Коммерциялық банктердің пассивтерін басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Кәсіпорынның пассивтерін басқарудың теориялық негіздері ... ... .6

1.1 Пассивтер туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Кәсіпорын қызметінің экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ...7
1.3 Банк пассивтерінің мазмұны, олардың қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
1.4 Банк меншікті капиталының жеткіліктілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
1.5 Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттары, олардың
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

ІІ бөлім. Коммерциялық банктердің пассивтерін басқару ... ... ... ... ..36

2.1 Коммерциялық банктердің пассивтерін басқару негіздері ... ... ... 36
2.2 Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің пассивтерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.3 “БТА Банк” АҚ . ның пассивтерін басқару принциптері ... ... ... ... .46

ІІІ бөлім. Коммерциялық банктердің пассивтерін басқаруды дамыту
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 51

3.1 Коммерциялық банктердің депозиттік саясатын жетілдіру ... ... ... ..51

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Экономикалық жүйені тиімді басқару мен шешім қабылдау процесіне қажетті ақпараттар қалыптастырушы бухгалтерлік есеп жүйесі болып табылады. Салалық "нұсқау- ережелер" және "жоғарыдан" келетін әдістемелер негізінде, сондай-ақ мемлекет тарапынан күштеп бақылау қою мақсатымен қалыптасқан консервативтік бағыттағы бухгалтерлік есеп бұл күндері қайта құру, реформалау және халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай әрі қарай жетілдіру мақсатына түсті. Бухгалтерлік есеп, бұдан туындайтын қаржылық қорытынды есеп нарықтық қатынастардың негізі болып табылатынына кәсіпкер, бизнесмендер мен меншік иелерінің және кәсіпорындарды басқарушылардың көзі жетті.
Бухгалтерлік есепке тән негізгі принциптердің мәні мен маңызын түсінбей тұрып, кәсіпорындар қызметін басқару мен ұйымдастыру жөнінде шешім қабылдау мүмкін емес. Қаржы саясатын тиімді бағытқа салу, экономикалық модельдер құрып, салыстырмалы талдау ісін күнделікті экономикалық өмірге қосу мақсатымен әртүрлі үлгідегі модельдер жасау керектігі туындайды. Бухгалтерлік есеп өрісіндегі көрсеткіштер жүйесін қалыптастырып, бұл үрдісті дұрыс ұйымдастырудың басты мақсаты - сыртқы пайдаланушылар мен кәсіпорын басшыларын арнайы ақпараттармен қамтамасыз ету. Қаржылық есеп негізінде, акционерлер, инвесторлар, кредиторлар өндірістің табыстылығын анықтап, ақша-қаражаттарын салу тиімді ме деген сұраққа жауап іздейді. Осы ақпарат негізінде де аудиторлар мен салық қызметінің органдары есепке алынған тапсырыстардың, пайда мен шығындардың сенімділігін, салықтарды аударудың дұрыстығын бағалайды.
Акционерлер, инвесторларға кәсіпорынның қаржылық капиталы қаншалықты тиімді, әрі пайдалы қолданатынын, кәсіпорынға жаңа инвестициялар қажет пе немесе олардың көлемін азайту керек пе, фирма табысты болып қала ала ма және қандай жағдайларда екенін білу маңызды.
Тақырып өзектілігі. Коммерциялық банктер бір жағынан, шаруашылық субъектілердің уақытша бос ақшалай қаражаттарын тартатын болса, екінші жағынан, қаражаттар есебінен кәсіпорындар мен кәсіпорындардың әр түрлі қажеттерін қанағаттандыратын арнайы мекеме. Коммерциялық банктің пассивтік операциялық негізінде оның қызметінің жүзеге асырылуы үшін қажетті банк ресурстары жинақталады.
Бүгінгі таңдағы банк ресурстары нарығының құрылуында көптеген ерекшеліктер бар деуге болады. Коммерциялық банктер қызметінің тұрақтылығы үшін, ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу керек. Ал оның қамтамасыз етілуі, банктік ресурстар мен несиелік жұмсалымдар арасындағы көлемі және мерзімі бойынша тепе – теңдіктің сақталуын қамтамасыз етеді.
Коммерциялық банктер басқа да шаруашылық субьектілері сияқты, өздерінің коммерциялық және шаруашылық қызмметтерін қамтамасыз етіп отыру үшін, белгілі бір ақшалай қаражаттары, яғни ресурстары болуға тиіс.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27.12.2009 жыл, №268-ХІІ1, (өзгертулер мен толықтырулар);
2. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңы, 28.02.2007жыл, №234;
3. Қазақстан Республикасының Заңы. "Аудиторлық қызмет туралы" ҚР Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы // Заң газеті, 2001.15.01 (2009 жылғы өзгертулер мен толықтырулар)
4. "Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру туралы" Қазақстан Республикасының Заңы. 2008 ж. (өзгертулер мен толықтырулар енгізілген)
5. Қазақстан Республикасының Салық Кодексі.10.12.2008 ж.
6. Қазақстан Республикасының жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы заңы, 22.04.1998жыл, №200-1 ҚРЗ/ «Казахстанкая правда 30.04.1998жыл;
7. Қазақстан Республикасының зейнетақы аударымдары туралы заңы, 20.06.1997жыл,№ 136-1, (24.12.2008жылға өзгертулер мен толықтырулар);
8. Қаржылық есептіліктіктің ұлттық стандарттары (Кр¥С); Ю.Қаржылық есептіліктіктің халықаралық стандарттары (ҚЕХС)
9. Әбдіманапов Ә. Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарының негізгі принциптері // Бухгалтерлік есеп және аудит. - 2001. - № 5.
10. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.). - А.: Ержанов и К, 2003.
11. Ержанов М.С., Даулетбеков Г.Б. и др. Аудит-1: Учебник. - Алматы, 2005.
12. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп. - А.: Қазақ университеті, 2005.
13. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. - Алматы, 2001
14. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С. К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие. - Алматы: "Қаржы-қаражат", 1998.
15. Дюсембаева К.Ш. Теория аудита / Под ред. В.К. Радостовца. Учебник. - Алматы: Экономика, 1995.
16. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. - Алматы - 2004.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. 3-е изд. перераб. и доп. - Алматы: Центраудит-Казахстан, 2002.
18. Радостовец В.К., Тасмаганбетов Т.А., Абленов Д.О. и др. Организация финансового учета: Уч. пос. - Алматы: Экономика, 1997.
19. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп: Оқулық. Жалпы ред. басқарған Н.Қ. Мамыров. - Алматы: Экономика, 2005.
20.Ковалев А.И. Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия. 3-е изд. перераб. и доп. - М.: Центр экономики маркетинга, 2000.
21. Дүйсембаев К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж.Г. "Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау". - Алматы: 2001.

22. Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа жолдауы. “Айқын” газеті. Наурыз- 2008 ж.
23. “Ақша,Несие,Банктер”,“Валюта қатынастары”.Оқу құралы Көшенова Б.А Алматы - 2006ж.
24. Коммерциялық банктердің операциялары. Мақыш С.Б. Алматы – 2004ж.
25. “Қаржы-Қаражат” ғылыми –тәжірибелік журнал. Алматы 2008ж.
26. “Ақша айналысы және несие” Оқу құралы Мақыш С.Б. Алматы-2004ж
27. ҚР-ғы “Банктер және банктік қызмет туралы” ҚР заңы. Егеменді Қазақстан - 06.09.2008ж.
28. “Банковское дело”. Сейткасымов Г.С. Алматы – 1998ж.
29. “Банковское дело” О.И. Лаврушин И.О Москва – 1992.
30. Корпоративные финансы; Учебник – Алматы, 2004ж.
31. “БТА Банк” АҚ-ның 2006 жылғы инструкциялық материалдары.
32. “БТА Банк” АҚ-ның 2006 жылдың жылдық есебі.
33. “БТА Банк” АҚ-ның 2007 жылдың жылдық есебі.
34. “БТА Банк” АҚ-ның 2008 жылдың жылдық есебі.
35. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №3, 2008 ж.
36. Деньги. Кредит. Банки. Учебник для вузов – Алматы: 2004 .
37. Ақша. Несие. Банк. Сейітқасымова Ғ.С. Экономика. Алматы – 2001ж 17. Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені. 2006 – 2008 жж.
38. Банковское дело.Учебник для вузов. Лаврушин О.И., Мамонов И.Д., Валенцева Н.И. Москва – 2000.
39. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №6, 2008 ж
40. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №8, 2008 ж.
41. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №8, 2008 ж.
42. “Банк ісі”. Оқулық құралы. Мақыш С.Б. Алматы- 2007ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................
................................................3
1 Кәсіпорынның пассивтерін басқарудың теориялық негіздері.........6
1.1 ... ... ... ... ... көрсеткіштерін
талдау...............7
1.3 Банк ... ... ... Банк ... капиталының
жеткіліктілігі............................................25
1.5 Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттары, олардың
түрлері.....................................................................
..........................................29
ІІ ... ... ... ... ... ... ... пассивтерін басқару негіздері ............36
2. Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің пассивтерін
талдау..............................................
...........................................38
3. “БТА ... АҚ – ның ... ... ... ... ... банктердің пассивтерін басқаруды дамыту
жолдары................................................................
.......................................... 51
1. Коммерциялық банктердің депозиттік саясатын жетілдіру..............51
Қорытынды ......................................................
..............................................57
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
..........60
Кіріспе
Экономикалық жүйені тиімді ... мен ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесі болып табылады. Салалық
"нұсқау- ережелер" және ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан күштеп ... қою ... ... бағыттағы бухгалтерлік есеп бұл күндері қайта құру,
реформалау және ... ... есеп ... сай әрі ... ... түсті. Бухгалтерлік есеп, бұдан туындайтын қаржылық
қорытынды есеп нарықтық қатынастардың негізі болып ... ... мен ... ... және ... ... ... есепке тән негізгі принциптердің мәні мен маңызын түсінбей
тұрып, кәсіпорындар ... ... мен ... ... ... қабылдау
мүмкін емес. Қаржы саясатын тиімді бағытқа салу, экономикалық модельдер
құрып, салыстырмалы ... ісін ... ... ... қосу
мақсатымен әртүрлі үлгідегі модельдер ... ... ... есеп ... ... ... қалыптастырып, бұл
үрдісті дұрыс ұйымдастырудың ... ... - ... ... ... басшыларын арнайы ақпараттармен қамтамасыз ету. Қаржылық есеп
негізінде, акционерлер, инвесторлар, кредиторлар ... ... ... салу тиімді ме деген сұраққа жауап іздейді. Осы
ақпарат негізінде де аудиторлар мен ... ... ... ... ... ... мен шығындардың сенімділігін, салықтарды
аударудың дұрыстығын бағалайды.
Акционерлер, инвесторларға кәсіпорынның қаржылық капиталы қаншалықты
тиімді, әрі ... ... ... жаңа ... ... пе
немесе олардың көлемін азайту керек пе, ... ... ... қала ала ... ... ... ... білу маңызды.
Тақырып өзектілігі. Коммерциялық банктер бір жағынан, ... ... бос ... ... ... болса, екінші
жағынан, қаражаттар есебінен кәсіпорындар мен кәсіпорындардың әр ... ... ... мекеме. Коммерциялық банктің пассивтік
операциялық негізінде оның қызметінің ... ... үшін ... ... ... таңдағы банк ресурстары нарығының құрылуында көптеген
ерекшеліктер бар ... ... ... ... ... ... ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу керек. Ал оның қамтамасыз
етілуі, банктік ... мен ... ... ... ... және
мерзімі бойынша тепе – теңдіктің сақталуын қамтамасыз етеді.
Коммерциялық ... ... да ... ... ... ... және ... қызмметтерін қамтамасыз етіп отыру
үшін, ... бір ... ... яғни ресурстары болуға тиіс.
“Қазақстан әлемдік экономиканың өскелеу турбуленттілігіне жедел үн
қатқан және алдын алу шараларын іске ... ... ... ... ... бірі болды.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын сақтау үшін біз банктерге ... ... Бұл ... және орта ... кәсіпорындардың
экономикалық белсенділік қамтамасыз ету үшін жасалды.
Жеке тұлғалардың салымдары бойынша кепілді өтеудің сомасы 700 мыңнан 5
миллион теңгеге дейін ... ... ... ... ... және
капиталының жеткіліктілігімен байланысты банк секторының ... ... ... ... Президентінің халыққа
жолдауынан. [1;15 б]
Сонымен қатар, банктер ... ... ... ... анықталатын обьектілері, банктердің ресурстарының жалпы
көлеміне, ... ... ... ... көздеріне тікелей байланысты.
Міне осындай жағдай, банктердің ресурстар ... ... ... ... жол ... ... несиелік ресурстар нарығымен бірге бағалы қағаздар
нарығы да ... ... Ол ... ... ... банктер мемлекеттік және
корпоративтік бағалы қағаздарды сатушы немесе сатып алушылар ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
несиелік мекемелердің қатар дамуы, уақытша бос қаражат тартудағы мәселені
одан әрі ... ... ... Міне осы жоғарыда айтылған
мәселелердің болуы бұл ... ... ... ... ... ... Грек философы Аристотель (384-322ж.ж.б.э.б) былай деген:
игілік қай жерде болсын, келесідей екі ... ... ... ... ... ... ... екіншісі- оған жетуде тиісті
құралдарды іздестіру.
Ендеше, жоғарыдағы мәселелерді зерттеуге бағытталған дипломдық жұмыс
алдында келесідей мақсаты мен міндеттері болады.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... басқарудың дұрыс тәсілдерін анықтай отырып, ондағы орын ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешу қажет:
1. Банк пассивтеріне анықтама беру.
2. Банк ресурстарының құралу ... ... ... деңгейлі банктердегі пассивтерінің дамуына талдау жасау.
4. Банктің пассивтерін дамыту жолдарын қарастыру.
Диплом жұмысының зерттеу обьектісіне “БТА Банк” ... ... ... ... және ... негізі. Банктің
пассивтерінің мәнін, ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыру. Ол үшін жалпы әдістемелік принциптерді ұстана
отырып, осы бағытта ... ... ... ... экономист
ғалымдардың еңбектері: М.Х Лаврушин, В.И. Колесников, О.И. ... ... М.Х. ... және т.б. , ... ... ... ... Н.Н. Мажитов және т.б. шығармашылық еңбектері пайдаланылады.
Диплом жұмысының құқықтық негізіне Қазақстан Республикасының “Банк
және банк ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің
нормативтік құжаттары мен актілері, сол сияқты әр ... ... мен ... пайдаланылады.
1 Кәсіпорынның пассивтерін басқарудың теориялық негіздері
1.1 ... ... ... өз қызметін жүзеге асыруы үшін сұраныстағы ... ... ... ... ... нақты көлеміне ие болуы қажет.
Бұл ресурстардың бір бөлігін кәсіпорынның меншік иелері ... ... ... және ... емес ... ... ... сомасы меншік капиталы деп аталады. Ресурстардың басқа
бөлігін меншік иесі болып ... ... ... ... ... ... ... (кредиторлар, жеткізушілер), заңды
немесе жеке тұлғалардан тартылған қаражаттар арқылы алуы мүмкін. Тартылған
капитал ... ... ... немесе жеке тұлғалар алдындағы
пассивтері танылады, яғни ... ... ... ... ... оның ... ... (келісім шартқа сәйкес), сонымен
қатар сыйақыларын (келісім-шартта қаралған жағдайда) ... ... ... ... ... ... ... Активтер = Меншікті
капитал + Пассивтер.
Пассивтер деп - мақсатты шараларды қаржыландыру үшін ... және ... ірі ... ... ... осы ... кіріске
алып, түптің түбінде қайтарып беру жөніндегі алған міндеттемесін айтады.
Алынған пассивтердің барлығы да осы күнгі ағымдағы бағамен ... ... алу ... ... ... қаражаттары көбейеді.
Яғни ол - міндеттеме алушы жақ , міндеттеме ... ... ақша ... ... ... қайтаратындығы жөніндегі операциялар. Міндеттемеге
алынған негізгі сомаларға қосымша пассивтер үшін төленетін пайыздық сомалар
қосылады. Мұның нәтижесінде міндеттеме алушы ... ... ... ... ... ... берешек қарыз сомалар осы
кәсіпорын қабылдаған ... ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Дипломдық жұмыстың мақсатына сай ағымдағы пассивтерді қарастырайық.
Ағымдағы ... ... ... ... ... есептің жылдың балансы жасалғаннан кейін 12 айдың ... ... ... ... ... ... ... келесідей түрлері бар:
1. Қысқа мерзімді қаржылық пассивтер – бір жылға дейінгі уақытқа алынған
банктердің зайымдары, банктік емес ... ... ... есептелген және төленетін дивиденттік сомалар және ... ... бар ... ... есептелген табыстар, ұзақ мерзімді
қаржылық міндеттелердің ағымдағы бөлігі мысалға, қаржылық жалдау, зайымдар,
сондай-ақ осы ... ... ... ... қысқа мерзімді
қаржылық пассивтердің есебі жүргізіледі.
2. Салықтар бойынша пассивтер – төленетін корпоративтік табыс ... және ... жеке ... ... ... ... және
төленетін қосымша құн салығы, акциздер, әлеуметтік салық және жер ... ... ... ... ... салық, басқалацй
салықтардың есебі жүргізіледі.
3. Міндетті және ерікті төленетін төлемдер бойынша басқалай ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жөнінде есептелген және
төленетін ... ... ... ... және ... ... ... міндетті төлемдер мысалға, жинақталған салықтық
жиылымдар, мемлекеттік баж, төлеулер, сондай-ақ басқалай ... ... ... жүргізіледі.
4. Кредиторлардың қысқа мерзімді қарыздары – өтеу мерзімі бір ... ... ... мен тапсырыс берушілердің, еншілес,
қауымдастырылған және ... ... ... ... ... ... ... берушілердің, сондай-ақ
алынған зайымдарға, вексельдерге, эмитенттелген құн.ды қағаздарға ... ... ... ... ... бойынша алашақтардың қысқа
мерзімді қарыздарының есебі жүргізіледі.
5. Бағалаудағы қысқа мерзімді пассивтер – бір ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтерге тән кепілді пассивтер, сот
талабының орындалуына, ... ... ... сондай-ақ басқалай
бағаланатын кепілді пассивтер қалыптастыру жөніндегі резервтер ... ... ... ... мерзімді басқалай пассивтер – мына төмендегі операциялардың:
- қойылатын тауарлар, материалдар, көрсетілген қызметтер, сондай-ақ
тапсырыс ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
аванстар және алынған басқалай қысқа мерзімді аванстар;
- ағымдағы айда ... ... ... ... ... жатқызылатын алдағы
кезеңдердің табысы;
- сатуға арналған топтардың (материалды және ... ... ... ... ... ... ... пассивтердің есебі
жүргізіледі.
Жоғарыда аталған ағымдағы пассивтердің есебі келесі ... ... ... ... қызметінің экономикалық көрсеткіштерін талдау
Кәсіпорынның жеке балансы болады. Кәсіпорын өз қызметін ұйымдастыру және
жүргізу үшін ... ... ... ... ... шоттарын
ашады.Кәсіпорынның өз атауы, тауарлық белгісі және Қоғамның атауы бар мөрі,
мөртаңбасы және ... ... ... ... ... ... мәні:
1) Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен бағдарлама бойынша
магистральдық темір жол ... ... ... ... және
жаңғыртылуын жүзеге асыру;
2) тасымалдау процессін басқару;
3) магистральдық темір жол желісіне қызметтер көрсету;
4) теміржол ... ... оның ... ... ... ... ... Теміржолдың жылжымалы құрамын, оның ... ... ... үшін ... ... ... жөндеу;
6) жүк жіберушілердің, алушылардың тасымалдауға деген ... ... ... ... және ... белгіленген
пунктеріне дер кезінде жеткізілуін қамтамассыз ету;
7) маркетингтік қызмет;
8) әртүрлі көлік ... ... ... және ... жүйесин ұйымдастыру;
9) Қазақстан Республикасының тасымалдау әлуетін барынша ... ... ... ... ... ... Республикасының көлік және ... ... ... ... ... ... қалыптастыру жөніндегі іс-шараларға қатысу;
11) сыртқы экономикалық қызмет және шетелдік кәсіпорындарымен
экономикалық ынтымақтастықты дамыту;
12) ... ... ... ... ақпаратты өңдеудің қорғалған техникалық құралдарын, ақпаратты
қорғаудың техникалық құралдарын әзірлеуді, жасауды, құрастыруды, ... ... ... ... қызмет көрсетуді және жөндеуді
қоса алғанда, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қызметі туралы материалдарды әзірлеу және қорытындылау,
Қоғамның жарнамалық қызметін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... темір жол көлігі саласы бойынша ақпараттық қызметтер көрсету;
16) Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған ... ... ... ... теңгерімінде болып есептелетін белгі беру, орталықтандыру және
бұғаттау, сымдық, оптикалық және радиобайланыс құрылғыларының, қызып кеткен
букстарды ... ... ... ... ... ету ... ... мәні:
1) Кәсіпорынның теңгерімінде болып есептелетін белгі беру орталықтандыру
және ... ... және ... құрылғыларын қызып кеткен
букстарды анықтау аспаптарына техникалыққызмет көрсетуді ұйымдастыру
2) қызмет көрсету құрылғыларының қызметін ... ... ... және жүзеге асыру;
3) қызмет көрсетілетін құрылғыларды жөндеумен жаңғыртуды жүзеге асыру;
4) қоршаған ... ... және ... да ... әсерлерден қорғау
болып табылады.
Кәсіпорынды жалпы басқаруды Қоғам жүзеге асырады және оның құзыретіне:
1) Кәсіпорын ... ... ... оған ... мен
толықтырулар енгізу;
2) Кәсіпорын қызметінің негізгі бақыттарын белгілеу, ... ... ... мен ... бекіту;
3) Кәсіпорын директорымен, оның ... ... және бас ... жеке еңбек шарттарын жасауды енгізу
және бұзу;
4) кәсіпорынның штаттық кестесін бекіту және құрылымын белгілеу;
5) тағайындалуы Қоғамның ... ... ... кәсіпорынның
лауазымдар номенклатурасын бекіту;
6) Кәсіпорынның өндірістік – қаржылық қызметінің жоспарын ... ... ... ... ... жылдық есептерді
аудитордың есептері мен қорытындыларын бекіту. ... ... ... мен шығынды жабу тәртібін белгілеу;
8) Кәсіпорынның материалдық қаражаттарының көлемін, нысаның сондай-
ақ оларды үлестіріп берудің тәртібін белгілеу;
9) Қазақстан Республикасының ... мен ... ... өзге ... жатады.
Кәсіпорынның қызметін тікелей басқаруды директор жүзеге асырады.
Кәсіпорынның директоры ... ... ... ... берген сенімхат негізінде оны ... ... ... ... ... және ... тәртібінің жағдайы және осы
Ережемен белгіленген қызмет түрлерін ... ... ... ... ... директоры:
1) Қоғам берген сенімхат бойынша Қоғам белгілеген ... ... ... ... ... ... сәйкес Кәсіпорынның қызметіне
басшылықты жүзеге асырады;
3) Кәсіпорынға бекітіліп берілген қаражатқа өзіне берілген құқықтар
шеніне иелік ... ... ... ... үшін ... міндетті болып
табылатын бұйрықтар мен өкімдер шығарады;
5) банктерде Кәсіпорынның ағымдық шоттарын ашады;
6) лауазымдар номенклатурасына сәйкес Кәсіпорын ... ... ... ... ... және бұзады, Кәсіпорын
қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықкәртәшкілерін бекітеді, Қазақстан
Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес оларға көтермелеу шараларын
және жазаларды қолданады;
7) ... ... өзге де ... ие ... ... Қоғамның ... ... ... жеке ... шартын бұзу туралы Кәсіпорынның директорына
орындалуы міндетті болып табылатын нұсқаулар ... ... ... ... ... мен оның ... өз құзірет шенінде шығыс хат-
хабарларға қол қояды.
Кәсіпорынның мемлекеттік кәсіпорындармен және ... ... ... ... ... ... алмасуына тек жетекшілік
ететін құрылымдық бөлімшенің немесе Қоғам ... ... ... етіледі.
Кәсіпорын оған Қоғам бекітіп берген мөрлікке сондай-ақ Қоғамның жалпы
теңгеріміне кіретін шаруашылық ... ... ... ... материалдық құралдардан, құнды қағаздарымен материалдық емес
активтерден тұратын мүлікке ие болады.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... меншігі болып
табылады.
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін тексеруді ... ... ... ... ... ... ... тағайындайтын немесе
тартатын аудиторлық қызметтер жүзеге асырады.
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне бақылау жасау аудитор немесе
аудиторлық ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылуы
мүмкін
Аудиторлар және ... ... ... қажетті барлық
материалдарды, бухгалтерлік немесе өзге ... және ... ... қызметкерлерінен талап етуге құқылы.
Аудиторлар және аудиторлық кәсіпорындар өздері ... ... ... ... және ... ... кеңесіне
(талап етуі бойынша) жібереді.
Жоғарыда аталып өткендей, зерттеліп отырылған басқарманың бухгалтерлік
есебінің жүргізілуіне, ... ... ... есебінің
кәсіпорындастырылуына және шынайы әрі ... ... ... ... бас ... ... ... міндетіне келесілер жатады:
– Бухгалтерлік есепті «Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүргізу.
– Бюджет бойынша қаражаттарды үнемді және дұрыс ұсталуын қадағалау.
– Мүліктік материалдық құндылықтардың түгендеуін ... ... ... ... ... ... мекемелермен, жеке
тұлғалармен және кәсіпорындармен есептесуді ... ... Ақша ... ... қамтамасыз ету.
– Негізгі құралдар, материалдар, ақша қаражаттары және баланстың
басқада статьяларының сақтығын және ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігіндегі
құндылықтардың есебі мен сақтығы туралы нұсқаулық өткізу.
– Құжаттардың дұрыс әзірленуін және заңды түрде ... ... ... ... ... ... ... тапсыру.
– Шығындар бойынша сметаларды мекеме ... ... ... ... есеп регистрларының ... және олар ... ... және тағы ... ... ... ету.
Мекеменің бас бухгалтері бухгалтерия аппараты (егер ондай болған
жағдайда) қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... есеп журнал–ордерлік жүйе бойынша
компьютерленген есеп тәсілін қолдану арқылы жүргізіледі.
1.С. 7.7. ... ... ... Қазақстан
Республикасының ағымдағы заңнамасына ... бас ... ... ... ... ... методологияны жүзеге
асырады.
Конфигурация өзіне келесілерді қосады:
– Шоттар жоспары (бұл жоспар өзінде аналитикалық, валюталық ... ... ... құрлымын құрайды);
– Валюталар анықтамасы (валюталық есепті жүргізген кезде);
– Алғашқы құжаттарды құрастыруға арналған анықтамалар жинағы;
– Бухгалтерлік проводкаларды автоматты ... ... ... ... құжаттарды еңгізуге, сақтауға және басып шығаруға
арналған құжаттар жинағы;
– Нақты бір мекемеде есеп жүргізудің жалпы параметрлеріне ... ... ... жиыны;
– Бухгалтерлік есеп бойынша, кез келген шот ... әр ... және ... кез ... ... ... ... мүмкіндік беретін, стандарттық есептілік жинағы;
– Бухгалтерлік есептің нақты ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есепті автоматтандаратын құжаттар жиыны;
Құжаттардың бұл жиыны есептің маңызды бөлімдерін жүргізуге есептелген.
Олар:
– Касса ... ... ... Банк ... ... ... ... активтер есебі;
– Материалдар есебі;
– Өндіріске кеткен шығындар есебі;
... ... ... ... ... ... есепайырысу есебі;
– Келісімдер есебі;
– Кадрлік есеп және жалақы төлеу есебі;
– Есеп ... ... есеп ... ... ... ... ... бюджеттік мекемелерге арналған
қаржыландыру жоспарын орындаудың бухгалтерлік есебінің шоттар жоспарына
сәйкес келеді. Шоттар жоспарында ... ... ... мен қосымша шоттар
бар. 1.С. 7.7. типтік конфигурациясында бір шоттар ... бар. Ол ... ... шаруа есептілік мекемелерінде қабылданған
негізгі шоттар жоспары.
1.С. 7.7. бағдарламасы бірегейленген–ІВМ персоналды компьютерлерде жұмыс
істеуге арналған. Осы ... ... оның ... ... ... ... деген минималды талап келесідей болуы керек:
– Компьютердің операциондық жүйесі Microsoft Windows 98; ... XP ... ... Pentium III және IV ... одан жаңа процессор түрі.
– Жедел жадысының көлемі 128 ... ... ... CD ... жинақтаушы
– Басып шығару құрылғылары
– VGA дисплей
Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасының мемлекеттік мекемелеріндегі
бухгалтерлік есепті жүргізуге ... ... ... ... және синтетикалық бухгалтерлік
есептің жүргізілуі, тоқсандық және жылдық есептіліктің, ... ... және тағы ... ... маңызы бар құжаттардың
құрастырылуы, толтырылуы, сақталуы және ... ... 1.С. 7.7. ... ... қатар есеп беруші тұлғалар
туралы, жеткізушілермен есеп айырысу туралы және ... ... ... ... оперативті түрде алуға мүмкіншілік береді, сонымен қатар
бағдарламада жалақыны ... ... ... бойынша, материалды қорлар
мен тауарлар бойынша есеп жүргізуге болады.
Осы ... ... ... ... ... операцияларының
түрлері әр түрлі ықпалдастық жағдайда болады. Елімізде көптеген типтегі
кәсіпорындардың әр қайсысы әр түрлі экономикалық ... тап ... ... ... ... саны аса көп. ... ... әр бір кәсіпорын
өзінің алға қойған мақсат мүддесіне жету үшін өз қызметтеріне тән: ... ... ... ... кәсіпорындық құрылымы,
қызмет көлемінің түрі мен деңгейі, операциялар жүргізу, клиенттермен жұмыс
істеудің тәртібі, ... ... және тағы ... да ... ... Мұның барлығы да ... ... ... ... есеп ... қалыптастырудың мазмұны мен маңызын
ашып көрсетудің негізін қалайды.
Кәсіпорындар өздерінің есеп саясатын қалыптастыру барысында тәжірибедегі
есеп әдістері мен қорытынды есеп ... ... ... ... таңдап алуына құқылы. Таңдалып қабылданған ережелер мен
әдістерді өз ... ... ... есеп ... ... ... пайдаланушыларға түсіндіріп, шаруашылық процесінің ерекшеліктері
жөніндегі ақпараттарды зерделеу және кәсіпорындар қызметіндегі ... ... дер ... білу мүмкіндіктері туындайды.
Сонымен, есеп саясаты деп – кәсіпорындар шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... және сабақтастықпен
жүргізілетін бухгалтерлік есеп жүйесіне тән ішкі ережелер ... Есеп ... ... ... ... ... ... мен қаржы нәтижесін сипаттауға арналған есеп әдістерін жақсы және
тиімді қолданудың жолдарын көрсетеді. Есеп саясаты қаржылық ... ... ... ... есеп ... ... мен ережелер,
сондай ақ кәсіпорындардың ... ... ... ... ... үшін ... ... жиындығынан құралады.
Немесе, Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық
есептілік» туралы ... ... ... ... есеп ... ол — жеке ... ... мекемелердің атқаратын қызметтеріне
байланысты қажеттіліктері мен ерекшеліктеріне қарай бухгалтерлік ... мен ... ... Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік
есеп және қаржылық есептілік» заңнамасына немесе ... ... ... бухгалтерлік есептің типтік шоттар ... ... ... ... нақты негіздер, нақты ережелер және
практиканың жиынтығын құрайды.
Кәсіпорынның есеп ... екі ... ...... ішкі есеп саясаты.
Екіншісі – мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... ажыратылады;
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарты және оларға әдістемелік
ұсыныстар;
«Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... №234-
III, 28.02.2007 ж.
«Қаржылық есептілікті беру» 30 Бухгалтерлік есеп стандарты, №14 ҚР-ның
қаржылық министрінің бұйрығы, 17.01.2003 ... ... ... ... ... ... 13-бөлім «Меншік құқығын
алу», 1999 ж.
«Бюджетке төленетін ... мен ... да ... ... ҚР-ның 2008
жылғы Кодексі
Есеп саясаты Уәкілетті органдар шешімімен ... ... ... ... есеп ... негізгі ережелері мен бухгалтерлік есепті
жүргізудің ... ... Есеп ... құрудың негізіне сенімділік,
дәйектілік, салыстырымдылық және аяқтаушылық ... ... ... ... ... ... ... да заңдар, нормативтік актілер, нұсқаулықтар және
әдістемелік ұсыныстар.
Кәсіпорында 1 қаңтар 2009 ... ... ... ... мен ... ... Республикасы Президентінің 10 желтоқсан 2008 жылғы
Заңды күші бар «Бюджетке төленетін салықтар және басқа да ... ... ... және «Бюджетке салықтар және басқа да міндетті төлемдер
туралы» Қазақстан Республикасының Салық Кодексіне сәйкес жүргізіледі.
Мекеменің ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі:
табыс болып – ол алынғанда, ал шығыс болып – шығысталғанда есептелінеді.
Қаржылық есептілікті жасау ... ... ... жыл ... жылдардың қаржылық есептілігін құрған кезде кеткен қателердің
аңғарылған жағдайында, қателерді түзету ... ... ... таза ... шығынды есептегенде ескеріледі (балама тәсіл қолданылады). Мекеметің
қаржылық есептілігінің негізгі ... ... ... ... ... ... және салыстырмалылық табылады.
Қаржылық есептілік ҚЕХС концепциясына сәйкес ... және оның ... ... бухгалтерлік баланс;
– пайда және зиян туралы есеп;
– ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп;
– меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп;
– түсініктеме хат.
Қаржылық ... оған ... және ... комиссияның
қорытындысы берілгеннен кейін мекеменің қатысушысына ұсынылады.
Бухгалтерлік құжаттама бухгалтерлік есеп ... ... ... шоттар жоспарының классификациясына сәйкес болуы керек.
Қаржы-шаруашылық операцияларын ... ... ... ... ... ... ... талаптарына және жақтардың
келісіміне сәйкес рәсімделетін шарттар, келісімдер, бұйрықтар және ... ... ... ... ... қол қоюға құқығы бар
тұлғаларды анықтайды және тұлғалардың қызметіне, әрекет ету айналымына ... ... ... қол қою ... сатылы лауазымын бекітеді.
Бухгалтерлік есептегі қаржылық – шаруашылық операцияның дұрыстығы және
толықтығы, салық базасының қалыптасуына әсер ететін әсіресе:
- өнім ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметтің нәтижесін пайдалану және қалыптастыру;
- салық төлеушінің меншігіндегі теңге және шетел валютасы ... ... ... ... ... қызмет) қолданатын бағаның
дұрыстығы, өзара байланысты тұлғалардың арасындағы келісімшарт ... ... үшін ... ... операциялар бойынша, сыртқы сауда
келісімін жасау кезінде байқалуы;
- негізінде жіберілетін ... ... ... бірыңғай тауар немесе
қызметтер бойынша салық төлеушінің қолданатын бағасының ... ... ... ... ... ... қолдану негізділігі,
жәрдемақы, төлеуге жатқызылған салық сомасының ... ... ... ... ... ... ... және мекеменің
өндірістік қызметін есепке алғанда аудитордың салықтық талдау жүргізуі үшін
қызмет етеді. ... ... ... ... үшін ... мен салық
сомасының динамикасы анықталады. Әрбір ... ... ... ... реті ... ... ... өзгерістер болған салықтар
көрсетіледі.
Алдын-ала оның пайда болу себептері анықталады. Әр жыл сайын зерттелетін
кезең үшін жинақтар мен ... ... ... ... ... ... өзгерістерге осыған себеп болған және салықтың үлкен
мөлшері қатынасында сипаттама беріледі. Жинақпен салықтың ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Тексеріс кезінде аудитор үшін ерекше маңызды салыққа ... ... ғана ... ... қатар шаруашылық субьектісінің салық жүйесіне
әсерін тигізетін ... ... ... ... ... ... ... мен жинақтар төлем көзі және ... ... ... ... аудиторға барлық төлемдерді салық төлеу көзінің
критерийі бойынша топтауы қажет.
Сонымен қатар мекеме қызметінің ... ... ... ... ... ... түскен түсімге кіретіндігі:
- салық пен алымнан барлық сомаға қатынасы ... ... ... ... ... ... ... қатынасы айналымнан түскен түсім салық
сомасының кәсіпорынның пайдасына қатынасы реализацияның түскен түсім, салық
сомасының мүлікке ... ... ... ... ... ... ... салықтың пайдадағы салықтың баланстық пайдадағы
мүлікке қатынасы;
Салық және алым сомасының өндірілген қаржылық ... ... ... ... және алым ... таза ... баланстағы пайдаға.
3.Кәсіпорының шығындық көлемі:салық және алым сомасының өз ... ... ... және ... ... ... ... талдауының мазмұны мен негізгі бағыттары. |
|1.Кәсіпорындағы |1.1. Зерттеу кезеңіндегі ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... салық |
| ... ... ... |
| |1.3. ... ... ... мен құрылымының |
| ... ... ... ... ... |2.1. ... ... салық жүктемелерінің |
|есебіне қатысты талдау.|талдауы. |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| |2.2. ... ... жеке ... ... ... ... талдауы ерекшеленген нақты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және алымы бойынша |
| ... ... ... |
| |3.2. ... ... және ... ... |
| ... ... ... |
| |3.3. ... ... ... ,салық және |
| ... ... ... |
| |3.4. ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... және ... емес төлемдер көрсеткіштерін
талдауда анықталған ... ... ... көптеген
сипаттамаларға ие, олар жыл сайын кестеге тіркеліп және талданады. Олардың
динамикасы қорытынды беталыстарды шығару ... ... ... салу ... пайда болған және ресурс кезіндегі тексеру
обьектісінің іс - ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Ең негізгі маңызды сәт – кәсіпорының бюджетке және бюджеттен емес
қорға және осы ... ... ... ... жыл сайынғы ішкі ... ... ... ... ... ... ... сомасы және міндетті төлемдер бойынша,
сонымен қатар ... ... ... әсіресе өте көп мөлшерде
қарыздарының көбейуінен (ҚҚС пайдаға төленетін салық, ... және ... ... Жеке салық және алым бойынша динамикада және ... ... ... ... сомаларының қатынасындағы
аудиторға мүмкіндік береді:
Талдай келе ... ... ... орай ... ... ... жылдық тексеру кезеңінде бюджеттен ішкі және бюджеттік ... ... ... есеп ... ... ... ... төлемдердің ішіндегі салық төлем төлеушілерге түсеті ауыр
салмақтың түрін ... ... ... ... ... ... Жолы компаниясының ішкі
аудиторлық бөлімі жоспарлы ... ... ... ... ... келе ... және алым бойынша қарыздарының пайда болған себебімен
факторларын анықтау міндетті. ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
жағдайындағы міндетті төлемдердің алатын орнын, көлемін және ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерін анықтау қажет.
Бюджетке төленетін кәсіпорынның төлемдеріне негізгі болып салықтар ... ... онда біз ... ... жағдайдағы
республикамыздағы салық төлеушілер үшін салықтық ауырпалық әлі де ... ... ... ... де ... ... Экономиканың кез-
келген тұрғысынан дамыған елдерде салық салудың ауыртпалығы, салық салу
деңгейін көрсетуші ... ... ... ... мәлім. Алайда,
салықтық ауыртпалық пен салықтар деңгейінің ауырсалмағын анықтайтын, ... ... ... жоқ. ... ... ауырлығы
туралы жанама түрде түсінік бере алатын жекелеген ... ... ... ... ... ... ... салықтық заңдылықтың тұрақтылығын төмендегі қағидаларға алып
келгенде тиімді ... ... ... ... пен ... қызметті ынталандыру;
– Өнім шығарудың көлемін көбейтуге, ... ... ... ... ... салынатын табысты көбейту нәтижесінде тұтынуды ... ... ... ... ... ... ... жағымды
секторларға мемлекеттік кірістің шектеуге мүмкіндік туғызу;
– Бағалар мен инфляцияның деңгейін тұрақтандыру;
– Ресми және көлеңкелі ... ара ... ... ... Бюджетке төленетін төлемдердің бухгалтерлік есептілікте қысқартылған
түрлерін қалыптастыру
Бюджетке төленетін төлемдерді ... ... ... ... ... ... ... анықталады, сондықтан оның
негізіне елдің территориясында әрекетте ... ... салу ... ... ... ... тиіс. Жалпы салықтық саясаттың келісу процессі
жасалатын салықтың бақылауға сәйкес таңдалған бағыт нарықтық экономиканың
Қазақстандық моделі ... ... ... Банк ... ... олардың қызметі
Коммерциялық банктер бір жағынан, шаруашылық субъектілердің уақытша
бос ... ... ... екінші жағынан, бұл қаражаттар есебінен
кәсіпорындар мен кәсіпорындардың әр ... ... ... ... ... үшін ... бнк ресурстары жинақталады.
" Банк ресурстары " термині " несиелік ресурсы" ... ... ... ... Банк ... тек ... ғана емес, сол сияқты
басқа да ... ... ... ... ... ... ... әкімшіл және әміршіл басқару жүйесі жағдайында
банк ісінің кәсіпорындастырылуына мемлекеттік монополия көрінісі байқалады.
Барлық ... ... және ... ... түрде мемлекеттік
банк мекемелерінде өздерінің ресурстарын міндетті түрде сақтауға тиіс
болды. ... ... мен ... ресурстары іс жүзінде ақысыз
тартылды. Тек кооперативтік кәсіпорындарға ғана жартылай мөлшерде төленді.
Осындай ... ... ... қор ... ... ... ... мемлекеттік қарыз қор халық шаруашылығын несиелеу үшін
банк жүйесі ... ... ... ... ... ... Демек, олар банк ресурстары ... ... ... қорды
орталықтан бөлу сипаты банк ресурстарының құрылымдарына тікелей әсер ... ... да банк ... ... және ... ... Мұндағы меншікті қаражаттарға: жарғылық, резервтік, негізгі
құралдар, аммортизациялық және банк ісін ... ... ал, ... ... бюджет кәсіпорындардың , кәсіпорындарың есеп
айырысу және ағымдық шоттағы қаражаттары және халықтың ... ... ... ... банк ... ... қалыптасып, мемлекеттің
қарыз қоры осы нарықтың бір бөлігін құрады.
Бүгінгі таңдағы банк ресурстары нарығының ... ... бар ... ... Коммерциялық банктердің қызметінің
тұрақтылығы үшін, ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу ... ал ... ... ... ... мен ... ... арасындағы
мерзімі бойынша тепе – теңдіктің сақталуын талап етеді.
Банк ресурстары нарығының пайда болуымен ... ... ... ... ... банктер жаңа қызмет түрлері ретінде ... ... ... және ... ... ... жұмыс
істей бастады. Бұл, банктің ресурстық құрамына тек қана ақшалай қаражаттар
емес, сол ... ... - ... құндылықтар және бағалы қағаздар
кіреді дегенді білдіреді.
Ұлттық (Орталық) ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі сол банктен алған
ресурстардан да құралады.
Демек, коммерциялық банктер ерекше бір ... ... ... ... ... ... ... ақшалай ресурстарды сатып
ала отырып, оны ... ... ... ... және ... сатып
отырады.
Банк ресурстары – бұл банктің пассивтік операциялары ... және ... ... ... бойынша банк өтімділігін
қамтамасыз ету және ... табу ... ... ... ... және тартылған қаражаттарының жиынтығы.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банктік ресурстарының құрылымында
біршама өзгерістер болды. Меншікті ... ... ... банктің акционерлік капиталы, резервтік қоры, сол ... ... ... ... ... жаңа ... Ұлттық Банктен
және басқа да ... ... ... ... басқа банктердің
корреспонденттік щоттағы, депозиттік шоттардағы ... ... ... қаражаттар, лизингтік операцияларды жүзеге асырғаны үшін
алынған тауарлы – материалды құндылықтар жатады.
Коммерциялық банктердің ресурстарының ... ... ... және ... ... қарай бөлінеді.
Банк ресурстарының құрылымына мыналар жатады:
1. Банктің меншік капиталы
2. Банктің заемдық және тартылған қаражаттары.
Банк ... ... ... ... ... ... ... өте төмен болғандықтан барлық ... ... 10 % - ға жуық ... ... ал қалған бөлігі тартылған
қаражаттарының үлесіне тиеді. [ 2; 68 ... ... ... ... ... ... да, ... операциялардың коммерциялық банктер қызметіндегі
рөлі жоғары.
Банк ресурстары ... ... ... ... ... ... дұрыс. Қаржы және несие сөздігінде " ... бұл ... және ... операцияларды жүзеге асыруға
арналған банктің өз ресурсын құру операциялары" – делінеді.
Ал соңғы ... ... ... ...... ... шоттағы немесе активтік – пассивтік ... ... , яғни ... пен ... арту ... ... ... анықтамалар бірін бірі толықтырады десе болады, себебі біріншісі
пассивтік операцияның толық түсінігін бере алмайды. [ 1; 159 б]
Пассивтік ... ... ... ... несиелік ресурстарды
сатып алады.
Пассивтік операциялардың төмендегідей формалары болады:
• Коммерциялық банктердің бағалы қағаздарды ... ... Банк ... капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру;
• Басқа да заңды тұлғалардан несиелер алу;
• Депозиттік операция.
Пассивтік операциялар айналыстағы ... ... ... ... ... ... операцияларды екі формасы негізінде
банктік ресурстардың бірінші ірі тобы, яғни меншікті ... ... ... ірі топ – ... ... тарытлған ресурстар құрылады.
Банктің меншікті қаражаттары қатарына меншікті капиталы мен оған сай
келетін баптар кіреді. Коммерциялық банктердің ... ... ... шамасы, басқа қызметпен айналысатын кәсіпорындар және кәсіпорындарға
қарағанда, өзіндік ерекшеліктерге ие. ... ... ... ... барлық қаражаттарға деген қажеттілігінің 10% - ы ... ... ... және ... ... ... ... ең төменгі
мөлшерде шекарасы болады.
Банктің меншікті қаражаттарының банктің үнемі ... ... ... бар. ... ... ... ... осы меншікті
қаражаттары алғашқы шығындарды, яғни ... ... ... жұмсалатын шығындарды жабады. Себебі, меншікті қаражатсыз банктің
қызметін бастау ... ... Осы ... ... есебінен банкте
қажетті резервтер құрылды. Ең соңында, ... ... ... – бұл ... ... ... басты көзі болып табылады.
Банктің меншікті қаражаттары - банктің экономикалық дербестігін және
қызмет ету ... ... ... әр түрлі қорлар ( капиталдар)
мен бөлінбеген пайда жиынтығы.
Банктердің ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды бөліп қарауға болады:
- меншікті капитал;
- депозиттер;
- банкаралық міндеттемелер.
Бүгінгі күні көптеген банктеріміз үшін міндеттемелер ... ... ... ... Бұл банк ... базасының толығымен
өзгеруіне, әр ресурс түрінің құнындағы өзгерістерге және банктер ... ... ... екінші деңгейлі банктердің міндеттемелеріндегі
сәйкессіздік себептеріне:
- банк аралық ресурстарының ... ... ... ... жасайтын активтердің деңгейінің төмендігі;
- сырттан тартылған депозиттерінің деңгейінің төмендігі;
Қазақстандық банктердің ... ... өте аз. Оның ... ... үкіметі тұсында банктің меншікті капиталының ешқандай рөлі
болмады.
Сондай – ақ, ол уақыттарда ... ... ... ... ... Сондықтан да болар бүгінгі тәуелсіз банктік жүйедегі ... ... ... ... барлық мөлшері әлемдегі бір ірі
банктің капиталынан бірнеше есе ... ... ... ... ... ... бірдей емес, олар әр түрлі
әсер ететін факторлардың оның ... ... ... ... пайдалануына капиталдың бағасын нығайту мақсатына ... ... ... жыл бойына өзгеріп отырады.[ 2; 70 б]
Сонымен, ... ... ... ... ... ... қор ( капитал), резервтік қор, қосымша қорлар, банк ... ... ... ... ... ... ( ... банк пайдасы.
Банктің жарғылық қоры ( капитал) ... ... ... ... түрде құрылуын және оның өмір сүруінің экономикалық ... ... ... төменгі мөлшері Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... капиталы
оның құрылтайшыларының қосқан жарналары немесе пайларының сомасынан тұрады.
Бағалы ... ( ... ... ... құрылған банктің жарғылық
капиталын банктің акционерлік капиталы деп атайды. Акционерлік капитал
көлемі ... ...... ... ... құралады.
" ҚР – ғы банктер және ... ... ... ... ... сәйкес, банктер акционерлік қоғам формасында ... Бұл ... ... ... ашық ... ... ... ашық түрдегі қоғам түріне өтүіне Қазақстан Ұлттық банкінен рұқсат
қағазын алған ... ... бір жыл ... пруденциалдық нормативтерімен
басқадай міндетті нормалармен лимиттерді бұзбай, сол сияқты зиянсыз жұмыс
жасаған жағдайда ғана ... ... қосу ... құрылған банктің жарғылық қоры құрылтайшылық ... ... ... ... пайшыларының жарнасынан құралып,
олар қосқан жарналары көлемінде жауапты болып саналады. Мұндай ... ... ... тек қана пай ... ... ... және пай ... санының өсуі есебінен жүзеге асырылады.
Алайда, акционерлік ... ... ... ... ... үшін
қосымша акцияларын эмиссиялайды, сол сияқты бұрыңғы шығарылған акцияларының
бағасын өсіреді.
Банктің акционерлік капиталына: банктің жай акциялары, ... ... басы ... капитал ( акциялардың курстық бағасының соммасымен
және олардың номиналдық құны арасындағы айырма) және ... ... ... ...... ... ... үлес
қосқандығын куәландыратын және дивиденд алуға және банкті ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ашық типтегі банктің
акциясы қатаң түрде белгіленген ... ... ... ... ... жай ... иеленушілер банктің таза табысынан дивиденд алып
отыруға, оның жойылуы барысында тиісті мүлкіне ие болуға және оның ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Сонымен қатар, банктер сырттан қаражаттар ... ... да ... ... [ 2; 72 ... ... акционерлік капиталының құралкы келесідей кезеңдерден
тұрады:
1. Бағалы қағаздардың проспект эмиссиясын ... және ... ... Бағалы қағаздардың эмиссиялауын тіркеу;
3. Банк эмитенттің бағалы қағаздарын тіркеу;
4. Шығарылатын және ... ... ... ... банктер акцияларды келесідей жағдайларды шығарады:
- банкті акционерлік формада құруда;
- банктік жарғылық қорын ұлғайту үшін қосымша акциялар шығаруда;
- ... ... ... ... ... ... ... қаражатының түріне резервтік қоры жатады. Резервтік
қор – банктің қызметінде пайда болуы ... ... ... ... ... ... – ақ, резервтік қор банктің тұрақты қызмет
етуін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... бір проценттік мөлшерде, айталық, 25% - ті мөлшерінде
құрылатын болса, оның мөлшері жарғылық қормен ... ... ... ... ... ... қордың құрылуының негізгі көзі
банк пайдасы болып табылады. Кейде, банкте ... ... ... қор есебінен банк тің артықшылығы бар акциялар бойынша проценттер
төленеді.
Қосымша қорлар негізгі ... ... ... ... ... және ... ... бағытталатын пайданы бөлу
нәтижесінде құрылады.
Арнайы қорлар болса, ... ... ... ... негізінде,
валюталық қаражаттарды қайта бағалау қоры ұлттық валюта мен ... ... ... ... құрылады. ... ... ... қоры шетел валютасында жарғылық капиталды
қалыптастыру ... ... ... ... бір ... ... банктік операциялар бойынша тәуекелді
төмендету ... ... ... ... ... ... және ... қағаздардың құнсыздануына байланысты құрылған резервтер
жатады.
Бөлінбеген пайда – ... ... ... ... ... ... ... аударғаннан қалған пайданың бөлігін білдіреді.
Банк ісі теориясында банктің меншікті капиталы мен ... ... ... ... ...... ішкі ... процессінде құралатын
барлық пассивтерді: банктің жарғылық қорын, резервтік және басқадай
қорларды, ... ... ... сол ... ... бөлінбеген
пайдасы мен ағымдағы пайдасын қамтиды. [ 2; 73 б]
Банктің меншікті ... – бұл есеп ... ... ... ... Оған банктің капиталы қызметтерін атқара алатын меншікті
қаражаттарының баптары кіреді. ... ... ... ... ... ... ... басты қорлар және банк қызметін қолдау
мақсатында ішкі ... ... ... ... ... қағидаларға
жауап беретін жағдайда ғана жатады:
- тұрақтылық;
- кредитор құқықтарына қатысты субординациялар;
- тұрақты ... ... ... жағдайда.
Сонымен, банктің меншікті капиталы деп – оның ... ... ... ... ... ... ету ... болатын зияндарды жабу үшін құрылған ... және ... ... ... ... ... құрылтайшылық пайда; банктің иелігінде қалатын ағымдағы және ... ... ... әр ... тәуекелдерді жабуға арналған резервтер.
Банктің меншікті капиталы банктің қызметінде ... ... ... ... ... ... ... қызмет;
- айналым қызметі;
- резервтік қызмет;
Банктің меншікті капиталының қорғаныс қызметі, оның ... ... ... ... және ... ... ... Банктің меншікті капиталы қаншалықты жоғары
болса, соғұрлым банк ... ... ... ... ... ... оның акционерлерінен басқа ешкім зиян шекпейді.
Банк капиталының қорғаныс қызметі- банктің салым иелеріне ... ... ... ғана ... сол ... ... ... болмаған жағдайда
зияндарды жабуға қызмет етуін сипаттайды. Сондықтан да, оның азаюы банктің
банкротқа ұшырауына жол ... ...... капиталдың еңбасты қызметін білдіреді.
Банк капиталының оперативтік ... ... ... ... ... маңызға ие болып табылады. Оперативтік қызметі жер,
ғимарат, құрал – ... ... ... ... қаражаттарды
ассигновациялауды, сондай – ақ көзге көоінбейтін ... ... ... ... ... Бұл ... ... көздер әсіресе,
банктің қызметтің басталуы үшін маңызды. Кейіннен бұл ... ... ұзақ ... активтерге және әр түрлі резервтерді құруға
жұмсалынады.
Қаржы және ... ... ... ... ... ... ... капиталы реттегіш қызметті де атқарады. Бұл қызмет
қоғамның мүдделерімен, сол сияқты банк ... ... ... ... ... мен ережелер мен тікелей байланысты болып келеді.
Банк капиталының көрсеткіштерінің ... ... ... ... баға ... оған бақылауды жүзеге асырады.
Банктің меншікті капиталына қатысты ережелер оның ең төменгі мөлшеріне
қойылатын талаптарды, активтерге байланысты шектелуін және ... ... ... алу ... ... ... Ұлттық банкі бекіткен
пруденциялық нормативтерге банктің меншікті капитал ... ... ... ... ... ... және инвестициялық
оперцияларға байланысты шектеу мақсатында капиталды пайдаланады. [2;75б]
Айналым ... Кез ... банк ... ... ... не
болмаса зияндардың орнын жабу үшін құрылмайды. Олардың ... ... ... ... ... табылады. Қаншалықты мұндай қызметтер
тәуекелге байланысты болғандықтан да, банктік капиталда ... ... ... ... болса, соғұрлым банк капиталының басты қызметі
тәуекел дәрежесін есепке алатын активтік ... ... ... да, бұл ... ... ... айналым қызметі деп
аталады. Бұл ... ... ... ... ... капиталын кассалық
ақшалар, несиелік, ғимарат, құрылғыларға және басқадай негізгі қорларға
жұмсай ... ... өз ... зиячндардан қорғайды.
Резервтік активтер. Тәуекелдер тек активтік операцияларға да ... ... ... операциялардан туындайтын тәуекелдерді болғызбау
үшін банктер сырттан тартылатын қаражаттар есебінен міндетті ... ... ... резервтерін құрайды.
Банктердің төлем ресурстарын мүмкін болар тапшылығына ... ... ... резервтер сияқты, активтік операцияларды болатын
тәуекелдердің орнын толытру үшін арнайы меншікті капитал резервін ... ... ... банк ... ... қызметіне жатпайтындықтан
оларды басқа қызметі – резервтік қызмет арқылы ғана қолдап отырады. Банктің
капиталының ... ... ... ... ... ... ... тұрақты қызмет етуін қамтамасыз етеді.
Сонымен банктің меншікті капиталын ұлғайту ... банк ... ... ... ... және пай ... ... арттыру
есебінен; облигациялар шығару жатады. [2; 75 б]
Жоғарыда аталған банк капиталының қызметтері, банктік капиталдың ... ... ... ... ... ... ... капитал
банктің дербестігін және оның қаржылық тұрақтылығына ... бола ... ... ... әр ... тәуекелдердің зардаптарын ретке келтіретін
басты көз болып табылады.
1.4 Банк меншікті капиталының жеткіліктілігі
Банктің меншікті капиталының жеткіліктігі ұзақ ... бойы ... ... затына және банктер мен оны реттеуші ... ... ... келеді.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі ... ... Ал ... ... банктердің банкроттықтан аулақ
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде болуын талап ... ... ... ... ... ... мүмкін, себебі, банкті
жақсы басқарса, ол ... ... ... ... ... алады деген
пікірлер бар.
"Капиталдың жеткіліктілігі" термині банктің жалпы тұрақтылығын және
оның тәуеклге бару дәрежесін көрсетеді. Капиталдың ...... ... ... ... ... ескерілген банк активтеріне
сәйкес болуға тиісті. Сондай – ақ , ... ... өз ... ... ... тыс ... теріс санайды. Өйткені, ол банктің
қызметіне кері әсер етуі ... ... көбі ... ... ... тартуға ынтасыз болып келеді. Сондықтан банк жетекшілері бір
жағынан, қадағалау хәне ... ... ... жағынан, банк капиталы
мен коммерциялық банктердің басқа да қызметіндегі параметрлер ... ... ... ... ... ... банктің меншікті капиталының мөлшерін
мынадай формуламен анықтауға болады:
МК = А-М
мұндағы, МК – ... ... ... – банктің активтерінің жалпы сомасы
М – банктің міндеттемелері [ 2; 76 б]
Банктің ресурстарындағы меншікті капиталдың өте ... ... да ... ... ... ол банктің салым иелері алдындағы жауап беру
мөлшерінем сәйкес келмейтіндігін сипаттайды.
Банк меншікті капиталын ұлғайтуға ... ... ... ескеру қажет:
- банктердің дивиденттері өнеркәсіптік кәсіпорын активтеріне қарағанда,
пайыз мөлшермесінің өзгеруіне, қарыз алушының ... ... ... ... нарықтық құндары өзгеріп отырады;
- банк көбіне тұрақсыз қысқа ... ... ... ... ... көбі талап етуге байланысты қайтарылып алынуы
мүмкін.
Сондықтан, кез ... ... ... ... ... ... сыртқа ағылуына себеп болуға ... банк ... ... ... ... ... 20%
шамасында болса, ал қазіргі оның ... 12%-ды ( ... ... ... ... Бұл дегеніміз банк жүйесіндегі төлем
қабілетсіздік тәуекелдің уақыт өте келе арта ... ... банк ... ... ... ... әлі де болса өз
деңгейінде еместігін ескерсек, онда болашақта оның орнынжабатын ... ... ... ... [12; ... банк ... жиынтық деңгейінің жеткіліктігі банк
жүйесін ... ... ... ... жатады.
Банктердегі немесе жалпы банктік жүйедегі капитал ... ... ... ... жоғарыда қарастырылған қызметтердің орындалуы ... ... мен ... ... ... үшін ... жеткілікті
мөлшерде болуы қажет. Қажетті капиталдың сомасы ... ... ... ... тиіс. Мысалы, егер банктің берген ссудаларының тәуекел
дәрежесі өте ... ... онда ... көп ... қорлар құруға тура
келеді. Қажетті меншікті ... ... ... ... банк ... ... тұрады: тәуекелдің артуына байланысты өз капитал
мөлшерін ұлғайту қажет пе ... ... ... ... ... келетін
активтерге өз қаражаттарын орналастырған тиімді ме? Осындай жағдайда банк
капиталы, оның ... ... ... ... ... саясатқа
және банктің басынан кешетін тәуекелдерге тәуелді ме, жоқ па? – ... ... ... ... ... кейбір банктеріміз капитал
жеткілігін сақтап, тәуекелдің ... алу ... ... ... ... берген несиелердің сапасына тікелей байланысты
десек, онда несие көлемін шектеу банк ... ... ... банк ... ... ... ... әкелетінін білеміз.
Ендеше, бұгінгі банктеріміздің меншікті капиталын ұлғайту көзі ретінде тек
қана акцияларды шығару ... ... Бір айта ... кейбір ірі
банктеріміз өздерінінң акцияларын депозитарлық қолхат арқылы шетел нарығына
орналастырып отырғаны да ... ... Бұл ... ... ... ... Республикасының Қаржылық қадағалау агенттігі тарапынан күмән
туғызуы мүмкін. Себебі, мұндай жағдай отандық банк ... ... ... ... келісіміне сәйкес, банктің капиталы екіге бөлінеді:
1. I деңгейлі капитал;
2. II ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы пруденциялық
нормативтер. 2002 жылы 3 ... ... банк ... ... ... " Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық
нормативтер туралы" ... ... ... ... жатады:
1) жарғылық қордың ең төменгі мөлшері;
2) меншікті қаражаттардың жеткілікті коэфиценті;
3) бір қарыз алушыға келетін ... ең ... ... ... коэфиценті;
5) ашық валюталық позиция лимиті;
6) негізгі қорларға және басқа қаржылай емес активтерге жұмсалынған банк
инвестициясының ең жоғары мөлшерінің ... ... ... ... ... ... бастапқы екеуі.
1. Банктің жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері
Банктік жарғылық капиталының ең төменгі мөлшерін Ұлттық банк ... ... ... – ақ ондай ... алу кез ... ... мен орындауға міндетті басқа да нормалар және лимиттерді
бұзбаған жағдайда ғана сатып ала ... .[ 2; ... ... жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшері 2 млрд теңгеден
1,5 млрд теңгеге азайды.
2. Меншікті ... ... ... ... ( К) – бұл I деңгейлі капитал мен II деңгейлі капитал
( I деңгейлі ... ... ... ... ... ... арқылы есептеледі.
Банк инвестициясы – акцияның ( жарғылық капиталда қатысу үлесі) және
еншілес кәсіпорындардың, ... –ақ ... ... ... ... ... сомасы.
Кәсіпорындардың субординирленген қарызына жұмсалымдар мынадай
шарттардың біріне сәйкес келуі тиіс:
- ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандартқа сәйкес жасалуы және аудиторлық қорытындымен расталуы тиіс;
- жоғарыда аталған заңды ... ... ... қор ... ... " А" категориясына енуге тиіс;
- жоғарыда аталған заңды тұлғалардың қарыз рейтингі Standard & Poors
және ... ... ... ... " А" рейтингінен
төмен болмауға тиіс.
Бірінші деңгейлі капитал ( К1) мыналардан құралады:
- төленген жарғылық капитал;
- қосымша капитал;
- ... ... ... таза ... ( өткен жылдардағы таза табыс
есебінен құрылған қорлар , резервтер); шегерілген (-):
- материалдық емес ... ( ... ... есебіне Халықаралық
стандартына сәйкес банктің негізгі ... ... ... ... ... ;
- өткен жылдардағы зиян;
- ағымдық ... ... ... ... табыстардан артық
сомасы.
Екінші деңгейлі капитал мыналардан ... ... ... ... ... ... шығыстардың артық сомасы;
- бағалы қағаздар мен негізгі құралдарды қайта бағалау мөлшері;
- тәуекелді ... алып ... ... ... 1,25% - ... ... ... резервтер ( провизиялар) мөлшері;
- бірінші деңгейлі капитал сомасының 50% - нан аспайтын сомадағы
банктің ... ... ... ... – бұл ... ... ... келетін,
банктің қамтамасыз етілмеген міндеттемесі:
1) депозит немесе міндеттеме болып табылмауға тиіс;
2) банктің немесе онымен ... ... ... ... ... ретінде қамтамасыз етілмеуге тиіс;
3) алдын ала ( толық немесе жартылай) өтелмеуге тиіс;
4) банктің таратылуы ... ... ... ... тиіс ... арасында қалған мүлікті бөлу алдында) [ 2;84 б]
Банктің субординарлық ...... ... мерзімі 5 жылдан
жоғары болып келетін, меншікті капиталға жататын субординарлық қарыз.
Облигация субординарлық қарызға және ... ... ... ... ... қарызы меншіктегі капитал ретінде есепке алынады
және 5 жыл ішінде мынадай мөлшерде қалып, қалғаны қайтарылады:
1 – ші жылы – ... ... 80% ... – ші жылы – ... ... 60% ... – ші жылы - ... қарыздың 40 % сомасы;
4 – ші жылы – субординарлық қарыздың 20 % сомасы;
5 – ші жылы – ... ... 0 % ... ... ( меншікті капиьалдың) жеткілікті төмендегідей
екі коэфиценттің көмегімен ... ... ... капиталының барлық активтер сомасына қатынасы
– 0,06 – дан кем болмауға тиіс.
К1 - ИК
к1 = ― ...... ... ... ... – банктің акцияға жұмсаған инвестициялары және ... да ... ... ...... жиынтық балансына сәйкес барлық активтерінің сомасы.
Банктің меншік капиталының тәуекел ... ... ... ... 0,12 – ден кем ... ... ٭
к2 = ― ... - ... - ... ... ...... дәрежесіне қарай топтасқан активтер және баланстан ... ... ... ... ... өлшенген активтерді
есепке алу барысында кастодиандық келісім – шарт ... ... ... ... ... – арнайы резервтер ( күмәнді және үмітсіз активтер бойынша құрылған
провизиялар) қосылған меншікті ... ... ... ... ... ( ... ... дәрежесіне қарай топтасқан активтер
сомасының 1,25,% асатын сомасында) . [ 2; 122 ... ... ... ... ... ... ... жалпы сомасында тартылған қаражаттар үлесі 80
% - ға жуығын құрайды.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай – ақ ескі ... үшін ... ... ... бос ақшалай қаражаттарды тарту
тәсілдерінің ... ... ... қаражаттар құрылымын толығымен
өзгертті десе де болады.
Әлемдік банктік тәжірибеде барлық сырттан тартылатын ... ... ... ... екі ... бөледі:
Ι топ – депозиттер;
ΙΙ топ – депозиттік емес сырттан тартылған қаражаттар.
Сырттан тартылған қаражаттар ішінде ең көп ... ... ... банк үшін ... – бір ... ресурс көзі болып табылады.
Депозит – бұл клиенттердің ( жеке және ... ... ) ... бір ... ... және ... ... алатын қаражаттарын
білдіреді.
Депозиттік емес ... ... ... – бұл ... ... ... өз ... қаражаттарын сату жолымен тарататын қаражаттары
болып табылады.
Депозиттік емес банктік ... ... мен ... өзара
ажыратылады. Біріншіден, олар персоналдық емес, яғни банктің ... ... ... ... ... қаражаттарды тарту
инициативасы банктің өзінен туындайды.
Депозиттік емес ... ... ... ірі ... айналысады. Өйткені, депозиттік емес қаражаттар ірі ... ... да, ... көтерме сауда операциялар сипатына жатқызуға
болады. [ 2; 80 б]
Қазіргі банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және ... ... ... әр ... ... Бұл ... бәсекелестік нарықта банк қызметтеріне деген клиенттер ... ... және ... ... мен уақытша бос
қаражаттарын банктік шоттарға тартуға ұмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді келесідей топтарға ... ... ... ... ... мерзімді депозиттер;
- жинақ салымдары;
- бағалы қағаздар.
Сондай – ақ, басқадай белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
- мерзімдеріне қарай;
- ... ... ... ... ... салу және ... алу ... қарай;
- процент төлеу тәсіліне қарай;
- банктің активтік операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қарай;
- басқадай.
Салым иелерінің категорияларына байланысты депозиттік ... ... ... жеке ... шоттарына;
- кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардың шоттарына;
- жергілікті билік кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... ... етуіне дейінгі депозиттер – бұл салым иелерінің бірінші ... ... әр ... ... арқылы нақты ақшаларын алатын әр түрлі
шоттардағы қаражаттарды білдіреді
Отандық банктік тәжірибеде, талап етуіне дейінгі депозиттерге:
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың әр ... ... ... есеп – ... және ... ... ... әр түрлі мақсатқа тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп айырысудағы ... ... ... ... және ... ... басқа банктердің корреспонденттік шоттарындағы қаражат қалдықтары.
Талап етуге дейінгі депозиттік ... ... бір ... ... үшін ... өтімділігіне байланысты сипатталады. Талап
етуге дейінгі депозиттік шоттарға ... ... және ... жүзеге асырылуы барысында ғана түседі және алынады.
Ал ... ... – бұл шот ... ... ... төленбейді немесе
өте төменгі мөлшерде ғана төленеді. Міне осыдан келіп талап ... ... ... ... ... ақша салу және оны алу кез ... уақыттарда, ешқандай да шектеусіз
жүзеге асырылады;
- шот иесі ... бұл ... ... ... ... түрінде немесе
комиссиондық ақы алып отырады;
- банктер талап етуге дейінгі шоттарда ақшалай қаражаттарды ... өте ... ... ... ... ... төлемеуі де
мүмкін;
- талап етуге дейінгі депозиттер бойынша, банк Қазақстан ... ... ... ... ... ... аударымдар
жасайды.
Әлемдік банктік тәжірибеде, қарапайым талап етуге дейінгі ... ... ... шоттар түріндегі Нау – шотты және ... ... ... АҚШ ... ... ... – шоттар – бұл процент төленетін, чектік депозиттер ... ...... ... ... тән ерекшеліктері болады:
- бұл шот түрі бойынша процент ... бұл шот жеке ... ... ... ... ... салым иелерінен бұл шотта ең төменгі қаражат болуын талап етілмейді.
Куәландырылған чектер шоттары – бұл ... ... ... ... банктердегі талап етуіне дейінгі ... ... ... [ 2; 82 б]
Куәландырған чектер – бұл банктің, шотта ... ... ... ... білдіреді.
Отандық банктік тәжірибеде мұндай чектерді есеп – айырысу чектері
деген атпен КСРО кезінде кеңінен ... ... ... ... күні ... ... өздерінің бірқатар кемшіліктеріне байланысты алынып
тасталынған.
Мерзімді депозиттер және ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Мерзімді депозиттер – бұл банктердегі белгілі бір ... ... ... ... ... ... уақытша бос қаражаттары
болып табылады.
Депозиттің бұл түрін алдын – ала ... ... ... уақыты
жеткен кезде ғана салым иесі ала алады. Мерзімді депозиттерді чектер арқылы
алуға болмайды. Мерзімді депозиттерді басқа ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
- меншікті – мерзімді днпозиттер;
- алдын – ала алуын ескертілген мерзімді ...... ... ... мерзіміне қарай жіктеледі:
- 30 күнге дейінгі;
- 30 – 90 күнге дейінгі;
- 90 – 180 ... ... 180 – ... 360 күнге дейінгі;
- 360 күннен жоғары. [ 2; 85 б]
Мерзімді салымдар бойынша, салым иесінен алдын ала ... ... ... ... ... талап етеді. Өтініш беру уақыты алдын – ала
келісіледі және ... ... ... ... ... белгіленеді. Алдын –
ала алуын хабарлау туралы мерзімі 7 күннен жоғары болып келеді.
Демек, мерзімді салым ( ...... бір ... бар және ... ... сол ... алдын –ала алуға шек ... ... иесі ... ... ... алған жағдайда банк айып – пұл
ретінде оған төленетін процентті төлемей қалуға толық құқылы.
Мерзімді салымдар мен ... ... ... ... есеп – ... үшін ... және мұндай шоттарға ешқандай да
есеп – айырысу құжаттары толтырылмайды;
- шоттағы қаражат баяу айналады;
- ... ... ... ... ... ең ... ... Қазақстан Ұлттық банкі
тарапынан реттеліп отырады;
- алдын – ала ақшаны алу ... ... ... хабардар етуі талап
етіледі;
- бұл шоттағы қаражаттар бойынша ең ... ... ... ... ... ... ... Бұл салымдардың түрі
бойынша, мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде процент төленеді
Жинақ ... ... ... ... ... салымдарының келесідей ерекшеліктері болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзімді болмайды;
- шоттағы қаражатты алдын – ала алу ... ... да ... ... ... шотқа саларда немесе шоттан аларда міндетті түрде ақшадай
қаражаттар ... ... ... кітапшасының болуы талап
етіледі.
Отандық банктік тәжірибеде жинақ шоттары тек жеке ... ... ... ... ... мерзіміне және мазмұнына қарай
келесідей түрлерге бөлінеді:
- мерзімді жинақ салымдары;
- қосымша жарна қосатын мерзімді ... ... ұтыс ... ақшалай – заттай ұтыс салымдары;
- мақсатты және ағымдық салымдар;
- алдын – ала ... ... ... ... ... ... салымдарға: тұрақты мерзімі белгіленетін және сол
мерзім өткенше ... ... емес ... ... ... жинақ
салымдарына басқа жинақ салымдарға қарағанда ... ... ... ... қосатын салымдар – бұл шоттағы қаражатқа алдын – ... уәде ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл шотта жинақталатын соманы белгілі бір күнде ... ... ... ... ... және ... толық төленеді.
Ағымдық жинақ салымдарға негізінен жалақы, зейнетақы, ... ... үшін ... және ... ... ... ... бойынша өте төменгі процент төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір ... ... ... сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары – бұл салым иесіне белгіленген
мерзім өткеннен соң ... ... және оған ... ... ... ... және оның ... ақшалай қаражаттарының барлығын
куәландыратын банк – эмитенттің жазбаша ... ... ... және ... ... оны ... тәсіліне қарай екі
түрлі болып келеді:
1. Атаулы сертификаттар;
2. Мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым ... ... ... Ал ... ... ... иесінің аты – жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім иеленсе, сол қаражаттың иесі ... ... және ... ... ... сатылған тауарлар және
көрсетілген қызметтер үшін төлеуге болатын төлем құралы ... есеп ... ... ... ... Депозиттік сертификаттар көбіне ірі сомада
шығарылатындықтан да, оларды ... ... ... ... [ 2; 89 ... ... ... сертификаттардың келесідей екі түрі
белгілі:
1. аударылатын;
2. аударылмайтын;
Аударылмайтын депозиттік ... ... ... ... ... ... соң ... ұсынылады.
Аударылатын депозиттік сертификаттар басқа бір тұлғаларға ... ... алу – сату ... ... ... жеке ... ... шығарылады. Жинақ
сертификаттарының мерзімі 1 жылдан 3 жылға дейінгі мерзім аралығын құрайды.
Жинақ сертификаттары тек жеке тұлғаларға ғана ... ... және ... сертификаттары мерзімнен бұрын төлеуге
ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайды, банк ... ... ... ... мөлшерде процент төлейді. Коммерциялық банктер үщін бұл сертификат
ресурсты жинақтау тиімділігімен, яғни ірі ... ... бір ... ... ... ... ... қағаздар келесідей түрлерге
бөлінеді:
- кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардағы банктердің ... ... ... сақталуға берілген және судағы қамтамасыз етілген акциялар мен
облигациялар;
- шетелдік валюталармен ... ... ... ... ... ... ... тартудың жаңа бір формасына банктің вексельдерін
жатқызуға болады. Банктер тек қарапайым вексельдерді ғана шығарады. Банк
вексельдерін шығарудағы ... ... ... ... ... қызметтер үшін есеп – ... ... ... ссуда алу барысында кепіл ретінде жүреді; үшіншіден, вексельді
жеке және заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... бойынша вексельдер бойынша
дисконт мөлшері жоғары; алтыншыдан, вексельдердің заңды немесе жеке тұлғаға
өту барысында шектеулік болмайды; жетіншіден, ... ... әр ... [ 2; 91 ... орай, отандық банктік тәжірибеде вексель айналысы дами
алмауда. Оған әсер ... ... ... инфляция және төлемсіздік
дағдарысын айтуға ... ... ... ... ... ... де ... несие – бұл коммерциялық банктердің бір – біріне беретін
несиелерін білдіреді.
Банкаралық ресурс бұл басқа ресурстармен ... өте ... ... ... ... бір ... ... банктің коммерциялық банктерге
қысқа мерзімді ... ... ... мақсатында беріліп отырған
несиелерін жатқызуға болады.
Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... және овердрафт несиелері жатады.
Овернайт несиесін Ұлттық банк коммерциялық ... бір түн ... ... Бұл ... ... екеуі де қысқа мерзімдік сипатқа ие.
Ұлттық банк екінші деңгейлі банктерге бүгінгі күні орта және ұзақ ... ... ... ... ... активтік операцияларын
қаржыландырудың басты көзі ретінде пайдаланылатын сырттан ... ... ... банктердің депозиттік саясатты
белсенді түрде жүргізе отырып, ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысында коммерциялық
банктер баланс өтімділігін сақтай ... ... ... ... ... ресурстардың қаржыландыратын активтік операциялардың
мерзімдері мен сомасына сәйкес ... ... ... банк ... ұдғайтуға немесе болашақта пайда
алу үшін жұмыс жасауға тиіс;
- депозиттік ... ... ... ... ... ... салымдардың көбірек тартылуына көңіл бөлу;
- ... ( ... ... санын өсіру мақсатында,
депозиттік операциялар түрлерін ұлғайтып, ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде банктік ресурстардың қатарын толықтыруда
маңызы бар, депозиттік емес ... ... ... да ... ... Мұндай қаражаттарды тартудың көп тараған формаларына:
- банкаралық нарықтан заемдар алу;
- бағалы ... сата ... ... ... ... алу туралы келісім
жасау ( репо операциясы);
- вексельдерді есепке алу және Орталық банктен ссуда алу;
- банк акцептерін ... ... ... ... ... ... ... заемдар алу;
- капиталдық ноталар және облигациялар шығару.
Бұл операцияларды ұйымдастырудың басты мақсаты банктің ... ... ... ... ... заемдар алу АҚШ банктік тәжірибесінде ... АҚШ – та бұл ... ... ... ... деп ... ... – коммерциялық банктердің Федералды резервтік банктердегі резервтік
шоттардағы сақталатын ... ... ... Егер де ... шоттарда коммерциялық банктердің уақытша бос қаражаттары ... ... ... ... ... ... пайда табу мақсатында беріп
отырады.
Бағалы қағаздарды қайта сатып алу негізінде сату келісімі ( ... ... ... ... етілетін қысқа мерзімді заемның түрін
білдіреді. Мұндағы қарыз алушының міндеттемесі, яғни оның келісілген күн
және алдын ала ... ... ... ... бағалы қағазын қайта
сатып алуды көздейді.
Орталық банктерде вексельдерді ... алу және ... алу – бұл ... ... ... ... коммерциялық банктердің Орталық
банкке өздерінің вексельдерін залогқа бере ... ... ... тәсілін
түсіндіреді.
Банктік акцепт – бұл экспортёр немесе импортердің банкке акцептеуге
берген ... ... ... ... ... болып табылады. Банктік
акцептер сыртқы сауда мәмілелерін қаржыландыру үшін пайдаланылады. [ 2; 92
б]
Еуродолларлар нарығындағы ... – бұл ... ... ... жоқ ірі ... ... сырттан ресурс тартудың қолайлы
тәсілі болып табылады. Еуродолларлар – бұл АҚШ ... ... АҚШ – тан ... ... ... ... салымдарды
білдіреді. Еуродоллардың бас нарығы Лондонда орналасқан. ... ... ... ... мен ... ... ... ұлғайтуға
мақсатында капиталдық ноталарды және облигацияларды шығара алады. Ноталар
мен облигацияларды көбіне ірі коммерциялық банктер ғана ... ... ... ... ... бір ... банк ... екінші
жағынан – оның ресурстарын ұлғайтуға мүмкіндік береді.[ 2; 92 б].
Тартылған қаражаттар қатарына жататындар – аудармалы депозиттер. ... ... ... ... ... кең ... ... халқымыздыңң арасында ... ... ... ... ... ... пассивтерін басқару
1. Коммерциялық банктердің пассивтерін басқару негіздері
Әкімшіл - әміршіл шаруашылық жүйесі тұсында пассивтерді ... ... орын ... ... ... мен кәсіпорындар өз
ресурстарын мемлекеттік банкте, ал халық өз қаражаттарын жинақ ... ... ... міндетті болады. Нәтижесінде, жалпы мемлекеттік
ссудалық қор құрылып, оның қаражаты ... банк ... ... ... және ... кәсіпорындарға жоғарыдан төмен қарай бөлінеді.
Қайта құру нәтижесінде ... екі ... ... жүйе банк ... өзгертті.
Жалпы мемлекеттік ссудалық қор орнына несиелік ресурстар нарығы келді.
Банктер бұл ... ... ... ... сатып алады.
Банктердің пессивтік операциялары сырттан қаражат тарту ... ... Жаңа ... ... ... ... қызметі де
өзгеруде.
Пассивтік операцияларды басқару - бұл жекелеген банктердің және ... ... ... ... ... мақсатында нарықта несиелік
ресурстарды жұмылдыруға және ... ... ... ... ... білдіреді. [18;85б.]
Пассивті басқару екі деңгейде жүзеге асырылады:
1. ... ... ... ... ... басқару;
Макродеңгейде пассивті басқаратын Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі ... ... ... банктердің өзінде бар ресурстан артық
несие бера алмайтыны жайлы ортақ ... бар. ... ... ... ... ұғым ... Бос ... банктің потенциалды мүмкіндігін
көрсетеді. Бос резервтің шамасын келесідей ... ... ... = К + СҚ + ҰБН - ОРА - А + БН
мұндағы: БР - бос резрвтер; К - банк ... СҚ - ... ... ҰБН – ... ... Банктен алған несиесі; ОРА ... ... ... аударымдары; А - активке жұмсалған
ресурстар; БН - ... ... ... бос ... ... Коммерциялық банктер
жүйесінің бос резрвтері құрылады. Мұндай жағдайда формула қелесідей түрде
болады:
БР = ЖК + ЖСҚ + ҰБН - ОРА – ... ЖК – ... ... ... капиталы; ЖСҚ –жиынтық
сырттан тартылған банк ресурстары; ҰБН – Банктің Ұлттық Банктен алған
несиесі; ОРА - ... ... ... ... А - активке
жұмсалған ресурстар.
Банкаралық несие бұл формаларға кірмейді, өйткені онда ... ... ... бос ... ... бөлу ... Банк коммерциялық банктердің пассивін, банктердің ... әр ... ... әсер ету ... ... асырылады.
Ұлттық Банк коммерциялық банктердің пассивін басқаруда екі құрамды
қолданады.
Бірінші құрамдар тобына Ұлттық Банктің ақшалай ... ... Банк бұл ... ақша ... үш ... ... ... :
1. Несиелік ресурстар нарығы
2. Бағалы қағаздар нарығы
3. Валюталық нарық жатады.
Ұлттық Банк ... ... ... ...... азайту барысында несиелік рестрикция саясатын қолдануы мүмкін.
Бағалы қағаздар нарығындағы операцияларда, нарық қатынастары дамыған
елдерде ... ... ... ... ... ... және олардың клиенттеріне бағалы қағаздарды Ұлттық Банк сата
отырып, ... жаңа ... ... ... ... ... ал ... қағаздарды сатып алу ... ... бос ... ... ... ... шоттарындағы қаражатының көбеюіне мүмкіндік жасайды.
Сонымен қатар, Ұлттық Банк тарапынан коммерциялық банктердің пассивін
басқаруда әр түрлі нормативтер қолданылады. ... ... ... ... және ... ... ... [21; 45б]
Міндетті резервтер нормасы, бұл коммерциялық ... ... ... ... 6 % ... ... өтімділігі нормативті пассивтік операцияларды басқарудың ... ... ... ... Ол келесідей коэффициент түрінде анықталады:
Өтімді активтер
К=--------------------------------------;
Банк міндеттемелері
мұндағы, өтімді активтерге ... ... ... шоттардағы
қаражаттар, бағалы металлдар, Үкіметтің бағалы қағазына ... ... ... сұранымды салымдар бойынша міндеттемелер жатады.
Бұл коәффициенттің мәні:
- біріккен банктер базасында коммерциялық банктер бойынша БМ > ... ... ... ... ... БМ > ... банк пассивтерін басқарудың микродеңгейіндегі басқару,
көп мөлшерде пайда табу және банк өтімділігін қолдау үшін ... ... ... пассивтердің 90%-дан ... ... ... ... құралады. Депозиттік операцияларды жүзеге
асыруда, коммерциялық банктер келесідей ... ... ... ... ... пайда алуына ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі субъектілері және депозиттердің әртүрлі формаларының
болуымен санасу қажет;
- депозиттік операцияларды жүзеге асыру барысында ... ... ... мен ... ... ... мен мерзімінің
арасындағы өзара байланыс қамтамасыз етілуі;
- депозиттік ... ... ... ... көңіл бөлу, себебі олар белгілі бір дәрежеде банк айналысының
өтімділігін қолдауды қамтамасыз етеді.[13; 23б]
Қазақстандық ... ... ... талап етілетін
депозиттердің үлесі тартылған ... ... өте ... ... Бұл өте арзан ресурс болғанымен банктерде оларды ұзақ мерзімге
орналастыруға байланысты ... ... ... ... оларды ұзақ мерзімді активтерге айналдыруда депозиттік базаны
сандық талдау әдісі ... ... ... ... ... есептелінеді:
1. Талданатын мерзім ішінде ресурстық базаның өсімін ... ... ... депозиттердің) шоғырлану деңгейі.
2. Орташа сақталу мерзімі. Талап етілетін депозиттерде сақталатын
қаражаттардың орта күнінің санын көрсететін ... ... ... ... деңгейлі банктерінің пассивтерін
талдау
Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктердің ... және ... ... ... күні отандық банктердің жиынтық активтері ... ... ... ... жеткілікті мөлшерде қалып отырғандыгын 1-
кестеден көруге болады.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... |2006ж |2007ж |2008ж |
|I ... ... |229,1 |368,4 |503,3 ... деңгейлі капитал |128,4 |218,7 |365,7 ... ... ... |346,8 |587,2 |770,0 ... көзі: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені.
2-ші кестеден ... ... ... ... ... ... онша ... өспеген. 2008 жылдын 1 шілде айына ... 770,0 ... ... ... 6 млрд АҚШ долларынан асады. ... ... ... ... бір ірі ... ... ... пара-пар болып келеді. Ендеше, біздің отандық банктеріміздің
капиталдану мәселесін дұрыс жолға қою қажеттілігі туындайды. Олай ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынына мүше
болса, банктеріміз мұндай капитал ... ... ірі ... ... түсе алмайтындығы белгілі.
2006 жылдан бастап, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің және
Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есептік ... ... ... банктердің меншікті капиталының жеткіліктігі ... ... ... және оны 3-кестеден көруге болады. [2; 198б.]
Кесте 3.
Екінші деңгейлі ... ... ... ... теңге
|Көрсеткіштер |2006ж |2007ж |2008ж |
|I ... ... ... ... ... | | | ... (к1) |0,08 |0,08 |0,09 ... ... ... ... қарай | | | ... ... және ... тыс |0,16 |0,15 |0,51 ... қатынасы (к2) | | | ... ... ... ... ... ... статистикалық
бюллетені.
Сурет 1. Екінші деңгейлі банктердің меншікті капитал жеткіліктілігінің
динамикасы.
2006 – 2008 ... ... ... меншікті капитал
жеткіліктілігі коэфициентінің нормативтерге сай орындалуы толық сақталған.
Бірақ, банк активтерінің жоғары қарқынмен өсуі банк ... үшін ... ... ... ... ... [3; 89б.].
Суреттен көріп отырғанымыздай, соңғы 3 ... I ... ... ... сомасына қатынасы мен ... ... ... қарай топтасқан активтерге және баланстан тыс міндеттемелерге
қатынасының мөлшері қарқынды өскен. Оның ... ... ... кәсіпорындардың және халықтың табыстары артып, нәтижесінде банк
ресурстарының ұлғаюына әкелді.
Банк ресурстарының өсуі банк ... ... ... табысты
активтерінің артуына септігін тигізді. Сөйтіп, банктердің активтері артқан
сайын, пруденциалдық нормативке сәйкес жеткілікті мөлшерді ... ... ... ... және ол өз ... ... капиталдың өсуіне
өзіндік ықпал етеді.
Қазіргі кезде банктеріміз өздерінің капиталдарын жеткілікті мөлшерде
ұстап отырғаны жасырын емес. Қор ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қаржылық Қадағалау тарапынан
банк капиталын арттыруға талап қойылған. Бірақ та оны ... ... ... пайда десек, ол жеткіліксіздік танытуда. Субординирленген ... ... ... ... ... ... ... болуға
тиістігін көздейтін шектеу тағы да бар.[18: 26б.]
Осындай жағдайларға ... ... ... ... сақтап, тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелеу көлемін
шектеуде. Банк табысы ... ... ... ... ... ... ... көлемін шектеу банк табыстылығын шектеуге, соның нәтижесінде
банк ... ... ... ... ... ... Ендеше
бүгінгі банктеріміздің қолхат арқылы шетел нарығына орналастырып отырғаны
да жасырын ... Бұл ... ... ... ... ... Қаржылық Қадағалау Агенттігігің тарапынан ... ... ... мұндай жағдай отандық банк акциялары ... ... ... экономикаға қызмет етуін қамтамасыз ететін ресурстарға
банктің тартылған қаржаттары жатады. Банктің тартылған қаражаттары да ... ... ... Бұл ... ... ... ... ішінде
депозиттердің өсуі байқалады.
Депозиттердің ішінде халықтың салымдарының өсуіне себеп болған 1999
жылдан бастап, қызмет ететін жеке түлғалардың ... ... ... ... ... жетілдірілуі. Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің 2004 жылдан бастап, барлық ... ... ... ... ... ... ... қатысуға міндеттеді.
Сонымен қатар, соңғы өзгерістер мен толықтыруларға байланысты Қор
тарапынан ... ... ең ... сомасы 700 мың теңге дейін
көтерілді.[12;165б.]
Банктің тартылған қаражаттары 2001 жылдан бастап алғанда бүгінгі күнге
дейін 12 есе ... 2008 ... ... ... 6 962,4 млрд теңгені құраған
(4-кесте).
Кесте 4.
Екінші деңгейлі банктердің тартылған қаражаттарының динамикасы
млрд. ... |2006ж |2007ж |2008ж ... ... |2 523,0 |3121,4 ... ... |4413,2 |6073,4 |6 962,4 ... міндеттемелердегі | | | ... %. |36,4 |41,5 |44,8 ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені
Жалпы бүгінгі күні халықтың отандық банктерге деген сенімі ... ... ... ... емес ... ... тұлғалардың депозиттері де өсуде (5-кесте).
Кесте 5.
Екінші деңгейлі банктердің тартылған қаражаттарының құрылымы
млрд. теңге
|Көрсеткіштер |2006ж |2007ж |2008 ж ... ... ... | |2 523,0 |3121,4 ... ... |4 607,8 | | ... ... |1159,8 |1 926,2 |2 372,0 ... млрд. теңге | | | ... %. |72,1 |76,3 |75,9 ... ... салымдары, |448,0 |596,8 |794,4 ... ... | | | ... %. |27,9 |23,7 |24,1 ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені
Тартылған қаржаттардың ... ... ... ... олардың өтімді қаражаттарының өсуі себеп болуда.
Көптеген облыстар бойынша депозиттік ресурстардың құрылымын зерттеген
кезде депозиттердің 74,2% ... жеке ... ... келген (қосымша
1 қараңыз).
5-ші кестеден көріп отырғанымыздай 2007 ... 1 ... ... ... қалалары бойынша жан басына шаққандағы ... ... ... ... және 245,5 мыңы ... ... бұл ... Алматы және
Оңтүстік Қазақстан облыстары бойынша 4,3 және 6,5 мың теңгені құраған.
Қазақстандық банктер әлі де ... ... ... ... ... ... тарту, облигацияларын шығару және
активтерін секьюритизациялау арқылы ресурс тартуға ... ... ... ... банктердің ұзақ мерзімді қарыздар тартуға мүмкіндік
жасаумен қатар, банк міндеттемелері мен активтері арасындағы уақыт бойынша
алшақтықты ... ... ... ... ресурстық базасы
диверсификациялана түсуде. Яғни, оның ... ... ... ... ... халықаралық қаржы кәсіпорындарының несиелерімен, шетелдік
банктердің ... ... ... ... қағаздар және
субординирленген ... ... ... ... ... аз. Себебі, ондағы қаржы құралы РЕПО мәмілесі ғана жасалады ... ... ... өте ... ... қалуда. [18; 56б.]
Банк секторының осындай қарқынмен өсуі, оның ұлттық экономиканың
дамуындағы рөлінің ... ... ... ... бірнеше жылдар бұрын
банк активтері ЖІӨ-нің төрттен бірін кұраса, бүгінгі күні ... ... 60
% -дан асып отыр ... 6.
Қазақстан экономикасындағы банк секторының рөлін сипаттайтын банк
көрсеткіштерінің динамикасы
млрд. теңге
| Көрсеткіштер |2006ж |2007 |2008 ... ... ... |48,5 |61,9 |63,1 ... портфелдің ЖІӨ-ге |32,7 |41,9 |4,4 ... | | | ... ... ... |6,3 |8,0 |8,8 ... | | | ... ... |29,0 |34,6 |35,8 ... ... | | | ... ... www.afn.kz электрондық сайты.
Депозиттік нарықтың тұрақты дамуына әр түрлі факторлар, соның ішінде
халық табыстарының өсуі, теңгенің АҚШ долларына ... ... ... ... кепілдендіру жүйесінің қызмет етуі және ... ... ... өсуі ықпал етуде.
Сонымен қатар, тұрақты депозиттік нарықтың қалыптасуына Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкінің 1999 жылы 5 ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдарын (депозиттерін) міндетті
түрде ... ... ... ... негізінде құрылған “Жеке
тұлғалардың салымдарын кепілдендіру (сақтандыру) Қазақстан қоры” ... ... ... десе болады. Ендеше осы қорға қысқаша тоқталайық. [6;
126.]
Қордың жарғылық капиталы 1 млрд. теңге. Қордың ... ... ... ... Қордың банктік шоты Ұлттық Банкте ... ... ... ... ... ... ... Қор активінің 80 %-нан кем емес ... ... ... ... Банктегі салымға (депозиттерді).
Бұл Қордың мақсаты – “Қазақстан ... ... ... жеке ... ... ... ... ету.
Ережеге енгізілген соңғы өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес, Қорға
қатысушы банктердегі жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... объектісіне мыналар жатады: жеке
тұлғалардың теңгедегі мерзімді салымдары ... мен жеке ... ... ... мен ... мерзімді салымдары сыйақысыз;
жеке тұлғалардың талап етілетін салымдары сыйақысыз.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... беру Қорға қатысушы банктерге берген ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайына байланысты
жекеше түрде міндетті ... ... ... кепілдендірілетін
салым (депозит) сомасы мен оған есептелетін сыйақы көлемінен 0,125 ... %-ға ... ... Міндетті күнтізбелік жарна мөлшерлемесін
есептеу үшін кепілдендірілетін салым (депозит) сомасына көбейту қажет.
Жеке тұлғалардың салымдары (депозиттерін) және оның ... ... ... ... сол ... қайтарылады.
Қор әрбір салымшыға (депозиторға) мынадай мөлшерде кепілдік береді:
- теңгедегі мерзімді салымды - 700 мың ... ... ... және
банктік операцияларды жүргізуге арналған лицензиясын қайтарып алғанға
дейінгі уақытқа есептелген ... ... ... ... ресми қайта
қаржыландыру мөлшерлемесінің елу пайызы мөлшерінде;
- АҚШ доллары және еуродағы салымды салынған салымның ... ... ... ... ... мөлшерде сыйақысыз шетел валютасында,
яғни Ұлттық Банктің салық және кеден ... ... ... ... валютасының теңгеге қатысты бағамы бойынша салым
салынған валютада;
- ... ... ету ... - 50 мың ... ... салынған салым
көлемінде сыйақысыз. [6; 236.]
Шетел валютасындағы депозиттердің ... ... ... екі
жылдағы теңгенің тұрақтануымен және сыйақы ставкаларының бұл депозит
категорияларына ... ... ... ... ... және теңгелік депозиттердің қатынасы сақталынып қалуда.
2008 жылы тартылған ... ... ЖІӨ 21% өсті ... ... ... ... ... көрсеткіштері
млрд. теңге
|Банктердің тартылған қаражаттары (млрд.теңге) ... |2006 |2007 |2008 ... ... |739,00 |815,5 |925,2 ... ... ... % |48% |46% |47% ... ... депозиттерінің |46% |44% |42% ... % | | | |
| ЖІӨ -де ... % |16,6% |18% |21% ... валютасындағы депозиттер |5,9 |5,8 |6,0 ... ... |10,9 |9,4 |9,6 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені
Банк жүйесіндегі және несие серіктестіктеріндегі депозиттер жалпы ақша
масассының құрылымында 2004 жылмен салыстырғанда 2,8% өсіп және ... ... ақша ... ... ... ... ... депозиттер ішіндегі халық салымдары 35,1% немесе 441,2 млрд.
құрады. 2008 жылғы ұлттық валютадағы салымдарға жалпы валюта ... ... 225,6 ... ... ... (8-кесте).
Кесте 8
Банк жүйесіндегі халық депозитінің көрсеткіштері
млрд. теңге
| |2006 |2007 |2008 ... ... ... |250681 |335411 |441176 ... ... барлығы |28903 |43271 |58575 ... ... |17779 |29840 |44164 ... ... |11104 |13431 |14411 ... депозиттер,барлығы |221778 |292140 |382601 ... ... |50339 |97783 |211778 ... ... |171439 |194357 |170823 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің статистикалық
бюллетені
Кестеден көріп отырғанымыздай халық депозиттері ... ... ... ... ұлттық валютадағы депозиттер. Бұл, яғни халықтың банкке ... ... ... 2. Банктердің тартылған қаражаттарының көрсеткіштері
3. “БТА Банк” АҚ – ның ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл банк 1997 жылдың 15
қаңтарында Тұран Банк пен Әлем ... ... ... банкті
білдіреді. Әлем банкі 1990 жылы Қазақстандағы Внешэкономбанктің кәсіпорыны
есебінде құрылып, көп жылдар бойы ... ... ... ... ... ... Республикасының агенті болды. 1994 жылға дейін
Әлем банк еліміздегі ең бірінші халықаралық ... ... ... алдыңғы қатарлы қаржы институты ретінде қарастырылды.Бұл банк
бірінші SWIFT және REUTERS ... ... ... ... және бірінші
VISA және International Master Card жүйесінің мүшесі болды. “БТА Банк” АҚ –
ның ... 1925 ... ... ... ... бөлімшесі ашылған кезден басталады. Банктің ... ... ... ... ... ... яғни ... ірі кәсіпорындарға қызмет ... ... ... ... АҚ – ның ... күні ... бір ... қатардағы әмбебап
банк ретінде, Қазақстан нарығындағы барлық салаларға қызмет көрсетіп отыр.
Оның ішінде ірі ... ... ... мен ірі энергетикалық,
телекоммуникациялық, транспорттық, мұнай өнімдерін өңдеуші компаниялар,
металлдарды экспорттаушы - компаниялар және т.б. ... ... 15 ... ... АҚ-ның жеке көрсетіп отырған банк қызметтерінің үлесіне тиеді.
Бұл банк өзінің жеке клиенттерінің саны ... ... ... ... ... кейінгі екінші орында. Банктің басты мақсаты клиенттердің ... ... ... отырып, жаңадан клиенттер ... ... ... болып табылады. [22; 56б.]
Банқтің меншікті қаражатын бағалау- Қазақстан Ұлттық Банкінің "Екінші
деңгейлі банктерді ... ... ... ... ... ... ... АҚ-мы төртінші болып өтетіндер қатарында тұрды. ... бұл банк ... ... ... ... ... банк ... меншікті капиталын ұлғайту мақсатында жұмыс жасап
отыр десе болады.
Меншікті капиталдың көрсеткіштерін, оның ... ... ... ... қарайтын болсақ, ондағы басты үлесті банктің жарғылық ... Ал ең ... үлес ... яғни ... ... және әлеуметтік
даму қорларына тиеді.
Банктің меншікті капиталын ұлғайтудың ... көзі ... біз ... ... ... ... ... акциялар шығару арқылы
-құрылтайшылар санын арттыру есебінен.
Біріншісі, банк қызметінің ... ... ... ... ... көз есебінен ұлғайтудағы басты проблема, бұл ... ... ... ... Ал, ... ... біздегі бағалы қағаздар
нарығы даму әлі де ... бола ... жоқ. Оның ... ... ... ... ... өте қатал талап қояды.
Өйткені, бірінші жасалатын эмиисияның шығарған акциялары ... ... ... ... қатаң тиым салынады. Ендеше, бұл көз
есебінен ұлғайту мүмкіндігі де жоқ десе ... ... ... ... ... ... ... қолданылады:
1. акцияны сатып алу ... оған ... ... ... материалдық емес активтермен, сондай-ақ, нарықта еркін
айналатын басқа бір ... ... ... ... ... ... ... теңгеге және шетел валютасына сату, сатып алушымен белгілі
бір акциялардың санынсатып алуға және сатуға байланысты келісім ... ... ... ... пайларын акцияларға ауыстыру;
4. акционерлерге төленетін девидент орнына акцияларды бөлу;
5. бұрынғы шығарылған акцияларды облигацияларға алмастыру.
Үшіншісі, кұрылтайшылардың санын көбейту ... ... да, ... ... ... ... ... пай иелері қосқан
үлесін қайтарып алмаса, салуға ... ... ... қасында.
Банктің тартылған қаржаттарын талдау - Өткен бөлімде ... ... ... ... ресурстарының басым бөліғін
тартылған ресурстар құрайды.
“БТА Банк” АҚ – ның тартылатын ... ... мен ... және ... есеп ... ... ... қаражаттары;
- банк-корреспондеттердің шоттарындағы қаражаттары;
- басқадай ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінен алынған несиелер;
- халықтың салымдары;
- басқа да пассивтері құрайды.
“БТА Банк” АҚ-ы және ... да ... ... ... ... есеп-айырысуда, сапалы қызмет ... ... ... есеп ... және ... ... ... отырып, банк
ағымдық шоттарға тартады. [22; 56б.]
Есеп айырысу және ... ... ... ... ... дейінгі депозит түріне жатқызуға болады. Бұл шоттар бойынша ... ... өте аз ... төленеді. [19;12б.]
Сондай-ақ, есеп айырысудағы қаражаттармен бірге, банк несиелеу ресурсы
ретінде, осы клиенттерінің ашқан басқа да депозиттерін пайдалана ... ... АҚ-ң ... ... ... ... ресурстарды құрау
көзіне қарай екіге бөлуге болады:
1. Акциялар шығару;
2. Қарыздық міндеттемелер (вексельдер, ... және ... ... ... ... ... ең ыңғайлы көзі ретінде, эмитент
үшін және оны ұстаушысы үшін де ... ... ... ... - ... бағалы қағазын шығара отырып, оның айналыс мерзімі аяғына дейін
ақшалай қаражаттарын несиелік ресурс ретінде ... ал оны ... де ... бағалы қағаз өтімді болса, оны ... ... ... ... сата отырып, өзіне қажет қаражат сомасына қол жеткізеді.
Ал, “БТА Банк” бүгін тек акцияларын ғана шығарып отыр. Оның қарыздық
міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... Банк” мемлекеттің бағалы қағаздарын: қысқа және
орта мерзімді қазыналық міндеттемелерді, сол ... ... ... ... нарықта сатуда дилерліқ қызмет атқарады.
“БТА Банк” өзіндегі ресурс жеткіліксіз болған жағдайларда, осы ... ... бере ... ... ... ... ... несиелерін
алып пайдаланады.
Сонымен, “БТА Банктің” несиелік ресурстарының құралу көздеріне:
сырттан ... ... және ... ... ... ... Ол ... соңғы екі жалдардағы банк балансының ... ... ... Осы көрсеткіштер негізінде, келесі 9-ші
кестені тұрғызайық.
Кесте 9
Банктің несиелік ресурстарының кұрылымы.
млн. ... ... ... ... үлесі |2008ж. қаңтар |%- дық үлесі |
|Меншікті |9106.2 |44.0 |10393.1 |44.8 ... | | | | ... |11568.9 |56.0 |12798.4 |55.2 ... | | | | ... |20675.1 |100.0 |23191.5 |100.0 ... ... www.afn.kz электрондық сайты.
9-ші кестеден, “БТА Банктің” соңғы екі жылдағы пассивтік операциясы
негізінде ... банк ... ... ... банктің меншікті
капиталының үлесі 2007 ж. қаңтар айының ... - 44.0 %-ті ... ... ... жыл бойында өскен шамасы - 2008 ж. қаңтарында - 44.8 %-ке
(немесе 10.4 млрд. теңгеге) жеткен.
Ал ... ... ... 2007 ж. ... - 56.0 %-ті (немесе
11.6 млрд. теңгені) және 2008 ж. қаңтарда - 55.2 %-ті ... 12.8 ... ... ... ... несиелік ресурстар құрылымындағы банк капиталының
көлемінің еліміздегі басқадай екінші деңгейлі банктермен ... ... ... ие ... ... ... Бұл көрсеткіштің, яғни
банк капиталының жоғарылығын көрсетпейді, керісінше, банк ... ... ... ... төмендігін сипаттайды.
Шетелдік банктер тәжірибесінде, банктердің пассив операцияларының,
яғни ресурстардың құралу көзінің ... ... ... 90 %-ға жуығын
сырттан тартылған ресурстар құрайды делінеді, ресейлік әдебиеттерде. ... ... ... бұл сырттан қаражаттар тартуда әлі де болса,
пассивтік көзқарас танытып ... ... ... тартылған
қаражаттар көп бөлігін депозиттік қаражаттар алады.
“БТА Банктің” клиенттерге арналған депозиттер түрлеріне тоқталайық:
“Детский Мультивалютный” депозиті - жеке ... ... ... (16
жасқа дейін)мақсатты салымға жатады.
Бұл депозит бойынша ең төменгі салым мөлшері: ұлттық валютада - ... ... - 1000 АҚШ ... - 1000 ... депозит бойынша салым мерзімі аяқталған ... сый ... ... депозиті - зейнеткер-жеке тұлғалардан қабылданады.
Мұнда салым үстіне қосымша жарна қосуға және оны ... ақша ... ... Салым - 1, 3, 6, 12, 24, 36, 37, 60 айға ... ... ... мөлшері: ұлттық валютада - 3000 теңге - 25 АҚШ доллары – 25
ЕВРО.
“Платинум ( мультивалютный)” депозиті – әр ай ... ... ... ... қабылдау мерзімі: 3, 6, 7, 12.5, 18, 24, 36, 37, 60 ай.
Салымның ең төменгі мөлшері: ... ...... – 10 000 ... – 10 000 ЕВРО.
“Формула успеха” депозиті - жеке және заңды тұлғалардан 3, 6, 7,9, 12,
12.5, 18, 24, 36, 37, 60 ай ... ... ... шот ... VISA ... ... ... жинақ кітапшасы тегін
беріледі. Банк әр ай сайын ... ... сый ақы ... ... Ең
төменгі салым мөлшері: ұлттық валютада - 15 000 теңге - 100 АҚШ доллары ... ... ... - жеке ... 7 ... 60 күнге дейін мерзімге
қабылданады. Салымның ... ... ... ... – 150 000 теңге –
1 000 АҚШ доллары – 1 000 ЕВРО.
“Антиинфляционный” ...... ... ... ... 3-12 ай аралығы. Салымның ең төмеңгі мөлшері: ұлттық валютада ... ... ... ... ... ақша ... ... алуға болмайды.
Сонымен, осы банктің соңғы 3 ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін депозиттер түрлерін
қамтитын арнайы 10-ші кестені пайдаланамыз.
Кесте 10
“БТА Банк” АҚ- ның ... ... ... ... |01.01.08 |Өсу ... ... | | | |06/08 жж ... ... |31321,1 |52587,3 |1,6 ... | | | | ... |43665,3 |56435,4 |86465,3 |1,5 ... | | | | ... |68197,4 |87756,5 ... |100,0 ... ... ... ... есептік материалдары
ІІІ бөлім. Коммерциялық банктердің пассивтерін басқаруды дамыту
жолдары.
1. Коммерциялық банктердің ... ... ... ... туралы бүгінгі күні ғылыми еңбектерден зерттеулерді
кездестіру қиын.
Қазақстандағы коммерциялық банктердің ... ... ... ... және ... қызмет туралы” заңын және Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банктің өзге де нормативтік актілерін басшылыққа ала
отырып, жасалуға тиіс.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... және тартылған қаражаттарды тиімді басқарумен
байланысты банкттік саясатты білдіреді.
Депозиттік саясат банктің қаражаттарды ... ... ... ... қамтиды.
Депозиттік саясат - банктік саясаттың құрамдас бөлігі ретінде банктің
депозиттік операцияларын дұрыс ... ... ... ... мағынасында депозиттік саясатты депозит қызметін көрсетуші ... ... ... ... реттеу құралы ретінде қарастыруға болады.
Тар мағынасында, бұл кез ... ... ... ... ұйымдастыру барысындағы банктің стратегиясы мен тактикасын
сипаттайды.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы” заңына
сәйкес депозиттік операциялардың жүргізуде ... бар ... және ... қажетті дейгейіне қолдау көрсету.[15; 166б]
Депозиттік саясаттың ұғымын екі тұрғыдан көруге болады. Кең мағынада
бұл салым ... және өзге де ... ... ... ... ... ... анықтаумен байланысты банктің
қызметімен сипаттайды. Ал, тар ... бұл ... ... қаражаттарға
деген қажетін қанағаттандыру мақсатында тартылған қаражаттарды іздестіру
шараларын білдіреді.
Депозиттік саясат банктің стратегиясына сәйкес ... ... ... ... ... ... жасау барысында өзінің әлеуетті
клиенттерін, яғни жеке салымшмларды немесе ... ... ... дұрыс таңдай білу қажет.
Банктік ортадағы күшті бәсеклестік ... ... ... ... ... ... таңдайды. Сонымен қатар, клиенттерді тартуда
банкттердің тиімді пайыз саясатын қолданғаны дұрыс. Ол үшін банк депозиттік
саясат ... ... ... ... қажет.
Депозиттік операцияларды жүргізуде банктер мынадай принциптерді
басшылыққа алады:
- ... ... ... ... ... ... ... орындалуын сақтау
- депозиттік операциялар банктің пайда табуына ықпал етуге тиіс
- депозиттік ресурстардың субъектілері, түрлері және ... ... ... қажет.
Банктің депозиттік саясаты депозиттік операцияларға байланысты
туындайтын тәуекелдерді басқаруға аса мән ... ... ... ... ... ... ... банктің депозиттік базасын нығайтып, депозиттік нарықтағы үлесін
кеңейту;
✓ меншікті капиталға қатасты ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтып, оның сапасын арттыру;
✓ банктің активі мен пассивін басқаруға байланысты шешімдерге
сәйкес және ... ... ... ... ұзақ ... ... ... депозиттерінің өзара шекті қатынасын қолдау;
✓ барлық салым иелеріне қатысты өлшемді және икемді саясат ұстану.
Депозиттік саясат ... ... ... ... ... ... ... ереже
- депозиттік саясаттың мақсаты мен міндеттері
- банктің құрылымдық ... ... ... банк ... құрылымы
- ақшалай қаражатты тарту мерзімі және депозиттік ... ... ... ... ... және ... шот ... қажетті
құжаттардың тізімі
- депозиттік және жинақ ... ... ... ... ... және оған ... ... банктік және банктік емес кәсіпорындардың қаражаттарын тарту
және рәсімдеу ... ... ... ... Банкінің берілген міндетті
резервтік шотқа ... ... ... ... ... тәртібі
Клиенттердің құрамына және банк қызметінің бағытына байланысты
депозиттік ... өзге де ... ... ... ... қалыптасуы мен іске асырылуына ықпал ... екі ... ... ... ... ... клиентттің
тұрғысынан: жинақтау шартына байланысты анықталатын ... ... ... әр түрлілігі, жағрафиялық жағдайы,
ұлттық дәстүрлер, әлеуметтік топтың ерекшеліктері, ... ... ... рухани, саяси, әлеуметтік мүдделері, отбасы жағдайы, білім деңгейі,
мамандығы, табыстың деңгейі, зейнеақымен ... ... ... ... және т.б. ... Ал, ... тұрғысынан алсақ, ондай
факторларларға мыналар жатады: бәсекелестік деңғейі, банктік ... даму ... ... клиенттер үшін” деген саясат, банктік
қызметтердің сапасы, тәуекелдің ... банк ... ... қаражатты тарту технологиясылың жағдайы, ... ... ... қамтамасыз етілуі және т.б.
Депозиттік нарықтың қазіргі жағдайына жасалған талдаудан салым иелері
үшін ... ... айта кету ... – бұл ... ... ... салымшылардың пікіріне
сүйенсек, еліміздің ең тұрақты банктерге ... ... ... АҚ, БТА Банк ... ... Себебі аталған банктердің банктік қызмет көрсету тәжірибесі
жеткілікті немесе сапасы жоғары деңгейде ... – бұл ... ... ... пайыз мөлшерлемелерінің
деңгейі. Бұл жерде қаншалықты банк ... ... ... ... ... ... төмен. Ал кейбір танымал емес ... ... ... ... ... белгілеп, депозиттік нарықтан
клиенттерді тартуға тырысады.
Үшінші – банктің құрылымдық бөлімшелерінің көп болуы және ... ... ... ... кәсіпорыны көп болса, соғұрлым депозиттік
нарықтағы клиенттерді көбірек тартуға мүмкіндік туғызады. Ол үшін ... ... ... болуы тиіс.
Депозиттік нарыққа жасалған талдау депозиттік саясаттың ортақ
ықшамдылық ... ... ... ... ... банктердің
депозиттік саясатының ортақ ықшамдылық критерийлеріне мыналарды жатқызуға
болады:
- банктің тұрақтылығын, ... және ... ... ету ... ... несиелік
және өзге де операциялар арасында өзара байланыстың болуы.
- тәуекелді төмендету ... ... ... ... ... ... ... депозиттік қызмет көрсету
- банктің өнімдері мен ... ... ... ... ... осындай талаптар ескерілген жағдайда отендық ... ... іске ... ... артады және ықшамды депозиттік
портфельді басқаруға қол ... ... ... ... асыру мынадай принциптерге негізделеді:
1.Салымдарды кепілдендіру.
Қазақстандық жеке тұлғалардың салымдарды сақтандыру қорына мүше болу
арқылы банктер салымдардың сақталуы мен қайтарылуына кепіл ... ... ... ... ... ... - ... сай және клиенттердің алғашқы
талабы бойынша ... ... ... толық және уақытылы
орындау.
З.Ашықтылық.
Банктің қаржылық жағдайы туралы клиенттердің барлығына ақпараттың ... қол ... ... ... тиым ... ... ... депозиттік өнімдерінің депозиттік нарықтағы бәсекелестік
қабілетін арттыру үшін мынадай шешімдер қабылдау қажет:
- бұрын шығарған және ... ... ... өнімдерінің
сапасын арттыру мақсатында банк үнемі ішкі және сыртқы депозиттік
нарықтарға маркетингтік зерттеулер жүргізу қажет және ... жәй, ... және ... ... ... ... ... бойынша ұтыс жариялау, салым иелеріне сыйлық беру,
бонус ... ... ... ... ... ... клиентерге өте жоғары мәдени және сапалы қызмет корсету.
5.Құпиялылық.
Клиенттермен қарым-қатынас орнату барысында алынған кез - ... ... ... ... ... олардың қызметі,
қаржылық мүдделері қатаң құпия болуға тиіс.
Коммерциялық банктердің депозиттік саясатының ... ... ... ... ... ... ... салымдары бойынша:
- Банктердің тұрақты ресурсын құрайтын жеке ... ... жеке ... ... ... ... депозиттік
базаны нығайту
- Табысы жоғары ... ... ... ... тарту
- VIP санатындағы ірі клиенттерді тарту
- Орташа табысты клиенттерді тарту.
Заңды тұлғалар депозиттері бойынша:
- Корпорация мен кәсіпорындардың ... ... ... арқылы банктегі олардың шоттарының ... ... ... ол ... ... ұстанымын одан ары нығайту.
[17;1146.]
Банкаралық депозиттер нарығы бойынша:
- Банктер ... ... ... өздерінің қысқа мерзімді
өтімділігін реттеу құралы ретінде тиімді пайдалануы қажет.
Мысалы, БТА Банкі өзінің ... ... ... ... ... ... клиенттерге арналған жеңілдіктер” бағдарламасын
дайындады. Бұл бағдарлама негізінен банктік қызметтер мен өнімдерді ... ... бір ... жүйесін пайдалану арқылы клиенттерді таруға
бағытталған. Бұл ... ... ... ... ... ... жаңа клиенттер тарту
- Клиенттермен ұзақмерзімді қатынасты жақсарту.
Бағдарлама екі түрден, әр бағдарлама клиенттің ... ... үш ... ... ... ... Депозит пакеті;
2) Несие пакеті;
3) Карточка пакеті.
Бұл пакеттердің иелеріне ... ... ... ... ... Сейфтік депозитарий
- Интернет-банкинг
- Виртуальды карточкалар шығару
- Altyn-VISA Classic
- Evrocard/MasterCard Mass толем карточкаларын жеңілдікпен
- Сақтандыру қызметі
- Ақшалай ... ... ... ... және тұтыну несиесі бойынша жеңілдікпен несиелер ... ... ... бір ... ... ... ... ынталандыруға бағытталған пайыз саясаты ... ... ... және ... ... және ... ... органының
шешімдеріне сай заңды және жеке тұлғалардың депозиттері бойынша ... ... ... және жеке тұлғалардың депозиттері бойынша
сыйақы мөлшерлемелері белгілеуде мына факторлар ескерілуі тиіс:
- Қаржы ... ... және ... депозиттік
нарықтардағы депозиттер бойынша ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
- Жалпы пайыз және валюта тәуекелін қолайлы дәрежесіне ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемесі
- Салымдардың құрылымы мен түрлері
- Халықтың табыстарының динамикасы
- ... жеке ... ... сақтандыру Қорының
салымдар бойынша ... ... ... ... ... ... ... асыруда, коммерциялық банктер
мынадай қағидаларды басшылыққа алғаны дұрыс:
- депозиттік операциялар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру процесінде депозиттік
операциялардың әртүрлі субъектілері және депозиттердің ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру ... ... ... ... мен сомасы депозиттердің сомасы
мен мерзімінің арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... процесінде мерзімді
депозиттерге көп көңіл бөлу, себебі олар белгілі бір дәрежеде банк
айналысының өтімділігін қолдауды қамтамасыз ... [10; ... ... жету үшін бұл дипломдық ... ... ... ... пассивтерінің экономикалық мәні мен оларды басқару
әдісін ҚР-ның заңнамалары мен ... ... ... ... ... ... ... нормативті-құқықтық құжаттарын тану;
– пассивтердің құрылымы мен бағалау әдістемесін тану;
– пассивтердің пайда болуы мен өтелуі бойынша ... ... ... ... ... жағдайы туралы мәліметтерді құруға пассивтер
есебінің әсерін анықтау;
– “БТА Банк” АҚ-ның қарыз ... ... ... ... ... ... экономикасын құру, барлық қаржы - несие ресурстарының жиынтығын
жетілдіруді ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырудың жаңа формаларын іздестіруді қажет етеді.
Мұндай проблемаларды шешу банк ... ... ... несиелік
ресурстардың нарық экономикасына тікелей әсер етуін арттырмауы мүмкін емес.
Бүгінгі таңда ... ... иесі ... ... ... ... мен орналасуы процестеріне салғырт қарамайтыны еш
дәлелсіз. Барлық банк қызметі үшін ресурстардың ... ... және ... күн ... ең бірінші мәселе болып отыр. Нарық қатынастары
жағдайында ресурстың потенциялды түрлендіру және ұлғайту ... және ... ... ету ... қажеттілікті туғызады.
Кез - келген коммерциялық банктің несиелік ресурстарын құру барысында
жүргізетін ... ... мол ... ... ... ... ертеңгі күнгі олардың қызметтерінің өміршеңдігін көрсетеді.
Еліміздегі банктердің балансына талдау жасалған деректерге ... ... ... ... көлемі, яғни Қазақстандық барлық
қоммерциялық негізде жұмыс жасайтын ... қоса ... ... ең ... ... ... жүз есе кем екендігін көрсетеді. Әрине,
мұның бәрі кешегі тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктермен толық сипатталады.
Ол уақыттардағы банқтердің өз қаражаттарына ешқандай ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған ресурстан және
сол банктерге ... ... ... ... бос ... ... құрылатын.
Бүгінгі күні олардың бәрі келмеске кетті, яғни орталықтандырылған
ресурстарды пайдалану тоқталды, қлиенттер өз ... ... ... ... ... ... ... өз қаражаттарын сақтауға тырысады.
Ал банктердің өз қаражаттарының мөлшері де өте төменгі деңгейде, оны
ұлғайтуда да ... ... орын ... ... басым көпшілігі акционерлік қоғамға өтіп, өз бағалы
қағаздарын эмиссиялап, оларды сатып отыр, бірақ осы ... ... ... ... ... екінші эмиссияны жасауға бағалы
қағаздарды реттейтін департамент тарапынан ... ... оның ... ... қағаздарды сатуға салынатын салықтар ... ... ... жете дами ... ... ... де аз ... жарғылық қорының ең төменгі мөлшері де банктердің алғашқы
жұмысын жүргізуде ... ... ... ... да, бұл ... ... көзі өте бір қонсервативтік ресурс түріне жатады.
Келесі бір пассивтік операциялардың негізі болып ... ... ... ... ... ең арзан да қолайлы ресурстардың түрі
- бұл депозиттер, яғни оның қалыптасуы, бұл ... ... ... тікелей байланысты. Қорыта келе, біздің ... ... ... және ... ... ... ... қор тарапынан айтылған сынға назар аударатын болсақ,
шынында да бүгінгі күні банктердің шығарған еврооблигациялық ... ... ... ... мен корпоративтік сектордың шығарған
еврооблигациялық займдарынын жалпы ... асып ... Бұл ... ... “БТА Банк” АҚ-ы Қазақстан Республикасының өзге ірі банктері сияқты
артық ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті жағдайда сырттан қарыз тартқанымыз ешқандай да
ақылға сыймайтын дүние. Сондай-ақ, оның кері әсерін біз ... ... ... ... атап айтсақ, ол біріншіден, елдегі ... ... ... ... ... ... жылға
белгілеген шамада ұстауына көнбеуі, екіншіден, банктеріміздің сырттан
арзанға ... ... ... ипотекалық несиеге қымбатқа беруінің
нәтижесінде жылжымайтын ... ... ... өсуі және ... ... екінші деңгейдегі банктер отандық ақша қорларын немесе
институционалдық инвесторлардың қолында бар ... бос ақша ... ... ... тез ... көңіл бөлуі қажет. ... ... ... алған сайын, сонша мөлшерде іштегі ақша массасының
ұлғаятынын ескерсек, оның салдарының инфляцияны әрі ... ... ... шығармауға тиіспіз.
Сонымен қатар, бүгінгі таңда отандык банктердің сыртқа қаражат салуына
да шек қою қажет. ... ол ... ... капиталдың ағымына жол береді,
нәтижесінде өзге ... ... ... ... одан
көретін пайдамыз шамалы. Ең тиімдісі, банктердің артық ... ... ... ... ... ... бір бөлігін жетекші
банктер аркылы және Үкіметтің ... ... ... ... ... өндіріске бағыттау жолдарын іздестіру қажет. Сонда ғана,
бүгінгі ұлттық экономикамыздың ... ... ... экономикаға
айналып, бәсекеге қабілетті дамыған елу елдердің қатарына ... ... ... ... салым иелері тиімді депозиттердің түрлерін
кеңейту аркылы жаңа клиенттер тартуды жолға қою ... ... ... ... ... ... ... чек арқылы қолдануға икемді
депозиттерді енгізу клиенттердің сұранысына ие болады. Бұл жерде банктердің
депозиттік саясатын жетілдіруге де мән ... ... ... емес ресурс көзі - банкаралық несиенің
дамуына қолдау көрсетіп, банктердің өздері осы нарқтың дами ... ... ... Бұл ... жете ... банктердің ресурсқа деген
қажеттілігінің едәуір мөлшерін ... тиіс ... ... ... ... мен ... ... курсы, өз кезегінде несиелік ресурстарды басқаруға бірқатар өзгерістер
енгізуді қажет етеді.
Сондықтан да, бұл ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына, әкімшілік тұрғыдан ... ... тән, ... ... әсер ету ... ... қолдануға
бетбұрыс жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27.12.2009 жыл, ... мен ... ... ... ... есеп және ... ... заңы, 28.02.2007жыл, №234;
3. Қазақстан Республикасының Заңы. "Аудиторлық қызмет туралы" ҚР ... мен ... ... ... // Заң ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар)
4. "Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру туралы" ... ... 2008 ж. ... мен ... ... ... ... Салық Кодексі.10.12.2008 ж.
6. Қазақстан Республикасының жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы
заңы, 22.04.1998жыл, №200-1 ҚРЗ/ «Казахстанкая правда 30.04.1998жыл;
7. ... ... ... ... ... ... 136-1, (24.12.2008жылға өзгертулер мен толықтырулар);
8. Қаржылық есептіліктіктің ұлттық стандарттары (Кр¥С); Ю.Қаржылық
есептіліктіктің халықаралық ... ... ... Ә. ... ... есеп ... негізгі
принциптері // Бухгалтерлік есеп және аудит. - 2001. - № ... ... М.С., ... А.М. Основы бухгалтерского учета и новая
корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.). - А.: ... и К, ... ... М.С., ... Г.Б. и др. Аудит-1: Учебник. - Алматы,
2005.
12. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп. - А.: ... ... ... Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. - Алматы, 2001
14. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С. К., Дюсембаева З.К. Аудит и ... ... ... пособие. - Алматы: "Қаржы-қаражат", 1998.
15. Дюсембаева К.Ш. Теория аудита / Под ред. В.К. ... ... ... ... ... ... В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. - Алматы -
2004.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., ... О.И. ... учет ... 3-е изд. ... и доп. - ... ... 2002.
18. Радостовец В.К., Тасмаганбетов Т.А., Абленов Д.О. и др. ... ... Уч. пос. - ... ... 1997.
19. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілеріндегі бухгалтерлік
есеп: Оқулық. ... ред. ... Н.Қ. ... - ... Экономика, 2005.
20.Ковалев А.И. Привалов В.П. Анализ финансового состояния ... изд. ... и доп. - М.: ... ... ... ... ... К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж.Г. ... ... ... - Алматы: 2001.
22. Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа жолдауы. “Айқын” газеті.
Наурыз- 2008 ж.
23. “Ақша,Несие,Банктер”,“Валюта қатынастары”.Оқу ... ... ... - ... ... банктердің операциялары. Мақыш С.Б. Алматы – 2004ж.
25. “Қаржы-Қаражат” ғылыми ... ... ... ... “Ақша айналысы және несие” Оқу құралы Мақыш С.Б. Алматы-2004ж
27. ҚР-ғы “Банктер және ... ... ... ҚР ... ... ... 06.09.2008ж.
28. “Банковское дело”. Сейткасымов Г.С. Алматы – 1998ж.
29. ... ... О.И. ... И.О ...... ... ... Учебник – Алматы, 2004ж.
31. “БТА Банк” АҚ-ның 2006 ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың жылдық есебі.
33. “БТА Банк” АҚ-ның 2007 ... ... ... ... Банк” АҚ-ның 2008 жылдың жылдық есебі.
35. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №3, 2008 ж.
36. Деньги. Кредит. Банки. Учебник для ...... 2004 ... ... ... ... Сейітқасымова Ғ.С. Экономика. Алматы – 2001ж 17.
Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені. 2006 – 2008 ... ... ... для ... ... О.И., ... И.Д.,
Валенцева Н.И. Москва – 2000.
39. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №6, 2008 ... ... ... ... хабаршысы. №8, 2008 ж.
41. Қазақстан Ұлттық Банктің хабаршысы. №8, 2008 ... ... ... ... ... Мақыш С.Б. Алматы- 2007ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің қаржылық жағдайының теориялық негіздері79 бет
Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқару әдістемесі және тәжірибесі57 бет
Коммерциялық банктің активтері мен пассивтерін басқару12 бет
Коммерциялық банктің пассивті операцияларын басқару35 бет
Коммерциялық банктердің активті және пассивті операциялары24 бет
Коммерциялық банктердің пассивті операциялары36 бет
Коммерциялық банктердің пассивті операциялары туралы12 бет
Коммерциялық банктердің пассивтік опеацияларын талдау30 бет
Коммерциялық банктердің пассивтік операциялары35 бет
Коммерциялық банктердің пассивтік операциялары жайлы75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь