа туған нәрестесіне
толғанып айтқан жырмен басталады.
Оқиғаның байланысуы – Ана алла ұл ... ... ... айтады.
Оқиғаның шиеленісуі – Ана баласының соқыр екендігін біліп қуанышы
тез басылады. Бала ... ... ... ...... бала өнерпаз, күйші, саусағынан жыр
төгілетін, тілінен бал таматын күйші ... ... ... ... таң
қалдырады.
Шарықтау шегі – орыс дәрігерлеріне көзіне операция жасатуы.
Дәрігерлердің көмегімен көзі ... ... ... ... шешімі – көзі жазылып қуаныш, шаттық күйін тартады. Күйінің
аты «Нұр ... деп ... ... ... ... болып туылған бала
жазылып, барлық мақсатына ... ... ... ... ... сол ... өнерпаз бала көрген, оның келешегін ... ... ... ... сезімдерін жырға қосады. Пожманың негізгі
мақсаты, болашақ жастарға берер ...... ... ... ... ... ... білуге, ешқашан өмірден түңілуге, болмағынан ... ... ... ... - ақ өлең ... ... ... көркем шығармалармен жастарды жаңаша тәрбиелеудегі Жүсіпбек еңбегі
жұртты мойындатқан.
«Лениншіл жас» ... 1925 жылы 7 ... оның ... ... ... деп ... «Аймауытов Жүсіпбек. Ақын.
Журналымыздың ескі достарымыздың бірі. Қазақтың белгілі ... ... ... Ана жылы ... ... ... болғанда, бәйгі
алып шыққан осы Жүсіпбек жолдас болатын. Жүсіпбек жолдас журналымызға өткір
қаламы, жеңіл ... ... ... көп ... Осы ... ... ... де
күтеміз. Қазірде Орынбордағы Қазақстан атқару комитеті атындағы әскери
қызыметкерлер дайндайтын мектепте мұғалімдік ... ...... ... жастарды оқуға түсірудегі кебір азаматтар аясында болатын басқа
да ерсі әрекеттерді, жастарда тері ... ... ... ... орнатып, бір-біріне жеккөрнішті сезім оятатын әсерлі әрекеттерді
әшкерлейді. Мұнда лирикалық ақын ауылға барады.
ХХ ... ... ... ... ... ... ... көзқарастанда Жүсіпбек сырт қала ... ... ... ... күресе отырып, олар Рассиядағы түркі тектес халықтардың
жиналып бас көтеруін, ұсақ ... ... күн ... ... мұны қолдауына патшашылдықтың ұлттық ішкі ... ... ... ... ... олардың арасында миссионерлік көзқарас
таратуына деген наразылық жатыр. Бұл саясаттың қазақтың тілін, ... ... ... ... ... Ел ... чиновниктер халықты патшаға
бас игізуге, рулық, федолдық тартыстарды қоздырып, елді тоздыруға тырысты.
Өтірік өсек, шағым, зорлық, соттау, жер ... ... ... бәрін қазақ
ақындары отаршылдықтан көрді.
Одан түркі болып бірігіп құтылудың жолын іздеді.
Ақының жас кезіндегі біраз өлеңдері, поэзиялық ... осы ... ... ... ... түркішілдік сарынның бой көтеруі осыған
байланысты.
Мысалы:
«Әскери марсельезасы» өлеңінде:
«Арғы атам ертүрік,
Біз қазақ еліміз,
Ертүрік ... ... ... - ... ... ... тілдік сарынның бар екендігі
айдан анық көрініп тұр.
Оның поэзиялық өлеңдері «Абай» ... ... ... ... ... «Жас ... газеттерінде жарияланып отырды.
Жүсіпбек Аймауытұлы поэзиясын зерттеген, жинаған ... ... ... Соның бірі – Рақымжан Тұрысбек. Өзінің, «Жүсіпбек Аймауытов
және 20 –жылдардағы қазақ поэзияы» атты ... 1998 жылы ... ... ... ... С., ... Т., ... ғалымдар зерттеулер жүргізді.
Жүсіпбектің жазықсыз жалаға тартылып, оның шығармаларын оқуға тиым
салынған (1929 ж. ол ... 1931 жылы ... Биыл ... ... 60 жыл ... Осы ... ішінде оның еңбектері жоғалып, аты
ұмтылып бітуге таяды. Газет ... ... ... да ... ... Оын ... онымен істес болған, шығармаларын оқыған
ұрпақ өкілдері де де азайды. Осы жоғарыда ... ... ... ... ... ол ... зерттеулер жасау бүгінгі әдебиет тану ғылымының
үлкен міндеттерінің бірі.
Жүсіпбек шығармаларын байымдап оқыған адам, оның ... ... ... біз ең ... жазушының жаңа советтік шындықты танып,
мойындап, оның келешегін айқын болжаудан ... ... ... көре ... ғана ... ... ... қазақтың жаңа әдебиетінің өркен
жаюындағы Жүсіпбектің орнын және ... ... ... ... поэззиялық шығармалары өзінің сан-сала ... ... ... ... Олар әдебиет,
мәдениет, тіл, музыка, оқу – ... ... ... ... ел ... т.б. Күн ... әр кез ... тұратын
мәселелерге арналып жазылған.
Ол қай тақырыпта қалам тартпасын терең зерттеп, тиянақты шешімді ой
айта ... ... осы бір ... мол ... алдағы уақытта
жинауды, кітап етіп бастыруды қажет етеді.
Қорытынды
Жүсіпбек ... мол ... ... ... ... ... қамқорлығын танытатын танымдық –тәлімгерлік
тұстармен бірге ұлттық ... ... ... нысана еткен
«Тәрбиеге жетекші» (Орынбор 1924), «Психология» (Қызылода-Ташкент, 1926),
«Жан жүйесі мен өнер таңдау» (Мәскеу, 1926), ... ... ... ... ... ... ... ұлттық тыныс-тірлік,
адамгершілік әлем, еңбек тілімі, ата-ана орны, бала ... ... ... ... мен оның шарттары т.т. тақырыптар кең орын ... ... ... ... ... ісін, оның өзін
дене және жан (рух) тәрбиесі етіп саралауы, бала мен ... ... ... ... ... ... ұлт мектептерінде,
бағдарлама, оқулықтарды әзірлеу кезінде басшылыққа алуға әбден болады.
Ақ өлең үлгісіндегі шығарманың тілі Жүсіпбектің шешен, тід ... ... ... ... сөз ... ... прозаға кіргізуге
жасаған зор талабы.Оны бұл драмаға да мол пайдаланғаны жоғарыда ... ... ... өзін ... ырғақты прозаға лайықтап, ауызша
сөйлеу мәнеріне жақындатып, еркін ... ... ... ... өнер кең ... халық әдебиетінің үлгңсңн жаңа жанрларда
жаңаша пайдалануға жасалған үлкен бастама.
Шығарманың көлемі шағын болса да, ... өмір ... адам ... ... ... ... ... шындықты шынайы бейнелеудегі шеберлікке біртіндеп ... ... ... ... ... ... орын алады.
Сонымен бірге ол «Қартқожа», «Ақбілек» арқылы басталған эпикалық ... ... ... ... қызмет жасады. Сөйтіп, Жүсіпбектің
қазақ совет ... оның ... ... жасаудағы бастаушылық
еңбегін айқындады, оның орнын белгілеп берді.
Жүсіпбек талантының танысып, кемел шағына жеткен ... ... ... ... ... ... үлгермей мерт болған аяулы
қаламгер ... ... сөз ... оның асыл мұраларын бүгінгі ұрпаққа
таныстырып, табыстау – ғазиз жанды білетін әр ... ... ... ... ... ... әз Жүсіпбек – аға» демекпіз.
Пайданылған әдебиеттер
1. ... С. ... ... 19898 ж №10
2. Тұрысбек Р. Ж.Аймауытұлы және 20-жылдардағы қазақ ... ... ... Т. Көк ... А.1992 ... Тұрысбек Р. Жүсіпбек туралы жұлдыз 2003 № 3

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытов прозасының көркемдігі29 бет
Мектеп психологінің қызметінің мазмұны5 бет
Мутация5 бет
Ноғай ордасы мен саяси тарихы16 бет
Қазақстан опера өнерінің негізін салушы сахна жұлдыздары4 бет
"Ыбырай – шағын әңгіме шебері" тақырыбындағы ашық сабақ3 бет
Ж.Аймаутов - әдебиет сыншысы13 бет
Жүсіпбек аймауытов – әдебиет сыншысы10 бет
Жүсіпбек Аймауытұлының «Психология» оқулығы15 бет
Ғабит Мүсірепов6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь