Ахысқа түріктері

Кіріспе

I. Ахысқа түріктерінің тарихы

II. Қазақстандағы түріктердің мәдени орталығы

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Депортация латынша Deportatio –”қуғындау” көшіру деген мағынаны білдіреді. Халықтар депортациясын белгілі бір ұлт өкілдерінің белгілі бір іс әрекетіне байланысты елден қуылуы деп түсіну қажет. КСРО-да ең көп орын алған жаппай қуғын сүргінге көші-қондардың төмендегідей түрлері қолданылады:
-этностық белгілері бойынша депортация” жазаланған халықтар”,”шекараларды тазалау сенімсіз халықтар”
-әлеуметтік таптық белгілері бойынша депортация “1934 жылғы дейінгі кулактарды жер аудару ”кезінде келгендерді арнайы көшіргендер\ спецпереселенцы\ деп атады.
-Саяси мүдде негізіндегі 1934-1944 жылдары көшірілгендерді “еңбек қоныстандырылғандар”деп атады.1944 жылдан бастап “арнайы қоныстандырылғандар”деген атау қолданылды. \ 1.\
КСРО кезінде бірнеше бүтін бір ұлттардың қуғын-сүргінге ұшырап, қазақ еліне зорлықпен жер аударылғаны баршаға аян. Кеңес өкіметінің қаһарына ұшырап, арып-ашып келген халықтарға қазақ елі аяушылық сезіммен қарап, үлкен жанашырлық танытты. Оларға ығысып орын ұсынып, бір тілім нанын бөліп берді. Сол қамқорлықтың нәтижесінде жер аударылғандар тезірек аяғынан тік тұрып кетті.
Әр түрлі әлеуметтік топтар мен жіктерді, сондай-ақ аз ұлттар мен этникалық топтарды күштеп жер аудару Ұлы Отан соғысына дейін басталған. Мәселен, Қазан төңкерісінен соң Мәскеуден, Ленинградтан және Ресейдің басқа да қалаларынан Оралға, Қазақстан мен Сібірге үстем тап өкілдері, бұрынғы патшалық әкімшілік аппараты шенеуніктері, ақсүйектер мен діндарлар жер аударылды. Азамат соғысынан соң ВЦИК-тің шешімімен «казачество» жойылды. Ресей, Украйна, Белоруссияның орталық аудандарынан ұжымдастыру кезінде тәркіленген шаруалар көшіреледі. Мәселен, Қазақстанда тақап қалған ашаршылық нәубетінің барлық белгілері байқала бастаған 1931 жылдың мамыр-маусым айларында тек Қарағанды мен Семей облыстарының 8 ауданына ғана Ресейден көшірілген 150 мыңнан астам адам орналастырылады.
Сөйтіп, Қазақстан 30-шы жылдардың өзінде жер аударылған халықтар үшін резервацияға айналады. Бұл сталиндік саясаттың нәтижесі еді.
Ал депортацияға ұшыраған халықтар тарихына тереңірек үңілсек, Қазақстанға басқа халықтарды жаппай қоныстандыру 1937 жылдан басталғанын көреміз.\ 2.\
1. “Қазақстан тарихы” жалпы білім беретін мектептің гуманитарлық бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық. Мектеп баспасы 2007.149 бет
2. т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір.
3.т.ғ.к Ариф Юнусов. “Ахыскинские турки:дважды депортированный народ” “AHISKA”\Қазақстан Республикасы түрік қоғамының газеті\2006.15 желтоқсан
4. Депортированные в Казахстан народы:время и судьбы. Алматы.1998 стр 317
5. т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір
6.Тәтімов. М . ” “ Қазақ әлемі ”
Алматы 1993.37 бет.
7.Назарбаев.Н.Ә. “Ғасырлар тоғысында”
Алматы .Атамұра .2003.187 бет.
8. . т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір
9.Тофик Курдаев “О моем времени”
\ Қаз. Ақпарат\Алматы 2004. стр 40-45
        
        МӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Ахысқа түріктері
ЖОСПАР
Кіріспе
I. Ахысқа түріктерінің тарихы
II. Қазақстандағы түріктердің мәдени орталығы
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Депортация латынша ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір ұлт өкілдерінің белгілі бір
іс әрекетіне байланысты елден қуылуы деп түсіну қажет. КСРО-да ең көп ... ... ... ... ... төмендегідей түрлері
қолданылады:
-этностық белгілері ... ... ... тазалау сенімсіз халықтар”
-әлеуметтік таптық белгілері бойынша депортация “1934 жылғы дейінгі
кулактарды жер ... ... ... арнайы көшіргендер\
спецпереселенцы\ деп атады.
-Саяси ... ... ... жылдары көшірілгендерді “еңбек
қоныстандырылғандар”деп ... ... ... ... атау қолданылды. \ 1.\
КСРО кезінде бірнеше бүтін бір ұлттардың қуғын-сүргінге ұшырап, ... ... жер ... ... аян. ... ... қаһарына
ұшырап, арып-ашып келген халықтарға қазақ елі ... ... ... ... ... ... ығысып орын ұсынып, бір тілім нанын бөліп
берді. Сол қамқорлықтың нәтижесінде жер аударылғандар тезірек аяғынан ... ... ... ... ... мен жіктерді, сондай-ақ аз ... ... ... ... жер аудару Ұлы Отан соғысына дейін ... ... ... соң Мәскеуден, Ленинградтан және Ресейдің басқа
да қалаларынан Оралға, Қазақстан мен Сібірге үстем тап ... ... ... аппараты шенеуніктері, ақсүйектер мен ... ... ... ... соң ВЦИК-тің шешімімен «казачество» жойылды.
Ресей, Украйна, Белоруссияның орталық аудандарынан ... ... ... ... Мәселен, Қазақстанда ... ... ... барлық белгілері байқала бастаған 1931 жылдың ... ... тек ... мен ... ... 8 ... ғана
Ресейден көшірілген 150 мыңнан астам адам орналастырылады.
Сөйтіп, Қазақстан 30-шы жылдардың өзінде жер аударылған халықтар үшін
резервацияға айналады. Бұл ... ... ... еді.
Ал депортацияға ұшыраған халықтар тарихына тереңірек үңілсек,
Қазақстанға басқа халықтарды жаппай ... 1937 ... ... ... ТҮРІКТЕРІНІҢ ТАРИХЫ
Түркі тілдес халықтардың ішіндегі ең көбі – ... Өз ... ... Олар ... ... ... оғыз тобына жатады. Түрік халықтарының
жалпы саны 1995 ж. 55 млн. адам (д.ж. ... ... ... ... ... саны 60 млн. ... жуық ... Соның 54 млн.-дайы ата-
қонысы Анадолыда отыр. Олардың көп ... ... ... – 1 ... ... – 1 млн. жуық, Нидерланды – 160 мың, Франция – 150 ... – 140 мың, ... – 110 мың, ... – 100 мың және т.б. ... ... түріктердің жалны саны 300 мыңға жуық. Соның ішінде ... ... , ... және т.б. елдерге ... ... ... және ... кездеседі. Шет елдерде көбінесе олар
уақытша жұмыс бабымен жүреді.
Белбұлақ ауылдың ... ... ... бас ... Бадалов
Ахмет Аладинұлына жолыққанымда ол кісі ... ... ... ... ... (Ол өзінің берген сұхбатында).
«Біз өзімізді Ахыска турклері «турки Ахыска»яғни түрік халықтарымыз
деп санаймыз. ... ... ... ... Грузия жерінің оңтүстік
аймағы. Бұл аймақта Осман империясы кезінде Ахыска ... ... ... орыс-түрік соғысынан кейін Ахыска патшалығы Ресей ... ... өтіп ... ... ... аталды. Мәселен бұл аймақта ең ірі ауылдар
– Адиген, Ошоро, Понокет, Лебис, Ахалцих, Аспиндза, Толоши, Хиртиз, ... ... 228-ге жуық ... ... Бұл кездері шекара дәл бүгінгі
кезеңдердегідей жабық емес ашық ... ... да ... шекарадан ары –
бері ел еркін қатынасып- араласып тұратын. ... ... ... ... ... ... орыс ... достық қарым- қатынаста болып,
бірге еңбек етіп өмір сүрді.
Кеңес өкіметі кезінде әміршіл- әкімшіл жүйенің ... ... ... да көптеген ұлттарды жоюға дейін барған. Сондай-ақ бұл ... ... ... да ... ... ... қорлау 1930 жылдардан
басталады, өйткені осы кезден бастап, түрік азаматтарының аты-жөні, тегін
грузин халқының тегімен алмастарып ... ... ... 1932 ... ... ... ... халқымен ауыстырылып жазылған.
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ахыска түріктерінің саны 160 мыңдай
адам болған. ... ... яғни ... ... 42 ... ... қатысқан. Олардың 8-і Кеңес Одағының Батыры атанды. 1944 ... 14 ... 15- не ... түні ... ... күштеп көшіре
бастады. Олар Орта Азия елдеріне, сондай-ақ Қазақстан жеріне жіберілді. 120
мыңдай адамды (әйел, бала, қарттар т.б.) бар ... 4-5 ... ... жүк таситын вагондарға тиеп, жан-жақққа аттандырған.Жолда
аурудан және аштықтан ... ... қаза ... ... саны ... ... ... сондай-ақ Отанынан айырылу сияқты
қиыншылықтардың ... ... тура ... Біз ол ... ... ғана ... Алла ... қолдап, біз осы Қазақстанға келдік. Қазақ ... ... ... ... ... жылы қарсалды. Қиыншылықтарды
қолдан келген көмектерін аямады. Біз ... ... ... ... ... ... жауап берді. Сондай-ақ маған ... ... ... материалдарын берді. Қазақстанға келіп, қоныстанған соң ... ... ... ал ... орыс ... білім алды. Көпшілігі
өз ана тілін білмейді, олай деп айту себебіміз, ... ... ... ТМД елдерінің әрбір аймақтарына таратып жіберген. Олардың бір-
бірімен ... ... ... ... ... ... ... ұмытыла
бастауына әкеліп соқтыра бастады. 1956 жылы қатаң коменданттық жүйе алынып
тасталынды. Кезінде түрік қоғамын құруға әміршіл-әкімшіл жүйе жол ... ... ... өзі аз халық жойылып кетуге әзер тұрды.
Ғасырлар бойына өмір сүрген тарихи Отаны Оңтүстік Грузияда, әсіресе,
оның батыс ... ... ... 220 ... ... ... Олар ... ауыл болып та, грузиндермен, армяндармен араласып өмір ... ...... ... ... Анатолия түріктерінің түрлі тарихи-
географиялық жағдайларға байланысты ... ... ... \4.\
Ал “Ақысқа ”- Оңтүстік Грузиядағы бес ... ең ... ... ... ... Бұл өңір осы ауданның атымен “Ақысқа ” өңірі деп
аталады.
Өткен ғасырдың 20-30 ... ... ... қарсы қорлау,
ұлттық беделі мен адамшылық абыройын аяққа басу шаралары жүзеге асырыла
бастады. Күштеп ... ... мен ... ... ұлты өзгертіліп
жазылатын болды.
1937-1938 жылдары Ақысқа түріктерінің онсыз да аз зиялыларын құртып
жіберді. Олардың бірі ұлтын өзгерту ... ... ... ... ... ... жазушы-драматург Омар Файық еді.
Л.Берияның 1944 жылы 28 ... ... ... Г.
Маленковтың атына жазған хатында түріктердің, күрділердің кемшилердің
көпшілігі ... ... ... ... ... ... өтіп кету көңіл күйде екендіктері және түрік барлау
орындары үшін тыңшы ... ... ... ... ... ... ... адамдар әрекеттерін бүкіл халыққа жабатын
сталиншілдіктің нағыз сорақы көрінісі еді ... ... ... Ферғана оқиғаларына дейін Ақысқа түріктерінің басым
көпшілігі Өзбекстанда тұрған. Құпия ... ... ... ... туыс 2 ... ... бұл қанды оқиғалардан ... ... ... ... ... ... бас ... кетуге мәжбүр
болды. Қазақстан мен Қырғызстанда да ... ... ... ... жалпы саны 100-150 мың деуге болады. Ал Қазақстанда 76 ... ... бар. ... ... ... Алматы, Жамбыл, Оңтүстік
Қазақстан облыстарында тұрады. Қазіргі таңда ... ... ... ішінде түріктердің саны 1989 жылғы Бүкілхалықтық санақ бойынша
49567 болса, 1999 ... ... ... ... саны ... ... түріктердің мәдени орталығы
Еліміздегі әрбір ұлттың өзінің мәдени дәстүрлері бар. Сондықтан да
әрбір ұлттың тілін ... ... ... ... ... ... ... ұлттық сана-сезімнің күрт өсуі
байқалады. Бұл қоғам ... ... ... ... ... ... ... қажет етті
Осылайша Қазақстандықтар ұлттық мәдени орталықтар Қазақ КСР Жоғарғы
Кеңесінің 1989 жылғы 14 сәуірдегі “қоғамдық ұйымдардың ... ... ... ... ”Жарғысы негізінде жұмыс істей бастады. Сонымен қатар оған
қосымша 1995 жылы 14 шілдеде “Қазақстан Республикасы ... ... ... заңды тұлғаларды мемлеккеттік тіркеу тәртібі
жөніндегі Ережелер”.1996 жылы отызыншы ... ... ... ... ... қабылданды.Қазақстан Республикасы көп ұлтты
Қазақстандағы барлық ұлттардың тең ... ... үшін ... ... ... құқықтық базалар негізінде ұлттың мәдени қайта ... ... Тек ... ... ... және аймақтық ұлттық
мәдени орталықтардың 27-сі қоғамдық ұйым ретінде статусқа ие болды.Олардың
әр ... ... ... ... ... бірі “Түркия мәдени орталығы”(Республиканың түрік қоғамы)1829
жылы Ресей Түркияның солтүстігіндегі үш ... ... ... жердегі
Ресей империясының аумағына қосты.Кеңес өкіметі тұсында Сталин ежелгі түрік
ауданын Грузия аумағына қосу мақсатымен ... ... ... ... 8 ... ... ... халықтарының арасындағы ұлттық,татулықты саяси
тұрақтылықтың негізі деп түсінеді.Түрік тілін оқытатын 46 ... ... ... және ... ... ... ... араласуымен жоғарғы оқу орындарындағы ұлттық тілдерден ... ... ... бөлімдер саны көбейді. Атап ... ... ... педагогикалық университетте түрік бөлімі
ашылды.1961 жылы түріктер арасында Уақытша Ұйымдастыру ... ... ... ... атауы 1990 жылдан бастап «Ватан»
(Отан)қоғамы болып ауыстырылды.
1989 жылдан санақ бойынша жалпы ... 207 мың 512 ... ... ... ... ... 51.2 % ... 23.9 % ... ... өз егемендігіне қол жеткізген соң1991 жылы ақпан
айында республикамызда түрік халықтарының ұлттық мәдени орталығы ... ... 1996 жылы ... қоғамы “Түркия-Қазақстан ” деп аталып
қазіргі таңда өз жұмысын ... ... Ол ... ... ... ... ... орналасқан. Ал бұл қоғамның облыстық және ... ... ... Мерке, Есік, Қаскелен, Ұзынағаш, Талғар, Шелек
аймақтарында орналасқан.
Қазіргі таңда Түркия мен Қазақстан арасында қарым-қатынас жақсы ... ... ... азаматтарына арналған телерадио ... ... ... бағдарламалар жүргізіліп отырады. Бұл бағдарламада
түркі халықтарының ... ... ... ... ... ... сайын түрік халықтарының мәдени іс-
шаралар жүргізіліп тұрады. Мысалы,1992 жылы ... ... ... қаласында, 1993 жылы 1 қарашада Түркияның Қазақстандағы мәдени
күндері, 1994 жылы 30 ... ... ... ... фильмдерінің
фестивальі, 1996 жылы 30 қарашада Түрік республикасы құрылғанына 73 жыл
толғанына арналған кеш Алматы ... ... ... 1996 ... ... ... қаласында Түрік мәдениетінің күндері, 1997 жылы
қазанда Шымкент ... ... ... фестивальі жоғары дәрежеде
өтті.
1991 жылғы маусым айында Алматы ... ... ... ... ... друг-друга»атты документальді фильм түсірілді.
1994 жылы қыркүйек ... ... ... кинооператорлар
Белбұлақ,Қызылқайрат ауылдарында Ленинск және Александровка совхозында
Түрік диаспоралары жөнінде фильм ... жыл 12-18 ... ... \Алматы облысының түріктері\атты
документальді фильм Ақшам ... ... ... \ 9\.
Түркия біздің елімізге түрік тілінің әдіскерлері мен ... ... оқу ... ... бірге оқу ... ... ... түрік халқының көркемөнерпаздар
үйірмелеріне музыкалық аспаптар , музыка жайында әдебиет және ... ... ... музыкасы басқа да түрік халықтарының музыкасымен сабақтас.Мысалы:
Мани, Қошма, Тюркю әндері Орта Азия, ... ... ... келеді.
Музыка аспаптары: кеманша,ребаб, тамбур, уд,ковар, дюдюк, зорна, дәф,
давул.
Түріктердің негізгі ... діні ... ... жылы осы ... ауылына Түркиядан келген азаматтар,Түркия
Республикасының қаражатымен ауыл тұрғындарына арнап жаңа мешіт салды. ... ... ... мұсылман қауымы пайдалануда.Бұны Қазақстан ... ... ... ... деп ... күні жер ... 3000-дай этнос өкілдері өмір сүрсе, солардың
130 –дан астам ұлттар мен ұлыстардың өкілдері Қазақстанда ... ... ... ұлты ... Отанымыздың гүлденіп көркеюіне күш салуда.
Қазақстан Республикасының Ата ... ... ... ... ... Қазақстанды мекен ететін барлық ... тең ... ... ... ... ұлт ... ... немесе
артықшылық көрсетілмейді. Елімізді мекен ететін аз ұлт ... ... зор ... ... ... ... оқу ... оқуға
түсуге, ересектеріне жұмыс істеуге арнайы ... ... ... ... ... ... шықса, теледидар 12 тілде, радио 6 тілде
хабар таратады.
Этнос аралық қатынастар үйлестірілді. ... ... ... ... алды. Егемендік алғанымызға он жетіге жуық жыл ішінде
бірде- бір ... ... дін ... жанжалға жол бермей 130-дай ұлт пен
ұлыстардың өкілдері қоян-қолтық,бейбіт тұрып жатқан ел.
Қорыта келгенде айтпағым жоғарда біз ... ... ... жазу ... ... да ... бұл ... тарихи деректердің тапшылығы. Сондықтан бұл тақырыптың мазмұнын
ашу үшін жазбаша деректермен қоса ауызша деректерді де пайдаландым .
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... гуманитарлық
бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық. Мектеп баспасы 2007.149 бет
2. т.ғ.д ... ... ... ... ... Қала мен дала ... сәуір.
3.т.ғ.к Ариф Юнусов. “Ахыскинские турки:дважды депортированный
народ” ... ... ... ... газеті\2006.15
желтоқсан
4. Депортированные в Казахстан ... и ... стр ... т.ғ.д ... ... “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір
6.Тәтімов. М . ” “ ... ... ... 1993.37 ... ... тоғысында”
Алматы .Атамұра .2003.187 бет.
8. . т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала ... ... ... “О моем времени”
\ Қаз. Ақпарат\Алматы 2004. стр 40-45

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антикалық мәдениет3 бет
Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері6 бет
Қорқыт ата3 бет
Араб халифатындағы феодалдық қатынастардың қалыптасуы32 бет
Батыр сөзінің шығу тарихы6 бет
Ескі қазақ әдеби тілінің дереккөздері хақында8 бет
Ж.Баласағұн. "Құдағу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық талдау . Насреддин Рабгузи "Рабғузи қиссалары", Х.Дулати "Тарих и Рашиди", Ш.Жәңгірұлы нәзира дәстүрі9 бет
Жылқы және ту12 бет
Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни4 бет
Корқыт ата кітабы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь