Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I. Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы.

1. 1 Мәдениет трансформациясы: факторлары мен механизмдері ... ... ... ... ... 7

1. 2 Жаһандану концепцияларын мәдениеттанулық талдау ... ... ... ... ... ... ... ..11

II. Мәдениетаралық сұхбат . мәдени әмбебаптылық негізі.

2. 1 Мәдениетаралық сұхбат түсінігі және оны мәдениеттанулық талдау ... ..41

2. 2 Жаһандану жағдайындағы мәдениетаралық сұхбаттастықтың алатын
орны, маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
Адамзат мәдениеті өзінің мыңдаған жылдар бойыңдағы дамуында тас балтадан космосты игеруге дейінгі жолды жүріп өтті. Ол ешқашан да қозғалыссыз қалған емес: пайда болын, бір аймақтан екінші аймаққа таралып дамыды, өткен ұрпақтан қазіргі және болашақ ұрпаққа беріліп, әр yaқыттa да материалдық және рухани жағынан толығып отырды. Демек, өзгерістер мәдениеттің бөлінбейтін бөлшегі мен қасиеті болып табылады және өз құрамына мәдени құбылыстардың ішкі трансформациясын, олардың уақыттағы өзгеруін, сонымен қатар, өзара байланыс, арақатынас, кеңістіктегі қозғалыс және т. б. сияқты сыртқы өзгерістерді де енгізеді . Осының арқасында мәдениеттегі қозғалыс, оның бір жағдайдан екіншісіне өту құбылыстары жүріп отырады.
Мәдени өзгерістер процесінде мәдени тәжірибенің әр түрлі элементтері туындайды, қалыптасады. Бұл элементтердің маңызы, ықпалы мен таралуы көбінесе олардың пайда болу көзімен тығыз байланысты болып табылады.
Өткен заман ескеpткішері арқылы көрініс тапқан құндылықтар мен символдар жаңа мәдениеттің маңызды факторларына айналып қана қоймай, келешек ұрпаққа өз мағынасын аша отырып, жаңаруы тиіс. Ұрпақтан ұрпаққа беріліп, ұзақ уақыт бойы сақталатын мәдени мұра элементтері мәдени бірегейлікті қамтамасыз ететін тірекке айналады. Сонымен қатар, олар сақталып қана қоймай, келешек ұрпаққа өз мағынасын аша отырып, жаңаруы тиіс. Өткен заманның мәдени мұраларына назар аудару қоғамда қалыптасқан, әдеттегі мағыналар, нормалар мен құндылықтарды дамытуды қамтамасыз етуі керек. Бұл мағыналар, нормалар мен құндылықтар мыңдаған жылдар бойындағы бақылаудағы конондер, яғни ережелер мен үлгілерге айналады, оларды ұстану әдеттегі тұрмыс жағдайларын қамтамасыз етеді. Ұрпақтан ұрпаққа беріліп, ұзақ жылдар бойы сақталатын мәдени мұра элементтері мәдениеттік болмыстылықты қамтамасыз етеді. Болмыстылық құрамына тек мәдениеттің дәстүрлі құбылыстары ғана еніп қоймай, сонымен қатар, айтарлықтай маңызды элементтер: мағыналар, нормалар мен құндылықтар, қоғамдық институттар да кіреді. [ 1, 99 -111 б.]
1. Исламгалиева С.К., Халин К.Е., Бабаян Г.В. Культурология. Курс лекций., -М., -«Экзамен»,-2005, -99 – 111б.
2. Сорокин П.А. Человек. Цивилизация. Общество. -М.: Политиздат, 1992. -218 б.
3. Ғабитов Т., Мүтәліпов Ж., Қүлсариева А, Мәдениеттану негіздері. -Алматы: Раритет, 2004. -116 6.
4. Маклюэн М. Культурная коммуникация: средства «горячие» и холодные» культура -М.: Политиздат, 1985. - 399 б.
5. Зиммель Т. Конфликт современной культуры // Культурология. XX век: Антология. - М, 1994. - 124-125 б.
6. Ясперс К. Смысл и назначение истории. - М.: Республика, 1994. -527 с.
7. Тойнби А. Постижение истории. - М.: Политиздат, 1990. - 731 с.
8. Моска Г. Саяси ғылымдар элементтері // Әлемдік әлеуметтану антологиясы. - Алматы: Қазақстан, 2006. - 385 б.
9. Поппер К. Ашық қоғам және оның жаулары. - Алматы: Раритет, 2005.-544 б.
10. Фукуяма Ф. Это ли конец истории? // Философия истории. Антология. -М. Аспект-пресс, 1995. - С. 105-110.
11. Көшім. Қазақтарды қалай көтеруге болады? // Жас қазақ. - 2006. - 11 шілде.
12. Тоффлер Э. Третья волна. - М: ООО АСТ, 1999. - 784 с.
13. Ницше Ф. Жақсылық пен жамандықтың арғы жағынан // Сочинения. -Минск: Беларусь, 1992. - 335 б.
14. Хантингтон С. Столкновение цивилизаций. - М.: Издательство АСТ, 2003.-603 с.
15. Моль А. Социодинамика культуры. - М.: Прогресс, 1973. - 406 с.
16. Руднев В. Энциклопедический словарь культуры XX века. - М.: Аграф, 2001.-608 с.
17. Ионин Л.Г. Социология культуры - М., 1996. - 280 с.
18. Канетти Э. Масса и власть. — М: Ад маргинам, 1997. — 527 с.
19. Ғабитов Т.Х. Этика юриста. - Алматы: Данекер, 2001. - 127 с.
20. Философия истории. Антология. - М.: Аспект-пресс, 1995. - 351 с.
21. Фрейд 3. Психология масс и анализ человеческого Я // Фрейд 3. Тотем и табу. - М.: Олимп, 1998. - 448 с.
22. Фрейд 3. "Я" и "Оно".Труды разных лет. - //Тбилиси: Мерани, 1991.- Кн. І.-С. 333-334.
23. Сейдімбек А. Қазақ әлемі. - Алматы: Санат, 1997. - 464 6.
24. Бек У. Ритмы истории // Философия истории. Антология. - М: Аспект-пресс, 1995.- С. 105-110.25 Кессиди Ф.Х. Глобализация и культурная идентичность // Вопросы философии. - 2003. - №1.- С.52-64.
26. Нуржанов Б.Г. Новые информационные технологии и судьбы рациональности в современной культуре. Материалы «круглого стола» // Вопросы философии. - 2003. - №12. - С. 3-52.
27. Нарбекова Г. Приоритеты культурной политики государства в контексте трансформации казахстанского общества // Перспективы развития философии и политологии в XXI веке: Материалы научно-теоретической конференции. -Алматы: Компьютерно-издательский центр Института философии и политологии МОН Республики Казахстан, 2004. - С.271 - 276.
28. Сейид Мухаммад Хатами. Диалог цивилизаций: путь к взаимопониманию.- Алматы: Дайк - Пресс, 2002. - 464 с.
29 .Нысанбаев А. Глобализация и проблемы межкультурного диалога: в 2-х т. - Алматы: Компьютерно-издательский центр Института философии и политологии МОН Республики Казахстан, 2004. - Т 1. - 274 с.
30. Темирбеков С.Т. Введение в культурологию. - Алматы: КазГУ, 1996. - 271 с.
31. Печчеи А. Человеческие качества. - М.: Прогресс, 1980. - 302 с.
32. Бөпежанова Ә. Қазақстан баспасөзі - тәуелсіздік айнасы // Культура и СМИ. - Алматы: Золотой век, 2000. - 260-264 бб.
33. Дидар Амантай. Қазақ табиғаты айнасы // Ақиқат. - Алматы: 2002. - 26-32 бб.
34. Мәдениеттану сөздігі / Құлсариева А. және т. б. - Алматы: Сорос қоры, 2001.-332 6.
35. Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. - Алматы: Қаз. энцикл., 1998. -
272 6.
36. Фромм Э. Иметь или быть? - М.: Прогресс, 1990. - 330 с.
37. Сатершинов Б.М. Қазақстан мәдениетінің теориясы мен тарихының кейбір мәселелері. - Алматы: Сорос қоры, 2001. - 160 б.
38. Огурцов А.П. Отчуждение // Филос. энцикл. словарь. - М: Сов. Энцик., 1983.-С. 839.
39. Кафка Ф. Приговор: Роман. Новеллы. - М: Наука, 1990. - 221 с.
40. Камю А. Миф о Сизифе // Сумерки богов. - М.: Политиздат, 1990. - С. 252-309.
41. Библер В.С. От наукоучения – к логике культуры.-282 б.
42. Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану.-41 б.
43. Библер В.С. Культура. Диалог культуры.// Вопросы философии. -№ 6,- 38 б.
44. Бонецкая Н.К. Бахтин и традиции русской философии.-87 б.
45. Дильтей В. Введение в науку о духе. Зарубежная эстетика и теория литературы XIX – XX вв.-М.,-1987,-127 б.
46. Зарубежное литературоведение и теоритические проблемы. Зарубежная эстетика и теория литературы XIX – XX вв.-М.,-1987,-17 б.
47. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества.,-334 б.
48. Бахтин М.М. Философия поступка.// Философия и социология науки и техники: ежегодник.,-1984 – 1985,-112 б.
49. Бахтин М.М. Проблемы поэтики Достоевского.-М, 1979,-42 б.
50. Аверинцев С.С. Византия и Русь: два типа духовности.// Новый мир., - № 7,-1988,-210 б.
51. Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. А., 1996, 79 б.
52. Батищев Г.С. Особенности культуры глубинного общения. Диалектика общения. -М.,-1987,-13 б.
53. Наурызбаева Ә.Б., Скалон Н. Диалог мүмкіншілігі.//Шаһар., -1993, -№ 1,-3 б.
54. Курманбаева Н.М. Культура Востока и Запада: проблемы интеграции.,-А., -1996,-41 б.
55. Бубер М. Два образа веры. -М., -1995, -109 б.
56. В. Библер. Культура. Диалог культуры//Вопросы философии, -1989, -№ 6, -38 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
................................3
I. Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы.
1. 1 Мәдениет трансформациясы: ... мен ... 2 ... ... ... Мәдениетаралық сұхбат – мәдени әмбебаптылық негізі.
2. 1 ... ... ... және оны ... ... 2 Жаһандану жағдайындағы мәдениетаралық сұхбаттастықтың алатын
орны,
маңызы......................................................................
...................................55
Қорытынды...................................................................
.......................60
Пайдаланылған ... ... ... ... ... бойыңдағы дамуында тас
балтадан космосты игеруге дейінгі жолды жүріп ... Ол ... ... ... ... пайда болын, бір аймақтан екінші аймаққа таралып
дамыды, өткен ұрпақтан ... және ... ... ... әр yaқыттa да
материалдық және рухани жағынан толығып отырды. ... ... ... ... мен ... болып табылады және өз құрамына
мәдени құбылыстардың ішкі трансформациясын, ... ... ... ... өзара байланыс, арақатынас, кеңістіктегі қозғалыс және т. б.
сияқты сыртқы өзгерістерді де енгізеді . Осының ... ... оның бір ... ... өту ... ... отырады.
Мәдени өзгерістер процесінде мәдени тәжірибенің әр түрлі элементтері
туындайды, қалыптасады. Бұл элементтердің маңызы, ... мен ... ... ... болу ... ... байланысты болып табылады.
Өткен заман ескеpткішері арқылы көрініс тапқан ... ... жаңа ... ... ... ... қана қоймай,
келешек ұрпаққа өз мағынасын аша отырып, жаңаруы тиіс. Ұрпақтан ұрпаққа
беріліп, ұзақ ... бойы ... ... мұра элементтері мәдени
бірегейлікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қана ... келешек ұрпаққа өз мағынасын аша ... ... ... ... ... ... назар аудару қоғамда қалыптасқан,
әдеттегі мағыналар, нормалар мен құндылықтарды дамытуды қамтамасыз етуі
керек. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... яғни ережелер мен үлгілерге айналады, оларды ұстану
әдеттегі тұрмыс жағдайларын қамтамасыз етеді. Ұрпақтан ... ... ... бойы ... ... мұра ... ... қамтамасыз етеді. Болмыстылық ... тек ... ... ғана еніп ... ... ... ... маңызды
элементтер: мағыналар, нормалар мен құндылықтар, қоғамдық институттар ... [ 1, 99 -111 ... ... ... ... мен байланыстардың, сонымен
қатар, өзін - өзі ұстау нормаларының және тағы да ... сан ... ... ... ... орны зор, ... ... кездесулер, қақтығысуларсыз болмай тұрмасы мәлім. Яғни, анығырақ
айтар болсақ, мәдениет динамикасының бұл түрі бір ... ... ... ... ... ... жағдайларда дамиды. Дегенмен, осылай
бола тұра, даму процесі ... ... ... ... ... яғни басқа мәдениет элементтерінің ықпал ету жағдайына
қарамастан, ... ... тән ... салт – ... ... – ақ онда қалыптасқан нормалар мен құндылықтарды сақтап
қалады.
Мәдени ықпалдар ... ... ... өзгерістердің
айтарлықтай кең тараған бастаулары, түпнегізі болып табылады. Мәдениет
динамикасының бұл ... ... бір ... ( жеке ... ... ... ) және көп мағыналы ( бұқаралық ақпарат
құралдарының іс- әрекеті мен қызметтері арқылы, ... ... ... беру ... және т. б. ) сипатта бола алады. Дегенмен,
бір мәдениеттің ... бір ... ... етуі ... ... халық
барлығына дерлік ықпал ете алмайды, тек олардың өз мәдениетіне жақын да
ұқсас нәрселер ғана анық ... ... ... ... ... мүмкін, басқа
халықтар алдында басымдыққа ие болып, ... ... ... ... ... ... ... өзгерістердің ең кең тараған бастау көзі
болып табылады. Мәдени ықпалдардың сипаты, ... мен ... ... ... ... анықтауға болады:
1. Байланыстардың интенсивтілігі (мәдениеттердің жиі қарым - қатынаста,
өзара ... ... ... ... ... өз ... сіңіріп алуға
алып келеді);
2. Мәдениетаралық байланыстардың шарттары ... ... ... алыстауын туындатады);
3. Қоғамның жіктелу дәрежесі (жаңалықтарды ... ... ... -
әлеуметтік топтардың болуы);
4. Басқа мәдениеттерді қабылдау қабілеті (мәдени ... ... өзін ... ... [ 2, 218 ... ... ... күннің ақпараттық төңкерілісі үстінде бұрын -
соңды болып көрмеген қатты қарқынға ие болып ... ... да ... ... ... гөрі ... ... танытатын жаһандану
ұғымы кең танымал болып кетті.
Адамдар арасындағы мәдени айырмашылықтар, көбінесе, олардың ... ... ...... ... детерминацияланған. Дегенмен,
қазіргі заманғы техникалық прогресс, бүкіләлемдік саяси, экономикалық және
мәдени өзгерістер біздің ғаламшарымыздың ... ... ... ... ... да ... мәселелерімен айналысуына алып келді.
Мемлекеттер мен оның құрамы – ... ... ... ... ... ... мен түп – ... айырмашылықтарына қарамастан, ... әдіс – ... мен ... ... ... қол жеткізуде,
ғаламшарымыздағы бүкіләлемдік біртұтас мәдениеттің қалыптасуын ... ... Дәл осы ... ... келе ... жүйе ... ... өзінде – ақ айырмашылықтар мен ұқсастықтар белгіленіп,
анықталып, әлемнің сан ... ... ... да, бір – ... ... мойындаушылыққа қол жеткізу үшін – мәдени ерекшеліктер мен
оның ... ... ... ... білу ... ... өте маңызды мәселеге айналып отыр. ... – ақ ... ... мысалы сұлулық идеалы, адам құқығы немесе ... ... ... де ... ... ие. ... олардың тәжірибелік
түрде безендірілуі немесе жүзеге асырылуы әрбір нақты жағдайға ... ... ... ... [3, 116 ... ... ... барысында осы өркениет ... ... - ... яғни бірде адам барлығының үстінен
жоғарыдан өз үстемдігін жүргізуге ұмтылса, енді ... ... ... - сырқау басты орынға шығатындығын аңғару қиынға соқпайды. Олай ... осы ... - ... ... ... ... ... - қатер
төндіретін бірден - бір алғышарттар болып табылады. [ 4, 399 б.]
I. Жаһандану ... ... ... Мәдениет трансформациясы: факторлары мен механизмдері.
Жahандану дәуірінде мәдениеттің әмбебапталынуы мен ... ... ... ... ... ... жahанданудың оң
(позитивті) және теріс (негативті) жақтары бар екендігі ... ... ол ... бір - ... көбірек араласып, бірін - бірі танып,
өзара жақындасуына ықпал етеді. Екінші ... ... тыс ... ... ету ... ... бірегейліктің шайылуына алып келуі де ... ... ... бүкіл әлемге таралуы, мәдени ықпал үшін барлық
шекаралардың ашық болуы мен кеңейтілген ... ... ... ... ... ... ... туралы әңгімелеуге алып келеді. [
5, 124 – 125 ... ... ... құралдарының мүмкіншілігінің артып,
экономикалық байланыстардың жиілеп, коммуникация құралдарының ... ... ... сұхбаттасу жолдарының кеңеюінің негізінде
біртұтас әлемдік өркениетке интеграциялануы процесі ... ... ... ... ... ... жаңа ... құралдары мен жаңа
коммуникация формаларының қалыптасуымен мәдениeтrермен ... ... ... ... ... яғни мәдениетаралық байланыстардың ayқымын
айтарлықтай кеңейтті. Адамдар қозғалысы күйі арта ... ... ... ... ... ... ... кез - келген ... ... ... ... ... ... болып көрінетін мәдениетаралық
коммуникация әлеуеті артты. Мәдениетаралық ... - ... ... ... ... бір - ... ... етуі мен
адамдардың бір мәдениeтrен екінші бір мәдениетке миграциясы арқылы көрініс
табады.
Бүгінде, ... ... жүзі ... ... ... ... - ол, ең ... қаражаттық және ақпараттық жаңа технологиялық
негізде жүзеге асып ... ... ... ... қобалжытар атауына
қарамастан, жahандану өзінің түпкілікті мәнінде - интеграцияның ең биік
сатысы болып анықталады. [ 7, 731 б.] ... ... ... ... ... ... ... қамтиды: қаржылар, идеялар мен адамдар
қазіргі yaқыттa ... ... ... отыр. Әрине, бүкіләлемдік
қаржылық және тауарлық нарық ... ... мен ... ... ... қарқынды өсуіне алып келді. Бұл құбылыс мемлекeтrік
институттар, әлеумeттік топтар мен әртүрлі елдер мен ... ... ... ... ... ... артуы жағдайынан да
көрінеді. Осы жаңа байланыстар ... жаңа ... ... дәстүрлі өмір
сүру формалары мен ойлау әдіс - тәсілдері, ... ... мән ... айырылды, тіпті, кейбіреулері ... ... деп ... Бірақ, сонымен бір мезгілде жаһандану процесі мәдениеттің жаңа
формалары мен өмір ... жаңа ... ... алып ... бір тауарлар мен идеялардың елге, бүкіл жұртшылыққа мәлім болуының
арқасында, локальдық ( жеке ) ... ... ... ... емес ... ... ... Өзіндік және бөтендік
арасындағы шекара жоғалады. Мұндай мәдениеттердің араласып, бірігуі – тек
жеке тұлғалардың ғана жеке ... ғана ... қана ... ол бүкіл
қоғам үшін де оған тән сипатқа ие ... осы ... де, ... ... Ұйымы 2001 жылды – мәдениетаралық
сұхбаттастық жылы деп жариялаған болатын.
Мәдениет пен біркелкіліліктің жаңа формаларын ... « ... не? » ... ... ... ... өте қиын. Адамдар арасындағы
мәдени айырмашылықтар, көбінесе, ... ... тән ... ... ... ... детерминацияланған. [ 6, 527 б.] Дегенмен, қазіргі
заманғы техникалық прогресс, ... ... ... және ... біздің ғаламшарымыздың коммуникацияның торына толып, тіршілік
етудің жалпы да бүкіләлемдік мәселелерімен ... алып ... мен оның ...... ... ... ... қарама –
қайшылықтар мен түп – ... ... ... ... әдіс – ... мен ... сәтті түрде қол жеткізуде,
ғаламшарымыздағы бүкіләлемдік ... ... ... жүзеге
асыруға талпынуда. [ 8, 385 б.] Дәл осы ... ... келе ... ... ... ... өзінде – ақ айырмашылықтар мен ұқсастықтар
белгіленіп, анықталып, әлемнің сан ... ... ... да, бір
– бірімізді түсініп, өзара мойындаушылыққа қол жеткізу үшін – ... мен оның ... ... ... анықтай білу
қабілетіне ие болу өте ... ... ... ... Сондай – ақ
құрылымдар мен идеалдар, мысалы сұлулық идеалы, адам құқығы немесе ұжымдық
принциптер сияқты мәселелер де ... ... ие. ... олардың
тәжірибелік түрде безендірілуі немесе жүзеге асырылуы әрбір нақты ... ... ... ... ... ... ... сол сияқты, саясаттың да іргелі
принциптерінің ... ... орын ... ... ... әсерінен еңбек құралының өзі өзгереді. Жаңа ... ... әсер ету ... ... ... ... Шындығында,
қазіргі заман бизнесінде жаңа да заманауи технологияларды білмейтін жанның
бірдеңе жарыта қоюы екіталай. Жоғарыда аталған бұл ... ... ... саясатқа да қатысты нәрсе. Саясаттың белгілі әрі байкаларлық
мөлшерде ... ... тағы бар. Оның ... ... ... ... дағдарысына, кенже қалған әлемнің дағдарысына,
өркениетаралық бәсекеліктің дағдарысына орын ... тағы ... ... ... ... - ... ... плюрализмі мен адамдар қауымдастығының ... ... ... ... ... ... ... деген ұстанымды
жиі қолдауда. Дегенмен, жаһандану ... ... ... ... ... шын ... бүкіл әлемге танылып, ... ... ... ... ішкі ... дәрежесі, болашаққа деген үміттері,
сенім мен толеранттылық дәрежелері, өзін - өзі ... ... - ақ, ... ... - ... ядролық мәселелерге -
неке мен жанұяға деген ... ... ... ... ... ... мынадай тізімін көрсетуге болады:
1. Демократия идеалы ( жалпыға бірдей адам ... ... ... Төзімділік идеалы ( дегенмен, шетелдіктерге қатысты жағдайлар
тұрғысынан алғанда, бұл мәселе тек ... ... ғана ... табады және
аз мөлшердегі адамдар тобына бірдей дәрежеде тарала бермейді );
3. Әйел ... ... ( ... ... ... ... көзқарастар );
4. Қоршаған ортамен байланысты мәселелерді (экология мәселелерін және ... ) ... ... мен жасөспірімдерді колайсыз, жағымсыз факторлардан ... ... ... ... ... де ... өткір
қоятындығын айтпасақ, біз беріп отырған заманауи әлем сипаттамасы біржақты
болар еді. Интеграция мен ... ... мен ... мен партикуляризация бірі - бірінсіз мүмкін емес, дамудың
болжаулы үрдістері ... ... [ 9, 544 ... тәжірибенің
көрсеткеніндей, жahандану процесі «әу» дегеннен белгілі бір шиеленісті
потенциалға ие, себебі жahандану ... ... та, ... та төл
мәдениетіміздің қағидалары, ұстанымдары мен құндылықтарын қайта қарастыруға
немесе олардың кейбіреулерінен мүлдем бас ... тура ... ... ... және ... ... ... процесс емес. Ол - бір
мезгілде жаңа мүмкіншілік алу мен жаңа ... бас ... ... ... - ... елдер мен кенжелеп қалған елдердің аражігін
одан бетер ажырата ... ... ... екендігімен де белгілі. Алайда,
ақыл - парасатының жоғары адамгершілік идеалдарына жүгініп, талай тірелген
тығырықтан жол таба ... ... ... ... ... да ... ... ғана қалмақ.
1.2 Жаһандану концепцияларын мәдениеттанулық талдау.
Американдық ... - ... ... ... ... "Сенім.
Әлеуметтік ізгіліктер және өркендеуге ашылған жол" атты ... ... ... ... ... ... жақын және өте тығыз
байланыста екендігін, жалпы алғанда, бүгінгі ... ... өсіп ... ... ... ... және де ... "сенім"
деңгейі сынды бір қарағанда абстрактылы болып ... ... ... ... Елде ... пен ... ... қоғам мен элита
арасында сенім болса, ұжымның өз ... ... ... ... оқытып жүрген мұғалімге, қабылдауына барып отырған дәрігерге
сенім бар болса, көмек сұрап ... ... ... әлде ... ... ... ... болғанда ғана қоғам көркеймек!
Өзінің ауқымды еңбегінде Фукуяма дамыған елдердің - АҚШ, Германия және
Жапония, бір жағынан, Франция, ... ... ... ... жағынан - өз
арасындағы айырмашылық - сол ... ... ... ... ... ... ... бұлардың барлығы құр бос сөз емес, дерексіз
ұғымдар емес. Егер де біз ... 50 ... ... ... ... келеді деп әлемге мәлімдейтін болсақ, онда жahандану ... ... ойын ... ... біз ... өзекті талаптарыына
дер кезінде керекті жауабын бере білуіміз керек.
Батыс философы Ф. Фукуяма да тек бір ғана мәдени ... ... Оның ... ... дәл ... өзі институционалды және
адамгершіліктік беделі де қалғандарынан басым қоғамдастық, ол құндылықтарды
басты таратушы, оның ... ... ... ... ... ... ... ма жоқ па, маңызды емес. Ол батыс емес әлемді,
батыс құндылықтарының ... ... ... ... ... ... ... ұлттарда батыс қоғамының даму мен модернизациясын үлгі
тұтудан басқа таңдау қалмайды [10, 36, 16-18 бб.]. ... ... ... ... ... ... ... нығаюына және батыстық емес
қоғамның әлемдік тәртіптегі жаңа нәрселерді жасаудағы ролін шектеуге қызмет
етеді. ... ... ... ... ... ... Ф. ... үлесі "ауысу реакциясындағы қорқыныш" секілді бір
зерттеушінің айтқанымен нақты сипатталынған. ... ... ... ... ... осы ма?" атты еңбегінде жан - жақты негіздеген. ... ... ... ... ... ... ... саяды. Ғалымның ұсынған үлгісі бойынша тарихи шегіне жетіп, дамыған
жаңа өркениеттің адамдары сол ... ... ... де, ... қоғамда
барлық мәселелер алдын - ала шешіліп қойылады. Осыдан ... ... мұң ... ... қанағаттандыратын біртұтас механизм қалыптасады. Алайда,
өркениеттің арнайы негізін қалаушы зерттеушілер және оның ... ... ... ... ... жеке ... ... болу,
толысқан және өшу тәрізді циклды процесс ретінде жариялап жүр. Аталған және
басқа да ... ... ... тірі және жойылып кеткен
өркениеттердің /6-20 аралығында/ санын анықтайды да, ... ... ... ... Қазір батыста алдыңғы қатарлы өркениеттерді ... ... ... ... мен даму мәселесін анықтау, басты
орында болып отыр. Тарихтың осы кезеңіндегі батыстық ... ... ... түсіндіреді: "экономикалық есеп, шексіз техникалық мәселелер,
экологияға қамқорлық және ... ... ... ... ... ортаны қорғау мен шекарасыз өскен
материалдық, әсіресе беделді қажеттілікті ... ... ме?! ... ... ... ... ... өзі дамыған елдердің
халықтарына табиғи ортаға антропогендік салмақ түсіреді, ал ол қазіргі
замандағы ... ... және одан ... ... адам өміріне
тигізетін жағымсыз салдарларға әкеліп соғады. Өркениеттік тұрақтылық, Ф.
Фукуяма бойынша - бұл өлімнің ... ... үшін ... Біздің қазірде
куә болып отырғанымыз, жәй ғана салқын соғыстың соңы немесе ... да ... ... ... ... ... ... тарихтың ақыры осындай, яғни
адамзаттың эволюциялық идеологиясының аяғы және адамзат басқаруының ... ... ... ... ... және ... ... 1992 жыл)
Ф. Фукуяма әдебиетті мұқият оқып, зерделеуге тұратын теорияны ... ... ... ... ... ... ... "демократиялық"
интерпретация жасай отырып, Фукуяма либералдық демократияның салтанат құруы
тарихтың ақырына, ортақ прогресстің ... алып ... ... тоқтам
жасайды.
Әлбетте, коммунизм күйрегеннен кейін либералды - демократиялық идеяға
балама қалмаған сияқты. Осы ... ... ... ойы ... ... - ... қоғамдағы адамдардың деградациялану
мүмкіндігі қауіптендіреді. Ал либералдық демократияның салтанат ... ... ... ... бір ... ... Кітап америкалық
ұлтшылдықтың гимні ретінде ... ... ... ... әйтеуір
жеңіске жететінін, әлемнің жеке дара билеушісі ... ... ... ... осы дегеңдей.
Бінеше ойшылдар да, мысалы, Фромкин өзінің "Әлемнің жолы" еңбегінде,
Фридман "Лексус және ... ... ... осы ... ... Фукуямада ол басқаша. Оның екінші кітабы ... 1995 ... ... ... дені сау ... жасауға ықпал ететін мәдени
дәстүрлерге арналған.
Бұл жолы автор Токвильдің соқпағына түсе отырып, ... ... ... бағзыдағы протестанттық қауымдастықтардан қалған
сенімнің аркасында, яғни, ... ... екі ... ... ... болғанын көрсетіп береді. Германиядағы сенімнің деңгейі өте ... ... өсім де ... ... дәстүрлеріне байланысты.
Жапонияда да - солай. Бұдан шығатын ... ... ... - тек ... ... ... - тек ... Америкада -
тек америкалық.
Сенім деңгейі ... ... ... ... бағынышты
институттардың пайда болуы да ... ... ... мемлекеттік
бюрократия жасаудың озық үлгісін ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Азияда ... тасы өрге ... тұр. ... ... ... - қатынастары
француздарға ұқсайды. Конфуцийшіл Қытайдың аяқ ... ... ... жүргізуі италиялықтарға келеді. Жалпы айтқанда, ... ... ... мәдени дәстүрлердің негізінде түзелетін
болады, америкалық үлгі соның бірі ... Ал ... ... ... ... ... мәдени, әлеуметтік өмірдің
деградацияға түсу қаупі бар. ... өзі ... - ... ... ... ... еді. Философтарды ежелден мазалап келе жатқан гәп.
Бұл жайлы Токвиль де, «Капитализмнің мәдени қайшылықтары» кітабында ... ... Белл де ... ... өзі ... ... ақыры», бар.
Десе де, «Ұлы құлдырауда» Фукуяма Гегель мен ... ... мен ... ... ... ... отырып, біршама
оптимистік пайымдар жасайды. Оның ойынша, экономикалық тиімділікке көзсіз
ұмтылудың салдарын либералдық демократиясы бар ... 60 – ... - ... ... Жаңа ... технологиялардың арқасында әйелдер
де ерлер қатарлы жұмыс істейтін болды. Олардың енді үйде отырғысы жоқ. ... ... ... болуы жыныстық қатынастар мен отбасылық
жауапкершіліктің бөлінуіне алып келді. Отбасының беделі күрт ... ... ... ... келді. Осылардың кесірінен қылмыс
та еселеп көбейді. Фукуямаша айтсақ, «Ұлы ... ... ... ерік ... ескі ... ... ... жаңа
әлеуметтік тәртіпті жасай алса, адамдар өз қателіктерін ... - ақ ... еді. ... жаңа ... ... ... ... жылдары осы құбылыс
анық байқалады. Либералды - демократиялық елдердің өзінде «ұлы ... ... ... ізгілік қасиеттер біртіндеп болса да орныға
бастағандай. Мұның себебі ... үй ... ... ... емес,
қазіргі қоғамның өзі жаңа, ізгілікті құндылықтар мен концепцияларды, жаңа
қоғамдық институттарды қалыптастыра ... ... ... ... ... осы жерде тиіп отыр. Яғни, мыңжылдық
эволюциялар қалыптастырған ... ... ... «зардапшыл
аффектілеріне» қарсы тұра білетін тетіктер бар.
Сонымен, Гегель - ... - ... ... ой ... ... зәру ... ... Ол идеялардың талқаны таусылған деп ешкім ... ... хақ. ... жаңғырған доктриналар бізге несімен қызық?
Әлеуметтік детерминизмге, жалпыға ортақ ... ... ... - ... пен сыннан кейін біз оларға мұрнымыздың үстінен қараймыз.
Онымен қоймай, либералдық, прагматикалық және ... ... ... ... ... ... ... «Адамзат табиғаты
туралы сөз етудің не жөні бар? ... алға ғана ... ма, ... оның ... бір бағыты болуы мүмкін бе? Осы уақытқа дейін ешкімнің қолынан келмеген
екен, сонда ... ... ... біз ... ... ... ... жаңа күдіктер туғызады: сонда Фукуяманың
идеялары ... ... ... Оның ... ... ... сия қоймайтын миллиондаған факторлар жатыр емес пе?
Қазіргі қоғамдағы ізгілік атаулының өсуі мен өшуі жөнінде айтылатын
Фукуяманың дәйектері ... ... Ол мұны ... ... ... ... ... таралуы жайлы ... ... ... елдердің азаматтары өз жетістіктерін әлемге таратуға
құқылы, тіпті міндетті. Неге «құқылы» және «міндетті»? Өйткені, адамзаттың
болашағы бостандықта ... ... ... ... ... бірде жан
«қанаушы қолды» көксеп отырмаған ... ... ... мұндай
пайымдаулардан имперализмнің шалығын көруі мүмкін. Ондай адамдар тіпті көп
те. Ал дамымаған Үшінші әлем елдерінде бүтін ... ... ... Десе ... құқығы үшін күрес қозғалысы мен XIX ғасырдағы гуманистік идеяларда
мығым сабақтастық бар ... ... ... ... ... Тек адам құқы үшін
күресушілердің ізгі ниеті қанаудың жаңа ... ... екен ... келеді.
Өкінішке орай, бұрынғының теориясы «әлемдегі өзгертетін мүмкіндігім
шексіз» ... ... ... ... ... ... ал ... түрлері күйгелектікке, сенімсіздік пен үрейге ғана ... ... жүз ... ... өткен жағдаяттардың бәрін ескерсек ... ... ... сын - ескертпелерді мұқият қорытсақ, неге осылай
болғанын да оңай ... ... Үрей мен ... ... ... ... Бірақ оған қуануға бола ма, оның артында
фатализм мен тәуелділік тұр ғой. Бұл ... нақ ... ... жоқ - ау. ... ақыры либералдық теорияның салтанат құрғанын
білдіреді. Ақырғы адам сол салтанат ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Біз өзіміздің дарынымызды
түсіну үшін тарихтың ақырына жол салдық. Бірақ, бізге түйсік пен ... ... ... жеңісі таңдау еркіндігін береді. ... - ... ... аламыз, бірақ біз сұлқ түсіп жатырмыз. Бізде ... ... құру ... ... ... да жоқ. Жай идеялармен ғана ... ... ... абайлап, сақтанып армандаймыз.
Қайта жаңғырған доктриналар бізге несімен қызық? ... ... ... тағдырымызға қатысты көпжылдық айтыс - тартыс
пен сыннан кейін біз оларға ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... саламыз: «Адамзат табиғаты
туралы сөз етудің не жөні бар? ... алға ғана ... ма, ... оның ... бір ... ... ... бе? Осы уақытқа дейін ешкімнің қолынан келмеген
екен, сонда болашаққа болжам жасауды біз қайдан шығардық?».
Бәлкім, ... ... ... ... ала, біз де адам
табиғатының әмбебаптығы мен ... ... ... идеяларды түккен алғысыз
қылармыз? XIX ғасырдағы теорияларға сүйеніп, кез - келген қисынды дәлелдеп
шығуға ... ғой. Оның ... олар ... ... болған идеялар. Бірақ,
ескі теориялардың да өз ақиқаты бары анық. Тас үңгірден де ... ... қой. ... қарағанда, тарихтың ортақ даму векторы болады дейтін ... жаны бар - ау. ... ... ... ... тағы да ... қала ... даму векторы көк жиекті бетке алып бара ма? [11].
Американ философы Элвин Тоффлер қоғам дамуын "толқындар" ... ... ... сүйенетін болсақ, өркениет жерді меңгеруден
бастау алады. Осыдан барып, біртіндеп, ... ... ... болады.
Ал, қазір әлем үшінші толқын "ақпараттық ғасыр" өркениетіне өткелі отыр.
Демек, Э. ... ... мен ... ... өз терминологиясы бойынша -
"толқындар" деп атайды. Әрбір толқынның өмір сүру ... ... ... ұзақ өмір сүрсе, екінші бір өркениет қысқа өмір ... ... ... сол ... өмір ... ... ... әсер етеді. XX ғасырдың
орта шенінде бірінші толқын өз күшінен айырылып, жер ... ... ... ... та бұл ... ... де ұзаққа бармады. Оның
орнына үшінші толқын өзіндік құндылықтарымен әлемді баурай ... ... ... ... ... еңбегінде: "Жаңа өркениет өзімен бірге өмірге
деген сүйіспеншілікті, яғни өмірді сүю және құрметтеу, сондай - ақ ... ... ... жаңа ... ... ... ... жалпы
айтқанда, өзгертілген сананы дүниеге алып келді. Сол жаңа ... әлі ... ... біздің өмірімізде басты орын алып келе жатыр.
Тіпті, миллиондаған ... өз ... ... ... ... ... Ал, болашағына қорқыныш, үрей ұялаған енді бір ... ... жоқ ... ... ... Олар ... дүниеге алып
келген әлемді өлімнен құтқаруға тырысады, қайта жандандырғылары ... ... ... ... ... көз ... екі ... толқынын басынан кешірді, және олардың әрқайсысы көбінесе ерте
мәдениеттерді немесе өркениеттерді жойып, ерте өмір сүрген ... үшін ... ... емес ... ... өмір ырғағымен аралыстырып отырды.
Демек, өзгерістердің бірінші ... - ... ... - өз -
өзін жандандыру үшін мыңдаған жылдарды қажет етсе, өнеркәсіптік өркениет
деңгейінің өскен сәтімен ... - тұс ... - ... ... бар жоғы ... ... қана ... Ал, бүгінгі заманның жаршысы үшінші толқынның
жедел дамығандығы сонша, ол ... ... ... ... ... өмір ... әрбір адам үшінші толқынның ықпалын айқын сезіне
алатын болады, өйткені ол соны ... толы ... жаңа ... Жаңа ... іс - ... ... жаңа кодексін өмірге
келтіреді, ал, оның өзіндік бағыт - ... мен ... ... ... пен кеңістікке байланысты ерекше тәсілдерді қолданатын ... ... ... ... де ... ... келеді" - деген
тұжырымға келеді [12, 37, 31-34 бб.]. Демек, үшінші толқынның үлесіне жаңа
технологияны игеру, ... ... ... жаңа ... ... ... ... тимек. Демек, әрбір өркениеттің өзіне тән
ерекшеліктері мен құндылықтары болады.
Шын ... ... ... ... ... ... және ... толқындары жатады. Осыған дейін Шығыспен қатар келе
жатқан Батыс Еуропа ... ... ... ... түрғыдан
қауырт алға шықты.
Біршама батыс ойшылдарының ... ... ... ... атап өтеді. Мысалы Ф. Ницше бойынша, демократиялық қозғалыс тек
саяси ұйымдасудың қүлдыраушы бір ... ... ғана ... ... ... да ... ал атап ... оның кемітілуінің, оның
қүндылығы тегістелуінің және төмендетілуінің көрінісі болып табылады ... б.].— ... ... жоғары дәрежеге жатқанда, бейшара
еткендерін, қандай сүрықсыз ... ... ... ... ... төмендеткендерін, ол өзінің өте ащы еске алуларымен одан да
жақсы біледі. «Жайпақбасты ақылсыз социалистерге, дейді ол, ... ... ... - ... ... болып көрінетін, сондайға деген адамның
жалпылама азғындауы, адамның бұл мүлдем табындық жануарға дейін азғындауы
және кішірейуі ... олар ... ... ... ... дейін) ,
бұл адамның малға, бірдей қүқықтары мен ... бар ... ... - ... осыған еш күмән жоқ" [13,44 6.].
Өздерін "ізгі еуропалықтармыз" деп есептейтіндер, Ф. Ницше ... ... ... ... және ... ... да ... асып толықсуының сэттерінде қалады. «Қазір ... ... одан ... біз ... " ... ... немесе
"прогресс" деп атайық; осыны жай ғана, жамандамай - ақ және мақтамай - ... ... ... Еуропаның демократиялық қозғалысы деп атайық: ол
барған сайын қозғалысқа енетін, орасан зор философиялық үдеріс ... ... ... ... ... барлық моральдық және
саяси маңдайшалардың артында - олар ғасырлар бойы өз хаттарын жан мен ... кез - ... ... бір ... ... өсімтал тәуелсіздігімен,
климаттық және сословиелік байланысты нәсілдерді оларда ... ... ... ... ... ... ... шығатын, еуропалықтардың
арасындағы ұқсастықтың арта түсу ...... ... ... ... ... физиологиялық тұрғыдан айтқанда, типтік
ерекшелейтін ... ... өнер мен ... ... ең ... ... ол біртіндеп көтерілуде болады" [13, 112 6.].
Еуропоцентристік масаттану, дейді Ф. Ницше, рессентимент ... Атап ... ... ... өзінен амморальдылықтың
жаңалы түрлері (жек ... көре ... ... ... ... ... келеді: Әділеттілік қайда
қолданылатын, қайда сақталып тұратын, барлық ... ... ... ... ... ( ressentiment ) төмен тұрғандардың, әлсіздердің арасында
(бұл топтар немесе жеке ... бола ма) ... ... ... тұрғанын
тоқтатуға құралдар іздестіретіндігі байқалады [13, 79 б.].
Қазіргі заман адамы - мәдениет адамы емес, өркениет ... ал, ... ... ... ... ірі және ұсақ ... тұратын
өркениет көрсеткіші болып табылады. Егер ... ... ... тән ... ... өз кезегінде біржақты немесе өзіндік
өлшемі, өзіндік нышаны бар ұғым болып табылады. Американ ... ... ... ... ... ... орын ... мәселе ретінде көтерсе, қазақстандық философ ... ... ... ... деп ... оған былай деп анықтама
береді: ымырасыздық - өркениеттер арасындағы өзара байланыс ... ... ол ... ... тікелей, бірақ ол пассивті ... ... ... Дегенмен, ымырасыздықтың бір орында ... ... ... ... ... ... арасындағы байланыс үздіксіз
даму үстінде болады. Егер мәдениет үшін өзгешелік, ерекшелік, диалог ... ... ... болса, өркениет үшін ол қарама-қайшылық пен
зүлымдықтың ... ... ... С. ... ... өркениеттер
арасындағы айырмашылық нақты шындық. Өркениеттер тарих, тіл, ... ... ең ... - дін ... бір - ... ... ... адамдарының құдай мен адам, индивид пен топ, азамат пен қоғам, ата
- ана мен бала, әйелі мен ері ... ... ... көзқарастары
әртүрлі болып келеді. Бұл айырмашылықтар сан ... бойы өмір ... ... ... ... да өз ... табады. Олар саяси идеологиялық және
саяси жүйелер арасындағы айырмашылықтарға ... ... ... ... С. ... пікірінше, XXI ғасырдағы ең ... ... ... экономикада және идеологияда емес, өркениеттер
арасында болмақ [14, 71 ... ... ... ... осы ... ... ... - қайшылықтардың, яғни бірде адам ... ... өз ... ... ... енді бірде аштық, кедейшілік,
ауру - сырқау басты орынға ... ... ... ... Олай ... осы қарама - қайшылықтар жаһандық өркениет тұтастығына қауіп - қатер
төндіретін бірден - бір алғышарттар болып ... ... ... әлемі постиндустриалдық қоғамды басынан кешіріп жатыр
десе, енді бір кезеңде ақпараттық қоғам алға шығуда деген алып - ... ... ... ... ... ... ие болғандығы рас.
Әрине, қоғамда басқа да ақпараттардың болғаны анық, бірақ ... ... ... бір ғана ... енді ғана қалыптасып келе
жатқан жаңа өркениеттің бірегейлігі жаңа технологиямен, жаңа экономикалык
құрылымға ... ... ... да ... ақыл - ой ... әлеуметтік
қабаттармен байланысты қызмет көрсету саласының өсу деңгейі көп жағдайда
социум болмысын өзгеріске ұшыратады. Бүгінде ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен "компьютерлік революция"
тек қана экономика сферасында ғана емес, адамзат өмірінің барлық ... ... әсер етіп ... дау тудырмаса керек. Олай болса, жоғарыда
аталып отырған қомақты өзгерістер жаңа ... ... ... сөзсіз. Ал енді біз өркениет деп атап ... ... ... ... не ... ... көрейікші.
Қазіргі мәдениеттің экрандық сатысында адам мен әлеуметтің арақатынасы
түбегейлі ... ... ... ... ... ... мәнісі кемиді деген ойдың өрісі тар. Осыны ... жете ... ... ... ... динамикасын
ақпараттар ағыны мен кибернетикалық әдістерді ... ... ... ... ... ... «мәдениет математикалық сипатқа енді, бұрынғы
дәстүрлі гуманитарлық мәдениет ... ... - ... ... және ... мәдениетті ажыратады. ... ... - ... ... деп атап, ондағы әлем мен ... ... адам үшін ... ... ... ... ... хабар бұл экранда
"культуремалар" түрінде болады:
1. Индивидуум ашық жүйе ... ... және ... ... ... ... табиғи генетикалық ес бар және ол ... ... ... ... еспен (жадымен) қоса оған "коллективтік ... ... әсер ... Өзгермелі ортадағы жеке адамның әрекетін дәл ғылыми әдістермен
түсіндіруге болады [15, 26 ... және ... ... ... ... ... мынандай түрде жүреді: [15, 82 б.].
Сурет - Индивидуалдық және ... ... ойын ... ... ... ... «Бұл қоғамның
мәдениетін білдіретін әлеуметтік мәдени кестеден тұлғалық мәдениетке, дара
білім мен ... ... ... ... ... асады» [15, 83 б.].
Қазіргі әлемдегі батыстандыру үрдістерін көрсететін тағы бір ... ... ... және ... ... ... теориясы жатады. «Ыстық» коммуникация құралдары ақпаратқа
толық толған және қабылдаушының аз қатысуын қажет етеді. ... ... бос орын ... және ол ... ... ... мен
ұйғарымдарын керек қылады. Мысалы, студенттерге оқылатын дәріс «ыстық»
құралға жатса, семинармен керісінше болып шығады.
Соңғы ... ... ... ... ... ... зерттеудің социометриялық әдістерінің ұтымдылығы ... ... ... Жеке - дара ... ... ... түрғысынан да табысты талданып келеді. Бірақ, рухани мәдениет пен
оның субъектісін формалық методтармен ... ... де ... ... ... логика түсіну мен білдірудің толық концепциясын
қалыптастыра алмайды. Мәдени ... беру мен ... жеке ... болмысы ескеріле бермейді.
Бұл қайшылықты шешудің маңызды құралы ретінде соңғы ... ... ... ... Постмодернизмді талдау біздің мақсатымыз
болмағандықтан, осы бағыттағы индивидуализм мен ... ... ... ... ... тоқталайық.
Постмодернизмге жақын ілім постструктурализмде әлеуметтік құрылымдар
мен тұтастықтың ... ... шыға ... ... ... көңіл бөлінеді. Франциядағы 1968 ... ... ... ... ... ... шыға алмайды" деген
қорытындыға келген. Яғни, ... ... ... ... ... ... өзгертетін жеке жігер мен еркіндік. Плюрализм ... ... жаңа ... ... ... ... Дүниені жаңаша түсінуде эгоцентристік сана ерекше рөл ... ... оның ... "Мен ... кім?" ... айналады.
Постмодернизмде адамдық қатынастарды "интимдендіру" және стандартты
"орташа адамнан" ... ... алға ... М. Бахтин мен Ю. Лотман
концепцияларында Мен тек Басқаға баға беріп қана қоймай, сол ... ... ... ... қажеттілігі айтылады [16, 161 б.].
¥ғымдарды талдауымызды зерттеу тақырыбымыздағы индивидуалдықпен қатар
алынған "қауымдастық" түсінігінің мәні мен ... ... Біз бұл ... ... ... орыс ... "община"
атауының калькасы ретінде алып отырған ... ... ... ... қоғамдасудың архетипі екендігі даусыз. ... ... ... ... ... ... өрісінде қарастырып өтеміз.
Алғашқы қауымды кейде дәстүрлі қоғам деп те атайды. Ресей зерттеушісі
Л. Ионин американдық С. ... ... ... ... осы қоғамды
былай суреттейді: «Дәстүрлі ... адам оған ... ... және онда ... ... ... ... иерархиядағы
орны маңызды болып табылады. Ол әіптес ретінде емес, бір қауымның мүшесі
ретінде ... [17, 32 - 33 ... ... ... мәдени ерекшеліктерін қазіргі ... ... ... ... ... Элиас Канетти өзінің
"Масса және билік" атты ... ... ... ... атап ... ... аз ... партикулярлық құрылым;
3) ішкі теңдік;
4) тұрақтылық;
5) ортақ символика;
6) ... бөлу мен сый ... ... [18, 52 – 55 б.].
Архаикалық қауым қоғамға айналуы үшін бірнеше сатылардан өтуі қажет.
Осы ... ... Т. ... ... ... ... ... атап өтеді.
Культ (табыну) сатысы. Бұл сатыда жеке адам табиғаттан да, қауымнан да
ажырамаған, "Біз" ... ... ... ... Бұл ... әдеп, құқық, өркениет қалыптаса бастайды.
Жеке адам тарихи өзгерістердің басты күшіне айналады.
Әлеуметтік сатысы. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... ... қоғам (адамдық қауымдастық) қалыптасады
[19, 6 б.].
Біз өз жұмысымызда "қауымдылық" түсінігін адамдық ынтымақтастық ... ... ... өмір ... ерекше формасы ретінде
қолданамыз. Кезінде Э. Дюркгейм ... ... ... ... ... ... ... Ол мұндай тұтастықты биологиялық организммен
салыстырады: онда барлық мүшелер бір - біріне ұқсамайды, ... ... ... өмір ... ... ... ... әлеуметтік - мәдени негізінде тұлғалық еркіндік, мүдделер
келісімі және заң ... ... ... ... ... негізделген
императивтер аймағында еркін әрекет ете ... Бұл ... ... - ... Хайек те қазіргі кезде "капитализм" мен "социализм" деген атаулардың
ескіргенін және бүгінгі адамдар ... ... ... мен
ынтымақтастықтың кеңейтілген тәртібі" деп атау керек ... ... өте ... Өйткені ТМД - ның кейбір елдерінде адамдық
қауымдастыққа жат ... ... ... ... ... ... алып ... Сондықтан, индивидуалдықты жоғары деңгейге
көтерудің бір ... ... ... қалыптастыру жатады.
Тұлға мен әлеуметтік құрылымдардың қалыптасуындағы мәдени ... ... ... ... бар ... ... Олардың эволюциялық,
марксистік, қоғамдық келісімдік ... діни және ... ... ) түсіндірмелері туралы ғылыми және көпшілік ... ... ... ... Курт Брейзингтің айтуынша,
мәдени әмбебаптылық әрқашанда орталықсыздандыру арқылы шешіле бермейді.
Жоғарыда аталған ... осы ... ... ... "Политическая
децентрализация - не гарантия демократии. Возможно даже появление ... ... ... ... ... даже ... ... чем
государственные. Более того, многое из ... что ... ... - это ... играющая наруку
централизаторам" [25, 161 ... ... жолы - ... арттыруда. Экзистенциализмнің
терминімен айтқанда, кез келген адам барлығы үшін жауапты. Керісінше емес.
Онда анонимді ... ... ... ... ... арқау болып ... ... ... ... нақтырақ тоқталар болсақ, "вестернизация" үғымы
қазақстандық философтар тарапынан да талдау объектісі болып келді. Қазіргі
жаһандану ... және ... ... мәдениеттерге тигізетін әсері соңғы
жылдары ғалымдар болсын, қызу ... ... ... ... қайталамай - ақ, екі рәміздік түсінікті атап ... ... Жан ... XXI ғасырда «жаңа көшпелілердің дәуірі басталады дейді.
Жаңа көшпелі тамырсыз ризома келбетті, магниттік ... оның ... ... ... әмбебап нарыққа жол ашатын, «Меннің
протезі» болып табылады ... ... ... Н.В. Громыко метамәдениет жаңа ... ... ... ... ... «консциенталды» қаруды ойлап тапты
дегенді ұсынады [26]. Көріп отырғанымыздай, кез келген күрделі құбылыс жан
- жақты, ... де ... және оң ... бар. ... ... анық
саралауда тұр.
Егер Қазақстанға қайта келсек, метамәдениет пен ұлттық мәдениеттердің
арақатынасында үлгі - модельдерді ... үш жол бар ... атап ... ... ... ... ... этнократиялық моделі деп
атауға болады. Мүнда көп этникалық қоғам бір этностың басымдылығын мойындау
арқылы ... ... ... мен ... ... ... үлгіде мемлекет жаһандық орталықтарға тәуелді шеткі ... ... ... Бұл жағдайда мәдениеттің «вестернизациясы»,
«макдональдизациясы» жүзеге асады. Ұлттық ... ... қалу ... ... ... және үйлесімді үлгіге үшіншісі жатады, бұл жағдайда мемлекет
дүниежүзілік мәдени процеске оның теңқұқылы мүшесі ретінде ... ... ... жаңа ... ... үшін ... ... шығармашылық
қабілеттілігін шұғыл арттыруы қажет.
Соңғы позицияны кейде мультикультуризм деп те ... Оның ... ... өркендеуіне жағдай туғызу. Бұл мәселе тіпті АҚШ сияқты дамыған
елдерде де әлі шешімін күтіп тұр. Айталық АҚШ - тағы ... - тер ( ... ... ... ... ... туралы ділдік құбылыс
анда - санда өз нобайын көрсетіп ... ... ... ... ... қазақстандық философ Г. Нарбекова береді.
«Мультикультурализм - это прежде всего ... и ... ... ... и ... к духовным ценностям, нормам,
сущность которых ... в ... ... и ... ... ... субъекта. Способность народов к восприятию другой
национальной культуры предполагает ... в ... ... ... [27, 33 б.].
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін, қазақ ... үшін ... ... ... ... тарихи мүмкіндік пайда ... ... ... ... озық ... ... ... қосу. Бұл
үжымдылық пен жеке - даралықты, үлкендерді сыйлау мен тұлға еркіндігін,
экологиялық сана мен ... ... пен ... және ... қоса білуді талап етеді. Бірақ бұл ... аса ала ма? ... ... ... либералдық құндылықтарды қабылдауға
қабілетсіз болып шыға ма? Біз осының бәрі ... деп ... ... ... ... ... осыған көптеген мысалдар келтіруге болады: ру ... ... шыға ... қазақ ақын - жырауларының индивидуалдық
дискурсы, Абайдағы ... пен ... ... XX ... ... ... ... ұрпақтарының батыс технологиясын және
рухани мәдениетін ... ... ... ... ... ... ... саясат.
Әрине, мультимәдениет идеясында қазақтың ұлттық ... ... ... да бар. ... ... ұлттық гомогендікке
ұмтылысымен қайшылықта болуы, мультимәдениет идеясын жастардың ... ... ... мәдени релятивизді әсерлеу т.т. Бірақ, мәселе
терминді қалай қолдануда түр, әйтсе де, «мультимәдениет» термині ... ... ... ... ... ... ... мультимәдениет мәдени
нәсілшілдікке, ксенофобияға, этноцентризмге, лингвисизмге (тілдік кемсіту),
сексизмге (жыныстық әсірелеу), ... ... ... т.т. ... ... ... айтқанда, қазақстандық
мәдениеттің осындай сипаты оны батыстандырудың сыңаржақтылығынан жоғары қоя
алады.
Қазақстандық мультимәдениет туралы айтқанда, оның тек ... ... ... ғана ... сонымен бірге оның көптеген діни
сұхбаттар ... ... ... айту ... Осы ... өзара қарым - қатынаста ислам дінінің ... рөлі ... ... ... «ұлттық ислам» деп қаншама ерекшелегенмен, исламның
ұлттық бітімін оның жалпы ... ... ... қоймаған жөн.
Православиялық және конфуцийлік өркениеттер арасында ғасырлар бойы ... ... ... ... үшін ... ... ... мәдени архетиптерді
сақтаушы күш рөлін атқарады. Кесімді айтқанда, ... ... ... ... және батыстық қысымнан рухани қорғап отырды.
Белгілі болғандай, қазіргі әлемде вестернизация мен жаһандануға төтеп
бере алатын аз күштер ... ... бірі - ... ... Ол ... ... басты нысанасына айналып отыр. Бұл туралы ирандық
қайраткер Сейид Мухаммад ... ... ... «В ... ... ... также, благодаря распространению новых ... и ... в ... ... ... и в ... в ... политики,
столкнулось с явлениями, отвечающими ситуации и исторической судьбе ... не ... ... в ... и ... ... Именно это и
стало причиной смятения, от которого зависит в ... ... наша ... ... ... бір ... ... болады. Ұлттық мұраны
сақтаудағы факторларға тек көшпелілік өмір салтымен келген құндылықтар ғана
емес, сонымен ... ... ... ... ... ... мәдениет те жатады. Осы жөнінде қазақ диаспорасымен тек
кітаптар арқылы ғана емес, оған қоса олардың ... ... ... ... ... Иран сияқты елдерде мұсылмандық мәдениетті
жете меңгерген, кейін Еуропаға қоныс ... ... ... ... ... мынадай куәліктерін келтірді:
«Шведтің үлкен ғалымы, профессор Ингвар Сванберг өз ... ... ... қазақтарды қарастырып, көптеген
кітаптар жазған. Сонда айтылғаны: шетелдегі қазақтар ... ... ... мен ... ... ... ... Қазақтарға
қысым күшті болған сайын олардың өзін - өзі сақтау қабілеті күшейіп, жоғары
сипатта болған. Сонда ол ... ... ... - өзі ... таң ... айтады. Ал өзінің атамекеніндегі қазақтар жөнінде
әңгіме мүлде басқаша.
Сол кездің өзінде ... ... ... ... 32 мешіт бар екен.
Ал әрбір қазақ отбасында қонақ күту үшін екі бөлме дайындалыпты. Бірі - ... ... үшін ... ... ... ... көрпе салынған, жастық
тасталып, жерге ... ... ... ... ... екіншісі
-Қазақстаннан келгендерге арналған. Ондағылар бізді «орыстанған қазақтар»
дейді екен, сондықтан ... ... ... ... биік ... жасақталған» [29, 85 б.] .
Батыстандыру процесіне өркениеттілік тұрғыдан жан - ... ... ... С. ... ... [30]. . ... ол ... индустриалдық революция салдарынан әлемдік өркениеттердің
арасынан озық шыға білді деген ... ... яғни ... ... қоғамының басты белгісі болып табылады [30, 162 б.].
Екіншіден, С. Темірбеков Ренессанс, ... ... ... этика сияқты рухани факторлардың да рөлін ерекше атап өтеді.
Автордың ойынша, ... ... ... ... ... ... болады:
1. Жеке меншіктің бұлжымайтындығы, еңбек құдайлық құндылықтар санатына
жатады, ал онымен келген байлық қасиеті болып табылады.
2. Нарықтық ... ... ... ... ... және ... ... және прагматизм басты адамдық сапаларға жатады. Адам құқықтары
қоғам және мемлекеттен жоғары тұрады. Биліктің бөлінісі, демократия ... ... [30, 170 ... ... да ... ... С. Темірбеков батыс өркениеті
мен батыстандырудың шектілігіне де назар аударады. Ең ... ... ... ... экспансиясы) адамдық шовинизмге, яғни бүкіл
қоршаған ортаны әрекет лабораториясына айналдырып жіберуге экелді. Толассыз
пайда үшін батыс өркениеті ... ... ... ... де ... терроризммен күресті желеу етіп, Батыстың туындысы Израильдің Ливан
халқын қыруы мысал бола алады. Батыс жиі ... ... ... ... иезуиттік ұстанымды жиі пайдаланады ( тек XX ғасыр тарихынан осыған
жүздеген мысалдарды келтіруге ... ... ... ... ... сапалар» атты кітабында атап ... ... ... батыс адамы техниканың құлына айналып кетті, ол
бүкіл әлемді ... адам онда тек буын ... ... ... ... ... Бұл жүйеден шығып кеткен, немесе онымен үйлеспейтін
нәрсенің бәрі, танкімен сияқты ... ... [31]. Бұл ... ... қайшылықтарының бірін құрастырады.
Батыстандыру барысында ұсынылатын құндылықтардың өзі амбивалентті болып
келеді. Мысалы, рационализм мен ... ... ... С. ... бір ... ... ... пен қараңғылықтың бүғауынан қүтқаруға
үлкен қызмет атқарды. Бірақ, сонымен бірге, олар адамдық нағыз сезімдерді
(рахымдылық, ... ... т.т) ... ... ... ... жету басты критерийге айналып кетті. С. ... осы ... ... бір үзінді келтірейік: «Рационализм ... ... стал ... Не ... ... для ... ... тайн.
Обнажены до предела стремление к богатству, расчетливостъ, оголяется душа
человека. И все это доходит ... до ... ... Не ... ... ... пороки эгоизма, принципы индивидулизма, вытекающие
также из частной собственности, прочно укоренившиеся в ... ... ... Они ... непреходящую роль как ... ... ... как ... ... Однако они,
ставшие абсолютизированными принципами ... ... в ... ... и ... «Я» по ... к другим
личностям. Теперь вместо самоутверждения главным становится безудержное
стремление к возвышению над ... где ... ... являются
самообогащение и самовозвышение, идея избранных, которым всем ... 173 ... ... ... жағдайында жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдаушы субъектінің орнына рақымдық интеллект ретіндегі ... ... ... асып ... күш ... ... әзір болмай тұр.
Постиндустриалдық өркениетте «адамдық капитал» бірінші орынға шығады. Бай
елдер жоғары ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ - та ақылдарды жинаумен айналысатын «Менеджмент рекурэрс
интернейшл» деген арнулы компания құрылған.
Бұрын батыстандыруда либерализм идеялары (еркіндік, ... ... ... кең ... ... XX ... ... бастап,
әсіресе қырғиқабақ соғыс жылдар мен 2001 жылғы қыркүйек оқиғасынан кейін,
АҚШ пен батысеуропалық ... өз ... ... тану ... кетті. Идеологиялық соғыста өзін жеңіп шыққан деп есептейтін АҚШ,
әлемнің көп бөлігін «мүдделілік аудандары» деп жариялады (солардың ... да ... ... ... шығып, еркін кәсіпкерлікті жақтаған
қазіргі консерваторлар (Ф. фон Хайек, И. Кристол, М. Фридман) ... ... ... ... ... ... истеблишмент, ауқатты
фермерлер және шығармашыл интеллигенцияның бір бөлігі ... ... ... толығымен теріске шығармағанымен, олар жеке капиталға
қатысты мемлекеттің ... ... ... ... мемлекеттік
биліктің рөлін нарықты реттеумен ғана байланыстырады.
Неоконсерватизм идеологиясын австриялық экономист Фридрих Август ... ... ... ... ... ... «Еркіндік конституциясы»
еңбектерінде, «Кұқық, заң шығарушылық және еркіндік» ... Оның ... - ... доктринасы экономикалық
концепциясымен қатар қазіргі қоғамды ұйымдастыру, мәдени даму, ғылыми таным
методологиялары мәселелерін де ... өз ... ... ... ... кез - ... ... отырып, Кейнстің теориясына да, социализм іліміне де қарсы шығады.
Жалпы, игілік үшін ... ... оның ... ... ... - ... тоталитарлық режимді орнатады. ... ... ... ... ететін мемлекет қана сәйкес келеді.
Құқықтық мемлекет жеке ... ... ... да ... ... ... ... еркіндіктің басты кепілі болып табылады».
Бұл жағдаят қазір батыстандыру саясатында экспансиялық ... ... ... ... Бұл ... ... қауымды да толғандырмай
қоймайды. Біз осындай ... ... бере ... ба? Осы ... ... өз ... былай жеткізеді: «Вестернизация деген
ұғым бар, яғни, батыстану - бүкіл әлемді батыстың ... ... ... ... жатырмыз, демократия, сөз бостандығы деп жүрміз ... ... ... ал ... ... өз ... тағы бір ... америкаландыру. Американың доллары бүкіл
әлемді жаулады, Американың стандарттары, тауарлары дүниежүзіне тарап кетті.
Бізге жаһандану процесінің пайдалы жағы - біз ... ... ... капитал, технология келеді. Ол біздегі тоқтап тұрған ... ... ... ... ... Қазақстан батыс рыногына,
бәсекеге төтеп беретін өз тауарын шығара алмай отыр. Ондай тауар бізде жоқ.
Қарап отырсақ, жаһандану процесінде ... ... ... ... ... ғана ... ... бізден шикізатты арзанға сатып алып, өңдеп,
пайдалы затқа айналдырып, қымбатқа ... ... Бұл ... ... ... салдары одан да қауіпті. Сөйтіп, біз саяси және
экономикалық тәуелсіздігіміздің белгілі бір ... еш ... - ... ... ... [29, 84 ... ... бұл жерде сенімсіздік емес, қазақ мәдениетінің ... ... өз ойын ... түр.
«Соңғы үсыныстар мен үлгілерді» берейік деп талаптанбай - ақ, ... ... ... ... өрісіндегі кейбір
үрдістеріне ... ... ... - ... ... ... қазақстандық рухани мәдениетте болып жатқан өзгерістер
де өз пәрменділігімен, қайталанбайтын ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде екі кезеңге
бөлуге болады: XX ғасырдың 90 - ы ... және XXI ... ... - ы ... ТМД ... ... ... таралуымен белгілі. Бұл
кезде мемлекет мәдениетке деген монополиядан бас тартып, кемпірқосақтың
барлық түстеріне «жол ... ... ... ... ... ұжымдары мен түрлеріне ыңғайсыз болып шықты, мәдениет пен ... емес ... ... ... қаулап өсті, шығармашылық
еркіндігі жарияланды. Бұл кезеңде мәдени саясат негізінен мына бағыттарда
жүргізілді:
- мәдени мұраны жаңғырту;
- ... ... ... ... ... қаржылық көмек беру;
- нарық қыспағына түскен мұражайлар, ... ... мен ... ... ... ... ... әрекет жасау;
- ұлтаралық келісім және қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға игі ықпалын
тигізетін ұлттық мәдени орталықтардың ... ... ... ... ... ... ... инновацияларды қолдау;
- мәдениет саласындағы кәсіби білім беруді сақтау, жас дарындарға ... ... ... ... ... қорғау;
- мәдени коммерциялизация тудыратын квази - құндылықтарды (нәпсіқұмарлық,
девианттық, садизм, порнография т.б) шектеу және т.б.
90 - шы ... ... ... қоғамдағы жалпы сауықтыру үрдістері
мәдени саланы да қамтыды. Осы жөнінде белгілі қаламгер Әлия ... ... ... «Бұл кезеңде Қазақстан әлемге тәуелсіз ел ретінде
таныла бастады. Еркіндіктің керемет дәмін сезінген ... ұлты ... өз ... деп ... - ... ... өзге ұлт ... де өз
елі, Отанының бүгіні мен болашағына саналы түрде алаңдайтын ... ... ... орнығуында, қазақстандық патриотизмнің
қалыптасуында баспасөздің рөлі елеулі болғанын айту қажет. Ал ... ... - ... ... ... ... де қалтасынан азды -
көпті шығатын қаржы ... еске ... ... өрт ... елікпей,
мейлінше ұстамдылық танытқан көп ретте ... ... ... тура келеді» [32, 62 б.].
Соңғы 7 - 8 жылдың ішіндегі ... ... ... ... мынадай
қорытындыға келуге болады: осы аз ... ... ... ... мен ... ... ағысына батып кетпей, өз төлтумалығын
қорғап қалды және болашаққа үлкен үмітпен қарайды.
Қазақ мәдениетінің креативтік қуаттылығы туралы, жас та ... ... ... ... ... ... «Қазақ табиғаты» деген ... ... ... ... ... ... көш ... Күн қарсы алдыңнан жолықсын.
- Қазақ мәдениеті түркі әлемінің бұтағы емес, діңі. Ата - ... ... ... ... ғана. Түркі дүниенің қара шаңырағы ... ... ... ... ... мәдениеті жайлы сөз айту күнә. ... ... ... не ... ... ... ақыл - ой өзі түсінбеген құбылысты артта қалған өркениетке
жатқызады.
Оның қолдан жасаған категориялар қатынасы ... ... ... да, ... ... алқашқы қоғамдық құрылыстын жүйесіне зорлап
тықпалайды. Өйткені, еуропалық ... ... ... ... бос ... Көшпелілік ғарыш кеңістігі ат шаптырым кең, еуропалық
пайым көш ... ... ... ... ... ... деңгейде
байытылған басқа категория қажет.
Қазақ тілі - ойлау жүйесіне сәйкес, кең, эпикалық тыныстағы ... сөз ... көп, бәрі ... ... тірліктен алынған.
¥зындықтын өлшемі - құрық бойы, қозы көш жер, ат шаптырым немесе уақыттың
өлшемі - сүт ... екі ... ... үш күндік қашықтық. Кеңістікті
өлшеуге ... ... ... ... сөз ... қатысады.
Керісінше. Уақыт - кеңістік арқылы. Сондықтан шағын, қысқа, кеңселік орыс
тілі қазақшаға аударылғанда, ұзын ... шыға ... ... ... мен
эпикалық тіл тығыз байланыста, бұл қазақ тілінің ерекшелігі. Қазақ тілі
қалыптасқан орыс жарнамалық ... ... ... ... ... ... керек.
Ойлау жүйесі - әлемдік көлем, тіл - эпика, соған барабар, мінезі -
ашық, көпшіл, пейілі кең ... ... ... ... ... ... - даланың өзі секілді» [33, 102-107 бб.].
Біздің ойымызша, бұл эсседе ... ... ... кейбір көлемді
монографияларға тұрады.
Әрине орыстандыру мен батыстандырудың ауыр сынағынан өтіп жатқан, ... әлі ... ... ... ... ... ... ауылдарын баспасөзбен қамтамасыз ету мәселесін алайық.
Мемлекеттік және тәуелсіз баспасөздің әрқайсының өз ... ... ... бір есептен, бюджетке, баспахана мен байланыс
торабына және бас редактордың тұлғалық деңгейіне ... ... ... өз құрылтайшысына, анығырақ айтқанда, өз қожайынына және, қанша
күлкілі болса да айтуға тура келеді, өз тәуелсіздігіне ... ... ... ... өзге де ... ... ... ақпарат
кеңістігін жаулап алады деуге негіз аз. ... олар ... ... ... ... ... күнде де беделі соншалықты жоғары болмас
еді. Себебі, тәуелсіз басылымдар ауылдың мұң - ... онша ... ... қатынастар орныға бастаған қазіргі жағдайда ауылдың мүддесін
қорғайтын, басқаша айтқанда, ... ... ... тым ... және
мұның объективті себептері бүкіл жұртшылыққа жақсы мәлім. ... ... ... алаң ... ... - республиканың шалғай
аудан - ауылдарында тұратын азаматтардың ... - ... ... қалуы.
Батыстандыру үрдісіндегі қазіргі қазақ мәдениетінің күрделі мәселелерді
шешуге қабілетті бола алуы - ұлт ... ... Осы ... ... ... 100 ... ... тәуелсіздік болмайды. Ол біз ғана емес,
барлық мемлекеттер үшін қалыпты жағдай».
Енді мәдени жағына келейік, ең қауіптісі ... ... ... ... ... әдет - ... салт - ... мәдениетімен қазақ. Батыс
мәдениетімен салыстыра келгенде, мәдениетіміз игерілмей жатыр. ... ... ... ... гөрі ... әуенін тындауға құштар.
Біздегі мәдениет туралы заң 1996 жылы қабылданып, сол күйі ... ... жаңа заң жоқ. ... мәдениетінің сақталуы үшін ... ... ... ... жандандыру мен дамытудың
тұжырымдамасын жасауымыз керек. Оны мәдениет туралы заңның ... ... ... ғана ... сақтап, оны бұзатын жайларға
тосқауыл қоямыз. Тосқауылды қалай қоясыз, ... ... оны ... [29, 84 ... ... және басқа философтар дайындаған мәдениеттанулық
анықтама кітабында вестернизацияға — Батыс ... ... ... мәдениеттердің батыстандырылуы немесе батыстық донор мәдениеттен
реципиент ретінде жеке құндылықтарды қабылдау деп ... ... [34, ... бб.]. Оның ... ... Петр ... ... Түркиядағы
Кемал Ататүріктің реформаларын, "жас түрікшілдер" қозғалысын, Латын
Америкасының АҚШ-тық құндылықтарды ... ... т.б. атап ... ... тек батыс технологиясы мен ... ... ... осы ... тән құндылықтарды (демократия,
адам қүқықтарының басымдылығы, толеранттылық, ақпарат еркіндігі, азаматтық
қоғам т.б.) енгізумен, айқындалады. Бұл ... ... ... ... деп Жапония, Оңтүстік Корея, Шығыс Еуропаның кейбір
мемлекеттерін атап ... ... ТМД ... ол элі қарқын алған жоқ.
Жастардың тек батыстық бұқаралық мәдениет үлгілерімен ... ... ... [34, 73 б.]. Бұл ... ... ... Ә.
Нысанбаев батыстандыруды Қазақстанда даму үлгілерін таңдаумен байланыстыра
ой ... ... ... ... әлеуметтік өмірді пәрменді реттеу
тетігіне нарық жатады. Батыс әлемді нарық арқылы ... ... Енді ... тән ... және ... құндылықтарға келейік.
Қазақстандық ғалым Б. ... ... ... ... атап өтеді:
1. Жетістік және табыс. Бұл — ... жету ... ... тән ... ... Осы ... ... аморальдық және тіпті,
кейде қылмыстық тәсілдер де қолданыс табады.
2. Жеке меншікке ие болу. Нарықтық тұлғаның ... ... ... ... орынды алады. Э.Фроммның кең танымал кітабының атауындағы
келтірілген дилемма (Иемдену, не болу) [36] осы ... ... ... ... ... ... ... теңдігі,
бэсекелестік, жеке табыс деген үғымдармен тығыз байланысты ... ... ... ... - антигумандылығымен, қоғамға ... ... пен ... ... - антидемократиялығымен
сипатталады.
4. Құқық. Сот жүйесі арқылы қамтамасыз ететін міндетті ... ... ... Бұл ең ... жеке меншікті қолдауға
бағытталған.
5. Белсенділік және ... Бұл - ... мен ... ... ... ... ... қүңдылықтар. Бұл әлеуметтік және мәдени
құрылымдардың барлық алуан ... ... ... ... ... ... рухани құндылықтардың орнын гедонизм,
материалдық комфорт, кеңейтілген тұтынушылық ... ... Яғни ... ... ... ... ... немесе американдық пен ... ... ... ... ... және ... Тургеневтің «Әкелер мен
балалар» романындағы негізгі ... ... ... осы тән. ... ең бастысы - өмірдің шарттарын практикалық есептеу, сондықтан да,
«тиянақты химик кез - келген ... ... есе ... [37] ... жалпылама келтірілген батыстық құндылықтар мен нарықтық
қатынастар әлеуметтік және ... ... ... - ... Нарық пен капитал, мемлекет, бюрократтық режим, кейде,
тіпті, бүкіл ... ... ... ... - тұрысы мен ойлау тәртібіне
мүлдем сай келмегендіктен, оның ... ... ... үзіліп, ішкі
үйлесілімділігі мен бағдарын жоғалтады. Философия мен ... ... ... ... ... ... бұл көңіл - күй
кейде аномалиямен (нормадан тыс, Э. Дюркгейм, Г. Мертон) де астасып жатады.
Адамның «жалпы ... ... ... айналуы [38, 689 б.].,
эксизтенциалдық фрустрация феномендерін, оның шектен ... ... ... ... ... Бұл жағдайлар белгілі жазушы Ф. Кафканың
романдары мен әңгімелерінде ("Үкім", ... т.б.) [39] ... ... ... ойшылы А. Камю шығармаларында философиялық тұрғыда
пайымдалады. ("Сизиф ... ... [40]. ... заманғы батыстық
мәдениеттің универсалды ... ... ... ... ... гуманитарлық бағдардағы интеллигенция өкілдерінің антитехницистік,
антисциентистік қозғалыстарын тудырды.
Қазіргі әлемде ... ... ... ... ... ... отырмыз. Шын мәнісінде ... ... ... ... онша ... ... ... жүзеге
асыратын нақтылы мәдени тетіктердің арасында маргиналдану ерекше ... ... ... және бұрынғы мұраттардың
жоғалуы жеке ... бір ... ... алға ... ... ... ... өз мүмкіндіктерін дұрыс бағаламауы
арқылы енжарлыққа, сенімсіздікке, ... ... жат ... ... ... мәдениетке тән тұлға мен қоғамдастықтардың аралық жағдайын
білдіретін қалыпты маргиналдану деп атайды.
II. Мәдениетаралық сұхбат – мәдени әмбебаптылық негізі.
2.1 ... ... ... және оны ... талдау.
XX ғасырда өнердің осы даму схемасының жалпы мәдениеттегі болмысқа тән
екендігі айғақталды. ... да, ... ... ... ... ... біз Сократтың, Платонның, Аристотельдің әлі күнге дейін ... ... ... ... ... Хайдеггер, Сартр, Бубер, Бахтин
және т.б. бір диалогтық мәдени кеңістікті бөліскенін көреміз.
Мәдениет қашанда мәдениеттер шекарасыңда, олардың ... ... ... өмір ... әрі ... Әрбір мәдениет басқа
бір мәдениеттің сұранысының жауабы ретінде, сол бір ... ... ... ... ... өзінің болмысынан тыс басқа әлемде өмір сүру
жазылған, диалог - мәдениеттің ... ... ... ... ... ол ... ... ішкі әлеміне жіті көз ... ... ... ... ... басқа мәдениетке де бағышталған. [41, 282
б.]
М.Бахтин мәдениет ... ... ... ... сүйене
отырып, тұжырымдайды. Ол үшін мәдениет - ... ... ұлан - ... ... ... ... болмыстық сұхбаттылығының негізінде
мүмкін болған мәдениеттер ... ... ... ... іспеттес
қарастыруға болады ма? Иә, өйткені мәдениет адамның белсенді ... ... оның ... ішкі мәндік қасиетінің ... - ... ... ... ... да, ... адам
іс - әрекетімен байланысып жатыр. Адам қолынан шыққан адам санасының ... ... ... ... сияқты мәдениет те өз бойына тұлғалық
бастаманы сыйғызады.
Диалог сөзінің шыққан тегі — көне грек тілі ... ... ... жарық көрген ғылыми - зерттеу жұмыстарында «диалог» ... ... ... жүр. ... ... қазақша баламасы «сұхбат»
болғандықтан, ол екеуінің қатар ... ... ... - бірі ... ... ... ... «диалог» — екі адамның әңгімелесуі
деген ... ие ... Сәл ... ...... ... ... әдеби шығарманың түрі ретінде түсіндірілетін болды. Осы
орайда көне грек философы Сократтың өзін ... дос - ... ... ... ... ... ... әңгімелесу
стилін еске алайық. Онда ешбір кемсіту, мұқату, өзінің басқалардан ақылының
көптігін алға тарту деген жоқ. Бұл ... ... жасы ... ... ... адам құрметке ие болмайды, ойлау қабілеті жоғары, ақыл –
парасаты биік адам ... ие ... ... ... - ... ашып көрсетіп, сұхбаттың адам игілігіне жарайтын ұлы күш
екендігін аңғарған тұңғыш ... ... ... ... ұғымы «екі адамның әңгімелесуі, сырласуы» деген ... ... тар ... ... шығып, қазіргі заман дискурсының,
мәдени - әлеуметтік контекстінің негізгі ... ... ... ... ... адамның және адам іс - әрекетінің жемісі — мәдениеттің
болмыстық сипаты ... кең ... ... ... ... ... -
өзі ғана шектелген, адам баласының болуы мүмкін ... Адам ... көзі — ... ... ... өмір ... ... Сондықтан,
мәдениет те тек мәдениеттер сұхбаты ретінде тіршілік ете алады. [ 42, 41
б.]
Сұхбат - адамның, мәдениеттің ... ... шығу ... ... ... адам да, ... те өзіне - өзі тепе - тең емес,
өзімен - өзі ғана шектелмеген ... ... да, ... де ... тек ... жағдайда» жүзеге асады. Адамның басқа адаммен,
мәдениеттің ... ... ... ... - ... ... ғана ... бар құндылықтар дүниеге келеді. Әрбір ... ... ... ... мен үшін ... тепе - тең, пара - пар, сайма - сай ғана емес,
сонымен қатар, менің ... ... ... кеңейтуші күш.
«Мәдениетті - мәдениеттер сұхбаты ... ... ... (бұл ... ... бұл — ... анықтамасының спиралі). Мәдениетті жеке
тұлғалар сұхбатының бір түрі ... ... ... ... оның әлеуметтік болмысының жемісі ретінде адамның бір -
бірімен қарым - ... ... ... ... ... ... -
катынас оны басқа қоршаған табиғи ортадан бөліп - жарып, өзгешелеп алды.
Тіпті, физиологиялық ... осы ... көз ... ... онда да
сананың сұхбаттық табиғатына куә боламыз. Адам миының ... ... сана ... қос ... ... нәтижесі. Ал мидың қос
жартышарларының ақпарат ... ... қос ... ... тұратындығы белгілі. Яғни біртұтас мидың өзінің сананы тудыруы
үшін екі карама - қарсы ... ... ... ... Сол ... қос ... қарым - қатынасынан туындайтыи сананың өзі де ... ( ... туа» ) ... ... адамның болмысы да диалогты,
қоғамдаса өмір сүруі де сол бастапқы диалогтылықтан туындап жатса керек.
Сұхбат адамдардың бір - ... ... ... ... ... - ... ... Тіпті бір ауыз сөз айтылмаса да, ... ... да, ... болу ... бар, ... ... ... көрер – көрінбес әрекеттің бір - біріне бағышталтандығы.
"Мәдениет жеке адам ретінде тұлғаландырылғанда, ал мәдениеттер қарым -
қатынасы жеке ... ... - ... ретінде қарастырылғанда ғана
мәдениет шынайы ... ... ... [ 43, 38 б.] Бұл ... ... ... "Мен" және ... диалогы негізінде
қарастыруымызға болады. Диалог үшін ең бастысы - басқаның өзіңдік ... ... ... ... үшін біртұтас көзқарас қажет. Ал біртұтас
көзқарас дегеніміз - сырт ... ... ... ... ... ... "тысқарылық" көзқарасы.
Мен өзімнен бөлек адамды қарастырсам, біздің екеуіміздің көзқарасымыз
бір - біріне сай ... "екі ... екі ... ... осы екі
"әлемнің" сұхбаты пайда болуы мүмкін?
Адамның біртұтастығын сол ... ... ... ... ... үшін
онымен біте қайнасып, бірігіп кету керек. Ал ... ... қол ... - "басқаның санасына ену, іштей бірігу". Сонда менің "өзім үшін
менім" "біреу үшін менге" айналады. Бұл ... ... . Осы ... ... шегініс жасап, М.Бахтиннің рухани бастауында жатқан А.Введенскийдің
көзқарастарына тоқтала кеткенді жөн көрдік. ... "Мен" ... ... ... деп, диалогтың екі полюсін атап көрсетті. Осы
екеуінің арасында ... ... ... ... бе ... таза
гносеологиялық сұрақ туындайды. А.Введенский әрі философ, әрі психолог
болғандықтан, бұл ... ... ... ... ... ... ... - философиялық аспектіге келіп тірелді. Оның
"Философияға кіріспе" (1890), "Метафизикасыз психология" (1917) және ... ... жеке бас ... тану ... ... көп ... Өзі "Канттық дәстұрді ұстанған А.Введенский, шындыққа сәйкес білім
шеңберін тәжірибемен шектейтін болғандықтан, ол ... ... ... ... тану ... емес деген шешімге келеді. Тіпті, әрбір адам
өзіңің жан күйінен басқаның ... ... ... ... ... ... тек қана ... өзгерістерді ғана байқай аламыз." [ 44, 87 б.] Сөйтіп,
А.Введенский, басқаның рухани әлемін ... ... емес деп, ... ... - жетпес "солипсизмге" тайып тұрды. Басқамен қатынаста "мен
басқаның жан күйін емес, басқаның жағдайына қойылған ... ... ... ғана ... деп, осы ... А.Введенский жолдан тайса, дәл
сол тұстан М.Бахтин философияға өзіңдік жаңашылдық ала келді.
Бахтиндік қарым - ... ... ... "Мен" ... өтеді: "Басқаға ену" (слияние), "өзіңе қайта оралу" (возврат в
себя) және "тәмамдау" ... ... ... ... ... ... - ... позициям мен одан туындайтын "артық көру
мүмкіншілігіме" байланысты беріледі. ... ену" ... ... ... ену, ... демімен тыныстау деген сөз. Бірақ, "Мен"
ешқашан өзімнің орныма қайтып оралуды ... ... ... ... ... емес. "Басқа" санаға енгеннен кейінгі екінші баспалдак - "өзіңе
қайта оралу" - онсыз "Басқаның" ... ену ... ... онсыз
"басқа" сана саған сырын ашпайды, басқа жанардан ештеңе көре алмайсың да.
Осылайша, "біреу үшін менге" ... ... ... ... үшін ... ... "мен үшін басқасын" өзімен қоса ала келуі керек. Міне,
осы тұста біздің алдымыздан түсіну, ұғыну мәселесі ... ... ... ... XX ... ... ... тақырыптардың
біріне айналды десек болады. Осы мәселеге сонау ... ... ... ... ... ... көп ... біраз тер төкті. Түсіну мүмкіншілігі ... ... ... ... ... жөн деп есептеймін.
В.Дильтей (1833-1911) өзінің міндетін гуманитарлық ... ... сол ... ... Германияда қалыптасқан
терминология бойынша, "рухани ғылымдардың" өзіңдік ... ... ... ... да, ол ... негізгі еңбегін тікелей ... ... ... ... - ... ... ... кіріспе" (1883) деп атады.
В.Дильтейдің түсінуі бойынша, рухани ғылымдар мен ... ... - ... ... ... ... ғана
байланысты емес, сонымен қатар, ол ғылымдардың таным тәсілімен де, ... де ... ... ... бір ... жоқ және ешқандай
мағыналық құрылымы жоқ болып келеді. Жаратылыстану ғылымдарында табиғат -
таным ... ... ақыл - ойы және еркі бар ... (таным
субъектісіне) қарама - қарсы тұр, ... адам үшін ... ... "сыртқы
әлем", "сыртқы" тәжірибенің материалы. Ал енді ... ... ... ... ... ... өзі таным субъектісі бола тұра өзің - ... ... ... ... бұл ... объекті мен субъектінің бір
болуын, біріне - бірінің дәл ... ... Осы ... В.Дильтей өзіңің
шығармаларының орталық мәселесін - адамның, субъектінің өзің - өзі ... - өзі ... ... ету мүмкіндігі туралы жағдайды көтереді. Бір
сөзбен айтатын болсақ, ... ... ... ... ... "Рух ... ... жаратылыстану жүйесіне сай
құрастырылған қисынға негізделмейді." [ 45, 127 б.]
Адамды түсіну ... ... ... оның ... ... яғни ... ... білу қажет. Ал ол жаратылыстану ... ... ... ... ... емес, сондықтан оны танып ... де ... ... бар. Осы тұста бізді қызықтыратын -
ұғыну, ... ... бас ... ... ... ... көзімен кәріп, қолымен ұстап,
"сыртқы" әлемге "сыртқы тәжірибе" арқылы жететін болса, ... ... ... - ... ... ... ету керек. Рухани әлемді ... ену, ... ... яғни сол зерттейтін субъектінің орнына
өзіңді қойып, соған айналу ... - бір ... ... ... ... ... немесе нақты ғылымдар өз фактілерін өздері
түсіндіретін ... ал ... ... ... ... керек. Оларды
суреттеп, мазмұндап беру мүмкін емес, оларды түсіну керек, ... ... ... өз жеке ... ... керек.
"Табиғатты біз түсіндіреміз, сипаттаймыз, ал рухани өмірді ұғынамыз."
[46, 17 б.] Табиғат ... ... ... сондықтан да оларды
тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ал ... ... ... тарихи факті өмірде жалғыз рет қана орын алады, сондай
- ақ бірегей (уникалды) болып ... ... да ... эксперимент
жүзінде бастапқы қалпында қайталанбайды. Біз ешқашан Цицеронды өмірге қайта
келтіре ... ... ... оның өмір ... кезеңін де, ондағы
тарихи жағдайларды бәз қалпында қайталай алмаймыз. Нақты ... ... ... ... ... ... ал тарихи
ілімдер немесе тағы да басқа рухани ілімдерді игеру барысында біз ... ерен жеке ... оның ... ... - ... кездесеміз.
Басқаны объективті тұрде суреттеп, сипаттап, түсіндіріп беру мүмкін емес.
Басқаны ұғыну, сезіну, түсіну қажет.
В.Дильтейдің осы ... ... ... ... ... ... ... үшін Цезарьді түсіну Цезарь болуды талап
етеді. Тарихи тұлғаны тек ... ене ... ғана ... - ... ... ... орнына өзіңді қойып қана, ол туралы бір нәрсе айта аласың.
Қарап отырсақ, рухани әлемдегі болмыстың табиғи әлемнен ... ... ... тым ... ... пайдаланған кәрінеді.
Зерттеуші өзінің өмір сүріп отырған уақытынан, оның ... ... ... контекстінен ешқашан ары кете алмайды, өйткені ... ... ... - ... ... сай ... психологаялық стандарттары
болады. Түгелдей дерлік, бар жан – ... ... ... ... тарихи
тұлғаларға немесе ондағы идея - ойларға ену мүмкін ... ... ... шын мәнінде басқаны тану, түсінуге жол бастамайды, ... ... ... ену" ... басқаның (өткен тарихи тұлғаның) басқалығын
түсіну ... ... ... сен ... ... ... алдың, өзіңнің
біртұтастылығыңнан айырылдың. Шынайы ұғыну қаншалықты біреудің ... бата ... ... одан ... ... ... талап етеді.
Ұғыну үшін танымдық контекст болу ... ... ... ... кең ... яғни біздің зерттеу объектімізді салыстыратын, қарама
- қарсы қоятын басқа объектілер көп ... ... біз оны ... ... ... ... ... етеді, біріншіден, зерттейтін нәрсеңе "іштей
ену", екіншіден, одан "тысқары ... ... ... ... ... деп мән ... ... көңіл аудармады. Сондықтан да, оның
"ұғыну" теориясы өміршең бола ... ... гәрі ... ... ... жақын болды. Ол ... ... ... текст авторының тарихи жағдайына қойып, оның өзінің
тарихи шекарасын ұмытуын мақсат ... ... ... ... ... ... жакындатуды ұсынды. X.-Г.Гадамер
өз еңбектерінде "зерттеуші" мен ... бірі - ... ... ... шынайы түсінудің болмайтындығын айтады. Түсінудің
негізгі мақсаты ақиқат түбіне жету ... ... ол ... ... ... ... ... мен өткен (зерттелуші) әлемнің диалогы,
бітпес сұрақтарға берілген шексіз жауаптар қатынасы арқылы ғана ... ... ... ... ... қайталамайды. Ол түсіну
барысында өзін - өзі "ұмытпау" керектігін, өзін сырт қалдырмау қажеттігін,
онсыз танымның толық емес ... ... және оның ... ... ұғынуды етене ену және өзіңді басқаның орнына қою (яғни
өз орныңды ... деп қана ... ... [ 47, 334 б.] ... ... артықшылық (смысловой избыток) қажет, ал оған біз тек "өзіміздің
дара, бірегей" орнымызда ... ... өз ... ... ғана ие
боламыз.
М.Бахтиннің бір қарағанда жүйесіздеу, ... ... ... ... қисыны бар, әр тұрлі мағыналық ... ... ... бар. Оны жалпылай келе, мәдениет әлеміндегі
адамның сұхбаттық болмысы деуге болады.
"Басқаның" абсолютті кажеттілігін мақсат тұтатын ... адам ... ... ... ... ақыл - ой ... ұғымдары арқылы
толығымен қамти алмайды, ол - ... ... ... категория да
емес, абстракция да емес, өмірдің ... о ... орын ... ... ... "Менің" сүйемелім, егіз сыңарым.
Адам ешқашан біртұтастықты өз басынан ғана таба алмайды. Мәселе мұнда
біреудің ... ... ... ... ... ... бинарлы
болмысында. Адам әрқашан басқалармен қарым - қатынаста ... ... ... шошиды, олай болса, жеке адам, жалғыз басты адам өз ... ... Сол ... жоқтың орнын толтыру үшін басқа
адам керек. "Мен ... ... ... үшін басқа болуға
тырысамын, басқалардың әлеміне ... ... ... ... ... жалғыздығымның ауыртпалығынан кетуді қалаймын." [ 47, 371 б.]
Бірақ, мен ... ... ... өз ... ... ... "менің
қазіргі тұрған бұл дүниедегі жалғыз нүктемде осы болмыстың осы ... ... ... орналаса алмайды. Менің істейтін ісімді бұл дүниеде менен
басқа ешкім жасамайды." [ 48, 112 ... ... мен ... ... ... барлығымды тексеремін.
Басқаның көзқарасына мән бермеу басқаның ... ... ... сөз, ... ... ... өзің жоюға апарып соғады. Диалогтық жүйеде "Басқа" менің
"Мендік" мүмкіншілігім, менің өмірлік сыңарым ... ... ... тікелей бөтен, жау тұрінде қабылданады. Монологизм, монологиялық
жүйе деп ... - ... ... бас ұру, ... да болмасын идеяны,
теорияны талқылауға салмай - ақ, дұрыс - бұрысын анықтамай - ақ ... ... ... ... ... ... ... жақтаушы принцип. Бұл
орайда монологизм мен монолог арасындағы ерекшеліктің барлығы ... ... ... табу ... ... рөлі өте ... - адамның өміріндегі әмбебап құбылыс. Ол адамның барлық қарым
- қатынастарын, бүкіл ... ... адам үшін ... да ... ... ... [ 49, 42 б.] М.Бахтиннің жаңашылдығы сол - ол ... ... бір ... ... диалогты қарастырады.
Диалогтық, полифониялық қасиет тек адам болмысының ғана ... ... да ... ... бай ... ... ... феномен ретінде мәдениет те диалог идеясынан
тысқары қалмайды.
М.Бахтин таным объектісі - ... екі ... ... ... ... таным субъектісінен тысқары жатқан объективті
процесстерінің ... және адам ... ... таным субъектісі туралы
қатарға бөлуге болады. Олардың ... ... ... ой" ... ... - ... ой" болып табылады. Біріншісін тануда түсіндіру қажет,
ал соңғысында түсіну қажет. "Түсіндіруге бір сана, бір субъект ... ... ... ең ... екі сана қажет. Объектіге деген диалогтық
қатынас болуы мүмкін емес, ... ... ... орын жоқ. ... ... қандай да бір мөлшерде диалогты қажет етеді." [ 47, 364 б.]
Гуманитарлық ілімдердің ... ... - ... ... ... герменевтикада (талдау, түсіну ... ... ... ... ... ... ... берілген тексті түсінудің,
ұғынудың қажеттілігі бізге, интерпретаторға, талдаушыға, осы ... ... ... білдіреді. Сондықтан ұғыну - интерпретаторға ... ... ... ... ... Тексті түсіну әлгі ... ... ... ... - ... ... ... болсын, ауызша
текст болсын). Мұндағы текст деп отырғанымыз - ... ... бір ... ... ... ... ... ретінде табу жолы.
Тіпті Құдайдың өзі де алғашқыда өзін сөз арқылы ... ... өзін - ... өзін - өзі ... ... ... ретінде іс - әрекетті, қылықты ... ... Іс - ... қылық та өзіндік тескт ретінде түсіндіріле
алады. "Адам іс - ... ... ... және ол өз уақытының диалогтық
контексті арқылы ғана түсіндіріледі." [ 47, 286 б.]
Текст (әңгіме, сөз, хат, ... ... ... ... әрі сол бағышталғандығымен ғана құнды, бағалы. Текст авторының
ішкі дүниесімен ... ... ... ... ... бар. ... ойлайтын, бірдей түсініп, бірдей ұғынатын екі адамды кездестіре
алмайсың. Әлем дегеніміз - әрқашан тұрлі дауыстар, ... ... ... - ... ... ұғыну мәселесіне келгенде, текст, ... ... ... ... аударуды талап етеді. Тексті түсіну,
сұрақты түсіну дегеніміз - зерттеуші мен ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ал М.Бахтин үшін бірігудің міндетті
еместігін көреміз, ең бастысы - тәуелсіз екі ... ... ... ... болғаны. Зерттеуші өзінің ізденіс объектісінің қарайтын
айнасы, айнадағы бейнесі ... ... ... жаңа ... ... қатынасушысы, шығармашыл бастамасы болуы керек. "Жекеленген жалғыз
сөйлем, сөз, ой болуы мүмкін емес. Оның ... да ... да ... ... ойлар қоршауы тұр. Бірде бір сөйлем не соңғы, не ... ... Ол - ... ... бір ... ... бір ... ғана қарастырылуы мүмкін." [47, 340 б.]
Ұғыну, түсінудің сұхбаттығы оған ... ... ... ... сөз естуді, ұғынуды қажет қылады. Ол да бір ... бір ... ... ... ... ... өз ... белгілі бір мәдениетке катынасты, сол мәдениеттегі
қалыптасқан ортақ тілдік, стильдік кеңістіктен шығады. Ал ... ... ... ішкі ... ... оның ... түгелдей дерлік түп -
тамырымен мәдениеттер контекстінде орналасқан. Автор мен интерпретатордың
дискурсы, контексті бір болса, онда тексті ... еш ... ... ... Ал, ... болған жағдайда интерпретатордың арнайы білімін
қажет етеді. Осы ... ... ... уақыт" терминін енгізеді. Ол
терминнің гуманитарлық білімдер тәсілдемесіне үлкен ықпал еткеңдігін айта
кету ... ... ... ... мән - ... дән ... өсіп - ... бастапқы шегінен (о бастағы дән қалпынан) шығуының ... мән ... ... ... ... өзгеріске ұшырауының куәсі. Үлкен
уақытта - мән - ... ... ... ағып ... ... өз арнасын
жоғалтпаған өзен іспеттес алға жылжи береді." [ 50, 210 ... ... ... ... төрт ... ... Олар шынайы
ұғыну процессінде бөлінбестей бірігіп ... де, ... ... ... өз ... ... ... қабылдау;
2. Берілген тіл шеңберінде текстің негізгі мағынасын түсініп, тану;
3. Нақты осы мәдениет контекстінде оны ұғыну;
4. Осы текстің мазмұнын белсенді ... ... ... ... үшін – ... – дәл, сөзбе - сөз оқу шегінен шығу керек:
текстің авторының көзқарасына және оның ... ... ... ... яғни ... ... орта көзқарасына қанық болу
керек әрі осы текст соған жолданған - ау дейтіндей мүмкін адресатты да ... ... білу ... ... диалогтық жүйесіне потенциалды түрде
(мүмкіншілік ретінде) енген ұғыну, ... ... осы ... мағынасын
өзгерістерге ұшыратады. Тексті түсіну үшін, оның басқа ... ... ... ... білу ... Бұл жерде ең кем ... ... ... ... түрде қатынасқа түседі: суреттелген оқиға
контексті, текст авторының контексті және зерттеушінің өзінің контексті.
Текст ... ... ... ... ... ... ... позицияда, бірақ оның ... ... ... ... ... - сұранушы да, келісуші
де, ... да, ... де. Ол ... ... ... ... ... Зерттеуші тексттен автор айтам
дегеннен де көп мағынаны тауып ... ... ... ... ... өзінің
авторынан тәуелсіз өзіндік өмірін бастап та жіберген болатын.
Осы жоғарыда ... бәрі ... бір ... ... текстерге ғана қатысты емес, жалпы ... ... ... өзі де ... метатекст ретінде қарастырыла алады.
Мәдениет те текст іспеттес өзіндік шекараларымен ғана ... ... ... ... ... толықсыған құбылыс. Мәдениеттің шынайы мәні оның
өзінде ... оның ... ... ... ... - қатынасында,
диалогында. Сондықтан да, ол үнемі "шекаралық жағдайда" өмір ... ... ... шекараластығында, бірлесе қоян - қолтық араласуында өз
шындығын, өз мәнін табады.
М.Бахтин О.Шпенглердің өзімен өзі ... ... ... Ол ... ... мен ... апаратын жол деп
есептейді. Мәдениетті түгелдей дерлік сол мәдениет ... ... еніп ... ... деу ... емес ... ... Әрине, басқа мәдениетті
түсіну үшін оған біраз бойлап, тереңдеуің қажет - ақ. Бірақ, ... ... - ... ... уақыттағы орнынан, өз мәдениетінен бас тартпайды.
Ұғынудың ұлылығы оның ... ... ... ... деп ... субъектісіне қатынасты сыртқарылығында - ... ... ... ... мәдениет өзін толығырақ,
тереңірек тек басқа мәдениет арқылы ашады. Бір мағына өз ... ... ... ... ғана ... ... арасында мағынаның
біржақтылығын, шектілігін жоққа шығаратын ... ... ... ... ... Біз ... ... өзіне - өзі қоя алмаған сұрағын
қоямыз, оған жауап іздейміз, сөйтіп, басқа ... ... қыр ... бүге - ... ... ... Өз ... басқаларды тану
мүмкін емес... Мұндай диалогтық кездесу барысында мәдениеттер бір - бірімен
араласып, бір - ... ... ... ... ... ... ... бағалы тұстарын айқындап байиды."
Үлкен уақытта барлық мәдениеттер бір - ... қоян - ... ... - бірі ... бір - ... ... ... өмір сүреді.
Мәдениетті талқылау, түсіну принципиалды түрде ... ... ... ... да, ... ... ... өзі принципиалды түрде аяқталмаған. Оның таным аппараты да
жүйеленіп, ... ... ... ... оның терминдерінің
жылжығыштығы, таным - тәсілінің қатаң сақталынбауы, нақтылықтың аздығы және
т.с.с... Мәдениеттануда ... ізін ... ... творчествосы да
осы көрсеткіштерге сай. М.Бахтин творчествосының "шекаралық" жағдайы оның
өміршең концепцияларын ... ... ... ... ... ... эстетика... - міне осы аталған салалардың
түйісуінде және әрқайсысында жеке ... ... ... ... ... ... - көп ... оның басты себебі - мәдениеттердің
ұлы тоғысуы, сұхбаттасуы және ... XXI ... ... адамдық
мәдениеттің аймағына зор екпінмен еніп келеді.
Үстіміздегі ғасыр қиыншылығы мен қызығы көп, мәселесі мен ... мол ... ... ... ... жартысында басынан өткізген екі
дүниежүзілік қан ... ... одан ... екі ... ... ұзаққа созылған қауіпті де қатерлі қырғи қабақ , текетірестік
адамзаттың үрейін ұшырып, апокалипсистік, эсхатологиялық көңіл - ... ... ... Ұлы дағдарысқа кез болған адамзат ... пен ... ... құрмет пен диалог арқылы тоқырауға,
қантөгіске жол бермеу әдісін тапты. Соның нәтижесінде XXI ғасыр ... жаңа ... ... ... жаңа күрделі кезеңіне көшті.
Дүниені тек текетірестік тұрғыдан: Батыс - Шығыс, Күнгей - Теріскей, ұлы
мемлекеттер - ... ... ... клуб - ... әлем деп ... бас ... уақыт әлдеқашан болды". [ 51, 79 б.]
XX ғасырдың екінші жартысынан бастап, мәдени - әлеуметтік өмірде өзінің
нақты орнын таба ... ... ... ... - қазіргі заманның
көкейтесті тақырыбына ... ... ... ... Сент - Экзюперий
айтқандай: "біздің бәріміз бір ғарыш кемесінің - Жер деген ... ... ... ... ... ... қайшылықтарды бәсеңсіту мүмкін еместігі айқын.
"Жер жүзіндегі адамзат және ... адам жеке өз ... өте ... ... ( ... ... "культура глубинного общения", "онто-
коммуникация" деген ұғымы туралы сөз болып ... Оны ... ... ... араласу, қатынас деген сөздермен төржімалағаңды ... ... ... ... ... ... ... и мир" (
А.:Ғылым,1994.) деген еңбегінде қолданыс тапқан ... сөзі ...... - ... ең ... ... - жандық (душевно - духовный)
деңгейін көрсететін терең ... ... ... ие болса, онда біз,
мүмкін, бүгінгі ... ... ... қасіретті жағдайға душар болмас
па едік?" [ 52, 14 ... 2 ... ... ... ... алатын орны,
маңызы.
Мәдениеттер сұхбатының бүгінгі ... ... ... ... ... көп тоқталудың қажеті жоқ деп ойлаймыз. ... ... ... ... ... ... ... байланыса
отырып тіршілік етеді әрі соның нәтижесінде жетістіктерге де жетеді. Осы
орайда, Э.Гуссерльдің "Философия және еуропалық ... ... ... еске ... ... ... ... өмір сүруінің
бірлескен төжірибесімен анықталады". Расында, "мәдениет дегеніміз - адамның
адаммен қатарласа өмір сүру мүмкіншілігінің табиғи ... [ 53, 3 ... ... басқа мәдениет тәжірибесін өзіне пара - пар, лайықты деп
қана қарастырмай, өзіндік болмысын кеңейту , ... ... деп ... жөн. Мәдениеттер сұхбаты мәдениеттерді байытады, ... - ... ... ... ... басқа мүмкіншілігім. Мұндай презумпция
қандай да болмасын мәдени - әлеуметтік эгоцентризмге жол ... ... ... ... ... өркениетаралық, халықаралық, ұлтаралық және
т.б. шиеленістерді тежеудің бірден - бір ... ... - ... ... ... ... сұхбаты туралы ойлар Ф.Розенцвейг, Ф.Эбнер,
Г.Марсель, М.Бубер, К.Ясперс және т.б. ... ... ... негізінде М.Бахтиннің, В.Библердің шығармаларының арқасында
көпшілікке танымал болып, ақыр аяғы ... күн ... ... ... де ... Міне, философия, мәдениеттану сынды "абстрактілі"
ғылыми пәндердің қажеттілігі қайда жатыр...
Мәдениет шынайы адамдық құбылыс, адам ... ... бар. ... ... ... - оның ... Бұл ... адамның о
баста өз - өзімен ғана шектеле алмайтындығын, ... ... ... ... ... ... "Бұл тәсілдемелік қағида
мәдениет құбылысының мәнін ашуға көмектеседі." [ 54, 41 б.] Ал мәдениеттің
мәні оның ... ... ... ... үшін болу ... да, ... де мағыналық анықтамасы. Жалпы, болу дегеніміз ... - ... болу ... сөз. ... ... - қарым-қатынас тұңғиығы.
Мәдениет және оның өзіңдік ... ... ... мен зерттеулердің негізгі пәні болып келді және болашақта да
солай болып қалмақшы.
Әлемдегі болып жатқан окиғалардың, табиғаттағы орын ... ... де мен ... ... ... ... әрекет күтетін нышан деп
қарастыруымыз керек. Тек осындай тұрғыдан ғана сұхбатта болу мүмкіншілігім
бар. ... ... бәрі ... ... сол сияқты олардың сұхбатта болу
мүмкіншіліктері де әртүрлі, дұрысырақ айтсақ, өзіне ... ... ... ... пайдаланады, кейбіреуі тіпті пайдаланбайды десе
де болады. Сұхбаттың үш түрі бар: шынайы сұхбат; техникалық ... ... ... ... монолог (М. Бубер).
М. Бубердің айтуынша, сұхбаттъің бірінші тұрі омірдс оте аз кездеседі,
бірақ, болашақта, мұратта соған жетуіміз ... Ал, ... ... ... ... ... ету ... сай келеді. Үшінші түрдегі сұхбат
оны өміріміздің әр ... ... ... аламыз. Бірін - бірі
тыңдағансып, жайбарақат қана өз монологының ... асып ... ... ...... ... ақиқаты. «Сұхбаттағы
өмір дегеніміз - кең адамдармен істес болу деген сөз емес, көп ... бола ... ... да, ... ... ... [ 55 ] (М. ... Два
образа веры. М., 1995, с. 109).
Жалғыз өзің тау ... ... та ... жалғыз сезінбеуің, ал бет -
бейнесіз ... ... ... жалғыздықтан жаныңның құлазуы да мүмкін.
Шынайы сұхбат басқаларды көзіңмен көріп, солардың даурыққан ... ... ... ... ... ... ... «Басқаға»
деген құлшынысыңнан, «Басқаға» деген сүйіспеншілік ссзімінен ... ... ішкі ... қасиетінің көрінісі. Мәдениет — адамның
шығармашылығының нәтижесі болғандықтан да, ... адам іс - ... ... Адам ... ... адам ... жемісі болып
табылатын барлық нәрселер сиякты, мәдениет те өз бойына тұлғалық бастаманы
сыйғызады.
Мәдениет қашанда мәдениеттер ... ... ... сұхбатының арқасында өмір сүреді, әрі дамиды. Әрбір мәдениет басқа
бір мәдениеттің сұранысының жауабы ретінде, сол бір ... ... ... ... ... «пешенесіне» өзінің болмысынан
тыс басқа әлемде өмір сүру жазылған, диалог — мәдениеттід тағдыры. ... ... Янус ... ол ... ... ішкі әлеміне жіті көз
жіберіп қарайтын болса, соншалықты басқа әлемге, ... ... ... ... - ... көп келбетті, оның басты себебі — мәдениеттердің
ұлы тоғысуы, сұхбаттасуы және тұтастануы. XXI ... ... ... ... аймағына зор екпінмен еніп келеді. ... ... меп ... көп, ... мен мардымды жетістігі мол ғасыр болды.
Ғасырдың алғашқы жартысында басынан өткізген екі дүниежүзілік ... одан ... екі ... ... арасындағы ұзаққа созылған
қауіпті де қатерлі қырғи - қабақ, текетірестік адамзаттың үрейін ... ... ... - ... қалыптасуына ықпал етті.
Ұлы дағдарысқа кез болған адамзат рухы парасаттылық пен ... ... пен ... ... ... ... жол бермеу әдісін тапты.
Соның нәтижесінде, XXI ... ... ... - жаңа қатынастар
қалыптастырудың атымен, жаңа ... ... ... ... ... ... ... - Шығыс, Күнгей - Теріскей, ұлы мемлекетгер —
«үшінші дүние», ядролық клуб — ... әлем деп ... ... ... ... ... болды» (Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. ... ... XX ... ... ... ... мәдени - әлеуметтік
өмірде өзіңің нақты орнын таба ... ... ... идеясы - қазіргі
заманның көкейтесті тақырыбына ... ... ... жеке - дара ... Ол әрқашанда басқа мәдениеттермен
байланыса отырып, ... ... әрі ... ... ... ... Осы орайда Э. Гуссерльдің «Философия және еуропалық адамзаттың
дағдарысындағы» мынандай жолдары еске түседі: ... ... ... ... ... тәжірибесімен анықталады». Расында, ...... ... ... өмір сүру ... табиғи
тәсілі.
Әрбір мәдениет басқа мәдениет тәжірибесін өзіне пара - пар, лайықгы деп
қана қарастырмай, өзіндік болмысты ... ... ... ... жөн. ... ... мәдениеттерді байытады, өйткені
«Басқа» - ... ... ... менің басқа мүмкіншілігім. Мұндай қағида кандай
да болмасын мәдени - әлеуметгік «өзімшілдікке жол ... Олай ... ... ... ... ... ұлтаралық және т.б.
шиеленістсрді шешудің бірден - бір пәрменді құралы — мәдениеттер сұхбаты
болып ... ... ... құбылыс, адам барда – мәдениет те бар. Адам ... өз - ... ғана ... ... ... ... ... бролмысынан
тысқарыға ұмтылады. Бұл тәсілдемелік қағида мәдениет құбылысының мәнін
ашуға көмектеседі. Ал, ... мәні – оның ... ... ... үшін болу — ... да, мәдениеттің де мағыналық
анықтамасы. Жалпы, болу дегеніміз — карым - ... болу ... ... ...... - ... тұңғиығы.
«Мәдениет - жеке адам ретінде тұлғаландырылғанда, ал мәдениеттер қарым
- қатынасы - жеке тұлғалар қарым - ... ... ... ғана,
мәдениет шынайы мәдениет болып есептеледі». [ 56 ] (В. Библер. Культура.
Диалог ... ... 1989, № 6, с. 38). Бұл ... ... ... ... және «Басқа» диалогы негізіндс
қарастыруымызға болады. Диалог үшін ең ...... ... ... құру. Өйткені, диалог үшін - ... ... ... ... көзқарас дегеніміз - сырт адамның көзқарасы, немесе М. ... ... ... ... ... ... мәдениет өрісіндегі жаһандану процесі барысындағы
мәдениеттің әмбебапталуы мен ... ... ... ... ... ... Себебі әрбір этномәдениет бірізділік құрылым, тұйық
қалыпта емес, ортақ адамзат мәдениетімен де, басқа қоршаған ... ... ... ... ... процеске жатады.
Этномәдениет өзін - өзі анықтау, өзін - өзі ... ... ... ... ... жан - ... құрылымды, ең бастысы адамзаттық құндылықты
бойына жинады. Олай болса, материалды және рухани құндылықтар - бір ... ... ... ал ... ... ... жетістігі. Дұрысы, осы
институционалды этникалық мәдени жүйенің қалай трансформацияланғанына мэн
беру. Зерттеуімізге ... ... ... мен мәдениеттердің
көптүрлілігі және диалогы идеясы заман талабына сай туындап отырған ... осы ... ... мен ... жаңа ... көзі ... қарастырылды. Әлемдік тарихи - мәдени ... ... ... ... ... ... ... мен келеңсіздіктер мәселесімен күресіп келеді.
Сырт көзге байқала бермейтін мыңдаған ішкі байланысы бар ... ... XX ... ... диалог идеясымен айқындалады. Адам
болмысының негізі - сұхбат өзін ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, мәдениетті жан - жақты түсіну
үшін оны мәдениеттер сұхбаты ... ... ... ... әр ... ... ... Мәдениеттің өзі
қаншалықты күрделі болса, мәдениеттер ... да ... ... Осы зерттеу жұмысында – қазіргі заманғы әлемдік процестегі
мәдениеттің әмбебапталуындағы ... да ... ... бірін алатын
мәдениеттер сұхбаттастығы жайлы сөз болды.
Мәдениеттер сұхбатындағы ... ... ... ... ... ... әрі оның, әсіресе қазақ
тілінде жазылған ғылыми ... ... ... ... ... аударуы тиіс. Өйткені, мәдениеттер сұхбаты
мәселесі ... ... ... ... ... әлемнің
аса зор дағдарысы жайлы күйзелістерімен өзара үндестігін негіздейді.
Еуропалық философиялық ойлау әдістерінің негізінде ... ... ... ... ... ... ... Бірақ,
бүгінде мәдениеттану өзінің негізгі мақсаты етіп - ... ... ... негіздері мен оның дүниетанымдық парадигмаларын
анықтауды көздейді. Қағида, тұжырым ... ... ... ... ... ... - қазіргі қазақ философиясы ... ... ... ... ... ... ... барысында мәдениетгің әмбебаптылығы
мәселесінің көтерілуі занды. Сондықтан да, ... ... ... ден қоюы әмбебаптылықтың мәдени біртұтастықты
қалыптастырудағы, көрнекілеудегі, танытудағы ... ... ... .
Қазіргі жаһандану процестерін батыстандыру деп түсіну сыңаржақтылық
болып табылады, өйткені соңғы жылдары ... тепе - тең ... ... ... да өркениеттер алға шығып келеді. Жаһанданудың нәтижесінде
жаңа жалпыадамзаттық метамәдениеттің қалыптасу мүмкіндігі бар. ... ... ... посткеңестік дүниеде болып жатқан әлеуметтік және кең
ауқымдағы ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерді атауға болады.
Егемендіктің таңы атқан бүгінгі заманда жағдай мүлдем өзгерді.
Қазақстандық ... ... қай ... ... да ең бастысы -әлемдік
өркениетпен қатар дамыған қазақстандық өркениеттің әлемге әйгілі болып, ол
туралы ғылыми ... ... ... - ... ... ... - ақ ... халқының мәдени болмысының әлемдік мәдениетпен
ұштасып, біте ... ... және оның ... ... ... ... көп өзгерістерге ұшырамай, қасіретті зар замандардың
сынынан мүдірмей өткендігін көрсетуге ұмтылуда. Елбасымыз «Сындарлы 10 ... осы ... ой ... ... ой ... ... ... этнос, әрбір өркениет қаншалықты артта ... ... ... ... ... ... ... Қазақ халқы
өзіміздің бай ... ... ... ... ... ... Мәдени мұраның мәнді саласының бірі - дін, ... ... ... ... ықпал ететін қазақтар үшін бір
кездері үмыт болуға айналған ... рухы мен аса бай ... ... ... ... мүмкіндік тудырған биік идеал мен
фактор, символ».
Әуелеген арман, ... ... толы адам ... ... қасиет те, ізгілікке жетуге деген белсенділік те үмітпен
байланысты ... ... ... ... ... - нағыз адами
ерекшелікті ұғым деп түсінуіміз керек. Жалпы, адам жамандықтан «болып ... деп ... ал ... ... ... ... Үміт - күні ... екі дүниежүзілік қырғынды басынан кешіріп, әскерилердің керзі етігінің
астында ... ... ... әлем тұрғындарының ортақ мекені - Жер
шарында бір үйдің балаларындай тату - ... күн кешу үшін ... ... ... тірек. Үміт - адамзат атаулының жahандану
тұcындaғы сенім кілті. Бірлесе тіршілік етуге, қоян - ... ... үйде бас ... бару ... - нағыз өмірсүйгіштік, ... ... ... ... ... ... ... деген сөз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Исламгалиева С.К., Халин К.Е., Бабаян Г.В. ... ... -М., ... -99 – 111б.
2. Сорокин П.А. Человек. Цивилизация. Общество. -М.: Политиздат, ... ... ... Т., ... Ж., ... А, ... негіздері.
-Алматы: Раритет, 2004. -116 6.
4. Маклюэн М. Культурная ... ... ... ... культура -М.: Политиздат, 1985. - 399 б.
5. Зиммель Т. Конфликт современной культуры // ... XX ... - М, 1994. - 124-125 ... ... К. ... и ... ... - М.: Республика, 1994. -527
с.
7. Тойнби А. ... ... - М.: ... 1990. - 731 ... Моска Г. Саяси ғылымдар элементтері // ... ... - ... ... 2006. - 385 ... Поппер К. Ашық қоғам және оның жаулары. - Алматы: Раритет, 2005.-544
б.
10. Фукуяма Ф. Это ли конец ... // ... ... ... Аспект-пресс, 1995. - С. 105-110.
11. Көшім. Қазақтарды қалай көтеруге болады? // Жас қазақ. - 2006. - 11
шілде.
12. Тоффлер Э. ... ... - М: ООО АСТ, 1999. - 784 ... ... Ф. Жақсылық пен жамандықтың арғы жағынан // ... ... 1992. - 335 ... ... С. Столкновение цивилизаций. - М.: Издательство АСТ,
2003.-603 с.
15. Моль А. Социодинамика культуры. - М.: ... 1973. - 406 ... ... В. ... ... ... XX ... - М.: Аграф,
2001.-608 с.
17. Ионин Л.Г. Социология культуры - М., 1996. - 280 с.
18. Канетти Э. Масса и ... — М: Ад ... 1997. — 527 ... ... Т.Х. ... юриста. - Алматы: Данекер, 2001. - 127 с.
20. Философия истории. Антология. - М.: ... 1995. - 351 ... ... 3. Психология масс и анализ человеческого Я // Фрейд 3. ... ... - М.: ... 1998. - 448 ... ... 3. "Я" и "Оно".Труды разных лет. - //Тбилиси: Мерани, 1991.-
Кн. І.-С. 333-334.
23. Сейдімбек А. ... ... - ... ... 1997. - 464 ... Бек У. ... ... // Философия истории. Антология. - М: Аспект-
пресс, 1995.- С. 105-110.25 Кессиди Ф.Х. ... и ... // ... ... - 2003. - №1.- ... ... Б.Г. Новые информационные технологии и ... в ... ... ... «круглого стола» //
Вопросы философии. - 2003. - №12. - С. 3-52.
27. Нарбекова Г. ... ... ... ... в ... казахстанского общества // Перспективы развития философии ... в XXI ... ... научно-теоретической конференции.
-Алматы: Компьютерно-издательский центр Института ... ... МОН ... Казахстан, 2004. - С.271 - 276.
28. Сейид Мухаммад ... ... ... путь ... ... Дайк - ... 2002. - 464 с.
29 .Нысанбаев А. Глобализация и проблемы ... ... в ... - Алматы: Компьютерно-издательский центр ... ... ... МОН ... Казахстан, 2004. - Т 1. - 274 с.
30. ... С.Т. ... в ... - ... ... 1996. -
271 с.
31. Печчеи А. Человеческие ... - М.: ... 1980. - 302 ... ... Ә. Қазақстан баспасөзі - тәуелсіздік айнасы // Культура
и СМИ. - ... ... век, 2000. - 260-264 ... ... ... ... табиғаты айнасы // Ақиқат. - Алматы: 2002. -
26-32 бб.
34. Мәдениеттану сөздігі / ... А. және т. б. - ... ... ... ... Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. - Алматы: Қаз. энцикл., 1998. -
272 ... ... Э. ... или ... - М.: Прогресс, 1990. - 330 с.
37. Сатершинов Б.М. Қазақстан мәдениетінің ... мен ... ... - ... ... қоры, 2001. - 160 б.
38. Огурцов А.П. Отчуждение // Филос. энцикл. словарь. - М: ... ... ... Кафка Ф. Приговор: Роман. Новеллы. - М: Наука, 1990. - 221 ... Камю А. Миф о ... // ... ... - М.: ... 1990. - ... Библер В.С. От наукоучения – к логике культуры.-282 б.
42. Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану.-41 б.
43. ... В.С. ... ... ... ... ... -№ ... б.
44. Бонецкая Н.К. Бахтин и традиции русской ... ... ... В. ... в ... о духе. Зарубежная эстетика и теория
литературы XIX – XX вв.-М.,-1987,-127 б.
46. Зарубежное литературоведение и ... ... ... и ... литературы XIX – XX вв.-М.,-1987,-17 б.
47. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества.,-334 б.
48. Бахтин М.М. Философия поступка.// Философия и ... ... ... ежегодник.,-1984 – 1985,-112 б.
49. Бахтин М.М. Проблемы поэтики Достоевского.-М, 1979,-42 б.
50. Аверинцев С.С. Византия и ... два типа ... ... ...... ... Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. А., 1996, 79 ... ... Г.С. ... ... ... общения. Диалектика
общения. -М.,-1987,-13 б.
53. Наурызбаева Ә.Б., Скалон Н. Диалог ... ... 1,-3 ... ... Н.М. Культура Востока и Запада: проблемы ... ... ... ... М. Два образа веры. -М., -1995, -109 б.
56. В. ... ... ... ... ... ... 6, -38 б.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдени мұра бағдарламасы арқылы ұлттық-мәдени құндылықтарды білім мазмұнында дамыту5 бет
Андронов және Дәндібай-Беғазы мәдениеті17 бет
Кейінгі палеолит кезеңіндегі Қазақстан2 бет
Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті9 бет
Шығыс Қазақстанның қола дәуірінің қоныстары32 бет
Қазақ хандығы кезіндегі педагогикалық ойлар10 бет
Қазақстан аумағындағы алғашқы қауымдық құрылыс,ежелгі Тас дәуірі, Мезолит, Неолит және Қола дәуірі7 бет
Қазақстандағы қола дәуірі туралы18 бет
Қола дәуіріндегі металлургия9 бет
Қола дәуіріндегі қазақстан тайпалары22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь