Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы

Кіріспе

1.БАЛХАШ КӨЛІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ МЕН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1 Балхаш көлі.
1.2 Балхаштың тарихы
1.3 Балхаш пен оның ихтиофаунасының зерттеу полигонына айналуы

2.БАЛХАШ КӨЛІНІҢ ҚАЗІРГІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Балхаш көлін пайдалану жолындағы ластану түрлері
2.2 Балқаш көлінің экологиялық жағдайының талдау
2.3 Балхаш көлі «табиғи парадокс» және оның құрып кету қаупі

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Экология проблемаларын терең зерттеу ғылымдар жүйсінде ең беделді орын алатынына күмән келтіруге болмайды. Бұл проблемалар адамзатқа өзін қоршаған ортамен одақтасып табиғаттың сырын, өзіндік ара қатынасын зерттеп, оның жандүниедеге болған әсерін сезіп байқап,мүмкін болатын экологиялық зардаптардың мөлшерін,таралған аумағын, экономикаға келтірер зиянын,жер бетіндегі тірі тіршілікке тигізетін қолайсыз құбылыстарын аңғарып біліп,оған қарсы пәрменді күрес жүргізу үлкен мәселе.Табиғатты қорғау мемлекет тің басты міндеті,адамзаттың абзал ісі.Туған табиғатты сүю өз Отанына деген шын сүйіспеншіліктің белгісі.
Ғылым мен техниканың ғарыштап өсуі,өндіріс орындарының географиялық аумақтарда алдын–ала зерттемей,талғамсыз орналасуы,ядролық,бактериялогиялық, химиялық,ракеталық сынақтарды өткізілуі,үлкен қалалардағы урбанизация мәселелерінің күрделенуі,ауылдың жерлердегі жер – суының эррозияға ұшырып жатуы үлкен проблема екені анық. Қазіргі Қазақстандағы экологияның жағдай төмен, тіршілік өмірге қауіпті деуге болады.Мәскеу профессоры «Химия қауіпсіздігі» одағының президенті Лев Федорович айтуынша:« Ресей мен Қазақстан ең бір ластанған экологиялық аймаққа жатады деді».
Совет заманында Қазақстан жерінде асығыс,сұрапыл, сапасыз жүргізілген әртүрлі индустриялды–аграрлы реформалар кесірінен,су – жер және өзге ресурстарды дұрыс пайдаланбаудың,Қазақстан жерінде әр–түрлі ядролық, биологиялық қарудың әскери және өзге де мақсатта жүргізілген сынақтары нәтижесінде қазіргі Қазақстанның экологиясы өте қауіпті жағдайда. Соған мысал ретінде «Тың жерді игеру» желеуімен жүргізілген қате реформаның нәтижесінде Қазақстандағы миллиондаған гектар жер эррозияға ұшырады ( бұның нәтижесінде тек экологиялық емес демографиялық проблемалар асқынып кетті ),батыстың капиталистік елдерімен болған қарсыластықтың нәтижесінде, әскери қару – жарақ жасау жарысында ( гонка вооружений ) Семей полигонында және өзге де Қазақ жеріндегі жүргізілген ядролық сынақтар нәтижесінде, сынақтардан кейінгі болған радиацияның әсері жергілікті тұрғындар үшін ғаламат қайғы–қасіретке айналды. Ал су проблемалары сол кездегі және қазіргі уақыттағы су ресурстарын дұрыс қолданбау,өзен суларының мөлшерден тым көп,ретсіз алынуының нәтижесінде пайда болды. Соған мысал ретінде Арал теңізі мен қазіргі Балхаш көлінің проблемаларын алсақ болады.Қазіргі уақытта Каспий теңізіндегі және оның маңындағы мұнай ресурстарын кеңінен игерілуінен, бұрғылау жұмыстарының көптеп жүргізілуінен оның экологиясы өте қауіпті жағдайда. Соған қоса Каспий теңізінің көтеген фауна өкілдеріне құрып кету қаупі төніп тұр.
Қазақстанның экологиясындағы су проблемасының орны ерекше.Себебі атақты ғалымдардың айтуынша алыс емес болашақта адамзат су көзінде тапшылықты сезінетін болғандықтан су басты ресурстардың біріне айналады, тіпті су үшін соғыстар кәдімгі үйреншікті көрніске айналуы мүмкін.Ал Қазақстанның өзінің су ресурстарының проблемаларын қарастырып,оны шешуі болшақ ұрпақтардың жарқын болашағы үшін өте маңызды.Бұндай міндетті түрде қарастырылып, шешілуі керек проблемаларға Арал теңізінің,Балхаш көлінің, Каспий теңізінің өзгеде өзендер мен көлдердің алдында тұрған қайғылы тағдырларын жатқызса болады.
« Экологиялық бағдарлама ». Алматы. Атамұра. 2004 жыл.

«Қазақстанның Республикасының экологиялық ахуалы және оны мәдени қайта құру негіздері» Жақсыбеков,Әбдіғапшар ,Сейдуллаұлы.

«Қазақстанның экологиялық қолайсыз аймақтары». Алматы 1991 жыл.

«Қазақстанның қазіргі экологиясы».Нұрихан Нұрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. Мерей. 2002 жыл.
«Қазақстанның биосферасы : жер,су,радиоэкологиялық жағдайы». Нұрихан Құрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. 2001 жыл.
«Экология мен табиғатты тиімді пайдалану». Алматы. Ғылым. 2004 жыл.
«Экология Казахстана». Панин Михаил Семенович. Семипалатинск.2005 год.


«Экология». Бейсенова Әлия Сәрсенқызы. Алматы. Ғылым 2001 жыл.
        
        Жоспар
Кіріспе
1.Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы
1.1 Балхаш көлі.
1.2 Балхаштың тарихы
1.3 Балхаш пен оның ихтиофаунасының зерттеу ... ... ... ... ... ... талдау
2.1 Балхаш көлін пайдалану жолындағы ластану түрлері
2.2 Балқаш көлінің экологиялық жағдайының ... ... көлі ... ... және оның ... кету ... әдебиеттер
Кіріспе
Экология проблемаларын терең зерттеу ғылымдар жүйсінде ең ... ... ... ... ... Бұл проблемалар адамзатқа өзін
қоршаған ортамен одақтасып табиғаттың сырын, өзіндік ара қатынасын зерттеп,
оның ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін,таралған аумағын, экономикаға келтірер зиянын,жер
бетіндегі тірі ... ... ... ... ... қарсы пәрменді күрес ... ... ... ... тің ... ... абзал ісі.Туған табиғатты сүю өз
Отанына деген шын сүйіспеншіліктің белгісі.
Ғылым мен техниканың ғарыштап ... ... ... ... ... ... ... қалалардағы урбанизация мәселелерінің күрделенуі,ауылдың
жерлердегі жер – суының эррозияға ұшырып жатуы үлкен проблема екені ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
деуге болады.Мәскеу профессоры «Химия қауіпсіздігі» одағының президенті Лев
Федорович айтуынша:« Ресей мен ... ең бір ... ... жатады деді».
Совет заманында Қазақстан ... ... ... әртүрлі индустриялды–аграрлы реформалар кесірінен,су – жер
және өзге ресурстарды дұрыс ... ... ... ... қарудың әскери және өзге де мақсатта жүргізілген
сынақтары нәтижесінде қазіргі Қазақстанның ... өте ... ... мысал ретінде «Тың жерді игеру» желеуімен жүргізілген қате реформаның
нәтижесінде Қазақстандағы миллиондаған гектар жер ... ... ... нәтижесінде тек экологиялық емес демографиялық ... ... ... ... елдерімен болған қарсыластықтың нәтижесінде,
әскери қару – жарақ жасау жарысында ( гонка ... ) ... ... өзге де ... жеріндегі жүргізілген ядролық сынақтар нәтижесінде,
сынақтардан кейінгі болған радиацияның әсері ... ... ... қайғы–қасіретке айналды. Ал су проблемалары сол кездегі және
қазіргі уақыттағы су ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болды. Соған мысал ретінде Арал
теңізі мен қазіргі Балхаш көлінің ... ... ... Каспий теңізіндегі және оның маңындағы мұнай ресурстарын кеңінен
игерілуінен, бұрғылау жұмыстарының көптеп жүргізілуінен оның ... ... ... ... қоса ... ... көтеген фауна өкілдеріне
құрып кету қаупі төніп тұр.
Қазақстанның ... су ... орны ... ... ... алыс емес ... ... су көзінде
тапшылықты сезінетін болғандықтан су басты ... ... ... су үшін ... ... ... ... айналуы мүмкін.Ал
Қазақстанның өзінің су ресурстарының проблемаларын ... ... ... ... ... үшін өте ... ... түрде
қарастырылып, шешілуі керек проблемаларға Арал теңізінің,Балхаш көлінің,
Каспий теңізінің өзгеде өзендер мен ... ... ... қайғылы
тағдырларын жатқызса болады.
1. Балхаш көлінің даму тарихы мен ... ... ... көлі.
Қазақстандағы ең үлкен көл (Каспийді теңіз деп ... ... ... ... ... алып ... Арал мен ... кейінгі Балхаш
көлінің экологиялық жағдайы қуантарлық емес.Адамның қоршаған ... ... ... ... жатқан зияны көбейіп көбейіп отыр.
Балхаш көлінің маңындағы үлкен мыс қорыту ... және ... бұл ... ... ... ... орасан зор.Соның
зардыптарынан жергілкті тұрғындар мен Балхаш көлінің аң–құсы қасірет
шегуде. ... 14 ... ... ... ... ... 64%-і әр түрлі тіс ауруларына ... ... ... кетуі,құстардың жаппай қырылып қалу кең ... ... ... жылдан–жылға нашарлап барады. Ал ең
қорқынышты ахуалдың бірі–қытайлықтардың Балхаш көлінің нәрі–Іле өзенінің ... ... ... ... ... ... жұмыстарын (каналдар
салу,жаңа қалалар соғу, өнеркәсіпті дамыту сияқты) ... Егер ... ... 15%-ін ... ... ... ... экологиялық апат болуы мүмкін. Соған көл маңындағы, Іле
бойындағы ирригациялық ... ... ... ... оның ... ... қамыс және тағы басқа ) керексіз пайдалану, Балхаштағы балықты
заңсыз аулаудың кең етек жайылуы кінәлі. Сол себебті Балхаштың ... ... ғана ... ол ... ... және Іле өзенінің суын дұрыс
пайдалануына тікелей байланысты.
Ал енді ... ... ... бірі ... ... ... тоқталып кетейік.
2. Балхаштың тарихы
Ал,Балқаштың пайда болу тарихы,оның «ата тегі» ерекше.
Геологиялық тарихтың ... ... ... тау (Тянь-Шань)
әлі жоқ кезде,қазіргі Балқаш-Алакөл ... ... ... ... Сол ... ... ... климаты ыстық әрі ... ... бұл ... ... ... ... қылқан
жапырақты ну ормандар таралады. Басарал ... ақ ... саз ... ... ... сол өте ... тікелей куәлік етеді.Кейінірек осыдан 2,5 млн.жыл бұрын жер
қыртысының дифферциялық ... ... ... ... ... ... ... әжімдер - болашақ тау жоталары
пайда болады.Осылайша ... ... ... ... ... жатық шоқылары қалыптаса бастайды және қазіргі
кездегі ... ... ... төбешіктер пайда болды. Климатта
өзгеріске ұшырады:ылғалдылығы азайып ... арта ... ... Африка саванналарының түріне өтті.
Бір жарым млн.жыл бұрын Шу-Іле ... мен ... ... ұсақ ... ... өсе бастады.Жер бетінің жеке ... ... ... оның ... бір жерін төмендеуге мәжбүр
етті.Осылайша ... ... ... ... ... ... ... тау аралық Эмел (Еміл) ойысы ерекшеленеді. ... ... мен ... пра-көлдердің жағдайлары өте тұрақсыз еді. Балқаш
ойысының шарасы (табаны) әлі ... емес еді, ... да ... ... суларын қоршаған төбелерден шығысқа, Алакөл және Эмел (Еміл)
ойысына ... ... Сол ... ... ... мен ... ... сипатталады. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі де
климаттың салдарынан ... ... кең ... шамшат ормандары
шуласа, төбелер мен өзен ... тау ... ... өсіп ... ... ... континентальдылығының ... ... ... ... бұл ... ... Балқаш ойыстарында орын алады. Мұндағы климат жазды ... ... ... ... ... ... ... Оған Кеңтүбек
түбегінен табылған саванналық-далалық ландшафтарын мекендеген Іле түйе
құсы жұмыртқасының ... ... ... ... жаңа ... ... Балқаш өңірінде ұсақ
шоқылы жер ... ... алып ... ... таулар мен тау ... ... ... ... ... ... ... көк
тіреген шындармен алмасты. Олар ... 500 мың жыл ... ... ... ... соңынан ... ... күрт ... ... суларының қуатты ағындары ... бұза ... және ... ... бедерін
айтарлықтай дәрежеде өңдеуден өткізді. ... ... ... мың жыл ... ... Азияның таулары әлдеқашан түбегейлі
қалыптасып ... ... ... ... м аралығындағы олардың
тоқтаусыз көтерілуі (жылына 2,5 м жылдамдықпен) ... ... ... ойыстар пайда болуымен ұласып ... Өз ... ... ... жоқ болуы тез өтетін. Көтерілген тауарлар күшті тау
ағындарымен ... ... Дәл осы ... пра-Балқаш ойысы пайда
болады және әсіресе оның ... ... өзен ... ... ... ... ... (шамамен 100 мың жыл
бұрын) Тәңіртау тауларының күшті мұзқұрсануы өтеді де,ал оның ...... ... басталды. Мұздықтардың қарқынды еруін шақырған су
ағындары қазіргі ... ... ... ... ... ... ... көлдерді ернеулерінен асыра ... ... ... су батыс бөлігі, ... ... ... ... және ... ... ат ... шексіз батпақ
иеліктерінен тұрды.
Балқаштың одан бергі антропогендік ... ... соң ... ... ... ... мен ... фазалары
түрінде көзге ... ... ... деңгейінің ең жоғарғы
көтерілуі мен ... 7 ... ... ... болады. Көл
тарихы таулық мұзқұрсану мен мұнда жатқан ... ... ... Жер ... ... таулардың түзілуі,
климаттың ... ... ... ... мен еруі тау ... ... ... болуы және ... өзен ... және ... ... сияқты күрделі табиғат ... ... ... алып ... ... Балқаш-Алакөл ойысының
тұтас палеотарихында ежелгі көл ... ... ... шықты. Тек жағаларының сұлбасы ғана өзгеріп отырған.
Балқаш ... ... ... да әсем. Жазда мұнда құмды және
шаңды дауылдары патшалық ... ал ... ... ... 480С құбыжық ыстық және ... жаз. ... ... бұл ... ... болмайтындай көрсетеді.
Алайда, олай емес. Табиғат бізге ... рет ... ... пен ... ... ... ... таңғажайып
мүмкіндіктерін көрсетумен ... ... ... да ... кез ... ... (сорақ немесе жыңғыл тоғайы,
немесе кішкене кесіртке т.б.) кездесу таң ... ... ... пен оның ... ... ... ... дәуірден көлдің ... ... ... ... айдыны жекелеген иірімдерге ... ... және ... ... дерлік құрғап қалуы мүмкін ... ... ... ... мен ... тауларынан ағып түсетін және
көлге жаңа мекендеушілер алып ... өзен ... ... ... алып ... Осы себеп көлдің ихтиофаунасының қайталанбауы мер
түрлік құрамының ... ... ... ХІХ ... соңында
Балқаш пен Алакөлдің көлдерінде балықтың бар жоғы 4 ... 6 түрі ... ... қайсысы жеке түр екіендігі жөнінде әзірше ... ... жоқ ) ... ... ... айтарлықтай «жас» көлдің «кәрі» мекендеушісі
балқаш алабұғасы болатын. Ол кезінде Балқаш ... ... ... ... ... ... ... ірі экземплярларының
тұрқы (ұз) 50 см-ге және салмағы 1,0-1,5 кг-ға жететін.
Алабұғаның ... ... ... ... ... және ... ... алабына тап болғаны осы ... ... ... Ертіс пен Солтүстік ... ... ... ... ... осы, біресе өзге ... ... ... мүмкін. Балқаш ... ... ... ... ... және ... непрасының
жұмбақтарымен үндес.
Балқаштың және оның салаларының «аборигендері» не ... ... ... ... (жалаңаштар) тұқымдастарына
жатады. Олар таулар арқылы ... ... ... ... деп ... аса зор ... ежелгі
Балқаштың негізінен балықтардың өзендік ... ... ... неліктен олар әдетте көлге тән түрлермен
балқаш үшін ... ... тез ... ... ... ... Азия мен ... шармай мен көкбастың бірнеше түрі
кездеседі.Бұл ... ... тұқы ... ... ...... құсақтарға жатқызады.Бұл тұқысдамтар өзінің атын
балықтың ... ... екі ... ала ... екі ... ...... қатысты алған.Қызықты ерекшелік:
бұл балықтардың ұрғашысы еркегінен ... ірі ... ... ... шармайдың (қарабалық) 5 түрі бар ... 2 ...... және Балқаш шармайына бөліп қарайды.Балқаш
шармайы екі ... – Іле және ... ... ... ... ... суқоймалардағы балықтардың биологиясын аз білетініміз
сонша, олар адам ... ... ... ... ... жануарлардың кейбір ... ... ... ... ... ... бірнеше экологиялық нысандармен ... ... ... ... ... ... Іле, Қаратал,
Ақсу, Лепсі, Аягөз өзендерінің және көлдің өзге де ... ... ... ... оны тау ... зонасында толық
алмастыратын. Іле шармайымен ... ... ... ... ... ал тау ағындарының басында – ... ... ... ең ірі ... ... 80 см-ге жетіп,салмағы
10 кг-нан асатын, ... ... ... ... ... жіне тегіс сары жасыл қола ... ... ... ... ... ... екі жұп ... бар, шармайдың
денесінде дұрыс ... ... ... ... Бұл ... ... түрлі өлшемде болуымен айқындалады. Алайда, ел
таңқалдыратыны шармай мен ... ... ... аса ... ... ... таянған сайын уылдырықтағы удың ... ... ... бұл ... ... терісіне төселген
көмірдей қап-қара төсеніші улы деп қате ... ... улы ... да ... қала ... жойылып кетуіне ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы және ірірек
ұрғашы балықтардың ... ... ... ... ... үшін ... және «көкбас» атаулары ... ескі ... ... ... ... аңыз
болып қана қалды. Өз кезінде шармай ... ... ... немесе Алатаудың қарлы шыңдары сияқты ... ... жоқ па ... және теңгешелі көкбастар - шармайға ... ұсақ ... ... ... ... ... артында, бүйір
қапталын бойлай, ажырау мен ... ... ... ... теңгеше басқан ... ... олар ... ... ... ... бір-біріне
асылмайды. Жалаңаш ... ... мен ... кейде балықшы
үшін «әжептеуір» болып саналатын ... ... ... ... ... ірі ... көкірегін кере «форель»
(патшабалық) деп ... ... ... ... ... ... немесе болмауы, теңгешелерінің саны немесе ... ... ... ... ... ... ... өзге талма балық пен голецтердің ... ... ... ... ... өзендік бөлігінде қарапайым
талма балықтардың ... ... ... ... және Жетісу талма ... Бұл ... ұсақ ... басқан және ... ... ... ... ... ... ... балығы үйлену
киіміндей ... ... ... ... түсі - тік ... ... қола түс; құрсағы мен анальдық жүзбеқанаты қызыл, ал
кеуде жүзбеқанаттары сүттей ақ ... ... ... ... дейін зерттеушілер үшін ... ... ... ... - ... ... Бұл балықтарды оның ... 3 жұп ... ұзын әрі ... құйрық сабағынан
және дененсіндегі теңгешелерінің болмауынан жеңіл ... ... ... ... қайталанбас түсі бар. Кез келген ... ... ... ... ... Дақтары мүлде бірдей
бірнеше экземплярларды табу өте ... ... да ... ... ... міне жүз жыл бойы ... ... себебі жалаңаш балықтың ... ... ... бір, жалпы қанша түрі бар екенін ... де дәл ... ... ... ... - ... ... шай
қасықтың ұзындығына дейін. Бұрын Балқаш пен ... ... ... ... «аса зор» ... ... ... Олар аса
салпы ерін балықтар түріне жататын. ... ... ... ... жоқ: олар ... ұнағанға ұқсайды.
Осымен Іле-Балқаш алқабының алабының ... ... ... ... ... болар еді, егер ... ... көл ... өзгеріс дәуірін бастан кешпесе. ... ... ... түсіп, онда тіршілік үшін тамаша ... жылы ... ... ... өзеніне Ертіс алабынан
сібір тарақ балығын ... 1945 ... ... бұл ... ... ... тұқы ... тұқымдастарына жататын балық ... ... ... ... «жерсідіргіштер» суқоймалардың фаунасының
қалыптасу мәселелерімен айналысатын ... мен ... бас ... ... жасырды деуге болады. ... ... ... ... реконструкциялау бойынша ресми
жұмыстармен салыстырғанда ауызға алуға келмейді. ... ... соң, « ... ... ... » ... деп ... табиғатты өзгерту ... ... ашық деп ... ... ... жасалған теңіздер, ал шөлде өзендер пайда
болды. ... құри ... ал дала ... ... ... де ... шығарылған жоқ. Алайда, аңдардың
ішінде де, ... ... да су ... ... ... ... мысалын табу қиын. Тек Орта ... ғана су ... ... ... ... ... Ал ... көлі табиғатты батыл өзгертушілердің
сәтсіздіктері мен қателіктерінен тұратын хрестоматиялық мысалға ... рет ... ... ... ... жіберу балықтардың
бағалы түрлерінің ... ... ... ... ... Іле өзеніне Арал каязының ... ... ... ... ... Арал ... - ірі, тұқы ... тұщы су балығы.
Ал 1933-1934 жж. ... Арал ... ... ... данасы
жіберілді. Шоқыр ... ... ... ... және ... ... ғылыми атаулардың бастарын ауыртып жатпай жай
ғана «бекіре» деп жиі ... ... ... ... жасар
шағында ұзындығы бір жарым метрге,салмағы 20 кгшамасына жетеді. ... шашу үшін ... ... пен ағыс ... ... ... ... бұрын Іле өзенінің қапшағай
шатқалынан өтер тұста ... ... каяз бен ... ... кітабының мекендеушілері.Себеп - Сырдария мен Іле өзендерінде
жүргізілген су ... жылы ... ... ... ... Зайсан
көлінен ойғақ балығын жіберу сәятсіз ... ... - ... ... ... арнасы балдыр басқан өзендер мекендеушісі.Оңғақтың
денесінің ... ... ... ал ... – шармайға, жұқа ... ... - ... ( ... ),ал ... ... жөнінен
оңғақ балыққа тең келері жоқ. Оның еті ... өте ... ... ... ... ... сәл қызғылт реңкте. ... өте ... және оның тұқы ... ... өссе де ... ... ... ұмтылуда. Балқаштағы оңғақтың ... өте ... ... ... Қаратал өзеніне, соңынан Тоқырауын мен
Іле ... ... ... мен Қостанай облыстарына бозша мөңке
жіберілді. Бүгін бұл тұқы ... күй ... ... ... барлық жерде кездеседі: атыраулық көлдерден өзен-
салалардың ... ... ... ... - ... балық.
Ол оттек тапшылығы мен ... суға да ... ... бір
бөлігінің мұздануын және тіпті суқойманың ... ... ... көтереді. Қазақстанның кейбір көлдеріндегі тіршілік жағдайы
соншалықты қатал ... ... тек ... балық қана өседі. Сол
себепі ... ... ... жағдайының биоиндикаторы болып
есептелінеді. Бозша мөңкенің ... ... ... мен оның көптеп
өсіп-өнуінің өзі экологтар үшін ... ... ... ... ... кейбір түрлері көбеюдің балықтар арасындағы сирек
кездесетін ...... ... ... ... дерлік ұрғашы, олар уылдырықты туыс түрлермен
бірге шашады. Дегенмен ... ... ... пайда болуы
мүмкін емес. Барлық ... тек ... ... ... және ... ... мөңке.
Арал теңізінен Балқашқа 1949 ж. табан балықты жіберу ... ... ... ... ... сол кездің өзінде ғалымдар
бұл ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... және ... сай екендігіне күмән білдірді, алайда олардың ... ... та ... ... ... жаңа орынды өте жақсы
игерді де өзінің ... ... ... ... Дәл ... көлге жіберумен ... ... ... ығыстырылып
шығарылуы мен сазан ... кеми ... ... ... ... ... «Көксеркеге» дейінгі
кезеңде ... ... ... ... болған емес. ... аса ірі ... ғана ... ... ... ... бағалы емес ихтифаунамен-жалаңаш
балықтармен және ... ... ... ... Балқаш
алабұғасын Қызыл Кітапқа енгізу - бұл есептеулердің ... ... ... жаңа ... ... ... ... түсті: олардың көпшілігі жерсініп кетті және көптеген ... ... ... ... ... мен оның ғажап болжамдары
табиғаттың қайтпас заңдарымен әр ... ... келе ... балық түрлерін жіберу мен ... ... ... кейбір аборигендері жойып қана қойған жоқ,
сонымен ... ... ... жалпы трансформациясының
басқарусыз процесі ... ... ... көбейген табан мен
көксерке,Балқаш алабұғасының қорын тез ... ... ... ... ауысты,сазан кәсіптік маңызын жоғалтты. ... ... өз ... ... әсер ... ... ... тек табан мен ... ... ... ... Алайда бұл Адамның тек жалғыз ғана ... ... ... ... өзге де ... - ... ... кездейсоқ тап болған еді.
Көксерке мен беріп алабұға тұқымдастарына жатады және ... ... ... емес ... ... ... өте қиынға
соғады. Ең ... ...... жақ ... төрт ... және ұзын ... ... артқы шегіне кіріккен жақалды
сүйекшенің болуы. ... азу ... ... ... сүйекше тек
көздің ... ... ... Бұл ... ... да ... ... де ашық көріністегі үйірлі жыртқыштар. Көксерке - ... ... ... тереңдікті және таза әрі ... ... ... Ал берш нулы ... ... ... ... те тіпті қысқа сәт қана ... ... ... ... ... тез өледі. Бұл балықтар ... ... ... ... ... ... ... Еркектері
уылдырықты шабақтар пайда болғанша адал ... ... ... да ... ... ... қоймайды. Айта
кету ... ... ... де өсу ... ... қалған
«інілері,ана-қарындастарымен» тамақтанудан тайынбайды. Жыртқыштар әлемінің
заңдары құрлықта да, суда да қатал.
Балқашқа жіберілген ... ... ... ...... ең ірі ... ... кейде ұзындығы 5 метрге
жетеді,ал салмағы 300 ... ... ... ... ірі ... кездесе қоймаса да, мұнда ұзындығы 2 ... ... ... 50-60 кг ... ... ... сирек құбылыс емес.
Жайын жылылықты ... ... ... атырауларында ... ... ... ... ... жасалған дөрекі ұяға
шашады және ұрпағына ... ... ... ... ... тамақ
таңдамайды: оның зор ... ... және ... ... оның ... ... Ірі ... әуесқой балықшы немесе
суасты аңшылығы үшін ... ... ... - балқаш тұқы
тұқымдастарының ішіндегі жалғыз ... ... ... шашуы
өзендердің бастауларында ерте көктемде ... Ерте ... - бұл ... ұрпақтарының өзге түрлердің қорғансыз жас
өскіндеріне аңшылық жасауына ... ... ... ортасы жерсіндіру жұмыстарының жаңа ... ... Бұл ... ... көксерке, табан,қаракөз және
форель жіберу жұмыстарымен ... ... ... тұтас
келеді.
Солтүстік каспийлік қаракөз (торта туыстасы) – тұқы тұқымдастардың
ішіндегі халыққа ... ... және ... ... ... ... ... айтарлық маңызды кәсіптік ... ... ... ... теңесті.
Балқаш алабының тау өзендері мен көлдеріне албырттың ... ... 1964 ... ... ... уылдырық күйінде
Чехославакиядан ... ... ... ... ... ... бірнеше мәрте Шілік өзеніне, ... ... ... 1966 жылы ... ... ... ... осы бағалы балық түрін шығаратын негізгі ... ... ... Орта Азия мен ... алғашқы болып Қиыр
шығыстық өсімдік жейтін ... ... ... Бұл ... ... - ... су өсімдіктері мен ... ... өзге ... ... ... ... ... Қазақстан мен
Өзбекстан КСРО-ның әуропалық бөлігінде ... ... және ... өсімдік ... ... ... ... ... мен ... балық - Қиыр ... пен ... ... ... Азия ... мекендеушілері қореқтенеді, дөңмайдың
балық – желбезектері арқылы су ... сүзу ... ... ... ... Бұл балықтар уылдырық шашу
үшін өзен ... ... ... ... да шектелген көлдер
мен әуіттерде ... ... бұл ... ... ... емес. Қапшағай СЭС-ің бөгеті бұл ... ... ... ... ... бөгенінде де ... ... ... ... экологиялық жағдайын талдау
2.1 Балхаш көлін пайдалану жолындағы ластану түрлері
Қазіргі кезде ... ... суы ... дәрежесі өте қауіпті жағдайға
соқтырғалы отыр. Суларды ластаудың негізгі көздері:
1)                     Ауыл ... ... улы ... қалған қалдық сулардың қайта келіп өзендерге, көлдерге
құюы. Бұл әсіресе, күріш егістіктерінде, мақта плантацияларында
молынан кездеседі.
2)                     Кен ... ... ... ... Ағаш ... ... ... және
су жолдарымен тасымалдағандағы ағаш қалдықтары;
4)                     Су және темір жолдарының лас қалдықтары;
5)                     Техникалық ... ... ... қорына аса қауіп-қатер туғызатындар: мұнай, пестицидтер, ... ... ... ... ... оның құрамында әртурлі
зиянды заттар көп. ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
өндіріс орындарының су қорына тигізетін әсері де молшылық. Ал лас ... ... ... ... өте көп. ... ауыл ... ластаған сулармен суару, біріншіден ... ... ... ал ... адам ... ... болады. Сонымен қатар
топырақтың тұздылығы көтеріледі, топыраққа биохимиялық процестердің ... ... ... ... ... қорына тікелей зиян келтіреді.
Бұл айтылған су қорларының ластану көздерінің ... ең ... ... әсер ... ... ... улы ... бар өндірістің
қалдық сулары. Оған: целлюлоза-қағаз ... ... ... орындары,
мұнай өңдеу, металлургия заводтары, мал ... ...... өңдейтін заводтар т.б. жатады. Тек қана Қазақстан түсті металлургия
кәсіпорындары тәулігіне 168,8 мың ... ... суды ... мен көлдерге
жібереді.
Соңғы жылдары егіс далаларында химиялық тыңайтқыштарды кеңінен
пайдалануға байланысты, ... ... ... ... ... ... отыр. Пестицидтер суға араласқаннан кейін биологиялық жағынан
ажырамай ұзақ сақталып, ... ... ... ... ... тізбек арқылы адам денесіне көшеді.
Өндіріс, ауыл шаруашылығы қалдық суларынан басқа табиғи сулар ... ... ... ... қарсы қолданылатын және жер суғарған
кезде топырақтан жуылып шығатын тұздар өте зиянды әсер ... ... ... ... ауыл ... ... су ... тигізетін зиянды әсері зор. Әсісере, өзен, көлдер
бойына шошқа фермаларын орналастыру бұл су ... ... ... ... ... ... өзі суларды ластау дәрежесі жөнінен 2-3
өндіріс орнына тең.
Балқаш көлінің экожүйесі бұл- тек ... ғана емес ... ... болып отыр. Бүгінгі күні бұл мәселе баяу шешіліп отыр.
Жоғарғы қабат суларының сапасының төмендеу тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... жылдар
арлығында жоғары қабат суларына қосылатын тазаланған су ... (1996 ... 48 ... 2006 жылы ... төмендеді. Ластану дәрежесі ... ... ... ... және ... су классына жатқызуға болады.
Балқаш суын негізінде ластайтын көздерге өнеркәсіптік және коммуналдық
канализациялық ақаба сулары және де ... ... ... құрамында
әртүрлі агрохимикаттары (пестицидтері, тыңайтқыштары, т.б.) бар егістік ... ... ... ... ... суы, мал ... су ... жауын-шашын арқылы әкелінетін ... ... ... ... ... ЖШС «Қазақмыс корпорациясының»
(2008 ж. – 1006,08 мың тонна, 2009 жылы – 922,6 мың ... мыс ... ... ... газы ... ... отыр.
Балқаш көлінің тағы бір ластаушы көзі-Балқаш балық шаруашылығы. Балқаш
балық шаруашылығы дамыған ... ... ... және ... ... ... көп мөлшері, әсіресе ақаба ... ... ... тұрады.
Балқаш көлі мен оның маңындағы аймақтардың экологиялық жүйесіне
осындағы кəсіпорындар мен ... ... ... ... ... де зиянды əсерін тигізуде. Əсересе, Балқаш жағалауының
Қарағанды облысына кіретін солтүстік аймағы техногендік ... ... ... ... ... ... ... ең үлкен көз Балқаш кен-
металлургия комбинаты. Комбинаттың мыс зауыты, ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа қосалқы өндірістік
буындары ондаған жылдар бойы көлге ластанған, тазаланбаған ағын ... ... ... ... су мен ауыр ... ... тоқтату
мақсатында комбинат тоғандары ... ... су ... ... ... жүзеге асыруда. Мұның өзі судың сапалық ... ... ... ... ... ... ... ауасын БКМК көп жыл бойы өзінің күкіртті ангидридімен ластау
үстінде. Бұл қазір ғана ... ... ... ... Ол ... ауаны қорғау жұмысының тиімсіз жүргізілуінің салдары.
Сарышыған əскери полигонына қатысты да көптеген жұмыстар бар. ... ... ... ... ... болуына байланысты оның ықпалына,
бұл объектінің пайда болғаннан бергі ... ... ... ... қаншалықты зиян келтіргеніне нақты баға бере алмай ... да ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру шараларын жүргізу əзірше мүмкін ... Бұл ... үшін ... ... ... қорғау жөніндегі
заңнамаларындағы полигон мен табиғат қорғау органдары арасында белгіленген
қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... ... қажет. Мұндай келісімді қабылдау полигон қызметінің айналадағы
ортаға, оның ... ... ... ... ... кері ... жəне оны ... жөніндегі шаралар жүргізуге мүмкіндік берер еді.
Балқаш көлі жыл бойына тек Іле ... ғана 23 мың ... ... ... 8 мың ... минералды азотпен, 5 мың тонна
фтормен, 2 мың тонна темірмен, 1,5 мың ... ... 0,7 мың ... ... ... минералды фосформен, 60 тонна пропанамидпен, 3,4 тонна
дихлоранилинмен, т.б. улы ... ... ... қоса ... ... ... су шығындыларын, улы заттардың қоспасын жіберуде.
Көлемі жағынан әлемде 13-орында тұрған Балқаш жыл ... ... ... ... батпақтанып, айдыны зауыт қалдықтарымен уланған.
Балқаштың әу бастағы тылсым жаратылысы оның ... ... ... бара
жатқан тәрізді. Бір бөлігі ащы судан, бір ... тұщы ... ... көлдің
қазір тұзды бөлігі ұлғайып келеді. Бұған басты себептердің бірі – ... ... ... ... өзен суын ... ... ... Соның салдарынан көлге құятын тұщы су мөлшері азайып
отыр. Балқаш көлі ... ... заң ... ... ... мәртебелі заң
көрші Ресейде және басқа елдерде бар. Балқаштың балық қорының соңғы жылдары
күрт азайып ... ... көзі де осы ... ... байланысты болып
отыр. Қ азір көл табанында ондаған шақырымды алып Қытайдан әкелінген сапасы
нашар аулар жатыр. Бір ... ... ... ... ... су
түбінде қалғанын, ол аулардың балықтар үшін құрылған нағыз ажал тұзағы
екенін ... ... кез ... ... ... ... ... мен байлығы кемуіне бірнеше себеп бар. Елге Қытай ... және ... ... ... ... әкелуге тыйым салу керек
және ол аулардың ел ішінде сатылуына ... ... қою ... ... ... ... алабұға балығы өткен ғасырдың 70-жылдары жойылып ... ... ... мен ... ... ... ... құрығанын
қазір біреу білсе, біреу ... ... ... ... ... басты себеп – тек қытайлық сапасыз аулардың ... ... ... ғана ... бұл мәселеге Жетісудан құятын ... ... және су ... құрылғыларының тозығы
жетуін, Көкше теңіздің ... ... мыс ... ... ... орынның ескіріп кетуін де айтуға болады.
 
2.2 Балқаш көлінің экологиялық жағдайының талдау
Балқаш проблемасы
Балқаш көлі ... да ... ... ... қалыптасып отыр.
1970 жылы Балқашқа құятын Іле өзенінде ... ... мен су ... (СЭС) ... Іле-Балқаш су шаруашылығы кешенінде бетбұрыс
кезең болды. Іле өзенінің гидрологиялық режимі өзгеріп, жалпы ... ... ... өзгере бастады.
Балхаш көлі
.
Қапшағай су торабын жобалау кезінде Іле өзенінің атырауындағы табиғат
кешенінің жағдайы ескерілмеді. Соның ... онда ... ... ... ... балық, т.б.) және ауыл шаруашылығына көп зиян
келеді. Ақдала алқабын ... ... егу ... да ... ... аспай
қалды. Қыруар қаржы текке жұмсалды. Іле өзенінің атырауы ... оның ... ... ... ... Суармалы алқаптардың көлемінің есепсіз
кеңейтілуі, төменгі Іле қоңыр ... кен ... ... бастау көлдің
болашағы үшін қауіпті. Болжау бойынша, XXI ғасырдың басында, көлдің батыс
бөлігінің мүлде ... ... ... шалшыққа айналуы мүмкін. Бұл өз
кезегінде Балқаш ... ... мен ... ... ... тіршіліксіз шөлге айналдырады. Көл деңгейінің төмендеуі
оның суының шамадан тыс ... әкеп ... Бұл, бір ... ... көлге қайта келіп құятын су құрамында әр түрлі тұздардың
көп болуына ... ... ... ... ... ... ... климат жағдайларына да әсерін тигізеді. Су айдынының тәуліктік
температураны, ауа ылғалдылығын реттеуші ретіндегі ... өз ... ... ... Балқаштың тартылуы Батыс Сібір мен Қазақстандағы
географиялық зоналардың шекараларын өзгертуі мүмкін.
Балқаш көлі – ... ең ірі ... ... Көл ... ... ... ... Көлемі – 501 мың км2 , ұзындығы – 605 км, ені –
9-74 км аралығында. Ал ең терең жері – 26 м. Бұл ... 1970 ... ... қазір мүлдем басқаша. Жетісу өзендерінің ішінде Іле, Қаратал,
Ақсу және Лепсі өзендері Балқашқа құяды.
Балқаш көлі ... және шөл ... ... ... ... ... ... болып келеді. Су айдынының булануы өте
жоғары. ... ... ... ... тез ... ... ... тіршілігі тыныш болып келген су айдынының қалыпты жағдайы
өзгере бастады. Балқаш ... ... ... нашарлау себебі
Қаратал, Лепсі, Ақсу өзендерінің мол суының Балқаш ... ... ... ... Оның ... ... кездерде Аягөз, Биен, Сарқанд
және Басқан өзендері Балқашқа құйып, оның ... су ... ... Ал ... бұл ... Балқашқа құймайды. Аталған антропагендік
жағдайлар Балқаш көлінің жағдайын ... ... ... одан әрі ... Іле өзені бойына салынған ... ... да әсер ... 1970 жылы ... ... Іле ... ... Қапшағай бөгеті салынды. Оған қосымша Іле ... ... ... ... ... ... ... онда көлемі 300 мың м3 су
жинақталды. Осылайша Үлкен ... ... ... ... ... ... өзені Ілеге құюын тоқтатты.
Іле – Балқаш алабының ауыл шаруашылығында барынща пайдалануымен 1965-
1990 жылдар аралығында Балқашқа ... ... ... 25%-ға ... Іленің
орта ағысы мен төменгі сағасында Шарын күріш, ... ... ... ... ... ... Осының бәрі Іле – Балқаш су алабының ... ... ... ... ...... ... өзгерістер өте сирек кездесетін Іле
тоғайын, өзен жағасындағы шұрайлы жайылымдар мен оның ... ... ... ... ... болды. Көлдің жағалаулары кеуіп, тұзды шаң ... Ауа райы ... ... пен ... ... ... Балқаш көлі
соңғы жылдары 2 метрге жуық төмендеп ... ... көл ... ... ... мен ... айналуда. Балқаш экожүйесінің
фаунасы мен флорасы зардап шегуде. Балық ... ... ... 5 ... ... шашу ... ... Сонымен қатар балықтардың ... ... ... ... пайдаланылған пестицидтер, гербицидтер
және минералды тыңайтқыштар қалдықтарымен улануы жиі ... Іле – ... ит ... ... ... кішігірім көлдер, аралдар, аңдар мен
құстар мекені болатын. әсіресе 1960 жылдары жылына 1,5 ... жуық ... ... болса, қазір бұл шаруашылық жойылған.
Іле бойында және көл жағасындағы тіршілік ететін құстардың түрлері де
азайып кеткен. “ Қызыл кітапқа” ... ... ... ... т.б ... өте ... кездеседі.
Іле – Балқаш алабы Қазақстандағы тарихи – ... ... ... Бұл ... ... тау өзені мен оның бойындағы Шарын тауларындағы
тастағы таңбалар мен тас мүсіндер және көне ... ... Әнші құм ... ... Алтынемел ұлттық саябағы, Кербұлақ сияқты қорық қорлар
бар. Жетісу деп аталатын бұл ... 3 млн ... ... ... Ең ірі
қалалары – Алматы, Талдықорған, Жаркент.
Бұл өңірдегі экологиялық ірі ... ... ... көлі ... ... ... Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендері,
Сарышаған полигоны және Текелі қорғасын – мырыш ... осы ... ... өз ... тигізіп отыр. 1999 жылы “Балқаш көлін
құтқару, оның бүгінгісі мен ... атты ... ... экологиялық
форум өтті. Онда Балқаш көлін құтқару мәселелері қаралып, нақты ... ... әр ... ... ... ... ... суын
жібермеу мақсатында игі жұмыстар жүзеге асырылуда. Мысалы: ... ... ... ... су ... ... жол ... болдық. Мұның
өзі, біріншіден – суды ысырап етпеудің, екіншіден – ... ... ... тазалығын сақтаудың бірден – бір ... ... Суды ... тағы бір ... тауып отырмыз. Мысалы бір гектар жердегі қамыс
13 мың текше метр су жұтады екен. Сондықтан да ... екі ... бері ... ... ... ... ... қолға алына бастады. Мұның
да екі жақты пайдасы болып тұр. Біріншіден – су ... қол ...... мал ... ... пайдаланылды. Бұл да Балқаш көлін
құтқаруға бағытталған үлкен үлес емес пе?!
2.3 Балхаш көлі ... ... және оның ... кету ... ... тұз қоры мен оның ... ... ... ... ... ... Егер Балқаш суының
қазіргі тұздылық ... ... ала ... ... онда
көлдің жасы бар жоғы 50 ... ... ... ... есепке алсақ,онда кейбір есептеулер Балқаштың ... 20-25 мың ... ... ... ... ... көлдің жасы одан айтарлықтай көп ... ... ... ... - деуден танбайды ... ... ... ... көз ... шөл ... ... көл туралы таңжағайып әңгімелерін ... ... , ... Лев ... Берг ... ... туғызады. Шөл ортасындағы
жауған атмосфералық жауын-шашының ... одан ... ... есе аз көл ... ... тиіс қой. Балқаш туралы «ғылымға
жат» ойлардың терістігін ... ... ... 1903 жылы ... ұйымдастырады және таң қалуға мәжбүр болды. ... ... ... ... қарамастан тұщы көл. Оны ... ... ... басып өткен топографтар да растайды. Көңіл
қоюға тұратын ... ... ... континентальды елде, шөл ортасында
орналасқан жауатын атмосфералық жауын-шашын ... ... 200 ... аспайтын, тұйық тұщы көл, географиялық ... ... ... жазды көргендеріне таң қалған ғалым. ... ... ... де көлді осы ... ... ... ... ... ... ... Бергтің көріпкелдік
сөзімен Балқашты «географиялық парадокс» деп атаудан ... ... ... әлі де аз ... де, көл ... ... ... Сарыесік бұғазымен
Ұзынарал ... ... ... екі ... ... ... ... негізінен Іле өзенімен келіп түсетін су бағытта
- батыстан шығысқа ... ... ... ... ... ағысты әрі
тұщы, себебі барлық тұздарды ... ... ... әрі тұзды
шығыс бөлігіне алып ... ... та, ... ... ... ... аса тұзданбағандығы таң қалдырады.
Сөйтсек, көл тұздан құтылудың ... ... ... ... ... суда ... қосылыстар түріндегі тұнбаға
отырады: Батыс Балқашта - олар ... ал ... ... ... доломиттер. Көлді тұздардан тазартуда және ... ... ... ... ... ... ... роль атқарады. Бір қатар тұздарды аса ұсақ ... мен ... суды ... ... жұтады және оларды
көл табанына шөктіреді. Оңтүстік ... ... ... мен ... ... көл ... кезде одан
бөлініп, ... ... ... ... ... ... ... Олар жылдам құрғайды,су ... ... ... ... және оны құм ... ... ұздардың қорытатын
және ... ... ... ... ...... ... алмауға болмайды.
Сонымен,еріген тұздарды түптік ... ... ... биотосы. Балқаштың тұщы бөлігінің
тіршілігінің ... ... ... Бұл ... тұздардан тазарту
процесінде байқалмайтын бактериялар мен ... ... ... мен құстарға дейінгі Балқашты мекендеушілер
түгел ... ... ... ... текше метр топырағында
қазіргі кезде 100 кг шамасында тұз болса, ал ... ... метр ... ... тұздардың мөлшері кемінде 25 млн.
тоннаны құрайды! Көл ... ... ... тұз ... ... теңдескен жүйесі өте жеңіл бұзылуы мүмкін. Онда ... ... тыс ... ... ... ... ... жетісу аумағына шашуды бастайды.
Тұзды қайраңдар өздерінің қорқынышты билерін ... Олар ... ... ... өңірінде сирек емес. Көлдің үнсіз қорғаушыларының
шабыуылдаушы тұз патшалығымен ... енді ... ... ... ... ... ... жылдар ... енді ... ... кез ... ... ... апарып соқтырады. Тұздардың кірісі мен шығысы ... ... ... тұщы суды ... мекендеушілерін
қырғынға ұрындыратын қарқынды тұздану басталады, Балқаш 20 ... ... ... ... !
Балқаштың екінші жұмбағы - ол оның ... ... ... ... ... ... өзендері суының
құрамындағы ерімейтін саз бен құмның өте ... ... ... судағы тасындылардың шамасы осындай ... суда ... ... төрт есе асып ... ... арифметикалық есептеулер
Балқаш ойысының бар-жоғы 250-300 ... ... ... ... ... отыр.Алайда,көл мыңдаған жылдар тіршілік етуде! Жұмбақ
көл тасындыларды қайда ғана ... ... ... ... ... айтады.Қатты тасындылардың шабуылын тежеп
ұстау үшін ... ... ... ... ... ... соң
атырауларында оңдаған және жүздеген тарамдар мен ... ... ... арасында тасындыларды жинақтаушы көлдер пайда
болады. Су шыны ... ... ... ал ... ... ... және орнын ауыстырады.
Көлдің тайыздығы және ... ... ... ... ... және ... қайрандар тудырады. Олар ... ... ... ... ... ... кезде көлдің
өзін-өзі ... ... ... ... мен ... көлден
тайыс мүйістер мен қолтықтарды бөліп тастайды,көлдің ауданы ... ... ... ... ... ... кеткен
шығын қысқарады және ... ... Дана көл ... неліктен Балқаш деп аталынған, (батпақ деген сөз бе)? ... ... ... ... өтуге болғаны туралы әңгімелерді қалай
түсіндіруге болады? ... ... ... көл ... сәйкес біресе құрғап отырады ... ... XVI ... мұздақ кезеңінде» Балқаш толысудың ең ... ... деп ... ... ... ... ... келесі гидродинамикалық ерекшелігін
айқындайды. Еуразияның терең сулы көлдерімен салыстырғанда Балқаштың ... ... ... ... ... түптік шөгінділер ... ... ... ағыстар пайда болады, жағадағы зор құм
массаларын су ... ... Өз ... ... жағалық үйме
жалдар – барқандар,дюндер ... ал ... ... ... көл ... ... орындарында, кезбе құмдар пайда
болады. Олар аңғал балық аулау кемелерін ... ... мен тұз ... феноменальды тәсілінен өзге көл
зерттеушілерге тағы да ... ... ... неліктен
хемогендік шөгінділердің табылмағанына ғалымдар көп уақыт түсіне ... ... сулы ... ... ығу ... ... ... органикалық заттардың ыдырау өнімдері болып табылатын ... газ ... тес қос ... ... ... ... су ... көтерілген көмірқышқыл газдың ұсақ көпіршіктерімен
кездеседі де, олармен ... ... ... және көл ... суда еритін бикарбонаттарға ... ... ... ... ... ... байланысты көл табанында көмір
қышқыл газы кездеспейді.
Тағы да бір ... Іле мен ... ... ... ... ... Балқаштағы биоценоз ... ... ... сулы ... мен ... ... ... шоғырланған ба ... ой ... ... ерекшелігі жазғы ыстықтарда ірі жанды жандырып ... ... тік ... ... ... байланысты
Балқашта биоценоздау массасының өсуі болмады, ... ... ... ... ... дауылдарда тұрақты ... ... ... ... көгілдір Балқашқа ... ... ... емес ... оны ... ... ... шағын көлдеріндей батпаққа айналмайды.
Мұнымен көл жұмбақтары таусылмақ ... Оны осы ... ... ... кез ... ... зерттеулер Балқаштың жаңа
таңданарлық ерекшеліктерін ашқаны және ашып ... ... ... ... жаңа ... мен сұрақтардың тұтас ... ... ... көл ... ... тырысқан экологтар
мен геоморфолог ... еді. ... ... 35 млн. ... ... тіршілік ететінін анықтады және осы ... ... ... ... мен ... дәл ... су деңгейінің ... ... ... ... Палсоклиматтанушылар мен
географтар көлдің деңгейінің ... және ... ... ... ырғақпен өзгеретінін анықтады.
Өзеннің шөл далада ... ... ... Іле Алатауы мен
Жоңғар Алатауынан ақырай ағып ... суын ... ... ... ... ... Көл солтүстіктегі зор тау ... ... ... геологтар өз кезінде диаметрі ... ... осы ... өте ертеде алып метиориттің соққысынан
пайда ... ... ... айтқан болатын. Демек, Балқаштың тегі
жерден тыс ... ғой?! ... ... ... ... ... де, егер жұмбақ көл ғалымдарға ... ... ... ешкім де таңданбас еді.
Балқаш өңірі Қазақстан ... сары ... – күн ... түсіне боялған. Зүбәржаттай көгілдір Балқаш көлі мен ... ... ... ұшбұрышы лаулаған қызғылт жиек құрсау.
«Шөлде нендей ... ... ... ... ... ... елсіз» дер
біреу және оның ... рас. Бұл ... ... ... ... және өзінше ерекше дүниені ашады. Бұл өлкедегі ... ... ... мен ... ... өзіндік
көзге ұрмайтын және керемет ғажайып сұлулық жасырынған. Ландшафтардың
әртүрлілігі, ... ... ... ... құмдақ
жағажайлары бар тып-тыныш мүйістері, шексіз құмдар және ... ... ... ақ ... ... Бұл ... Бұл өлкені апаттан арашалау және сақтау парыз.
Қорытынды.
Қазіргі ... ... ... ма ... мен ғажайыптарды өзінің
бойына жинаған,дүниедегі «экологиялық парадокстың бірі» болып ... ... ... зор ... ... ... ... жүргізген
саясатынан Балхаштың экологиялық тепе – теңдігі бұзылып, ол ... ... ... ... ... ... сол адамның ойланбай істелген
істерінің нәтижесінде аз – ақ ... ... ... ... Арал ... ... ... бұндай жағдай өріс алса,ол Қазақстан үшін тек ... ... ... ... ... апат қана ... ... орасан зор көлемде материалды шығын ұшыратады, болашақ
ұрпақтың есіндегі өшірілмес ...... ... және ... жарқын болашаққа еркін аяқ басуымызға үлкен тежеу болады.
Сол үшін біз бұл Балхаштың экологиялық ақуалы болашақ ұрпақтарымыздың
мойына ауыр жүк ... ... ... ... өзіміздің бар
қауқарымызды салып,ұлан – ... ... бұл бір ... өлкені
сақтап қалуымыз керек. Себебі қазіргі Қазақстан ... ... ... ата – ... келе ... үшін ... ... екенін
ұмытпау керек. Ал,бізге оны болашақ ұрпақ үшін аталарымыз бергендей аман –
есен аманат ретінде тапсыру міндет. ... ... ... ... әр ... қазақстандыққа дейін бір күнмен өмір сүрмей,тек өз
басының қажеттіліктерін қамтамасыз етумен ... ... ... жөн. ... ... кез – келген қадам әрқашанда қиындыққа
ұрындыратынын және оның өзі ... ... ... ... беретінін есте
сақтау керек. Тарихтың сабағы үйрететіндей адамның қолынан ең ... ... ... оған ... ... жылдар бойы тұрған
табиғаттың кереметтері,адамның ... кері ... не бәрі ... жоқ болып, жоғалып кетеді.
Балхаштың және өзге де Қазақстанның экологиялық проблемаларын ... ... ... қолда бар ресурстарды біріктіре ... ... ... қаржыны бөліп және көмекке көптеген дүниежүзілік табиғат
қорғаумен айналысатын әртүрлі бірлестіктерді, ұйымдарды тарта отырып, ... және ... ... ... ... үстінен қатал
бақылау орнату арқылы, бұл проблемаларды шешуге ... ... ... үшін ең ... оның бұрынғы экологиялық тепе – теңдігін қайта орнына
келтіру керек. Ол үшін ең алдымен Балхаштың су ... ... ... ... суын ... ... ... реттеу,су ресурстарын ретсіз қолдануды тоқтату, көлдің ... ... ... ... ... ... реттеу,оларға
жаңа технологияларды қолдануды міндеттеу,себебі қазіргі уақытты жаңа
технологияларды қолдану арқасында ... ... ... ... ... болады, бұл жерлерді мемлекеттің өз тарапынан
қамқорлығына алуы керек. Балхаштың ... ... ... Қытай
мемлекетінің тарапынан үлкен қауіп төніп тұр. Себебі қазіргі ... ... ... экономикалық жарылыс болып,бұл ел керемет ... ... ... ... ... ... дамуы кейбір елдерге қолайсыз жағдай
тудыруда. Сол елдердың бірі Қазақстан. Қазір күшті дамып келе жатқан Қытай,
өзінің батыс ауданын жаппай,кеңінен ... ... ... ... ... ... ... бастады. Өнеркәсіп кеңнен дамып, ... да бір ... ... ... жоқ. ... мұнай кенішін игеру
үшін,мол су ресурсы керек ... ... ...... су каналын
салмақшы. Оның жоспарланған ұзындығы 300 километр,ал ені 22 ... Ал ... ... ... ... ... мен ... Шығысы мен Павлодар
облысы су тапшылығын сезінетіні сөзсіз. Егер де ... бұл ... ... ... ... ... ... нашар болуы мүмкін. Ал
жақын уақытта Қытай тарапынан ... ... нәрі ... ... Іле
өзенінің өзінде басталатын бөлігін бөгеп , өзінің батыс ... ... ету ... онда ... жұмыстарын бастау жәйлі мәлімдеме
берді. Бұл мәселелердің өзі қазірігі уақытта ... дау – ... ... бір ... ол, егер де ... өз ... Іле өзенін 15%-ін
бөгеп онда құрылыс жұмыстарын бастаса және сондай ... суды ... ... ... ... жақын уақытта экологиялық апат орын алуы мүмкін.
Бұндай ... ... үшін ... ... және ... келіссөздер
жүргізіп ( көбінесе Қытай тарапынан өзге елдердің пікірімен , ... ... ... біраз қыңжылтады ),бұл проблеманы тез арада шешу
керек.
Бірақ адам баласы бірлесіп істесе ... дау – ... ... жоқ. Сол ... ... ... және өзгеде экологиясы нашарлап кеткен
жерлердің жарқын болашағына деген үмітіміз мол.
Бұл өлкелерде бұрын көрмеген және ауыз ... ... мол. Бұл ... ... ... адам үшін шабыт көзі
болатын. Ол дала және ... ... мен ... ... ... ... ғажайып аңыздар ... ... ... ... ... ежелгі поэзиясынан ақпарат ... ... ... ... ... ... ол ... жаны барға деген
қатынасын сезінді, қазіргі глобалдық экологиялық апат және ... ... ... ... ... ойлы ... ... ие болды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... жөн. Не үшін қолдан ... ... ... егер
онсыз да Қазақстанда олар жеткілікті ... ... ... ... ». ... Атамұра. 2004 жыл.
«Қазақстанның Республикасының экологиялық ахуалы және оны мәдени қайта құру
негіздері» Жақсыбеков,Әбдіғапшар ,Сейдуллаұлы.
«Қазақстанның экологиялық қолайсыз аймақтары». Алматы 1991 ... ... ... ... ... Мерей. 2002 жыл.
«Қазақстанның биосферасы : жер,су,радиоэкологиялық жағдайы». Нұрихан
Құрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. 2001 жыл.
«Экология мен табиғатты ... ... ... ... 2004 ... ... Панин Михаил Семенович. Семипалатинск.2005 год.
«Экология». Бейсенова Әлия ... ... ... 2001 ... ... Б

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балхаш көлі «табиғи парадокс» және оның құрып кету қаупі18 бет
Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама33 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
Алакөл көлінің экологиялық жағдайы9 бет
Балқаш көлінің геоэкологиялық проблемалары66 бет
Балқаш көлінің су деңгейі33 бет
Балқаш көлінің толық сипаттамасы6 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы15 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы жайлы18 бет
Балқаш көлінің физикалық географиялық сипаттамасы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь