Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай? Ақша деген не?

Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай?
Ақша деген не?
Ақша - ол ерекше тауар, қоғамдаҚы эквивалент қызметiн атқаратын ж„не жалпыҚа бiрдей болама, яҚни, басқа тауарлардың жалпыҚа бiрдей баламалық қүныныҢ нысаны.
…бiр к„сiпкер өзiнiҢ жүмысында Үнемi ақша бiрлiгiмен қарым-қатынаста болады. Ақша тарихи категория, тауарлық өнiм. Ол натуралдық шаруашылықыҢ тауарлық шаруашылыққа ауысу кезеҢiнде пайда болды. Осы ауысу кезеҢiне себеп болҚан адамдардың шыҚарылҚан өнiмдерiнiҢ артық болып, әайырбастауә процессiнiҢ шыҚуы. Айырбастау Үшiн өнiм әтауарҚаә айналды. Сөйтiп науралдық -өндiрiстің орнына тауарлы өндiрiс келдi.
Тарихи ақшаларҚа тауарлар жатады, бүл тауарлар кҮнделiктi айырбастауда эквивалент болып келдi: мал, түз, шай, бидай, кҮрiш, т.б. жҮн, еҢбек қүралы, с„ндi бүйымдар, бақалшақтар. Уақыт өте келе ақша қызметiн металлдар атқарды.
Осы монеталардың пайда болуы – ақшаныҢ қүрылуындаҚы соҢҚы кезеҢ болып табылады. Металдар мыс, кҮмiс, алтын (Ассирияда, мысырда) тҮрiнде болды. Орта Қасырларда қаҚаз ақша Ѕытайда алҚашқы рет пайда болды.
Ақша бес тҮрлi қызмет атқарады: қүн өлшемi, айналыс қүралы, төлем қүралы, қор және қазына жинау қүралы, дҮниежҮзiлiк ақша.
Ақша, пайда баҚаннан берi бiрнеше рет өзгерiске үшырады, iрақ iшкi маҚынасы өзгерген жоқ. Мынадай тҮрлерi бар: метал ақша, қаҚаз ақша, несие ақшалары. Ақша тауарлы өндiрiске қызмет етедi. Сондықтан ақшаныҢ қызметiнiҢ н„тижесi ж„не оныҢ осы өндiрiстегi маҢызы болады. Мемлекет өзiнiҢ кiрiс шыҚысыныҢ б„рiн ақшаҚа шаҚып, өзiнiҢ керегiне жарату Үшiн бюджетке тиiстi тҮсiмдер тҮсiруi Үшiн ақша маҢыздылыҚы мен қажеттiлiгi мол. …рбiр жанүя түрмысына қажеттi н„рселерiн ақшаҚа шоҚып, өзiнiҢ ақшалай табысымен байланыстырып, қандай баҚамен затты сатып алу мҮмкiндiгiн реттеп отырады. Халықаралық экономикалық қарым-қатынаста iске асыру Үшiн ж„не экспорттыҢ, импорттыҢ операцияларды Үзеге асыру Үшiн ақшаныҢ пайдасы мол. Ақша қолайлы „рi кҮрделi Қимараттар, жабдықтар фабрикалар мен зауыттар, жердi де сатыпалуҚа мҮмкiндiк бередi. Ѕазiргi кезде ақша нарықтық экономикада ақшанесиелiк реттеуде айналыстаҚы ақша массасыныҢ өсуiн тежеу, инфляцияныҢ процестердi жеҢу ж„не үлттық жалпы өнiмдi ынталандыру баҚытында қолдануда.
1. Ақша, несие, банктер: Оқулық А.С. Сейтқасымов – Алматы 2001.
2. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары Алматы: Экономика 2000ж.
3. КазМБА. Экономикалық ЖОО-ныҢ әАқша, несие, банкә курсыныҢ баҚдарламасы: 1998ж. Алматы
4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы ж„не несие Алматы: Ѕазун-т 2000ж.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы ж„не несие: Алматы 2004ж.
6. Саниев М.С. Ақша несие банктер. Алматы 2001
7. Экономика оқулыҚы А.С. Булатова Москва 1995ж.
8. ТеҢге шежiресi // ақиқат. Тобаяков Б. 2003ж. 10.38бет.
9. Экономиканы ақша –несиелiк реттеудiҢ кейбiр аспектiлерi Серикбаева Ж. қаржы-қаражат 2003ж.№3
10. Ақша төлемi мен аударымы туралы //Егемендi Ѕазақстан 1998ж.
2 шiлде
11. Т„уелсiз елдiҢ үлттық Валютасы // Егемен Ѕазақстан
Нысанбаев …. 2003ж. 13 қараша
12. ТеҢге, доллар ж„не артық валюта туралы // Түркiстан 2003ж.
20 қараша
13. Ақша саясаты // Алматы ақшаны 1998ж. 26 қаҢтар
14. ТеҢге айналысына-5жыл // Заман Ѕазақстан 1998ж. 13қараша
15. Еуропалық валюта одаҚы елдердiҢ валюталарҚа евроҚа ауыстыруына Ѕ.Р. экономикасын дайындау жөнiндегi iс шаралар // Ѕазақстан Республика Президентi мен ЅР ҮкiметiнiҢ актiлер жинаҚы 2001 №39 53-56 бет.
        
        Кiрiспе
АқшаныҢ адам өмiрiндегi орны қандай?
Ақша деген не?
Ақша - ол ерекше тауар, қоғамдаҚы ... ... ... ... ... ... ... басқа тауарлардың жалпыҚа бiрдей баламалық
қүныныҢ нысаны.
…бiр к„сiпкер өзiнiҢ жүмысында Үнемi ақша ... ... Ақша ... ... ... өнiм. Ол натуралдық шаруашылықыҢ
тауарлық шаруашылыққа ауысу кезеҢiнде пайда ... Осы ... ... ... ... ... ... артық болып, әайырбастауә
процессiнiҢ шыҚуы. Айырбастау Үшiн өнiм әтауарҚаә айналды. Сөйтiп науралдық
-өндiрiстің ... ... ... ... ... ... ... бүл тауарлар кҮнделiктi айырбастауда
эквивалент болып келдi: мал, түз, шай, бидай, кҮрiш, т.б. жҮн, ... ... ... бақалшақтар. Уақыт өте келе ақша ... ... ... ... болуы – ақшаныҢ қүрылуындаҚы ... ... ... Металдар мыс, кҮмiс, алтын (Ассирияда, мысырда) тҮрiнде болды.
Орта Қасырларда қаҚаз ақша Ѕытайда алҚашқы рет пайда болды.
Ақша бес ... ... ... қүн ... айналыс қүралы, төлем
қүралы, қор және қазына жинау қүралы, дҮниежҮзiлiк ақша.
Ақша, пайда баҚаннан берi бiрнеше рет ... ... iрақ ... ... жоқ. ... ... бар: ... ақша, қаҚаз ақша, несие
ақшалары. Ақша тауарлы өндiрiске қызмет етедi. Сондықтан ақшаныҢ қызметiнiҢ
н„тижесi ... оныҢ осы ... ... ... ... ... ... б„рiн ақшаҚа шаҚып, өзiнiҢ керегiне жарату Үшiн бюджетке тиiстi
тҮсiмдер тҮсiруi Үшiн ақша ... мен ... мол. ... жанүя
түрмысына қажеттi н„рселерiн ақшаҚа ... ... ... ... қандай баҚамен затты сатып алу мҮмкiндiгiн реттеп ... ... ... iске ... Үшiн ... ... операцияларды Үзеге асыру Үшiн ақшаныҢ пайдасы мол. Ақша қолайлы
„рi кҮрделi Қимараттар, жабдықтар ... мен ... ... де
сатыпалуҚа мҮмкiндiк бередi. Ѕазiргi кезде ақша нарықтық экономикада
ақшанесиелiк реттеуде ... ақша ... ... ... ... жеҢу ... үлттық жалпы өнiмдi ынталандыру баҚытында қолдануда.
1. АқшаныҢ дҮниеге келуi ж„не даму заҢы
Ақша ежелгi ... ... ... Олар ... өндiрiсiнiҢ дамуындаҚы бiрден-
бiр шарт ж„не өнiм болып табылады. Экономикалық санат ретiнде ... ... ... ... ... ... ... Натуралдық шаруашылық-шыҚарылҚан өнiмнiҢ тҮгелiмен өндiрушiнiҢ
жеке басыныҢ керегiне жаратылҚан кезеҢ. Уақыт өте келе ... ... ... ... ... өзi туҚызҚан
жаҚдайына байланысты (мысалы, бiр ... егiн, ... ... мал өсiру
пайдалы, ал Үшiншi жерде балық аулау пайдалы) ... ... саны ... жеке ... керегiнен асуы басқа өнiмге айырбас
алу мҮмкiншiлiгiн тудырды. ОсыныҢ н„тижесiнде әайырбастауә деп аталатын
процесс шықты. Айырбастау Үшiн ... ... ... деп ... соҢ, ... ... орнына тауарлы өндiрiс пайда болды.
Тауар – бүл сату немесе айырбастау Үшiн жасалынҚан ... ... ... өнiмi, оны өндiрушiлердiҢ белгiлi қоғамдық қатынастарын тудыра
отырып, тауар формасын ... ... ... айналуы ақшаныҢ
пайда болуындаҚы объективтi алҚышарттарды қүрады. …рбiр тауар қажеттi
түтыну қүнын алу қүралы бола ... ... ... қатынасы бойынша
айырбас қүны ретiнде көрiнедi. әАйырбас қүн тауарлардың ... ... ... ... ... өз ... өмiр сҮретiн тауар, ол ақшаә.
Тауар өндiрiсiнiҢ дамуы барысында ... ... ... ... ... iшiнен барынша жиi айырбасталатын тауардың бөлiнiп
шыҚуымен қүнныҢ жай ... ... ... өте ... ... ... майҚа, жҮнге ж„не т.б.айырбастауҚа мҮмкiн болды. Тауар өндiрiсiнiҢ
дамуына байланысты неҚүрлым жиi ... ... ... ... өзара айырбасталу қүралы болып табылады. Осыдан
келiп, қүнныҢ толық немесе ... ... ... ... ... ... өту басталды. Бiртiндеп жалпы қүндық эквивалент рольiн
белгiлi бiр тауарлар атқара бастады ... осы ... ақша ... ... ... формасы ақша формасына айналды.
ЖалпыҚа ортақ эквивалент ролiн атқаратын тауар Үшiн „р ... ... сол бiр ... өзiнiҢ тарихыныҢ „р тҮрлi даму
кезеҢдерiнде ... ... қүн ... „р ... ... ... ... Гректер, Римдiктер, Славяндар ақша орнына мал пайдаланҚан;
Скандинав елдерiнде, ежелгi Орыстар – ... ... ... ... Ѕытайда – түз; МонҚолияда – шай, т.с.с. ТабиҚат жаҚдайына
байланысты нақты сол ортада айырбас қүралы болды. ... ... ... ... қой; ал шөл ж„не шөлейт аудандарда – тҮйе; тундрада – бүҚы
жалпы эквиваленттiк қызмет атқарды. ОҚан нақты ... ... ... ... ... ... поэзияларда
кездестiремiз. ГомердiҢ көне Трол батырлары туралы поэмасында өгiздi қүн
өлшемi ретiнде пайдаланҚаны жайында айтылады. Осы ... ... ... ... ... атау ойып ... ... жҮрдi.
ЛатынныҢ сөзi әпекунияә (ақша) әпекусә (мал) ... ... ... сөзi ... ақша бiрлiгiнiҢ атауы әрупияә негiзiнде жатыр.
Ежелгi РуҢсьтарда да ақша металл ақшаларҚа ауықаннан кейiн де ... ... ие ... ... ... 1018ж ... ... әбiздiҢ жинаҚан
малдарымыз: ерлерден 4 кҮн, сперостылардан 10 гривен ... ... ... түрадыә. Ол кездегi қазынамалы әмалшыә, қазына, қазына ... - әмал ... ... деп ... ... скандинавтар, солтҮстiк
Сiбiр халықтары, СолтҮстiк Америкада аҢ ... қүс ... ... ... ... Жылы ... жаҚасында мекендеген тайпалар
ақша ретiнде бақалшақтарды қолданҚан. Тарихта олардың атауы ... ... ... ... ... т.б. ... ... ¦ндi
де, Ѕытайда, Америка ШыҚыс жаҚалауларында ... ... ... ... ... ХХ ... 70-жылдарыныҢ басында Соломон аралдарында
кебiр түрҚылықты түрҚындарыныҢ ақша айналысы ретiнде бақалшақтардың Үш
тҮрi: еҢ арзаны – қара ... ... ақ ... (галиа); аса қымбат қызыл
тҮстi (ронго) пайдаланылды. …лемде „р тҮрлi әэкзотикалықә ... ... ... ... ... ... ақша ретiнде Үш сиыр, алты бүзау,
он екi ... ... ... ... ... ... ... кофе,
какао т.б. ақшаныҢ орнына қолданҚан.
Ежелгi Спортта, Жапонияда, Африкада темiр, мыоыш, қорҚасын, алтын,
кҮмiс ақша ... ... Рим ... ... ... ж„не орта
ҚасырдаҚы аҚылшын корольдерi – мырыш ақшаларды қүйды. ХVIIҚ. СолтҮстiк
Америкада (массачусетс штатында) үсақ ... ... ... ақшаларыныҢ артықшылыҚы, олар – бiркелкi, төзiмдi, қсақталынады.
Бүл ақшаныҢ таралуымен ақша есебiнiҢ салмақтық ... ... ... ... мен ... метал ақшалары тиiмдi болды. Темiр ақшалар ретiнде
кҮрек, шеге, шынжыр т.б. ... ... Грек ... ... ... ... ... бiлдiрдi. Б.э.д. ХIII Қасырда салмаҚы
көрсетiлген қүймалар: ливр, фунт, стерминг пайда болды.
Көне ... ата – ... ... қатар сауда м„дениетi
өркендегенде тауар ... ... ... ... ... VII-VIII Қ-да м„дениттi ... ... ... мен ... тҮргештер мен тухсилер темiр ақшаны
шыҚарҚан. КеҢес заманында Ѕазақстанда ақша ... 1947 ... ... жҮргiзiлдi. 1 рубль қүнындаҚы кҮмiс ... ... ... ... ... 1993 ... ... РеспубликасыныҢ µлттық банкiә туралы заҢ қабылданды. ... ... ... Президентi Н.…. НазарбаевтыҢ жеке басшылыҚымен
жҮргiзiлдi ж„не осы м„селе бойынша барлық ... ... ... „рi ... ... үйымдастырылды. Бiзге таныс қаҚаз ақша
алҚашқы рет ... ... ... Ол ... ... 1268 ж. ... ... кейiн айтады. Европада қаҚаз ақша XVIII шыҚарылды. Ал,
Ресейге ... II ... ... ... АқшаныҢ айналуы
өзiндiк қүны бар ақшаны қүны жоқ, қаҚаз ақшаҚа ауыстырҚанда кҮшейе тҮстi.
1976 жылдың қаҢтарында Ямайкада өткiзiлген ... ... ... ... келiсiмi бойынша „рбiр елдiҢ ақшасыныҢ Алтынмен салыстырҚандаҚы
қүны жойылды. ОсыныҢ б„рi қазiргi жаҚдайда ақша ... өз ... ... ақшаныҢ өз алдына экономикалық санат боып ... ... ... ... ... ... таратылҚанҚа дейiн КеҢес рублiнiҢ
алтын қүны (поритет) 0,98742гр таза алтынҚа баҚаланатын. Бүл т„ртiп ... 1992 жылы ... ... ... о бастан
алтын баҚасы болмады. Ѕазiр, ешбiр де елдiҢ ақшасыныҢ алтын баҚасы жоқ.
Сонымен ақшаныҢ пайда ... ... ала екi ... ... ... ... орнына тауарлық шаруашылық келдi. ОсыҚан
байланысты айырбастау операциясы өрiс алды.
- ‡нiм өндiрушiлердiҢ арасында бiр жаҚынан ... ... ... ... жаҚынан белгiлi, бiр тҮрлi тауар өндiруге мамандандырушылық
туды.
АқшаныҢ пайда болуы айырбастау процессiне де бiрқатар өзгерiстер
енгiздi.
Бiрiншiден, ақша ... ... ... тауар айырбастаудың тар шегi
бiраз кеҢейтiлдi, яҚни базар пайда болды, ал ол ... ... ... ... ... ... „р ... iстелетiн екi „ркетке
айналды;
¦шiншiден, несиенiҢ пайда болуына „сер еттi. МонетаныҢ пайда ... ... ... ... ... ... соҢҚы кезеҢ болды.
2. Ақша м„нi ж„не атқаратын қызметтерi
Ақша кез ... ... ... бiлдiретiн ерекше тауар рольiн атқарады. Осыдан
келiп ақшаныҢ жаппай өктем кҮшi пайда болды. АқшаныҢ қоғамдаҚы м„нiн ... ... ... ... ... де, ... ... да өзiнiҢ
қалтасына салып жҮредiә деген афоризммен сипаттады. ОсыҚан байланысты ... ... ... тек ... айырбастау арқылы Қана тауарлар қоғамдық
еҢбектің н„тижесi екенiн анықтауҚа болады. ... ... ... ... етуi ... қоғамдық еҢбектің сапалық деҢгейi
айқындалып, сандық есебi жҮргiзiледi.
Екiншiден, „р адамныҢ ... яҚни ... ... ... де ... анықтауҚа болады. Себебi адамныҢ қоғамдық еҢбектегi Үлесiн жалақы
ретiнде алҚанда ақша ... ... ... атқарҚаны.
¦шiншiден, айырбас процесiнде ақшаныҢ делдалдық етуiмен тауардың iшкi
қайшылықтары да шешiледi.
Тауарлар дҮниесiнiҢ тауар ж„не ақша ... ... ... оныҢ ... қүныныҢ, яҚни тауардың iшкi қарама-қарсы жақтарыныҢ ... жол ... ... егер ... ... оныҢ ... ... қажетiн өтеуге керек болҚандыҚы. СатылҚан қүн ендi ақша ретiнде
тауар өндiрушiнiҢ ... ... ... ... ... тҮскен ақшаныҢ
көлемiне қарай өз өндiрiсiне басқа кез келген қажеттi түтыну ... ... ... ... ... ... ... яҚни ақша-тауардың жалпы
эквивалентi болуы тауар өндiрiсiнiҢ үлҚайып, айырбас қатынастарыныҢ ... ... ... ... ... қайталанатын процеске айналып, кеҢ
көлемде ... жол ... ... қызметi тауарды сатып алу, қолдан-қолҚа
ауыстырып, қайта-қайта итеру қатынаста болып ... ... ... ақша ... ... ... ... қолдануда ақша
делдалдың ролiн атқарады, ол уақыт пен ... ... ... товарын сатып, басқа тауарды сатып алуҚа асықпайды. Ол басқа жерде
тауарын сатып алуҚа ж„не ... ... ... ... бар, бүҚан ақша
көмектеседi.
Ақша ерекше тауар, жалпыҚа бiрдей балама, яҚни, басқа тауарлардың
жалпыҚа ... ... ... ... ... ... ... оныҢ
кез келген басқа тауарлардың қүнын көрсете алатындыҚы, оныҢ ... ... ... ... таҚы бiр ерекше қасиетi қүнныҢ сақталуын
қамтамасыз ететiн кҮшi. Мысалы, қүнды тауарҚа ... оныҢ ... ... санап азал бередi. ‡йткенi, ол тауарды ... Үшiн ... ... ... Ал, егер, қүн ақшаҚа салынса, ондай шыҚын болмайды.
АқшаныҢ м„нiн көрсетушi оныҢ ... ... ... ... келген Үлгiсiнде ақшаныҢ атқарымы өзгермей, бiр қалыпта қалады. Ѕазiргi
жаҚдайда (Нарық жаҚдайында да) ақшаныҢ атқарымдары бүрынҚыдай:
1) Ақша қүнды ... ... ... ... ... ... Ақша ... қүралы ретiнде
4) Ақша қорлану қүралы ретiнде
5) ДҮниежҮзiлiк ақша ... ... ... тек ақша Қана ... ... қүн ... атқарымы оныҢ көлемi мен тауардың ... ... ... ... Бүл жерде тауардың өзiндiк қүны, оны ... ... ... ... теҢ. Олай ... ... ... басқаша қызмет көрсету Үшiн, алдымен еҢбек бүйымдарын табу керек,
тек содан кейiн, солардың ... ... өнiм ... ... ... ... байланысты жаҢадан шыҚарылҚан тауардың өзiндiк
қүны екi элементтен түрады. Бiрiншiсi, жоҚарыдаҚы ... ... ... ... бүйымдарыныҢ қүны. Екiншiсi, осы ... ... ... тiрi ... кҮшiнiҢ қүны. Сонымен қатар, жаҢа өнiмнiҢ өзiндiк
қүнына қосылатын, еҢбек ... ... ... ... ... ... кҮшiнiҢ қүны да „рбiр тауар өндiрушiлерде бiрдей болмайды. ... ... ... ... мен ... мамандық д„режесi
ж„не Үнемшiлдiгi „ртҮрлi.
Ақша айналым қүралы ретiнде. Барлық тауарлар, қой жерде ... ... ... ... ... ... ... тауарлық нысаны
ақшалық нысанҚа ауысуы керек. АқшаныҢ айналым қүралы ретiнде жүмыс ... ... ... ақшаҚа айналуыныҢ толассыз тiзбеi болып табылады.
Осылайша ақша Үздiксiз айналымда ... Бүл ... ... т„н бiр
ерекшелiгi, ақша ментауардың бiрiне-бiрiнiҢ қарсы қозҚалдыҚында: ... ... ... ... сатып алушыҚа қарай қозҚалады. Осы
айналымныҢ қүралы ретiнде ... тек ... ... Қана т„н. ЗаҢ ... ақша ... ... ... ақшаныҢ саны көбейсе, сапасы
азайса, қүнсыздалуына апарады. АйналымдаҚы ... осы ... ... ... ... Егер айналым тез жҮрсе айналымдаҚы ақша саны
азаяды, керiсiнше баяулайтын болса, айналымда көбiрек ақша жҮруi керек.
Ақша төлемқүралы ... Бүл ... ақша ... мен тауардың
қозҚалысы арасындаҚы айырмашылықты айтамыз. Себебi, тауардың ... ... ... ... тҮсуi кеш жҮредi. Егер алдын ала сатушы мен
сатып ... ... ... ... ... қүны ... ... сатушыҚа ертерек тҮседi. ЕкеуiнiҢ қозҚалысы „ртҮрлi. Тарих түрҚысынан
қараҚанда, ақша төлем қүралы ретiндегi атқарымда тауарды ... ... ... ... Бүл ... К. ... былай деп жазҚан: ... иесi ... ... бар ... сатады, ал басқа бiреу оны сатып
алады, тек ақшаныҢ өкiлi ретiнде. Сатушы несие ... ... да, ... ... болып қаладыә. АқшаныҢ төлем қүралы ретiндегi атқарымнан
айырмашылыҚы, бүл атқарымды, үлттық ақшамен қатар, басқа елдердiҢ ... ... ... ... ... ... Бүл атқарымды, айналысқа қатынаспай
жҮрген ақшалар Қана ... ОныҢ ... ... ... ... ақша,
банкiлердегi есеп шоттарда қалҚан, жеке ... ... ... ... қорлану қүралы ретiнде атқарымын орындайтын ... ... ... ... ... кҮнде Қана пайда болады. Ал ақшалар алдаҚы
кезде оррын алатын көлемдi ... қоры ... ... ... қарым-қатынас пайда болады. Ол шаруашылықтардың, жеке түлҚалардың
уақытша бос ақшасы, ... ... жеке ... ... ... ... ... бостан-босқа пайдасыз жатуына,
санымен ... оныҢ ... ... ... ... жол берiлмейдi.
Тек мынадай жаҚдайларҚа сҮйенедi:
- несиеге берiлген ақша кедергiсiз iске пайдаланылады
- несиенiҢ уақытында қайтарылуына кҮм„н жоқ
- ... ... ... ... ... пайда тҮседi.
ДҮниежҮзiлiк ақша атқарымы. 1976 жылы, ақшаныҢ алтын ... ... ... ... ендi қүнсыз, қаҚаз ақша
дҮниежҮзiлiк ақша атқарымын орындай алмайды деген ... ... ... ... „лi де „р ... елдердiҢ ж„не олардың заҢды ж„не жеке түлҚаларыныҢ,
өзара қарым-қатынастарына ... ... жҮр. Ақша ... ... ақша ... ... ... Еркiн айырастауҚа жатпайтатын
ақшалар дҮниежҮзiлiк ақша ... ... ... ... ... айырбасталмайтын елдер, алдымен өз ақшасын сол кездегi баҚаммен еркiн
айырбасталатын ақшаҚа ауыстырады ... ... иена ... ... керектi халықаралық iстерiне ... ... ... ақша ақша ... тек ... ... ... екенiн
көремiз.
Ақша м„нi орындалатын функциялары: қүн өлшемi, айналыс қаражаты,
жинақтау қаражаты арқала ... ... ... ... мен ... жиынтыҚы. ТабыстыҢ
қалҚан бөлiгi жинақ ақшаҚа жатады. Жинақ ақша – бүл ... ... ақша ... ... мен мемлекеттiк сатып алуды ... ... ... ... ақша ... жеке ж„не мемлекеттiк
ақша жинаҚынан түрады.
Жеке ақша жинаҚы – салық пен түтыуҚа жүмсалҚанды – ... ... ... ақша ... ... жиналҚан салық пен оныҢ жүмсалу тҮрiндегi
алынҚан мемлекеттiк табыстыҢ айырмашылыҚы.
Жинақ ақша функциясы – жиынтық ... (S) ... (У) ... ... ақша ... д„л ... түтыну функциясына керi,
өйткенi У=C+S
Ақша жинаҚын (S)қамтитын жалпы ... (У) ... ... ... (АРС) деп ... ... халықаралық төлем де жатады. ДҮниежҮзiлiк ақша
мемлекетаралық операцияларды жҮзеге асыруы Үшiн ... Бүл ... ... ... ... ... ... мен сатып алу процессiнде
қолданылады ... қор ... Үшiн ... ... ақша ... ... ... қарым-қатынас қүралы, ал функциялары адам
көмегiмен орындалуында екенiн көрсетедi.
Ақша тҮрлерi. Ақша - өзi ... ... ... ... өте келе бiрнеше
өзгерiске үшырады, бiрақ оныҢ iшкi маҚынасы ... ... ... ... ... ... ... бiр жаҚдайда „ртҮрлi ақша
қолданылҚан. АлҚашқы ақша ... мал, жҮн, ... ... Вирджиния, АЅШ)
орындаҚан. әАйырбастауә дамып, ... ... ... ... ... ... ақша „рi ... қолайлы ж„не сақталуына ыҢҚайлы болҚан соҢ
тауар орнына келдi. ОныҢ тҮрлерi: мыс, қолайлы, ... ... ... ... ... ақша ... VII-VIII Қ-да ... III Қ. Римде, Дидия,
Ежелгi Греция мемлекеттерiнде басып шыҚарылды. IХ-Х Қ-да Еуропа мен ... ... ... ... ... ... монетаныҢ ешуақытта инфляция
кезiнде қүнсызданбауы, оныҢ жеке қүнын бiлдiредi.ОсыҚан ... өз ... ... ... ... ... ... алады. Егер
айналыстаҚы алтын ақша, ... ... ... ... олар ... ... сақталуҚа ауысады, ал егер айналыс керегi алытн ақшамен қамтамасыз
етiлмесе, олар ... ... ... ... ... ақшаны
пайдаланудың мынадай қиындықтары бар: Бiрiншiден, алытннан ақша ... ... ... ... ал ... шыҚарудың, өз кезегiнде, қымбатқа
тҮсуi белгiлi. ... ... ... өсуi, ... ... ... ... ол Үшiн, алтын шыҚаруды көбейту керек.
ОсыҚан байланысты, қымбатқа тҮсетiн ... ... ... ... қажеттiлiгi туады. Сөйтiп, өзiнiҢ жеке қүны жоқ, ... ... ... ... ... ЕҢ бiрiншi қаҚаз ақша ХIҚ-да Ѕытайда шықты. Содан кейiн
VIIҚ-Ң аяҚында СолтҮстiк Америкада, ал ... ... ... басында
Англияда шыҚарылҚан. Ресейде 1769 жылы әассигнацияә деп ... ... ... ... ... не кҮмiске айырбасталынбайды ж„не оны ¦кiмет
тек мемлекеттiк бюджеттің тапшылыҚын жабу Үшiн Қана ... ... ... ақша ... артық шыҚып кетiп, қүнсыздануы мҮмкiн, ал
бүл инфляциялық ... ... ... Бүл ... ақшаныҢ өзiне т„н
ерекшелiгi.
Бүндай жаҚдайды, несиелiк ақшаныҢ ... ... ... ақша (банкноттар). Несиелiк ақшаны айналысқа шыҚару ж„не оны
қолданудан аып тастау, несиелiк операцияларды жҮзеге ... кез ... ... ... ... бергенде, болмаса вексельдердi
есепке алҚанда, не ... ... ... ... алушыларҚа өзiнiҢ
банкнотын бередi.
Банкнот қаҚаздан жасалады, бiрақ ... ақша ... ... ... ... Қана өндiредi, „р тҮрлi шаруашылық
процесстермен байланысты. Мүндай несиелiк ақша шыҚару ... ... ... ... ... ... байланыспайды. Тек, тауар
өндiрумен, оны өткiзудiҢ анық ... ... ... Бүл
ақшаныҢ қаҚаз ақшадан айырмашылыҚы несиенiҢ материалдық қүндылықтар мен
шаруашылық ... ... ... ... ж„не қайтарылып
отыратыны. ‡йткенi, мүндай қүндылықтар мен шаруашылық шыҚындар несиенiҢ
уақытында қайтарылуын ... ... ... несиелiк ақша шыҚару ақша
айналысына ешқандай зиян келтiрмейдi, керiсiнше айналымдаҚы ақша ... ... ... „сер етедi. Мүны бiз операцияларды жиынтық
етiп алҚанда Қана байқаймыз. Егер несие шаруашылықтыҢ нақты ... ... ... ... ... ... ... айналым дегенiмiз, қолма-қол ақшаныҢ орнына ... ... ... ... бiр есеп ... ... есеп шотқа
аудару болып табылады. Ол Үшiн „ртҮрлi төлем қүжаттары мен ... ... ... бүл ... несиелiк ақшаныҢ пайда болуына ... ... ... ерекшелiгi:
-Кейбiр қүнды қаҚаздар арқылы жҮргiзiлетiн қолма-қол ақшасыз айналым,
банктің қатысуынсыз жҮзеге ... ... ... ... басқа да
кейбiр төлем қүжаттары тиiстi жазу ... мен ақша ... ... ақша ... ... ақша ... есептескенде төлеушiнiҢ банктегi шотта
жатқан ... ... ... төлем қүралы ретiнде шот иесiнiҢ
рүқсатынсыз пайдаланылады.
- Егер, қолма-қол ақшасыз есеп айырысуҚа ... ... ... мiндеттеме алмайтын болса, вексель арқылы ... ... ... ... ... вексель берушi,
алдаҚы кезде сол вексельде көрсетiлген төлемдi уақытында төлеуге
мiндеттеме алады. ... есеп ... екi ... да бiр ... қатынасады (доллар, рубль, теҢге т.т.) оныҢ Үстiне есеп
айырысудың бiр нысанындаҚы ақша екiншi ... ... ... ... – бүл „р ... ... қалыптасқан ж„не мемлекет заҢды
тҮрде бекiткен ақша айналымыныҢ нысаны.
Ақша жиыны – ақша айналымы мен жинақ ... ... ... бар ... ... функциясын атқаратын, қолда бар ж„не ақшасыз
нысандаҚы барлық ақшалай қаражаттыҢ жиынтыҚы.
Ақша айналымыныҢ жылдамдыҚы
V- ақша айналымыныҢ
P- баҚа ... өнiм ... ... ... ... ... заҢы
Ақша айналыс заҢы – қүн заҢыныҢ айналыс аясындаҚы көрiнiсi. ... ... ... ... ... т„н. АйналыстаҚы ақша
саны К. Маркс ашқан ақша ... ... ... Тауар айналысына
қызмет етуi Үшiн қажеттi ақша мөлшерi екi факторҚа: бiр ... ... ... баҚасыныҢ қосындысына ж„не ақша айналымыныҢ жылдамдыҚына
байланысты ... ... ... ... м„нi – ... айналыс қүралы қызметiн орыдауы тиiс. Ақша
тек айналыс қүралы Қана емес, сонымен төлем ... ... ... ақша ... ... ... тауар санасына байланысты
азаяды. НесиенiҢ даму д„режесi ақша мөлшерiне керi ... ... ... көп ... ... ... айналысқа соҚүрлым аз ақша
мөлшерi ... ... ... ақша ... ... ... түрақты ақша қорын қүрайды. АйналыстаҚы ақша мөлшерiн анықтаушы
заҢ мынадай формуламен өрнектеледi:
Айналысқа ... ақша ... ... даму ... „сер ететiн көп
факторларҚа байланысты өзгередi: айналыстаҚы тауарлар мөлшерiне, тауарлар
мен қызмет баҚасыныҢ деҢгейiне ж„не т.б.
Ақша айналысына „сер ... ... ... даму ... егер ... көп бөлiгi несиеге сатылса,
айналысқа сонша мөлшерде кем ақша ... ... ... есеп ... дамуы;
- Ақша айналымыныҢ саныныҢ өсуi
Айналысқа ақша екi формада эмиссияланады: қолма-қол ақша, яҚни банкнота мен
үсақ монеталар; банкноттыҢ айналымдаҚы ақша ... яҚни ... ... ... Бiрiншi ақша формасын монополиялы қүқықпен орталық банк
эммисиялайды, ал басқа қолма-қол емес ақша ... ... ... ... ... екi формасы тыҚыз айналыста болады. ... ... өсу ... ... ... ақша ... ... келесi ақша агрегаты өзiнен алдыңҚылардың барлық элементтерiн ... ... ақша ... ... Ақша ... қүрамы „р
мемлекеттің өзiне т„н ... ... ... Ақша ... ... ... Ол ақша нарыҚы қүралдарыныҢ дамуына байланысты
өзгередi.
Ақша массасы бiрнеше жолмен өсуi мҮмкiн:
- банкноталар мен монеталарды эмиссиалау ... ... ... ... ... ... алуымен;
- мемлекеттің бюджеттiк кемшiлiгiн жабу Үшiн орталық банктің Үкiметке
несие беруiмен;
- орталық ... асыл ... ... ... ... мемлекеттiк
баҚалы қаҚаздарды сатып алуымен;
- чек шыҚаруымен ж„не заем беруiмен.
АқшаныҢ айналым жылдамдыҚы ... ... ... ... етедi:
экономиканыҢ циклмен өсуiне, даму қарқынына, баҚаныҢ ... ... ... ... ... ... несиелiк операция мен өзара
есеп айырысу ж„не т.б. байланысты өзгередi.
Ақша массасы айналымыныҢ баяулауы-үлттық жиынтық ... ... ... ... ... Егер ақша ... ... жоҚары коньюктураны ж„не ақша қаражатын жүмсауын ... ... ... ... ақша ... керi ... ... етедi,
яҚни ақша көп айналыс жасаса, онда қосымша ақша эмиссиясыныҢ қажеттiлiгi
азаяды. Ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... ақша массасыныҢ қүрылымында ... ... ... ... көрсетедi.
ЅазақстандаҚы ақша реформалары
РеволюцияҚа дейiн Ѕазақстанда 1895-1897ж.ж. ... ақша ... ... ... ... бар алтын монометализм жҮйесi енгiзiледi.
Бүл жҮйеде алтын, кҮмiс, мыс ... ... ... 1917ж. жазда уақытша
Үкiмет 20 ж„не 40 рубль ақша ... ... олар ... ... этикеткаларҚа үқсас, бүны халық арасында әкеренкиә деп атады.
Уақытша Үкiмет ... ... ... да ... ... ... қүнсыздануы ЅазақстанҚа „сер еттi. ¦ш жыл ... ... ... ... массасы 48 есеге өсiп кеттi;
10 мыҢ есеге қүнсызданды. 1919 жылы ... ... ... ... ... Кавказда, Ѕиыр ШыҚыста жергiлiктi ақшалар
шыҚарылды. БiздiҢ елде Жетiсуда апиынмен сақталҚан ж„не Верныйда ... ... ... ... ... 275 пуд ... ... болып табылса да, ол әВерненск рублiә қаржы жҮйесiн ныҚайта алмады.
Елiмiздегi азамат соҚысы мен интервенттер, ... ... оҢ ... ... ... ... ... 1920 жылы ақша айналыстан
шыҚып, жер ақысыз әеҢбек ... ... ... ол ... ... мҮлдем болмады, оқушыларҚа тегiн киiм берiлдi, базарда ... ... ... етiк жүбы 30 фунт ... ... 1 пуд ... ... 3 фунт махаркаҚа ж„не т.б.) тҮрiнде жҮзеге асырылды. РП-ныҢ Х
съезiне 1921 ж. ... ... жаҢа ... саясат қала мен
ауыл арасындаҚы нарықтық қатынасты ж„не жеке меншiк капиталыныҢ ... ... ... жол ... 1921ж. ... ... ... ақшалай
төлеу 10%қүраса, онда 1923ж. ол –80%-тен астамын қүрады.
1921 ж. елдiҢ басты орталық эмиссиясы қүрылды, ол ... ... ... Социалистiк РеспубликасындаҚы Мемлекеттiк банктің
үйымдастырылуы болды.
Ақша реформасы деп ... ақша ... ... ... ... ... ж.ж. ақша реформасына мына жаҚдайлар „сер еттi:
Бiрiншiден, 1917ж. ... ... ... ақша ... бүзылды,
жҮргiзiлген ә„скери коммунизмә саясаты н„тиже ... ... ... ... ... нақты баҚамен қарызҚа бердi. ОсыныҢ салдарынан
нарықта сатылатын тауар саны ... баҚа өстi. ... ... ... теккарточкамен қамтамасыз етiлдi, ол ... ... ... 1917 ж. ... 5% ... төленсе, ал 1920ж. ол көрсеткiш
–93% жеттi.
Екiншiден, ақша айналымына жҮйелi тҮрде көп мөлшерде ақша ... да ... ... „сер еттi. ОккупацияланҚан аймақтарда ақша шыҚаратын
эммисиялық орталықтар пайда болды. Мысалы, 1918ж. 1 ... 1921ж. ... ... ақша ... ... ақша саны 43,7 ... ... санҚа лейiн, яҚни 26,7 есе өстi. ЖҮргiзiлген мемлекет ... ... ... пайдадан 1918ж. 31,1млрд санҚа артық болса,
1919ж.-166,4 сомҚа, ал ... млрд ... ... ... ... ... азық-тҮлiктің жетiспеуi жаҢа экономикалық саясаттыҢ
қабылдануына себеп болды. ОныҢ негiзгi элементтерi:
- ... ... азық ... ... жеке капиталды саудаҚа, өндiрiске ... ... ... ... ... ... енгiзу;
- еҢбек ақыны ақшалай төлеу;
АқшаныҢ сатып алу қабiлетi төмендеп, қүсыздана астауы оныҢ айналысындаҚы
мөлшерi ... ... ... ... ақша ... Үшiн демоминация екi рет жҮргiзiлдi.
Бiрiншiсi 1922 жылҚы Үлгiдегi рубльдi шыҚарды. ЖаҢа 1 рубль ... ... ... ... ... 10 млн. ... келдi. Екiншiсi 1923ж. рубль
шыҚарылып, ол 1922ж. рубльге теҢгерiлдi.
Ѕалпына қайта келе ... ... ... ... ... төлем ж„не жинақтау қүралыныҢ рольiн алтын атқарды. 1922 ж. ... 1923ж. 1 ... ... ... валюта қоры 6,7 млн ... млн ... ... өстi. Ақша ... ... ... ... ЖЭС нетижесiнде;
Бiрiншiден, өндiрiс пен тауар айналымы қалпына келтiрiлiп, одан „рi
дамыды.
Екiншiден, екi рет ... ... ... ... есеп жүмысы
жеҢiлденiп, ақша сапасы жақсарылды.
¦шiншiден, ақшаныҢ ... ... ... етiлдi.
1947 жылҚы ЅазақстандаҚы ақша реформасы.
µлы Отан соҚысы елдiҢ экономикасын нашарлатта: 20млн. адам өмiрiн ... ... 30%-iн ... ... ... 551,1млрд сомҚа, ал материалдың
зиян 679млрд сомҚа ... ... ... ... ... шыҚыны 1
триллион 240млрд сомнан астам болды. СоҚыс мемлекеттiк бюджеттің кiрiсi мен
шыҚынын өзгерттi. Бүл реформаҚа ... ... ... ... ... ... ... айналыстаҚы ақша массасыныҢ өсуi. Мысалы,
колхоз базарындаҚы сауданыҢ Үлсi 1940ж. 19%-ке 1945ж. 46%-ке өстi.
Ақша реформасы 1947ж. 16 ... ... 1947ж. 16 ... ... 1947 жылҚы Үлгiдегi жаҢа
сан шыҚарылды.
Екiншiден, ескi ақшалар жаҢаҚа 10-ныҢ 1-ге ... ол ... ... ... ... ... ... ақша айырбастауды Мемлекеттiк банк 1 апта ... 2 апта ... ... ... қатар Мемлекеттiк банктің
шоттарындаҚы халықтыҢ ақшасын айырбастау жҮрдi;
Бесiншiден, ... ... ... облигацияларды
конверсиялау, яҚни облигациялардың ... ... ... ... алмастыру.
Ақша реформасыныҢ н„тижесiнде: халық жалақысы бүрынҚы мөлшерде жаҢа
ақшамен алынды, карточка жҮйесi жойылды, мемлекеттiк бөлшек сауда ... ... нан мен ... ... ... баҚасымен
салыстырҚанда 10-12%-ке арзандатылды.
1993 жылы Ѕазақстан РеспубликасындаҚы реформа. КСРО ыдыраҚаннан кейiн оныҢ
қүрамындаҚы елдер ... ақша ... ... ... ... 1986ж.
қайта қүру кезеҢiндегi инфляция, өндiрiс ... ... ... өсу ел ... ... ... шет ... „келiндi,
1990ж. ақша эмиссиясы 25млрд сом ... бүл 1981ж. мен ... ... көп ... ... ... бiрсыпырасы өз валютасын енгiзуiне орай КСРО
мемлекеттiк банкiмен Ресей Орталық банкiсiнiҢ 1961-1992ж.ж. банкноталарын
ыҚыстыруы ... ... ... ... ... ... жоҚарлауы ел
түрмысын төмендеттi. 1992ж. Ѕазақстан ... ... ... ... ... ... шетел фирмамен келiсiп үлттық валюта шыҚаруҚа
қол ... ... ... ... ... атты жеке ... ... мөлшерде –
1,3,5,10,20,50 ж„не 100 теҢге дайындалып, АлматыҚа жеткiзiлдi. 1993ж. 12
қарашада Ѕазақстан ... ... Н.…. ... ... ... ... енгiзу туралы жарлық шыҚарды. ОсыҚан с„йкес:
-1993ж. 15 қарашада саҚат 8-де Ѕазақстан ... ... ... теҢге төлем қүралы 1 теҢге 100 ... ... ... ... ... тиын ... жҮредi.
- Рубльдiк шоттардаҚы жинақтар мен салымдар 500 ... 1 ... ... ол 18 ... ... 18-де ... мен 18 ... екi ақшада айналымда жҮрдi.
1999 ж. с„уiрiнде Ѕазақстан Үкiметi теҢгенiҢ еркiн өзгермелi курсын енгiзу
туралы шешiм қабылдады. Ол ... ... ... ... әБүдан
былай доллар баҚамы валюта рыногындаҚы сүраныс пен ... ... ... ... ал, ... банк ол ... ... араласпайтын болады. µлттық банк бҮгiнгi ... ... ... ... ... айырбас баҚамын белгiлi бiр деҢгейде үстап отыру Үшiн
жүмсап келдi. Ендiгi жерде олай болмайды...ә
Ѕазақстан ... мiне 11 жыл ... ... бойы ... ... қүралы
болып келедi. Ол еркiн айырбасталатын валюталарҚа шектеусiз айырбасталады.
АқшаныҢ қажеттiлiгi ж„не экономикалық ... адам ... ... ... „р ... ... ... Ақша
қажеттiлiгi тауар өндiрiсi мен тауар айналысына байланысты туындап отыр.
Ақшаны жақтаушылар адам арасындаҚы ... ... деп ... Бүл ... ... этикаә кiтабында оқи аламыз. Бүл ой көне Рим
қоғамында заҢҚа енгiзiлiп, оныҢ қаҚидасы ... ... ... ... ... терiс көзқарастар Ресейдегi азамат соҚысы ... ... Ақша ... ... ... ... ... тауардан
туындап, айырбас қатынастарыныҢ даму бырысында ... бола қала ... ол ... ... ... ... ... эквивалент тауар.
Ақша – тарихи дамыҚан экономикалық категория. Ол ... ... ... ... ж„не айырбас процесiнде адамдар арасында қалыптасатын
экономикалық қатынастарды көрсетедi.
ЅоҚам экономиканыҢ „р тҮрлi Үлгiсiне ... ... ... арта ... есеп жҮргiзу ж„не бақылау қүралы ретiнде қосалқы қызмет атқарады.
Ѕорытынды
Ѕорыта айтқанда, нарықтық экономикада ақшаныҢ маҢызы зор. ‡йткенi „р ... ... ... ... тауар қанша өндiрiп, қанша сататынын,
көлемi мен тҮрiн ж„не баҚасын ... ... ... Ал бүл ... ... ол ... ... сапасыныҢ жақсаруы. Ақша
қоғамдаҚы қатынастарды реттейдi. әАйырбасә ... ... ... ... ... ... өзгерiске үшырап, қызметiн атқарып жатыр. Ел
экономикасы ақшамен ... ... жаҢа ... жаҚдайда
жҮргiзiледi. Сонымен қатар қазiргi кезде к„сiпорындарды жекеменшiктендiру
де, мемлекеттiк бюджеттің кiрiсiн қалыптастыру да, ... ... ... емес шыҚындарды қаржыландыру, µлттық банктің несие ресуртарын
басқа банкке сату, инфляцияҚа ... ... ... т.б. ... ... ... ... маҢызы орта тҮсуде.
Ақша адам өмiрiнде ... бiр орын алып ... ... ... ... ... жаҢа заманныҢ отрибуты болып келедi.
Ақша функциясы Үзiлiссiз өндiрiс процессiн, бөлу, айырбастау ж„не
түтынуды бiрiктiредi. ... ... ... субъект жҮре алмайды.
ЕлдiҢ жүмсалмайтын артық ақшасын банк аудандарҚа, к„сiпорын мен ... ... ... ... ... ж„не энергетикалық ресурспен
қамтамасыз етедi. Ақша өзi бiр ... ... ... ... ... тударады, санымен айырбастауды жеҢiлдетуi де,
қиындатуы мҮмкiн. Осы курсовой ... ақша ... оныҢ ... даму ... ... функциялары, ақшаныҢ айналыстаҚы заҢдары,
Ѕазақстанда жҮргiзiлген реформалар. Ақша рольi тауар баҚасын белгiлеу тауар
баҚасына үсыныс пен сүраныс, ... ... ... ... ... Ақша ақша ... ... қиындықтарды жеҢiлдетедi.
Ақша ауылшаруашылық өндiрiсiнде, к„сiпорында, ... ... ... ... ... мен ... қызыҢшылық ж„не
ресурстарды шаҚымдауда Үлкен роль атқарады.
Ақша көмегiмен ... Қана ... ... „р ... ... көлемiн анықтауҚа болады.
Ақша көмегiмен қолма-қол ж„не қолма-қол емес ақша формаларымен
реализация, үлттық ... ... ... ... ... ақша ... еҢ бiр Үлкен ойлап тапқан затты ж„не
адамныҢ прогресске Үлкен ... ... ... ... ... формасында
зат жинақталмайтын едi, ақша осы әжинақтауә функциясын адал атқарады.
ЅолданылҚан „дебиеттер:
1. Ақша, несие, банктер: Оқулық А.С. Сейтқасымов – Алматы 2001.
2. ... Б.А. ... ... ... ... қатынастары Алматы:
Экономика 2000ж.
3. КазМБА. ... ... ... ... банкә курсыныҢ
баҚдарламасы: 1998ж. Алматы
4. Мақыш С.Б. Ақша ... ... ... ... Ѕазун-т 2000ж.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы ж„не несие: Алматы 2004ж.
6. Саниев М.С. Ақша несие банктер. ... ... ... оқулыҚы А.С. Булатова Москва 1995ж.
8. ТеҢге шежiресi // ... ... Б. 2003ж. ... ... ақша –несиелiк реттеудiҢ кейбiр аспектiлерi Серикбаева Ж.
қаржы-қаражат 2003ж.№3
10. Ақша төлемi мен аударымы туралы ... ... ... ... ... ... үлттық Валютасы // Егемен Ѕазақстан
Нысанбаев …. 2003ж. 13 қараша
12. ТеҢге, ... ... ... валюта туралы // Түркiстан 2003ж.
20 қараша
13. Ақша саясаты // Алматы ақшаны 1998ж. 26 ... ... ... // ... ... 1998ж. 13қараша
15. Еуропалық валюта одаҚы елдердiҢ валюталарҚа евроҚа ... ... ... ...... // Ѕазақстан ... мен ЅР ... ... ... 2001 №39 53-56 бет.
-----------------------
Ајша жҐйесiнiЎ элементтерi
Ајша бiрлiгi
Елдегi бiрлiк ретiнде јабылданЈан ајша ... ... ајша ... ... оныЎ ... б†лiгi болып саналатын ајша
металыныЎ салмај м†лшерi
Эмиссиялыј
жҐйе
Ајша мен аЈалы јаЈаздарды шыЈаратын мекемелер
Ајша тҐрлерi
Тауарлы (алтын), јаЈаз, несие, ајша, тиын
Ајша ... ... ... ... ... ... емес ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
CSS тілі. CSS деген не?22 бет
Intranet дегеніміз не?6 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Іс бастауда бизнес план қандай көмек береді3 бет
Адам капиталы теориясы – білім роліне деген сапалық жаңа тәсілдің бастамасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь