Ахысқа түріктері


Кіріспе

I. Ахысқа түріктерінің тарихы

II. Қазақстандағы түріктердің мәдени орталығы

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Депортация латынша Deportatio –”қуғындау” көшіру деген мағынаны білдіреді. Халықтар депортациясын белгілі бір ұлт өкілдерінің белгілі бір іс әрекетіне байланысты елден қуылуы деп түсіну қажет. КСРО-да ең көп орын алған жаппай қуғын сүргінге көші-қондардың төмендегідей түрлері қолданылады:
-этностық белгілері бойынша депортация” жазаланған халықтар”,”шекараларды тазалау сенімсіз халықтар”
-әлеуметтік таптық белгілері бойынша депортация “1934 жылғы дейінгі кулактарды жер аудару ”кезінде келгендерді арнайы көшіргендер\ спецпереселенцы\ деп атады.
-Саяси мүдде негізіндегі 1934-1944 жылдары көшірілгендерді “еңбек қоныстандырылғандар”деп атады.1944 жылдан бастап “арнайы қоныстандырылғандар”деген атау қолданылды. \ 1.\
КСРО кезінде бірнеше бүтін бір ұлттардың қуғын-сүргінге ұшырап, қазақ еліне зорлықпен жер аударылғаны баршаға аян. Кеңес өкіметінің қаһарына ұшырап, арып-ашып келген халықтарға қазақ елі аяушылық сезіммен қарап, үлкен жанашырлық танытты. Оларға ығысып орын ұсынып, бір тілім нанын бөліп берді. Сол қамқорлықтың нәтижесінде жер аударылғандар тезірек аяғынан тік тұрып кетті.
Әр түрлі әлеуметтік топтар мен жіктерді, сондай-ақ аз ұлттар мен этникалық топтарды күштеп жер аудару Ұлы Отан соғысына дейін басталған. Мәселен, Қазан төңкерісінен соң Мәскеуден, Ленинградтан және Ресейдің басқа да қалаларынан Оралға, Қазақстан мен Сібірге үстем тап өкілдері, бұрынғы патшалық әкімшілік аппараты шенеуніктері, ақсүйектер мен діндарлар жер аударылды. Азамат соғысынан соң ВЦИК-тің шешімімен «казачество» жойылды. Ресей, Украйна, Белоруссияның орталық аудандарынан ұжымдастыру кезінде тәркіленген шаруалар көшіреледі. Мәселен, Қазақстанда тақап қалған ашаршылық нәубетінің барлық белгілері байқала бастаған 1931 жылдың мамыр-маусым айларында тек Қарағанды мен Семей облыстарының 8 ауданына ғана Ресейден көшірілген 150 мыңнан астам адам орналастырылады.
Сөйтіп, Қазақстан 30-шы жылдардың өзінде жер аударылған халықтар үшін резервацияға айналады. Бұл сталиндік саясаттың нәтижесі еді.
Ал депортацияға ұшыраған халықтар тарихына тереңірек үңілсек, Қазақстанға басқа халықтарды жаппай қоныстандыру 1937 жылдан басталғанын көреміз.\ 2.\
1. “Қазақстан тарихы” жалпы білім беретін мектептің гуманитарлық бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық. Мектеп баспасы 2007.149 бет
2. т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір.
3.т.ғ.к Ариф Юнусов. “Ахыскинские турки:дважды депортированный народ” “AHISKA”\Қазақстан Республикасы түрік қоғамының газеті\2006.15 желтоқсан
4. Депортированные в Казахстан народы:время и судьбы. Алматы.1998 стр 317
5. т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір
6.Тәтімов. М . ” “ Қазақ әлемі ”
Алматы 1993.37 бет.
7.Назарбаев.Н.Ә. “Ғасырлар тоғысында”
Алматы .Атамұра .2003.187 бет.
8. . т.ғ.д Тілеу Көлбаев. “Күштеп қоныс аудару”
\ Қала мен дала газеті\2005.15 сәуір
9.Тофик Курдаев “О моем времени”
\ Қаз. Ақпарат\Алматы 2004. стр 40-45

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Ахысқа түріктері

ЖОСПАР

Кіріспе

I. Ахысқа түріктерінің тарихы

II. Қазақстандағы түріктердің мәдени орталығы

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ

Депортация латынша Deportatio –”қуғындау” көшіру деген мағынаны
білдіреді. Халықтар депортациясын белгілі бір ұлт өкілдерінің белгілі бір
іс әрекетіне байланысты елден қуылуы деп түсіну қажет. КСРО-да ең көп орын
алған жаппай қуғын сүргінге көші-қондардың төмендегідей түрлері
қолданылады:
-этностық белгілері бойынша депортация” жазаланған
халықтар”,”шекараларды тазалау сенімсіз халықтар”
-әлеуметтік таптық белгілері бойынша депортация “1934 жылғы дейінгі
кулактарды жер аудару ”кезінде келгендерді арнайы көшіргендер\
спецпереселенцы\ деп атады.
-Саяси мүдде негізіндегі 1934-1944 жылдары көшірілгендерді “еңбек
қоныстандырылғандар”деп атады.1944 жылдан бастап “арнайы
қоныстандырылғандар”деген атау қолданылды. \ 1.\
КСРО кезінде бірнеше бүтін бір ұлттардың қуғын-сүргінге ұшырап, қазақ
еліне зорлықпен жер аударылғаны баршаға аян. Кеңес өкіметінің қаһарына
ұшырап, арып-ашып келген халықтарға қазақ елі аяушылық сезіммен қарап,
үлкен жанашырлық танытты. Оларға ығысып орын ұсынып, бір тілім нанын бөліп
берді. Сол қамқорлықтың нәтижесінде жер аударылғандар тезірек аяғынан тік
тұрып кетті.
Әр түрлі әлеуметтік топтар мен жіктерді, сондай-ақ аз ұлттар мен
этникалық топтарды күштеп жер аудару Ұлы Отан соғысына дейін басталған.
Мәселен, Қазан төңкерісінен соң Мәскеуден, Ленинградтан және Ресейдің басқа
да қалаларынан Оралға, Қазақстан мен Сібірге үстем тап өкілдері, бұрынғы
патшалық әкімшілік аппараты шенеуніктері, ақсүйектер мен діндарлар жер
аударылды. Азамат соғысынан соң ВЦИК-тің шешімімен казачество жойылды.
Ресей, Украйна, Белоруссияның орталық аудандарынан ұжымдастыру кезінде
тәркіленген шаруалар көшіреледі. Мәселен, Қазақстанда тақап қалған
ашаршылық нәубетінің барлық белгілері байқала бастаған 1931 жылдың мамыр-
маусым айларында тек Қарағанды мен Семей облыстарының 8 ауданына ғана
Ресейден көшірілген 150 мыңнан астам адам орналастырылады.
Сөйтіп, Қазақстан 30-шы жылдардың өзінде жер аударылған халықтар үшін
резервацияға айналады. Бұл сталиндік саясаттың нәтижесі еді.
Ал депортацияға ұшыраған халықтар тарихына тереңірек үңілсек,
Қазақстанға басқа халықтарды жаппай қоныстандыру 1937 жылдан басталғанын
көреміз.\ 2.\

АХЫСҚА ТҮРІКТЕРІНІҢ ТАРИХЫ

Түркі тілдес халықтардың ішіндегі ең көбі – түріктер. Өз атауы –
түрік. Олар түркі тілдес халықтардың оғыз тобына жатады. Түрік халықтарының
жалпы саны 1995 ж. 55 млн. адам (д.ж. бойынша) Түрік халықтарының дүние
жүзіндегі жалпы саны 60 млн. адамға жуық (2005ж.) Соның 54 млн.-дайы ата-
қонысы Анадолыда отыр. Олардың көп татарған елдері: Германия – 1 млн.
астам, Болгария – 1 млн. жуық, Нидерланды – 160 мың, Франция – 150 мың,
Кипр – 140 мың, Македония – 110 мың, Грекия – 100 мың және т.б. елдер. ТМД
елдеріндегі түріктердің жалны саны 300 мыңға жуық. Соның ішінде Әзербайжан
мен Өзбекстанда , Қазақстанда және т.б. елдерге қоныстанған. Түрік
диаспорасы Румынияда және Албанияда кездеседі. Шет елдерде көбінесе олар
уақытша жұмыс бабымен жүреді.
Белбұлақ ауылдың тұрғыны, ауылдағы аурухананың бас маманы- Бадалов
Ахмет Аладинұлына жолыққанымда ол кісі маған түріктер жайлы біраз
мәліметтер берді. (Ол өзінің берген сұхбатында).
Біз өзімізді Ахыска турклері турки Ахыскаяғни түрік халықтарымыз
деп санаймыз. Біздің тарихи Отанымыз қазіргі Грузия жерінің оңтүстік
аймағы. Бұл аймақта Осман империясы кезінде Ахыска патшалығы болды. 1829
жылы орыс-түрік соғысынан кейін Ахыска патшалығы Ресей империясының қол
астына өтіп Ахалцих уезді болып аталды. Мәселен бұл аймақта ең ірі ауылдар
– Адиген, Ошоро, Понокет, Лебис, Ахалцих, Аспиндза, Толоши, Хиртиз, Азгур
сияқты барлығы 228-ге жуық ауылдар болған. Бұл кездері шекара дәл бүгінгі
кезеңдердегідей жабық емес ашық болатын. Сондықтан да болар шекарадан ары –
бері ел еркін қатынасып- араласып тұратын. Ахыска түріктері көрші елдері
грузин, армян, әзірбайжан, орыс халықтарымен достық қарым- қатынаста болып,
бірге еңбек етіп өмір сүрді.
Кеңес өкіметі кезінде әміршіл- әкімшіл жүйенің өктемдігі түріктер және
басқа да көптеген ұлттарды жоюға дейін барған. Сондай-ақ бұл халықтардың өз
Отанына қайтуға да рұқсат бермеген. Халықтарды қорлау 1930 жылдардан
басталады, өйткені осы кезден бастап, түрік азаматтарының аты-жөні, тегін
грузин халқының тегімен алмастарып жазып жіберген. Сондай-ақ 1932 -1940
жылдары түріктердің төлқұжаттарын әзірбайжан халқымен ауыстырылып жазылған.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ахыска түріктерінің саны 160 мыңдай
адам болған. Кеңес өкіметінің яғни Отанын қорғауға 42 мыңдай түрік
азаматттары қатысқан. Олардың 8-і Кеңес Одағының Батыры атанды. 1944 жылы
қарашаның 14 –нен 15- не қараған түні Ахыска түріктерін күштеп көшіре
бастады. Олар Орта Азия елдеріне, сондай-ақ Қазақстан жеріне жіберілді. 120
мыңдай адамды (әйел, бала, қарттар т.б.) бар –жоғы 4-5 сағаттың ішінде
халықтарды жүк таситын вагондарға тиеп, жан-жақққа аттандырған.Жолда
аурудан және аштықтан көптеген адамдар қаза тапты.Олардың жалпы саны 20
мыңдай.
Ұлттың беделін түсіру сондай-ақ Отанынан айырылу сияқты
қиыншылықтардың бәрін жеңуге тура келді. Біз ол кездері кішкентай ғана бала
болдық. Алла тағалам қолдап, біз осы Қазақстанға келдік. Қазақ халқы
бауырмашыл, қонақжай халық. Бізді жатсынбай жылы қарсалды. Қиыншылықтарды
қолдан келген көмектерін аямады. Біз қазақ халқына ризамыз! –деп берген
сұрақтарыма толық жауап берді. Сондай-ақ маған түрік халықтары жайлы
жазылған материалдарын берді. Қазақстанға келіп, қоныстанған соң қазақ
тілін меңгере бастадық, ал балаларымыз орыс тілінде білім алды. Көпшілігі
өз ана тілін білмейді, олай деп айту себебіміз, Кеңес өкіметі кезінде
түріктерді ТМД елдерінің әрбір аймақтарына таратып жіберген. Олардың бір-
бірімен араласа алмауы салт- дәстүр, әдет- ғұрыптарының тілдерінің ұмытыла
бастауына әкеліп соқтыра бастады. 1956 жылы қатаң коменданттық жүйе алынып
тасталынды. Кезінде түрік қоғамын құруға әміршіл-әкімшіл жүйе жол бермеген
болатын. Соның салдарынан өзі аз халық жойылып кетуге әзер тұрды.
Ғасырлар бойына өмір сүрген тарихи Отаны Оңтүстік Грузияда, әсіресе,
оның батыс бөлігі Мисхетияда түріктер 220 ауылда шоғырлана тұрды. Олар жеке-
жеке ауыл болып та, грузиндермен, армяндармен араласып өмір сүрді. “Ақысқа
түріктері ” бөтен түріктер емес. Анатолия түріктерінің түрлі тарихи-
географиялық жағдайларға байланысты сыртта қалыптасқан тармағы. \4.\
Ал “Ақысқа ”- Оңтүстік Грузиядағы бес ауданының ең ірісі Ахалцехенің
түрікше айтылу формасы. Бұл өңір осы ауданның атымен “Ақысқа ” өңірі деп
аталады.
Өткен ғасырдың 20-30 жылдарында Ақысқа түріктеріне қарсы қорлау,
ұлттық беделі мен адамшылық абыройын аяққа басу шаралары жүзеге асырыла
бастады. Күштеп олардың фамилиялары мен аттары, тіпті ұлты өзгертіліп
жазылатын болды.
1937-1938 жылдары Ақысқа түріктерінің онсыз да аз зиялыларын құртып
жіберді. Олардың бірі ұлтын өзгерту туралы Сталиннің ұсынысын қабылдамай
тастаған көрнекті ағартушы, жазушы-драматург Омар Файық еді.
Л.Берияның 1944 жылы 28 қарашада И.Сталиннің, М.Моловтың, Г.
Маленковтың атына жазған хатында түріктердің, күрділердің кемшилердің
көпшілігі Түркияның шекаралық аудандарындағы туыстарымен байланыстары
барлығы шетелге өтіп кету көңіл күйде екендіктері және түрік барлау
орындары үшін тыңшы элементтерін табудың негізі болып отырғандығы атап
көрсетілді. Жекелеген адамдар әрекеттерін бүкіл халыққа ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Түркология және Қазақстан
Антикалық мәдениет
Сталин билікке келгеннен бастап саясатта орын алған құғын сүрген саясаты
Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері
VI-XII ғғ. түркі халықтардың мәдениеті
Түрік тектес түргеш тайпалары
Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі
Түрік қағанатының этносаяси тарихы мен басқару жүйелері
Қазақстан түркі дәуірінде туралы ақпарат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь