Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үдерісі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5

I ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗІН.ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУІНЕ ПЕДАГОГ.ПСИХОЛОГТЫҢ ЫҚПАЛЫ

1.1 Оқушылардың өзін.өзі тәрбиелеу мәселесінің педагогикалық.психологиялық әдебиеттерде зерделену жайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.17

1.2 Мектептегі педагог.психологтың оқушылардың өзін.өзі тәрбиелеуіне ықпал ету практикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.24

1.3 Педагог.психологтың жоғары сынып оқушыларының өзін.өзі тәрбиелеуіне ықпал ету қызметінің модел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.30

II ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗІН.ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУ ҮДЕРІСІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ

2.1 Оқушылардың өзін.өзі тәрбиелеуіне педагог.психолог жұмысының ықпал ету мазмұны мен озық тәжірибелік әдістері мен тәсілдері ... ... ... ... ... ... .30.36

2.2 Оқушылардың өзін.өзі тәрбиелеуіне педагог.психологтық тәжірибелік.педагогикалық жұмыс барысының тиімділігін тексеру ... ... ... ... ... ... ... .36.41

2.3 Тәжірибелік.педагогикалық жұмыс нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ...42.47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі қоғамның экономикалық, ғылыми-техникалық, рухани өміріндегі өзгерістер білім беру жүйесінде ізгілікті жеке тұлғаны қалыптастыру бағытын көздеп отыр [2].Әлеуметтік-экономикалық қатынастарға сай жастарға білім беру мен тәрбиелеу, өзін-өзі тәрбиелеу жүйесін қалыптастыру қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Еліміздің білім беру жүйесін дамытудағы жаңа бағыттары «Қазақстан-2050» стратегиялық бағдарламасында, Елбасы жолдаулары мен 12 жылдық білім беру тұжырымдамасы, ҚР Білім Заңы, ҚР білім беруді дамытудың 2015-2020 жылдарға арнлаған мемлекеттік бағдарламаларында қарастырылған. Қоғам өмірін демократияландыру мен ізгілендіру бағытында болып жатқан түбегейлі жаңаруларға байланысты білім сапасы мен тәрбиелеу жолдарына жаңа талаптар қойылуда [1].
Жеке тұлға мен қоғам құндылықтарының жандануы адам өмірінің негізгі тамыры болып саналатын руханилық, адамгершілік, төзімділік, ар мен намыс, парыз бен жауапкершілік сияқты жалпыадамзаттық қасиеттердің өзектелуін талап етіп отыр. Осыған байланысты жалпы отра білім беру жүйесінде оқушылардың танымдық белсенділіктерін, қызығушылықтары мен өмірлік ұстанымдарының қалыптасуында маңызды роль атқаратын және оларды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін маңызды мәселе – оқушының өзін-өзі тәрбиелей білуі және соған сәйкес педагог-психолог маманының қызмет жүйесін оңтайлы ұйымдастыруға тікелей байланысты. Сондықтан біздің зерттеуімізде оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің теориялық негіздері педагог-психологтың тікелей ықпалы арқылы қарастырылған.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі арқылы жеке тұлғасы қалыптасып қана қоймай, білім алу мен оны өзгермелі өмір жағдайына дұрыс пайдалана білу, сондай-ақ болашақтағы бағдарын анықтауда өзін-өзі жетілдіруге көзқарасының қалыптасуына негіз болады. Яғни, өзін-өзі тәрбиелеу – жеке тұлғаның болашақтағы даму бағдары мен өмірлік мақсат-мұраттары, перспективалық ұстанымдарының қалыптасуына әсері мол.
Тұлғаның өнегелілік-еріктік өрісін, адамгершілік санасын, түсініктерін, ұғымын, сенімдерін, іс-әрекетінің адами негіздерін, басқаларға өзінің эмпатияларын, әлеуметке деген қатынасын көрсететін мінез-құлық сапалары мен әдеттерін дамытудағы педагогикалық механизмдерді аша отырып, балалық шақтың түрлі кезеңдеріндегі тәрбиелеу үрдісін ұйымдастырудың шарттары мен ерекшелігінің жалпы заңдылықтарын қарастыру зерттеу жұмысымның өзектілігіне дәлел.
Қазіргі педагогикалық-психологиялық үрдістің арнайы міндеттерін бейнелейтін құбылыстардың ішінде өзін-өзі тәрбиелеу, өзіне-өзі баға беру, өзіне-өзі бұйыру, өзін-өзі құптау, өзін-өзі түзету сынды әрекеттер маңызды мәселелердің бірі деуге болады. Бұл бағытта мәдени құндылықты, педагогикалық-психологиялық және жалпы ғылыми категорияларының әлеуметтік өмір аумағында дәстүрлі және жаңашыл байланыстары ерекше қалыптасуда.
1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Алматы: Литера, 2000. – 96 б.
2. ҚР 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. // Білім – образование. №1 –
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2050 мемелекеттік стратегиясы
4. Әлсатов Т. Орта ғасырлардағы қазақ ғұламаларының тәлім-тәрбиелік идеялары. – Алматы. – 1998, 75 б.
5. Әл-Фараби «Философиялық трактаттар» Алматы: Ғылым, 1973-251 б.
6. Иассауи А. «Ақыл кітабы» Алматы, Ғылым, 1985-289 б.
7. Әл-Фараби «Ізгі қала тұрғындарының көзқарастары тарактаттары» - Алматы, 1990ж
8. Тойлыбаев Б.А. ҚР ІІМ жоғары оқу орындары тыңдаушыларының өзін-өзі тәрбиелеуінің педагогикалық негіздері. Автореф. Дисс. П.ғ.д. 30.01.01. – Алматы. – 2001. – 41 б.
9. Абрамова Г.С. Психологическое консультирование. - М, 2001.
10. Ерғалиева Г.А. Рухани-адамгершілік құндылықтар негізінде студенттердің өзін-өзі тәрбиелеуінің педагогикалық шарттары. Дисс. П.ғ.к. 13.00.01. – Атырау 2006ж
11. Еділбаева М.Ү. Қазіргі кезеңде оқушылардың өзін-өзі бағалауын қалыптастырудың педагогикалық шарттары. Дисс. П.ғ.к. 13.00.01. – Атырау 2010ж
12. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо. - М., 1995.
13. Өзін-өзі тәрбиелеудің реттегіштік ролі (Мәтін). – «Қазақстан мектебі», №3 2009 – 61-63 б.
14. Өзін-өзі жүзеге асыру – тұлғаның қырларын ашу (Мәтін). – «Қазақстан мектебі», №9 2008 – 23-25б.
15. Назарбаева С.А. «өзін-өзі тану» жоғарғы оқу орны оқытушыларына арналған әдістемелік құрал – Алматы: «Бөбек» РОСО 2004, 18-26 б.
16. «Педагогика және психология» түсіндірме сөздігі. Алматы, 2002
17. Назарбаева С.А. Познать себя и сделать мир лучше: Выдержки из пресс.конф. президента фонда «Бөбек» о новом школьном предмете «Самопознание» «Казахст. Правда» 2001.09.18-3 стр.
18. Дж.Локк «Педагогичексие сочинения» / под. ред. Г.Н.Джибладзе, М. 1981-653 с.
19. Мудрик А.В. О воспитании старшеклассников. М.: Просвещение. 1976.
20. Богословский В.Е. Психология и воспитание школьников. ЛГУ. 1974.
21. Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога. М.1993
22. Мерлин В.С. Лекции по психологии мотивов человека. Пермь. 1971.
23. Проблемы теории воспитания. Жинақ редакциясын басқарғандар Л.П.Буева, Л.И.Новикова, Г.Н. Филонов. М. 1974.
24. Рувинский Л.И., Арет А.Я. Самовоспитание школьников. М. 1976
25. Назарбаева С.А. «Самопознание – возрождение истоков духовности и нраственных ценностей // Общественно политический литературно-художественный журнал. – Алматы, 2004. №1 – 4 стр.
26. Жарықбаев К. - Жантану негіздері Алматы, 2002.
27. Жарықбаев К.- Психология. Алматы, 2002.
28. Крутецкий А.В. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1979.
29. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана, 1999.
30. Қыдыршаев А. Балалардың жас ерекшеліктерін ескеру. «Ұлағат», 2000.
31. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
32. Тайтанова Н.К. «Өзін-өзі тәрбиелеу және өз бетімен білім алу» (Мәтін): Спаровник классного руков-ля, №5 2010, 24-25 б.
33. Манасбаева Қ. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп», 1999, 2.
34. Андреев В.И. Диалектика воспитания и самовоспитания творческой личности. -Казань, 1988.-236 с.
35. Рувинский Л.И., Арет А.Я. Самовоспитание школьников. М., 1976.
36. Управляемое формирование психических процессов.// Под ред. Я. Гальперина. М.:Изд-во Моск. ун-ва. 1977.
37. Абылханова Г.А. «Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеудегі сынып жетекшісінің ролі» 2009ж.
38. Ковалев А.Г. Самовоспитание школьников. М.: Просвещение. 1967
39. Алякринский Б.С. Беседы о самовоспитании. М.: Знание. 1977.
40. Ким В.А. Психолого-педагогические основы формирования личности будущего специалиста // Вестник, 1999. – 17-20с.
41. Бақтыбаева Г. «Өзін-өзі анықтауға, өзін-өзі іске асыруға баланың ққабілеттілігін дамыту, 2008ж.
42. Гельфман Е.М., Шмаков С. А. От игры к самовоспитанию. М.: Педагогика, 1971. -104с
43. Познавательная традиция: философско-методологический анализ (сб. Статей). – М.: Философское общ., 1989 – 203 с.
44. Декарт Р. Сочинения в 2-х томах. Т-1. М.: Мысль, 1989
45. Зуфирова Р. «Өзін-өзі тәрбиелеудің реттегіштік ролі» 2009ж.
46. Әбдіразақов Е. Адамгершілік-имандылық тәрбиесі. – Шымкент, 1994-46 б.
47. Кон И.С. Психология старшеклассника. М: 1980.-31-33с.
48. Психология современного подростка / Под. Ред. Фельдштейн Д.И. М.: 1987.-39-43 с.
49. Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте // М: 1968
50. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология на каждый день. М, 1998.
51. Кои И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
52. Крутецкий А.В. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1979.
53. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана, 1999.
54. Косов А.В. Самовоспитание организаторских умений будущих учителей / Межвуз. сборник научных трудов. Ярославль, 1989. - С.68 — 73.
55. Кочетов А.И. О некоторых вопросах теории самовоспитания // Советская педагогика. 1971. - № 1. С. 57 - 59.
56. Кочетов А.И. Педагогические основы самовоспитания. — М.: Знание, 1974,287 с.
57. Кочетов А.И. Как заниматься самовоспитанием. Минск: Высшая школа, 1986.- 256 с.
58. Кочетов А.И. Организация самовоспитания школьников. — Минск: Нар. асве-та, 1990.-116 с.
59. Кочетов А.И. О возможностях самовоспитания // Народное образование. -1964.-№ Ю.-С. 51.
60. Имжарова Ш. «Өзін-өзі тәрбиелеуді ұйымдастыру жолдары» 2008ж.
61. Сангилбаев О.С. «Өзін-өзі тәрбиелеудің кейбір тәсілдері туралы» 2004ж.
62. Серікбаев Ж. «Жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу түсінігінің мәні» 2003ж.
63. Сәрсенғалиева Т., Дүтбаева Қ. Табиғатпен таныстыруда өткізілетін дәстүрден тыс сабақ. «Бастауыш мектеп», 1998, 5
64. Әмрова Б.Ә. Оқыту үрдісінде этникалық жаңсақ нанымдардың өзгеруі //дисс. канд. псих. // А: 1998
65. Субботский Е.В, Ребенок открывает мир. М., 1991
66. Нұрмахамбетова Т.Р. Тәжірибелік психология. I, П. Шымкент, 2006.
67. Развитие личности ребенка. Под ред. А.М.Фонарева. М., 1987.
68. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. -М., 1996.
69. Тесты, тесты, тесты. Под ред. М.Мацковского. - М., 1990.
70. Миславский Ю.А. Саморегуляция и активность личности в юношеском возрасте. М.: Педагогика, 1991.-152с.
71. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
72. Алдамұратова Э. Жалпы психология. - Алматы: «Білім», 1996.
73. Мұқанов М.М Жас және педагогикалық психология // А: 1982
74. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. –Алматы: Қазақстан, 1994 ,Б.5-37
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
...............................3-5
I ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУІНЕ ПЕДАГОГ-ПСИХОЛОГТЫҢ ЫҚПАЛЫ
1. Оқушылардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... педагог-психологтың оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуіне ықпал
ету ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуіне
ықпал ету ... ... ... ... ТӘРБИЕЛЕУ ҮДЕРІСІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуіне педагог-психолог жұмысының ықпал ету
мазмұны мен озық ... ... мен ... ... ... ... педагог-психологтық тәжірибелік-
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-
техникалық, рухани өміріндегі өзгерістер білім беру жүйесінде ізгілікті
жеке тұлғаны ... ... ... отыр ... сай ... білім беру мен тәрбиелеу, өзін-өзі ... ... ... ... ... бірі ... ... білім беру жүйесін дамытудағы жаңа ... ... ... Елбасы жолдаулары мен 12 жылдық білім беру
тұжырымдамасы, ҚР ... ... ҚР ... ... ... ... жылдарға
арнлаған мемлекеттік бағдарламаларында ... ... ... мен ... бағытында болып жатқан ... ... ... ... мен ... ... жаңа талаптар
қойылуда [1].
Жеке тұлға мен қоғам құндылықтарының жандануы адам өмірінің негізгі
тамыры болып ... ... ... төзімділік, ар мен намыс,
парыз бен ... ... ... ... ... етіп ... ... байланысты жалпы отра білім беру ... ... ... ... мен ... қалыптасуында маңызды роль атқаратын және оларды жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін ... ...... ... ... және ... ... педагог-психолог маманының қызмет жүйесін оңтайлы
ұйымдастыруға тікелей байланысты. ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің теориялық негіздері педагог-
психологтың тікелей ықпалы арқылы қарастырылған.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі арқылы жеке ... ... ... ... алу мен оны өзгермелі өмір жағдайына дұрыс пайдалана ... ... ... ... ... ... ... негіз болады. Яғни, өзін-өзі тәрбиелеу – жеке тұлғаның
болашақтағы даму ... мен ... ... ... ... ... ... өнегелілік-еріктік өрісін, адамгершілік санасын, түсініктерін,
ұғымын, сенімдерін, іс-әрекетінің адами негіздерін, басқаларға ... ... ... ... ... ... сапалары мен
әдеттерін дамытудағы педагогикалық механизмдерді аша отырып, балалық ... ... ... үрдісін ұйымдастырудың шарттары ... ... ... ... ... жұмысымның өзектілігіне
дәлел.
Қазіргі педагогикалық-психологиялық үрдістің арнайы ... ... ... ... ... ... баға беру,
өзіне-өзі бұйыру, өзін-өзі құптау, өзін-өзі түзету сынды әрекеттер маңызды
мәселелердің бірі ... ... Бұл ... ... ... және ... ғылыми категорияларының әлеуметтік
өмір аумағында дәстүрлі және ... ... ... қалыптасуда.
Өскелең ұрпақты дамытуда соңғы жылдары өзін-өзі ... ... ... ... ... ... әр түрлі ғылыми зерттеулердің
объектісіне айналуда.
Толығымен дамып қалыптасқан оқушы өзінің көзқарасы, ұғымы, ... ... ... ... мақсатымен, өзінің қылығын, іс-
әрекетін басқара білуімен сипатталады.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... С.М.Ковалев, Л.И.Рувинский, А.Я.Арет және т.б.
Жеке тұлғаның ... ... мен өзін ... ... А.А.Вербицкий, Ю.М.Орлов, В.Г.Романенко,
И.И.Чеснокова және т.б. еңбектерінде жан-жақты ... ... ... ... саласында өзін-өзі тәрбиелеу мәселесін
зерттегендер: Г.А.Абылханова, ... ... ... ... ... т.б. ... ... болады.
Жұмыста Л.И.Рувинский мен А.Я.Ареттің оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу
теориясы, В.И. Селиванованың, А.Г. ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудегі жан және тән
теориясы, Ш.Имжарованың өзін-өзі тәрбелеуді ұйымдастырудың жолдары жүйесі,
О.С.Сангилбаев және т.б. ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге ықпалын зерттеп, өзіндік үлес
қосқан [10]. Дегенмен, жоғарыда ... ... ... ... ... ... нысанымызға алып отырған жалпы білім беретін мектептердегі
жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеу ... әлі де ... ... ... ... ... аңғардық.
Бұл мәселе, кеңінен талданып, педагогика және психология ғылымынан тиесілі
орын алуы керек деп ... ... ... ... ... ... көрсететін педагог-психолог еңбегінің маңызы ерекше.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай бұл өзекті тақырып бүгінгі күнге
дейін өз ... ... ... Сондықтан, мектептерде педагог-
психологтың қызметінің өз ... іске ... мен ... мәселенің
бүгінгі сұранысқа қажеттілігі арасындағы қарама-қайшылық туындап отырғанын
көреміз. Осы қайшылықты ескере ... ... ... ... ... тәрбиелеуіне педагог-психологтың ықпалы» – деп алдық.
Зерттеу барысында бүгінгі қоғам талабына сай педагог-психолог маманы
жұмыс жүйесінің ... ... ... ... ... ... көз жеткіздік.
Зерттеудің пәні: жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуіне ықпал
етуге бағытталған ... ... ... ... ... білім беретін мектептердің жоғары сынып
оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеу үдерісі.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүйесін теориялық тұрғыда
негіздеу және оны тәжірибеде қолданудың тиімді жолдарын белгілеу.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... еңбектерді
талдау және жүйелеу;
- педагог-психологтың жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуіне
бағытталған жұмыс мазмұны және моделін ұсыну;
Зерттеудің ғылыми ... ... ... отра ... ... мектептерде
педагог-психологтың қызметі ғылыми теориялық тұрғыда негізделіп, өзін-өзі
жетілдіру, өзін-өзі басқару ... ... ... онда ... ... ... қалыптасып, өзін-өзі тәрбиелеуге мүмкіндігін
тигізер еді, ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің ықпалы маңызды роль атқарады.
Зерттеудің ғылыми-теориялық маңызы: Оқушылардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... моделі дайындалып, тәжірибелік эксперименттер
жүргізілді.
Зерттеудің практикалық маңызы:
- ... ... ... ... ... ... зерттеу мақсатына байланысты әдістер мен ... іске ... ... ... ... ... ... қолданылатын психологиялық мүмкіндіктер
оқушыларға, ата-аналарға және педагогтарға, нұсқау-кеңес түрінде
құрастырылып ұсынылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
1. Оқу-тәрбие үдерісінде оқушылардың ... ... ... ... ... жүйесі нақтыланды;
2. Педагог-психологтың оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуге бағытталған
қызметінің теориялық моделі жасалды;
3. Оқушылардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... Шварцландердің «Талаптану деңгейін анықтау» әдісі
2. А.А.Реанның «Жетістікке жету және сәтсіздіктен қорқу» әдісі
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... екі ... пайдаланылған әдебиеттері тізімі және қосымшалардан тұрады.
І ТАРАУ. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУІНЕ ПЕДАГОГ-ПСИХОЛОГТЫҢ ЫҚПАЛЫ
1. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... жайы
Еліміздің болашағы өскелең ұрпақтың рухани ... ... ... ... ... мен ... ... мен
біліктілігіне тікелей байланысты. Қазіргі таңда әр ... жеке ... ... оның ... тән ... еркі, өзін-өзі бағалау, өзін-өзі
тәрбиелеу, әрекет жасай алатын ортасы бар екенін ескере отырып, ... ... ... ынтасын арттыру, олардың ақыл-ой ... ... ... ... жеке ... дамыту маңызды міндет. Бұл міндеттердің жүзеге асуы ... ... ... ... болып табылатын – өзін-өзі
тәрбиелеуіне тікелей байланысты. Себебі өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... арқылы ғана оқушының ... ... қана ... ... ... алу мен жеке ... маңызды істер мен өзін-өзі ... ... ... ... болады [1].
Әрбір адам өзінің өмірлік жолын өзі ... ... ... ... де өзі ... орнатады. Сонымен қатар, өз өмірінде кейбір
қателерді өзі жасап, өзі түзеп жатады. ... мен ... беру ... қойған мақсаттары – қажетті нәтижеге қол жеткізу үшін өсіп ... ... ... ... ... әсер ету ғана емес, сонымен
қатар, өзіндік дамуы мен өзіндік сана ... ... ... мен ... ... ... құруы үшін қажетті жағдайды
жасау болып табылады.
«Жеке тұлға», «кемелденген адам», «толық адам» туралы, оның ... ... ... философиялық, педагогикалық, психологиялық
тұжырымдар, түйінді ... ... ... ... қолданылатын қарапайым сөздік қорда «Жеке
тұлғаның дамуы» сөзінің синонимі ретінде ... ... ... ... ... ... «Өмірлік жол», «Жеке тұлға
потенциалдарының дамуы» және т.б. ... ... ... ... ... бір ... ... айтылады немесе бір
атаумен мүлдем сәйкес келмейтін терминдер кездеседі.
Отандық психологиялық ... мен ... ... ... түсінігі көрсетілмеген. Дәстүрлі түрде ол К. ... ... Юнг, ... ... ... ... ... Ассаджоли есімдерімен
және шығыстық іліммен байланыстырады.
К. Роджерстің көзқарасына сүйене отырып жекелік өсу туралы ... ... ... К. ... ... ... ... үш негізгі
басты компоненттерді бөліп көрсетті: ... ... жеке ... ... және ... ... құрудағы позитивті бағытталуы [9].
Егер адам сана және өзіндік санаға ие болып, өз бетінше жаңғыртушы ... ... ... ... онда ол адам ... деп ... ... болып туылмайды, ол қасиеттік дәреже даму барысында қалыптасады.
«Адам» ... ... ... ... - ... ... ... адамдармен араласу ықпалында қалыптасқан әлеуметтік сапа-қасиеттерін
білдіреді. ... ... ... адам ... ... ... бағдарлы және
ойластырылған тәрбие барысында қалыптасады. Әрбір тұлға, бір ... ... ... ... екінші жағынан, материалдық және
рухани құндылықтар қорына ... ... ... танылады. Тұлға болып
жетілу үшін адам өзіне табиғаттан берілген және өмір мен ... ... ішкі ... ... практикалық қызметте аша білуі шарт.
Адам дамуы - бұл өте күрделі, ұзақ мерзімді және қарама-қайшылықты
процесс. ... ... ... ... ... өмір ... ... Ал
адамның тән-дене болмысы мен рухани дүниесі, әсіресе, балалық және ... ... ... ... ... Адамның дамуы сандық
өзгерістердің қарапайым жиынтығы немесе ... ... ... ... тобы емес, бұл процестің өзіне тән ... - ... ... ... ... және ... сапалық
қасиеттеріне диалектикалық түрде өтіп, жаңалануы [9].
Бұл құбылыстарды түсіндіруде әртүрлі ... ... бір ... ... дамуын кездейсоқ, басқарымға келмейтін
өзінше ... бар, даму өмір ... ... ... ... ... ... адамның дамуын ешкім, еш уақытта өзгертуі
мүмкін емес, тағдыр белгілейді. Ал ... бір ... ... даму - бұл әуел бастан қозғалысқа қабілетті тірі материя.
Даму ... көне ... жаңа ... ... ... ... ... адам өз дамуы үшін қажеттерін өз еңбегімен жасай ... ... күш - ... ... ... ... үздіксіз қайта жасалулар мен жаңғыртулар дүниеге
келеді. ... - бұл ... екі ... ... ... туындайтын диалектикалық процесс. Адам қайшылықтарды іздеп
немесе ... ... ... ... жоқ, олар ... сайын өмірлік
қажеттіктердің өзгеру салдарынан пайда болып отырады. Табиғатынан адамның
өзі де қарама-қайшылықты дүние болмасы.
Қарама-қайшылықтар ... ... ... ықпал жасаушы ішкі және сыртқы,
жалпы (әмбебап), сонымен бірге қарапайым материалдық және ең жоғары ... және ... ... ... ... қарама-
қайшылықтар әмбебап сипатқа ие. Ішкі ... әр ... ... ... туындайды. Олар жеке-дара ниеттерде ... ішкі ... бірі - ... ... болған қажеттер мен оларды
іске асыру мүмкіндіктерінің арасындағы алшақтықтар. Мысалы, оқушылардың өз
психикасы мен интеллект, ... ... ... ... ... ... бірге іс алып баруға ұмтылуы. «Қалаймын
– «қолымнан келмейді», «білемін» - «білмеймін», «мүмкін» -«болмайды», «бар»
- «жоқ» мәңгі ... ... ... ... Адам ... отырып, ғалымдар даму және оның нәтижелері - бір ... ... ... ... ... - ... жағынан, арасындағы заңдылықты
байланыстарды аңдатушы бірнеше маңызды тәуелділіктерді ашты.
Сонымен «Жеке тұлғаның жекелік өсуі» ... ... ... ... ... өсіп ... барысында көптеген
параметрлер бойынша өзгереді, ол кейбір қасиеттерден арылып, ал ... ... ... Оның бойындағы әрбір іс-әрекеттер әсер ететін
мотивтер бірде көбейіп, бірде азайып отырады».
Н.Л. ... ... өсу ... ... ... ... ... келе мынадай тұжырым жасайды: бұл процесті сипаттайтын
жалпы келісілген феномен - «Өзін-өзі ... жеке адам ... ... ... көп ... ... ... туылады, ал жеке тұлға болып қалыптасады.
А.Н. Леонтьев «Адам өзге адамдармен қоғамдық ... ... ... ... болып қалыптасады» - деп жазды өзінің еңбектерінде.
Мінез-құлқы, көңіл-күйі, мақсаты, өмірлік бағыты, ... әр ... ... ... ... жақсы қасиеттерін аша білгенде ғана өмір
қызықты да мәнді болады. Қоғамда қалыпты өмір ... ... ... ол ... ... жеке ... алынады. Өзгелермен қарым -
қатынас ... ... ... ... ... Өмірде алуан
түрлі тағдырлы, мінезді ... ... ... ... ... білу - баға ... ... [12].
Жеке тұлғаны қалыптастыру дегеніміз - оны мәдениетке ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибені меңгерту.
Жеке тұлғаның белгілі бір мәдени ... ... оның ... және
танымдық дамутына ерекше әсерін тигізеді. Қалыптасуына қарай жеке, тұлғаның
белгілі бір мәдениетінің субьектісі ретінде екі түрлі ... бар: ... сол ... мәдени ерекшеліктері, екіншіден - танымдық процестері,
темперамент, мінез-құлқын сапалы түрде танып ажырата білу.
Әлеуметтік жеке ... әсер ... ... ... ... ... ие болған жекелік қасиеті, әлеуметтік бағдары бір
орында тұрып, қатып қалған жоқ, ... жеке адам ... ... ... ... үнемі түзетулерге ұшырайды. Шынайы, нақты топтың ролі өте
күшті, маңызды орын алады .
Адам баласының мінез-құлықтық айналасындағы адамдарының ... ... ... ... ... табылады. Өйткені қоғамда өмір
сүрген индивид қай уақытта болса да физикалық жағынан ... ... ... ... қоғамның және жеке адамның дамуындағы өзін-өзі
тәрбиелеудің теориялық сұрақтарын ... ... ... табиғаты, қайнар көзі (пайда ... және ... ... ... мен ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудің өсіп келе жатқан ұрпақты қалыптастыратын
жай факторлар жүйесіндегі рөлін анықтайды.
Тәрбиелеудің мәні және оның жеке адамның дамуындағы рөлі ... ... және ... философияда түрліше қарастырған.
Идеалистік философия мен психология: біріншіден, өзін-өзі тәрбиелеуді
тәрбиелеуден және өмір жағдайларынан бөліп ... ... ... ... ... бағалайды. Мысалы идеалист-философтар өзін-өзі
тәрбиелеуді, ... және жеке ... ... ... және ... ... ... сияқты философиядағы жаңа идеалистік бағыттың экзистенциализмнің
өкілдері, адам өз мәнін тек өздігінен жетілу жолымен ғана таба ... ... ... ... Сатр ... өзін кім деп есептесе сол
болады - деп тұжырымдады, яғни материалдық, мәдени, саяси және ... - жеке ... ... ... бола ... ... ой
айтады.
Осындай позицияны християндық философтар да ұстанады, олар ... ... ... тазартуын, оның өнегелі өздігінен жетілуін
қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... ... ... адамның маңызды үрдісі ретінде қарастырган. Бұл теорияның өкілдері
өзін-өзі тәрбиелеудің көзін, мақсатын, тәсілін жеке ... ... ... айтқанда өзін-өзі тәрбиелеу жеке адамның оңаша өздігінен жетілу
үрдісі ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу әлеуметпен
байланыстырады және белгілі әлеуметтік мүдделерге қызмет ... ... ... ... үшін оның ... ... қасиеттеріне, іс-әрекеттеріне орынды баға беру мен дұрыс
өмірлік бағыт-бағдар ұстану мәселесіне терең мән ... Ибн ... ... Имам ... Әбу ... ... т.б. ... тәрбиелеудегі адамның
ішкі ой таразысының қажеттілігі туралы ... ... ... Сина ... ... бастауы – адамның саналы іс-әрекетіне
талдау жасай отырып, тәрбиешіге еліктеу ... ... ... ... ... әл-Фараби «Ізгі қала ... ... ... [7] ... ... тұрғысынан кемел азамат болу үшін туа
біткен және ... ... ... атап ... ... ... туа ... қасиеттерді ұштастыра жетілдіруі қажет, әсіресе,
мейілінше ... ... ... ... ... ... сөйлеушінің
ойындағысындай және істің жай-жапсарына сәйкес ұғып алатындай болу керек,
өзі түсінген, көрген, естіген және ... ... ... ... ... ... ... болуы керек, алғыр да аңғарымпаз
ақыл иесі болуы шарт», - деп адам бойында ізгі қасиеттерді көрсете ... өз ... ... ... өз-өзіне баға беріп, өзінің жақсы
қасиеттерін дамыта отыру қажеттігіне тоқталады.
Өзін-өзі тәрбиелеу – адамның өз тұлғасын қалыптастыруға, ... ... өзі ... өзін-өзі дамытуға, өз қабілеттерін өзі іске асыруға
бағытталған мақсатты, саналы, жүйелі түрде өздігінен жүргізетін іс-әрекеті.
Өзін-өзі тәрбиелеу тәрбие ... ... ... және ... ... ең ... күш болып саналады.
Өзін-өзі тәрбиелеу мен оның кейбір формаларын кез келген мәлениеттің
даму сатысында кездестіруге болады. ... ... ... ол ... жан ... бір ... ... білдіреді. Бірақ сол кезеңдерде
Гераклит «өзін-өзі тану» жөнінде еңбектер жазған, оның жазбаларында «өзін-
өзі тану», «өзіне-өзі баға ... ... ... ... ... ... жеңіп алу» қажеттігін айтады. Ал ... ... ішкі ... ... ... ... рефлексті формлалар ішінде
«өзін-өзі тану», «іштей қанағаттану» және ... ... ... [43]. ... еңбектерінде жеке мен, сонымен қатар тану
субъектісі ретінде қарыстырады. Декарт танушы менді ... ... ... Ол жан ... ... ... материалды еместігімен жеңіл
танылады [44].
Аристотель, Ф.Мюллер, Э.Геккель т.б. ғалымдардың дәлелдеуінше адамдар
арасындағы адамгершілік моральдық қатынастар биологиялық ... ... ... оның ... ... ... ... Сондықтан
өзін-өзі тәрбиелеуде адамның ішкі тумысы, табиғаты, жаратылысының ролін
есепке алған жөн. ... әр ... ... мен нәсілдердің бірі табиғатынан
дарынды, ал екіншілері – кемірек дамыған (З.Фрейд, Дж.Дьюи, Э.Л.Торндайк).
Дж.Локк рефлексті ойлар өмірілік ... ... деп ... ... ... ... ғана ішкі әлем туралы белгілі білім қорын алу
арқылы ... ішкі ... не ... ... ... ... ... [49].
Фихтеде «Мен» тек танып қана қоймай, өзінен барлық қоршаған ... ... ... ... субъектісі ретінде роль атқарады. Гегель
болса, алғашқы шынайы берліген «меннің» ... ... ... Ал ... ... ... табиғилығы материалдық
шарттарға байланысты деп ... Ол ... ... ... ... ... «Мен» тек танып қана қоймай, өзінен ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде роль атқарады. Гегель
болса, алғашқы шынайы ... ... ... ... ... Ал ... өзін-өзі тәрбиелеудің табиғилығы материалдық
шарттарға байланысты деп ... Ол ... ... ерекше көңіл
бөледі.
Өзін-өзі тәрбиелеудің психология ... ... ... ... ... ... жағдайларды атап айтуға болады. Күрделі
пікірталастар мен талдауларға түсіп ... ... ... ішінен
мыналарды алуға болады:
• Өзін-өзі тәрбиелеудің табиғаты;
... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің дамуын анықтайтын факторлар;
• Өзін-өзі тәрбиелеудің құрылымы;
... ... ... ... ... шешімі толықтай
тұжырымдамасының философиялық бағыттарына байланысты. Бихевиоризм
мен необихевиориз жақтастары керісінше, ... ... ... ... ашып ... тырысып, қорыта келгенде,
психикалық өмір сферасындағы өзін-өзі тәрбиелеу мен ... ... ... оның ... «менін» сезіне бастауы Абай ... ... ... ... есеп ... ... ... байқай
алу қабілетінен көрінеді. Өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... мен ... ... ... ... оқушы дамуы мен қалыптасуына
байланысты өзінің тәртібі және мінез ... ... мен ... сәтсіздіктеріне сын көзбен қарап, оларды болдырмаудың тиімді
жолдарын іздестіреді.
Өзін-өзі тәрбиелеу динамикалық үрдіс. Көп зерттеулер ... ... ... ... ... мен тәсілдері өзгереді. Мақсаттары
шындыққа ... және жеке ... ... өмірлік бағытымен байланысты
болады. Сондай-ақ ... ... ... де қалыптасады.
Өзін-өзі тәрбиелеу адамның дамуының және іс-әрекетінің әртүрлі
сфераларын қамтуы ... Ол ... ... ... (дене), эмоционалдық-
еріктік немесе интеллектуалды және эстетикалык өзін-өзі тәрбиелеу түрінде
де болуы мүмкін. Адам ... ... ... ... ... ... белгілі өмір кезеңіне, қосылған нақты мақсатына байланысты белгілі
қасиеттерді тәрбиелейді.
Өзін-өзі тәрбиелеуді А.С.Макаренко табиғи ... ... ... Басында жеке адамның дамуы сыртқы талаптар ықпалымен жүреді,
сосын өзіне талап қою ... яғни ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу оңаша үрдіс емес,
ұжымның бірлескен іс-әрекеті.
Адам, И.П.Павлов айтуынша өзін-өзі реттеуі бойынша ең ... ... ... табылады. Мұндай жүйе жоғары дәрежедегі өзін-өзі реттеуші, ... ... ... ... және ... жетілдірілген.
Отандық педагогикада, психологияда өзін-өзі тәрбиелеу деп нәтижесінде
әрекет субъектісі ретінде өзі туралы көзқарасын ... ... ... ... ... ... үрдісі алынады.
Тәрбиелеу мен өзін-өзі тәрбиелеу бір педагогикалық ... ... ... ... ... ... екі жағы болып саналады. Әр-бір
педагог тек тәрбиенің заңдылықтарын біліп қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... ... талаптарды мойындауға мәжбүр болған оқушы тек сырт көзге
ғана тәртібін жөндеген түр ... де, ... ... қасиеттерін жасыра
түседі. Адамның өзін-өзі тәрбиелеуге ... ... ... жас
кезеңдерінде байқалады. Осы қажеттілік әсіресе адамның балалық шағында анық
көрінеді. Себебі, балалық шақта адамның жеке ... ... ... ... ... түрлі спортгық секциялар, үйірмелер, қызығушылықтары
бойынша клубтарға, тәрбиелік іс-шараларға ... ... ... ... ... ... ретінде
адамның өзіндік практикалық іс-әрекеті және оның қоршаған ... ... ... ... ... ... еңбектердің көптеген авторлары өзін-өзі
сезінудің негізгі екі құрамдас ... ... ... ... ... ... сезіну негізгі үш құрамдас бөліктің
бірлестігі ретінде қарастырады: өзін-өзі ... ... ... ... ... және тұлғаның әрекетін өзіндік ... ... ... 4 ... ... ... ... теңбе-теңдікті сезіну,
өзіндік «Мен»-ді сезіну, өзіндік психикалық қасиеттерді және белгілі ... ... ... ... Л.Д.Олейник өзін-өзі тәрбиелеудің 6
құрамдас бөліктерін атап айтты: өзін-өзі сезіну, өзін-өзі тану, өзін-өзі
бағалау, өзін-өзі ... ... ... ... ... немесе басқару
[62].
Тұлғаны тәрбиелеу және өзін-өзі тәрбиелеуді ұйымдастырудың теориялық
негізі тұлға ... ... ... Оның мәні адамның
бойындағы барлық мәнді күштерін дамыту. ... ... ... ... ... ... ... меңгеру. Білім берудің ізгіліктік
демократиялық мәдени құндылықтарын жинақтау арқылы ... ... және ... дамытуы жүргізіледі.
А.И.Кочетков өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін тек жеке бастың қызығушылғынан
емес, қоғамдық ... да ... деп ... Өз ... «өзін-өзі
тәрбиелеу жеке тұлғаға саналы түрде бағынышты өзіндік даму. Адам ... және ... ... ... талап, мақсат-мүдде, қызығушылықтар
қалыптастырады» - деп көрсетеді. Өзін-өзі тәрбиелеудің негізі саналы түрде
өзін-өзі тану барысында өзін ... ... ... ... тани ... ... М.А.Донцев, М.Ш.Сагаутдинова) деп есептейді.
(Кесте 1)
|Бөлім ... ... ... тәрбиелеуге бейімделудің туындауы |
|Екінші ... ... ... ... ... ... |
| ... шешім ... ... ... жасау, өзіне-өзі сыни көзқараспен |
| ... ... ... ... өзін-өзі |
| ... ... құру ... ... ... отыратын өзіндік сараптама жасау, |
| ... ... ... аталмыш бағдарлманы жүзеге |
| ... ... 1. ... ... үрдісінің негізі мен құрылымы
Сонымен жоғарыда атлаған авторлардың ... ... ... ... ... жасауға болады.
Өзін-өзі тәрбиелеу – бұл жеке адам ... мен ... ... өлшенеді. Адамның дамуы оның табиғи жетілуімен байланысты,
соның ... оның дене ... мен ... ... қалыптасады.
Бүгінгі күні жалпы орта білім беретін мекемелеріндегі оқу-тәрбие үрдісі
оқушылардың өзін-өзі жан-жақты жетілдіру, өзінің қоғамдағы орны мен ... ... ... ішкі ... мен ... ... өзі ... сыртқы ортамен сарапқа сала отырып дамытуға бағытталуы қажет.
С.А.Назарбаеваның басшылығымен қазақстандық ғалымдар әлемдік тәжірибеге
сүйене отырып, ... ... ішкі ... бай, рухани
болмысының жоғары дамуына терең жол ашатын «Өзін-өзі ... ... ... ... қалады. Көптеген қазақстандық ғалымдар
(Х.Т.Шерьязданова, Т.А.Левченко, М.Х.Балтабаев, А.А.Семченко, Е.Е.Бурова,
Л.К.Көмекбаева, ... ... ... ... ... өзін-өзі тану мәселесі зерттелініп, адамгершілік
құндылықтар ... ... ... дамыту жолдары зерделенуде.
Педагогика және психология ғылымында теориялық әдістемелік еңбектермен
қатар аталмыш мәселенің нақты практикалық аспектілеріне ... ... және ... ... ... ... ... зерттеушілер бар.
1. Өзін-өзі танудың жеке тұлға дамуының жалпы теориялық және
методологиялық аспкетілерін ... ... ... ... ... ... В.С.Мухина,
С.Л.Рубинштейн, А.Г.Спиркин, И.С.Кон, А.Н.Леонтьев,
Е.В.Шорохова).
2. Өзін-өзі танудың ... ... және ... адамдар танымымен байланысты қарастыратын ... ... ... ... ... және ... Жеке тұлғаның өзін-өзі ұйымдастыруы мен өзін-өзі жетілуін
зерттейтін еңбектер (К.А.Абульханова-Славская, ... ... және ... ...... ... оң қасиеттерін жетілдіру және теріс
қасиеттерін жою жөніндегі саналы және мақсатты іс-әрекеті. ... ... ... – өзі ... шын білімнің, дұрыс өзін-өзі
бағалаудың, өзін-өзі түсінудің, анық ұғынатын мақсаттардың, ... мән ... ... ... ... еркін тәрбиелеуге ерекше зейін аударады. Олар барлық
нәрсені жоғары сезіммен қабылдап, сәл ... өз ... ... ... ... өз ... ... өздерінің ақыл-ой
қабілеттерін дамыту ұмтылысы да тән. Олар ... ... ... ... ... ... өз ... рухани сапаларын
дамытады.
ХХ ғасырдың бас кезінде социолог Кули адамның өзі туралы пікіріне
сәйкес ... – Мен» ... ... Оның ... «Мен идеясы» өзге
адамдарың көзқарасына қарай 3 ... ... ... ... ... жанға қалай көрінемін» деген ой, «Өзге адам мені қалай бағалайды» және
осыған байланысты «өзін-өзі тәрбиелеу» [53].
Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... өзіне деген сын көзбен қарауды талап етеді.
Неміс ақыны Ф.Логау ... деп ... ... ... ... өзің ... – ең ... күрес, өзіңді өзің жеңген жеңіс – ең ұлы жеңіс».
Оқушылардың өздерін-өздері ... ... ... ... ең ... ... өзара байланысты міндеттерді жүзеге асыру
керек:
✓ оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуге ... ... ... ... ету ... ... көмек беру;
✓ өзін-өзі тірбиелеудегі қоғамдық құнды ... ... ... ... ... ... ... өзінің
тұлғалық сапаларын дамытудағы өз жігерінің рөлі жөнінде
хабардар етіп ... ... ... ... ... өз ... ... қалыптастыру жолдары мен тәсілдері туралы ... ... ... ... ... өзімен жұмыс істеуінде кітаптардың
маңызы зор. Өйткені, кітаптар ... ... адам ... ынталандырады,
қызықты адамдармен таныстырады. Өзін-өзі тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... ақ ... болуға талпынбай, адамзаттың
білімдер байлығын, адамзат мәдениетін игеруге тырыспай жан-жақты тәрбиелі
және ... адам болу ... ... ... ... ... ... іскерлікпен, мақсатты,
сырттан басқарусыз, дұрыс шешу білігіне ие болады, көздеген мақсатына ... ... ... еңбегімен ғана жетуге болатынын ұғынады. Өзін-өзі
тәрбиелеудің оқушыға бағытталған ережелері болу ... ... ... ... ... ... ... рухани жан дүниесінің
деңгейімен анықталады. Педагог-психолог оқушыға өзінің орынды ... ... мен ... түсінуге көмектесу керек, яғни өзінің
кім ... өзі ... ... беруі қажет.
Оқушылар санасы мен танымы арқылы ... ... ... ... мен ... дағдылары мен іскерліктерін, білімдерін және
оларға қатынасын дұрыс қабылдауды әрі оны бағалауды үйренеді. Бұл ... тез ... ... ... ... мен ... өзін-өзі тәрбиелеуді көбіне ұнамсыз жайды сезініп, сонымен
күресуден бастайды. Біреуі – ... ... ... ... ... – бойындағы тұйықтықтан, ұялшақтықтан арылғысы
келеді. Бұл тізімді жалғастыра берсек, шегіне жетуіміз екіталай сияқты.
Өзін-өзі тәрбиелеуде оқушылардың ... ... бір ... өз ... ... ... орын алуы ... табылады. Ол үшін оқушыға өз
тәртібін түзету, білімін, дүние ... ... ... ... ... ... тану процесі тиімді өту үшін ол өзі таңдап
алған педагогикалық қызметті жүргізудің жолында қажетті рухани-адамгершілік
құндылықатрының ең өзекті аспектілеріне арқа ... және оқу ... ... ... ... ... ... – бұл тәрбиедегі қосымша нәрсе
емес, оның фундаменті болып табылады. Егер адам ... ... бұл ... тәрбиелей алмайды (В.А.Сухомлинский).
Дұрыс ұймдастырылған тәрбие ... ... ... ... ... ... үдерісінде тұлғаның жағымды қасиеттерін
анықтап, оларға сүйену керектігін, кемшіліктермен емес, осы ... ... ... шығу ... ... ... жағдайда тұлға өзін-өзі тәрбиелеу арқасында өзінің «Менін» өзіндік
қабылдау объектісіне ... және ... ... ... ... дербес әрекеттенуге әкеледі. Осылай тәрбиелеу әдсінде тұлғаның
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу – қалыптасқан идеалдар мен сенімдерге мойындалып
қойылған мақсаттарға сәйкес ... ... ... адам ... ... ... даму ... санасын анықтайды, өз қылықтары
мен өзгелердің қылықтарын ... ... ... ... ... ... өзінің потенциалды мүмкіндігіне қатынасы, өзінің
кемшіліктерін көре білуі адамның ... ... және ... ... дәнекері болады.
Өзін-өзі тәрбиелеу философиялық тұрғыда – бүкіл дүниені ойлау, оның
шығу тегін білуге ұмтылу, ... ... ... үңілу, адамның ішкі
дүниесінің сырын ашу, табиғат пен ... ... ... ... ... өмірінің мәнін айқындау т.с.с. жүйе ретінде қарастырылады.
Өзін-өзі тану (Х.Т.Шерьязданова, А.А.Семченко, ... ... ... ... арқылы
тұлғаның өзіндік дамуына білімдік және танымдық әрекеттеріне ... ... ... құндылықтары мен өзіндік бағдарын ... ... ... ... ... ... өз ... атап
өтед [15].
Қарым-қатынас үдерісінде өзін өзге ... ... іске ... өзге ... берер бағасы пайымдалады. Бірінші кезекте әлеуметтік
сынға жиі түсетін және іс-әрекеттің табыстылығын ... ... ... ... ... ... белгілі бір мәдени ортада болып, оның тұлғалық және
танымдық дамутына ерекше әсерін тигізеді. Қалыптасуына қарай ... ... бір ... ... ... екі ... фактор бар: біріншісі
- сол халықтың мәдени ерекшеліктері, екіншіден - ... ... ... ... ... ... ... білу.
Әлеуметтік жеке адамды әсер етуші субъект ретінде ... ... ие ... ... ... әлеуметтік бағдары бір
орында тұрып, қатып қалған жоқ, ... жеке адам ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Шынайы, нақты топтың ролі өте
күшті, маңызды орын алады.
Адам баласының мінез-құлықтық айналасындағы адамдарының ... ... ... ... ... ... Өйткені қоғамда өмір
сүрген индивид қай уақытта болса да ... ... ... адамдармен
қатынаста болады.
Сол адамдар арасындағы қатынас уақыт пен кеңістік аралығында күрделі
немесе көп қырлы ... ... - ... ... ... сана мен өзіндік санасының бөлінбейтін
компоненті ретінде қалыптасуы тұлғаның даму үрдісі. Тұлға саналы ... ... ... ғана ... ... ... айналасындағылармен
қатынаста өзін де түсінеді. Тұлғаны өзіндік ... ... ... ... ... ... ... - нен туындамайды, керісінше өзіндік сана
тұлға ... мен оның ... ... ... даму барысында дамиды.
Практикалық және теориялық іс-әрекеттің субъектісі ... оның ... ... ... ... және ... ... қалыптасуы, заттарға және ситуацяларға
қатынасы оның оқу іс-әрекетіне, еріктік сферасына, болашақ өмірлік жолының
анықталуына ... ... сана ... ... ... ... ... бар. Ол
зерттеулер екі топқа бөлінген сұрақтар аумағында шоғырланған. Б.Г. Ананьев,
Л.И. ... А.Н. ... С.Л. ... А.Г. ... И.И. ... ... сананың дамуы туралы сұрақ тұлға дамуының мәселелері
контексінде жалпы ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік перцепцияға бағытталған басқа
адамдарды және өзін тануға ... ... ... ... ... ... өзінің «Менін» ұғыну адамның тұлға ретінде жетілуінің
нәтижесі. Өзіндік сана тұлғаның әрекеттік қатынас түрінің ... ... ... және ... ... ... Өзіндік сана жоғары
психикалық функциялардың дамуына негіз болады. Өзіндік сана ... тән және өз ... ... ... ... ... Мұны екі кезеңге бөлуге болады: (Сурет 1)
1) өзінің ерекшелігін басқалардың ... тану ... ... және ... ... талдауды қолдану.
Сурет 1. Тұлғаның өз іс-әрекетін ұйымдастыруының кезеңдері
Адамдар қандай да болмасын, әлеуметтік мәртебеге ие ... ... ... пен нақты мінез-құлықты күтеді. Мысалы: мұғалім ... ... ... жақсы ұйымдастыру, өз пәнін жақсы білуді, тындаушыларына сұрақ
қоя отырып қызықтыруды, жастар үшін ... ... ... ... ... етеді.
2. Мектептегі педагог-психологтың оқушылардың өзін-өзі
тәрбиелеуіне ықпал ету ... ... беру ісі ... ... адам санасын тазарту, оны жоғары
деңгейге көтеру үшін жұмыс істеуі тиіс. Ұлы ... ... ... мен ... ... ... осы ... іс
атқарған.
Өзін-өзі тану курсы біздің күнделікті өміріміздегі көкейкесті
мәселелерді шешуімізге, ... ... көп ... ... ... ... өмірлік бағыты, болмысы әр ... ... ... ... ... қасиеттерін аша білгенде ғана өмір
қызықты да мәнді болады. Қоғамда қалыпты өмір ... ... ... ол әрбір адамның жеке тәжірибесінен алынады. Өзгелермен қарым-
қатынас барысында қайталанбас тұлға ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Олармен дұрыс қарым-қатынас
жасай білу - баға жетпес байлық. Осы ... ие адам ... өз ... ... өмір сүре ... ... сол ... қабылдап қадірлей
біледі. Өзімен де, басқамен де жарасымды өмір сүре алатындай тұлға ретінде
қалай ... ... Оған жету жолы сан ... ... бірі - өзін-өзі
тану. Өзін-өзі тану курсы адамгершілік тақырыптарын қамтитын ... ... Ол ... өз ойын жинақтап жеткізуге ғана емес өзін
танып, тексеруге мүмкіндік береді. Өзін - өзі тану ... бір ... ... ... жол. ... бұл пәнде берілген даналардан шыққан ұлы
сөздер, би-шешендердің айтқандары біздің өмірімізге бағыт - бағдар береді.
Оқушы санасы мен ... ... ... ... ... жеке
мүмкіндіктері мен сапаларын,дағдылары мен іскерліктерін, білімдерін және
оларға ... ... ... әрі оны ... үйренеді. Бұл кезеңде
бағалау тез ... ... ... мен ... Адам оның ... ... мен дағдылары бағалау
объектісіне айналады. Нәтижесінде жасөспірім бағаларындағы қателіктерді
түсіне ... Бұл ... ... және ... ... ... ... сындық деп атауға болады. Сөйтіп жасөспірім
мұғалімдердің де,құрдастарының да пенде екендіктерін олардың да ... ... ... ... соң оның ... және ... адамдармен
қарым-қатынасы салмақтанады,ашыла сөйлейді,өзін еркін ұстап, ... ... және ... жоғалтады. Өзін-өзі тәрбиелеу өз мінез
құлқына өзі баға бере алумен, оны салыстыра ... ... ... ... ... өзін ... ... талдауды
өзіндегі жағымды және жағымсызды бағалау, сонымен қатар ... ... ... ... ... психикалық құрылымға айналдыру мақсатымен
өзімен жұмыс істеуді жоспарлауды талап етеді.
Адамның барлық әрекеттері және ... ... ... айтылған
түсініктермен реттеледі. Яғни, адамның жеке басының ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес келмесе
де өзара әрекеттестікте болады. Оларды сөз біріктіреді. Сөз арқасында ... ... ... қоямыз және өзімізбен жұмыс істеу ... ... ... сөз ... ... ... пен қатынастың
оның әрекетін реттейді. Сонымен белгілі кезеңді өзін-өзі реттеуін жоғарғы
немесе еріктік түрі өзін-өзі ... ... ... өзін-өзі бақылауға жиі жүгінбейді, біріншіден, өйткені көптеген
қылықтық актілер автоматты түрде ... ... ... ... көбінесе қанағаттанбайды. Өзіндік сана қажет кезінде ғана орын
алады. Мысалы, ереже мен талапт қылықпен ... ... ... ... ... қою керек болғанда. Өзіндік сана-мәдени феномен ретінде өз
қылықтарының ... ... және ... игерген әлеуметтік
құндылықтарға жауапкершілік сезімін басынан кешіруге мүмкіндік ... ... ... алу ... ... ... яғни ... күш-жігерімен
байланысты. Өзін-өзі басқара алу өзіндік ... ... ... өзін
сыйлауы және өзін бағалауы сияқты эмоционалдық құрамдастықтарымен ... ... ... - бір ... өзін тану ... ... ... болса, екіншіден өзіне эмоционалды құндылық
жағынан ... Өзін ... - ... ... ол ... ... әр ... өзгереді. Өзін бағалау адамға тән, өзі туралы білім және дүниетаным,
тәртіптер мен құндылықтардың ұштасуымен ... ... ... ... және ... ... ... атқарады, өйткені
адамның қажеттіліктері мен талаптану ... оның ... ... ... және ... қатынастан анықталады:
Т
Ө.б. = ----------- М
мұндағы Ө. б. - өзін ... - ... ... - ... ... ... ... басқаруды іске асырудың «өзегі» бола
мотивацияның құрылымына еніп, өзін ... ... ... және ... ... болуын талқылай анықтайды.
Барлық ұғынылған қылықтық реакцияларды және ... ... және ... көрінісі, қылығын басқара алуының
жеткілікті дәрежедегі деңгейі, өзіндік сананы ... ... ... ... ... емес ... адекватты бағалауына және
өзін-өзі бағалауға зейінін бағдарлауға сәйкес келеді.
Өзін-өзі бағалау - ... ... ... өзін ... ... соңынан эмансипацияланып айналадағылардың
бағасынан қылықты ішінен басқаратын ... ... ... ... мен ... нұсқау және білім жүйесін, өмір мәні
туралы түсінікті, сенім мен идеялар жүйесін ... ... өз ... ... ... ... және мақсаттарын
белгілеуді жеңілдетеді. Яғни өмір жағдайлары және ... ... ... тәрбиелеуді шынайы мүмкіндігін және қажеттігін түсінуге әкеледі.
Сонымен тәрбиелеу мен ... ... ... ... Ал жақсы
ұйымдастырылса, әрекеттесіп бір мақсат пен талаптарға бағынып іске асады.
Өзін ... үшін ең ... ... ... ... ... бағалау қажет.
Өзіне-өзі риза болу, менмендік тұлғаны регреске жетелейді. Сонымен қатар
адам өзіне-өзі сенбеу, ... ... да ... Өз ... сенбеу адамды
өзіне-өзі риза болу сияқты регреске әкеледі.
Өзін-өзі тәрбиелеу үшін ең жағымды жағдай: адам ... ... ... ... бар ... ... ... өмірінде жетістікке жету
үшін көп нәрсені тәрбиелеу керек екенін білген абзал.
Өзін-өзі тәрбиелеуге қажеттілік, ... ... ... да ... ... ... жұмыс істеуде еріктілер мәнді жетістіктерге жетеді.
А.Г.Ковалевтың мәліметтері бойынша, 16 жас өспірімнен ... және ... ... -10 (63%) ... ... даму деңгейі бар оқушыларға
жатады және 6 (37%) еріктері әлсіз оқушылар. Бұл ... ... және ... ... ... ойластырылған жаттығуларға
байланысты. Еріксіз оқушылар өздерінің сәтсіздіктерінің себептерін өзін-өзі
тәрбиелеуден ... ... ... ... ... ... ... ерік қалыптасады.
Ерікті тәрбиелеу кезінде оның екі негізгі қызметі пайда болады:
• мақсатқа жету жолында ... және ішкі ... мен ... ... ... ... және ішкі құштарлықтан болатын әрекеттермен істерді
тежеуге қабілеттілік. Бұл екі ... ... екі ... ... табандылық және өзін ұстай білуде көрінеді
Жоғары сынып оқушыларында өзін-өзі тәрбиелеу бағдарламасы ... ... ... ... орнын белгілеуге байланысты, көлемді ... ... ... ... тәрбиелеу бағдарламасынан озық
жүреді. Өйткені бір оқушылар ақыл-ой ... алға ... ... қабілеттерінің дамуымен тағы сол сияқты. Сонымен жастық ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу тәуелсіз үрдіске айналады.
Үлкендер ... ... және ... ... ... ... ... күнде тәрбиелейді. Бұл
жерде өзін-өзі тәрбиелеу өз қылықтарын ... ... ал ... ... қайта тәрбиелеу формасында болады. Сонымен тәрбиелеу ... алғы ... және ... ... ... ... тәрбиелеу,
тәрбиелеу бағдарламасын тек күшейтпей, сонымен қатар дамытады.
Бүгінде ... ... беру ... ... кең ... ... ... және сыни тұрғыда ойлай білетін, түрлі салада қызмет
істей алатын, өз бетінше талдау ... ... ... даярлау болып
табылады.
Жалпы орта білім беру теориясына сүйене отырып, бұл ... ... ... ... ... ... қызметінің моделі
қалыптастырылады.
Сыртқы оқу-тәрбиелеу үрдісі адамға пайдалы заттарды, өнер ... ой ... ... ... ... ... тигізгенмен, бұл игіліктің
қабылдануы тұлға бойындағы еркешелікке, өзіндік танымның ... ... ... ... жетілдіру барысында үнемі тұлға
бойындағы ... ... мен ... тану, түзетет алу, ... аса ... ... ... ... еді.
Тәрбие үдерісінде тұлғаға жоғары талап қоюшылықпен бірге ... ... ... ... ... ... және ізгіліктік
көзқарас, педагог пен тәрбиеленуші тұлғаның ... ... ... ... бір ішкі ... ... алу және оның ... мен
дамуына тікелей әсер етуді біртұтас жүйе ... ... ... ... отыр ... ... М.И.Ситников, Б.М.Орлов).
Әрбір жасөспірім ақыл-есі кіргеннен кейін болашақта қандай адам болып,
нендей мамандықты игеріп, қалай өмір сүру керектігін ойлана ... ... оның өмір ... ... ... ондағы адамдардың мнез-құлқы және
күнделікті өмірде болып жатқан түрлі жағдайлар оның санасына әсер ... ... ... ... Егер де оның өмір ... ... ... өзара қарым-қатынасы оның сана-сезіміне оң әсер етсе, ол
да қайырымды, ізетті, кішіпейіл болуға ... Ал егер де ол ... ... ... ... ... ... мұның кері әсері
тиері сөзсіз. Сол себепті ... ... ... ... өмір салтын
ұстануы қажет. Әрине, салауатты өмір салты өз-өзінен пайда болмайды, ол
үшін ... ... ойы, ... ісі бір жерден шығып, бәрі бірдей ... ... ... өмір ... ... ғана ол мақсат іске аспақ.
Адам тәрбиесі ... бұл ... ... себебі әр ұрпақ ауысқан
сайын оны жаңадан тәрбиелеп отыруға тура келеді. Оның үстіне қоғам ... ... ... өзгеріп, моральдық құндылықтар өзінің уақытына
қарай әртүрлі түсінікке ұшырайды. Сол ... ... ... әдет-ғұрыпқа
тәрбиелеп, жағымсыз қылықтардан сақтандырып отыру ата-ананың, ... ... ... ... ... тұлға болып қалыптасуы үшін ол бірнеше
шарттарды ... ... ... ол ... өмір ... ... іс-әрекетіне талдау жасап, жағымды жақтарын әрі қарай дамытып,
жетілдіріп отыруы керек. Екіншіден, өзін-өзі ... ... ... ... жетудің жолдарын қарастыруы керек. Үшіншіден, адам өз ... ... одан ... ... шығару үшін өзін ... ... ... ... ... ... ... ретінде тұлғаның
өзін ұқсастыру процесінің 3 түрі ... ... ... ... өзін ... Өзін ... бір әлеуметтік топқа ендіру;
3) Нақтылы әлеуметтік топқа, ұжымға ... ... ... ... қосу. (Сурет 2)
Әрбір тұлға қоғамда белгілі бір орынды иеленеді және ... ... ол үшін ... ... оның ... мен ... яғни, белгілі
бір әлеуметтік мәртебесі болады. Әлеуметтік рөл адамның үлкен топтың өкілі
ретінде қоғамдағы орны. Жеке мәртебе индивидтің ... ... ... ... ... осы топ мүшелерінің бағалауы мен қабылдауына байланысты
болады.
Сурет 2. Тұлғаның өзін ... ... ... ... ... өзімен жұмыс істеуге қажетті ерік қалыптасады.
Ерікті тәрбиелеу ... оның екі ... ... ... болады:
• мақсатқа жету жолында сыртқы және ішкі қиыншылықтар мен
кедергілерді жеңуге ... ... ... және ішкі ... ... әрекеттермен
істерді тежеуге қабілеттілік. Бұл екі қызмет тұлғаның екі негізгі
еріктік касиеттері: табандылық және өзін ұстай білуде көрінеді.
Өзін-өзі тәрбиелеу оқытумен ... ... ... ... ... ... туралы білімдер ғана емес, адам оның даму шарттары туралы,
қалай оқу керек және өзін ... ... ... ... білімдер
қалыптасады. Тәрбиелеп отырып, оқыту үрдісінде тек білуге ... өз ... ... ... ... ... ... қалыптасады: үй тапсырмасын орындау, өз бетімен білім алу жолымен
ой өрісін кеңейту. Тәрбиелеу мен өзін-өзі тәрбиелеу күрделі ара ... Егер ... ... жаста тәрбиелеу негізгі орын алатын болса,
бастауыш мектепте тәрбиелеу мен өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... болады.
Адам өзін-өзі еркін тәрбиелеуге ерекше зейін аударады. Олар барлық
нәрсені жоғары ... ... сәл ... өз ... ... ... ... өз білімдерін байыту, өздерінің ... ... ... да тән. Олар ... ... ынтамен
қызығады, мінез-құлық мұраттарына ұмтылып, өз тұлғаларының рухани сапаларын
дамытады. Адам қоршаған ортаны таниды, сонымен бірге сол ... ... ... өзін де таниды. Қалыптасу кезеңдерін анықтап, олардағы жаңа
мүмкіндіктерді ... ... ... ... мен адамдардан өзін айырады; өз
бетімен қоршаған ортаға әсер ететін әрекеттерді қарастырады. Бастапқы кезде
өзін сырттай бағалау жүйесінің орны ... ... ... пайдаланады:
(Сурет 3)
1) құндылықтар, бағалау және өзін-өзі бағалау мөлшері (нормалары);
2) өзінің бейнесі;
3) ... ... және ... ол ... бағалаулары;
4) басқалардың бағалаулары;
5) қылықтарын басқару (түзету) жолдары;
6) үміттену және талаптану деңгейлері.
Сурет 3. Өзін сырттай бағалау жүйесінің
Өзіңді-өзің тәрбиелеуде алға ... ... ... Мақсатқа жету үшін,
әрбір оқушының белгілі бір әдіс-тәсілдері болуы керек: ( ... ... 4. ... тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері
Оқушылардың дамуы, ой өрісінің кеңеюіне және ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуі,
тәрбиелеуді тек нығайтпай ғана сонымен қатар толықтырады. ... ... ... ... интеллектуалдық және эмоциялық еріктік
қасиеттер қызмет атқарады.
Тәрбиелеу барлық оқушылар үшін ... ... ... ... әр ... ... жеке қажеттіліктерін талаптарын,
кабілеттерін ескермейді. Сондықтан жас өспірім бұл ... ... жеке ... ... ... ... есті кісі ... келсе, күніне бір мәрте, болмаса
жұмасында бір, ең ... ... бір ... ... өткізгенің жайында
өзіңнен-өзің есеп ал», - дейді. Абай өзіңді-өзің ... ... ... ... ... ... ... алға қарай нәтижелі іс-әрекет
жасау үшін ... ... ... отыр ... ... айтады.
Қорыта келгенде тәрбиелеу жұмысының әр қадамы тіке немесе жанама түрде,
оқушыда өзін-өзі тәрбиелеу қажеттіліктерінің жандануына бағытталуы қажет.
3. Педагог-психологтың ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеуіне ықпал ету қызметінің моделі
Педагогикалық-психологиялық ғылымдарда ... ... ... ... ... баға ... ... бұйыру,
өзін-өзі құптау, өзін-өзі түзету әдістері жатады.
Өзін-өзі тәрбиелеу өзін-өзі бағалаудан басталады. Өзін-өзі бағалаудың
негізін жеке адамның өзі ... ... ... ... ... ... құрайды. Өзін-өзі бағалау адамның өзін ... ... ... ... және ... салыстыру табиғи
түрде жүргізіледі де өте қызықты ... ... ... ... ... ... ... бала өзін басқа балалармен салыстырып,
зерттеп, мынандай сұрақтарға: «-Неге мен осындаймын?», «Басқалар мені қалай
қабылдайды?», ... мен ... ... жете ... ... ... ... барлық мүмкіндіктерін көрсетуге тырысады.
Өзін-өзі нақты ... ... ... мақсаттарын дұрыс құрастыруға
мүмкіндік береді. ... және жаңа ... ... ... қоршаған адамдардың пікірлеріне байланысты өзгеріп отыратын
бейімделгіш өзін-өзі бағалау түрі ... ... мен ... ... етуі үшін
ең қолайлы бағалау болып саналады.
Өзіне-өзі бұйыру дегеніміз ... ... ... қысқа, үздік-үздік
үкімі. Өзіне-өзі бұйыру адам өзін нақты бір іс-әрекет жасау ... ... ... ... бір ... орындалуын талап ету
қажеттілігі адамның өз кемшіліктерін анық ... ... ... ... істі ... күші ... тұрған кезде қолданылады. Өзіне-өзі
бұйыру еріктік процесімен тығыз байланысты. Өзіне-өзі бұйыруда жаттығу үшін
адам өзіне дауыстап бұйырық ... оны ... ... орындап отыруы
қажет. Өз бұйырығын екі апта аралығында орындап жүрген адамда өз бұйырығын
автоматты ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі құптаудың маңызы зор. Әр адамның
есінде өздерінің ... ... ... ... ... ... қалады.
Оқушының жетістіктері оған рухани, интеллектуалдық, күш-жігерлік қорларының
ішкі мүмкіншіліктерін байқатып, өмірдің жаңа белестерін жеңе ... ... ...... өз ... психикалық процесстер
мен көңіл-күйлерін түсінуі, бағалауы және ... Бұл ... ... ... қарым-қатынаста болу іскерліктерін, басқа
адамдардың ... ... ... ... ... Аталған тәсіл көмегімен оқушы шиеленіс жағдайларды реттеп,
ұстамдылыққа, күрделі жағдайларда байсалдылық, сабырлық сақтауға ... ... ... өз мінез-құлқын, кемшіліктерін, қателіктерін
және басқа адамдарға деген қарым-қатынасын өзгертуге мүмкіндік береді. Өзін-
өзі түзету ... ... сын ... ... байланысты болады.
Сухомлинский: «Өзіңді-өзің бағындыруға, өзіңе-өзің ... ... ... ... ... ... қажетті істі атқаруға өзіңді
көндіре біл. Тиістіні тындыру – ерік, қайраттың бірінші қайнар ... ... ... ...... жеке басын жетілдіре түсу жолындағы
әрекеті. Өзін-өзі тәрбиелеудің бағыт-бағдары адамның өмірлік мұратына, яғни
оның ... ... ... ... Бұл ... ... ... Адамның өзiн-өзi тану теориясының негiзiн салушы К.Маслоудың
анықтамасы бойынша, «өзiн-өзi танып ...... ... ... ... мен шығармашылық қабiлеттерiн толық ашуға және дамытуға
үздiксiз ұмтылысы». Адам баласы өзін жақсы ... ... ... көре ... Бұл - ... ... маңызды элементі. Өзін-өзі
қастерлей білу – адамның жеке ... ... ... үшін аса ... ... тәрбиелеу – дамуды қамтамасыз ететін ішкі рухани факторлар
арқылы ұрпақтың ... ... ... ... ... ... ғана ... асады. Бұл екеуін бір үрдістің екі жағы деп қарау
керек. Өзін-өзі тәрбиелеуді жүзеге асыра отырып, адм ... ... ... тәрбиелеу бағдарламасын ... ... ... жиі-жиі көмек көрсетуге тура келеді. Олар ... ... мен ... талдау жасауға қиналады. Осыған
байланысты педагог-психолог оқушыларға өзін өзі тәрбиелеудің маңыздылығын
түсіндіретін ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуін басшылыққа алу арқылы қажеттіліктерді
іске асыру үшін күнделікті өмірдде адамды құрметтеу, оны ... ... ... ... ... ... ... ғана зор қанағаттану сезіміне
бөленуге болады. Адамдармен адамгершілік тұрғысында қарым-қатынас ... ... ету ... ... ... жетілдіреді.
Өзін-өзі тәрбиелеу жұмысын дамыту үшін, әр адам өзінің түрлі қасиеттері
мен қылықтарын талдай ... ... мен ұжым ... ... ... ... сын ... қарай алатындай қабілетке ие болуы тиіс. 
Әлеуметтік тұрғыдан кәмелетке келген адам өз ... ... ... ... ... ... мұндағы барлық
жауапкершілікті мұғалім мен ата-анаға үйіп-төгіп, өзін судан таза етіп
көрсетуге ... жоқ. әр адам жан ... даму ... ... өзі ... өтіп, өзін-өзі тәрбиелеуі тиіс. Кім өзі жақын
адамдарына бақыт әкелгісі келсе, жақын дос, ... басы ... ... ... оқуда, еңбекте табысқа жеткісі келсе, ... ... ... ... ... сол адам өз ... ... тәрбиелеу жолында еңбегін сарп
еткені жөн.
Өзін-өзі тәрбиелеу – ... жеке ... ... түсу ... ... ... тәрбиелеудің бағыт-бағдары адамның өмірлік мұратына, яғни
оның өзі кім болғысы, қандай болғысы келетініне тәуелді. Өзін-өзі тәрбиелеу
мәселесі, ... ... жас ... шақта ерекше маңызды. Бұл жаста жеке
адамның қалыптасуының ең маңызды сәттерінің бірі және өзін-өзі тәрбиелеудің
алғы ... - ... ... ... және ... ... ... – бұл адамның қоғам мүшесі екендігін, сондай-ақ өзінің жеке
сапаларын, ... ... өзін ... ... ... ... ... қылығын, сезімі мен ойын сезіне алуы. 
Өзін-өзі тәрбиелеу тұлғаның өздігінен дамуын мәдениеттендіру мен
әлеуметтендіруді ... ... ... ... мен өзін-өзі
тәрбиеледуің мақсаты – тәрбиелік ақиқатты ... ... ... жалпы
адамзаттық құндылық болмыспен тұтастыра қарастыру. Бұл мынадай жағдайлармен
сипатталады:
... ... ... ... ... логикалық жүйесін
анықтап, тәжірибеге енгізу;
• Қоғам мен өзін-өзі тәрбиелеу арасындағы үйлесімділікті ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі тәрбиелеудегі негізгі анықтамаларды биологиялық,
әлеуметтанулық, діни, психологиялық жағдайлармен ... ... ... ... педагогикалық
тағылымдар мен адамгершілік құндылықтарды ... ... ... іздеу;
• Педагогика ғылымының болашағын дамыту үшін жаңа ... ... ... ... пайдалану.
Демократиялық жаңарудың ерекше жағдайында ... ... ... алуы ... ... ... ... Білім беру мәселесінің мақсаты оқытуда тұлғаны тәрбиелеуге қарай
бағдарлау;
• Тұлғаның жан-жақты дамуына толығымен жағдай жасау;
• Оқушылардың құныдылғына көңіл бөлу;
... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан белсенділік көрсетуіне жағдай жасау.
Өзін-өзі реттеп басқарудың екі ... ... ... ... ... Тактикалық нақты қылық актісі үрдісінде өзін басқару айқын уақыт
аралығымен шектеледі;
2.Стратегиялық - мұны өзін ұйымдастыру ... деп ... ... ... ... созылған үрдіс, түлғалық өзгеруін ... ... ... ... ... ... ... 5)
Мұндай үрдістер өмірлік мотивтерін бір-біріне бағындыруды ... ... ... ... және әлеуметтік мотивтер мен
рухтық мотивтер арасындағы келіспеушіліктерді шешуге жәрдемдеседі.
Өзіндік сананың әлеуметтік-реттеушілік функциясы ретінде:
• өзінің ... ... ... ... ... ... өз ... ұғынуды,
• өзінің психикалық қасиеттері мен сапаларын ұғынуды,
• өзін-өзі әлеуметтік-адамгершілік бағалаулардың ... бір ... 5. ... ... басқарудың үрдістері
Өзін-өзі тану мен өзін-өзі дамыту өз уақытында қолдау көрсете ... ... ... ... ... ... ... өзге адамдардың
тәжірибесіне сүйенуге үйрететін оқытушылардың тактикалық сүйемелдеуін қажет
етеді.
Өзін-өзі тану дегеніміз не?
Өзін-өзі тану - бұл өзге ... ... ... жеке ... ... ерекшеліктерін, жалпы өзін-өзі тану
процесі.
Өзін-өзі танудың көптеген негізгі маңызды жақтары психологияда ашылады:
- ... тану – жеке ... ... денсаулығы мен психикалық
хал жағдайын тануы;
- өзін-өзі тану - ішкі үндестік пен психологиялық ... ... ... тану – жеке ... ... ... ... негізгі жолы.
Өзін-өзі тану мәселелерінде негізінен гуманистік психологияға ерекше
мән беріледі. Мұнда өзін-өзі тану жеке ... ... ... ... ... ретінде қаралады, яғни, өзі кім болғысы келсе, ... ... ... ... ... ... ... болуы емес (К. Роджерс).
Адамның жеке бағыт-бағдары, арманы, құмарлығы, әртүрлі мұраттарға жету
жолындағы әрекеті - оның ... ... тән ... адам психикасындағы қатынастардың сыры адам мінезіндегі мақсатты
ниет-тілектерді жете түсініп, қажеттіліктерге қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... ... өзімен-өзі болуға тәуекелге барады және басқадан
артық немесе кем көрінуге тырыспайды. «Өзін-өзі тану» - ол ... ... ... ғана емес, сонымен бірге жеке тұлға ретінде ... ... ... ... ... өзін-өзі меңгеру әдебі.
Өзін-өзі тану - бұл өз бойындағы қасиеттерді көре білу, оны жан-жақты
анализ жасап қабылдау және ... ... ... ... ... ... - бұл өзіндік сананың ... мен жеке ... ... «Меннің» қалыптасуы.
Өзіндік сананың қалыптасуы бірнеше бағытта өтеді:
Өзінің ішкі жан-дүниесінің ашылуы - жасөспірім өзінің ... ... ... деп ... ... «Мені» деп қабылдай бастайды,
басқаларға ұқсамайтын жеке ерекшеліктері, кей ... ... ... ... ... ... ... оралмайтынын, өзінің өмір сүруінің соңы болатынын
түсіну пайда болады. Өлімнен қашып құлылмайтынын түсіну – ... ... өз ... өзінің болашағы, мақсаттары туралы терең
ойлануға итермелейді. Барлығы мүмкін ... ... және ... қол ... ... жайлап азды-көпті шындыққа жақын жоспарлар
шыға бастайды. ... ... ... ... ... ... бейне,
өмір сүру стилі, мамандық таңдау және өмірден өз ... таба ... ... өзі ... ... жоспары қамтиды. Өзінің ... ... ... жоспарын саналы түрде түсіну - өзіндік сананың ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, адамның
денесінің, сыртқы келбеті, өз тартымдылығы бағаланады, содан соң моральды-
психологиялық, интеллектуальды, ... ... ... ... ... бақылау, өзі туралы басқа адамдардың ойы, ... мен өз ... ... ... ала ... және ... нәтижесінің негізінде адамда өзін-өзі сыйлау, өзіне ... ... ... ... дәл осы ... ... ... жасалады. «Өзін-
өзі тану» бағдарламасын дер кезінде ендіру мен қажеттілігі өмір ... отыр және де ... да ... дейін жеткізіледі деген сенімділік
пайда болады.
«Мен кіммін? Мен қандаймын? Мен неге талпынамын?» деген ... қоя ... ... өзі ... бере отырып оқушы:
1) өзіндік сана - өзі ... ... ... ... эмоциональды
қатынас, өзінің сыртқы келбетін, ақыл-ой, моральдық, ... ... ... мен ... білу ... ... тәрбиелеу
өзіндік өсуге мүмкіндік туады деген пікір қалыптастырады.
2) өзінің жекелік қасиеттерін және ерекшеліктерін өзі бекітеді, өмірдің
мәні туралы - ... ... ... және т.б. ... өзіндік теориясын
құрады және жалпы қоршаған орта туралы критикалық талқылаулар жасап ... ... ... ... ... ... ... тәуекелге барады және басқадан
артық немесе кем ... ... ... ... - ол ... ... емес, сонымен қатар жеке ... ... ... ... ... ... өзін-өзі меңгеру әдебі.
II ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУ ҮДЕРІСІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуіне педагог-психолог жұмысының ... ... мен озық ... ... мен ... ... - ... жұмыс істеуді бастаған оқушымен жұмыс
атқарудағы күрделі ... осы ... ... ... көмек күту мәселесі
пайда болады. Оқушы өзімен жұмыс атқаруда өзін ... ... ... ... бағыттылыққа, ұйымдастырушылыққа тәуелді. Мұнда
тәуелділік екі жақты. Тәрбиелеу өзін-өзі тәрбиелеу үшін қажетті ... ал ... ... өз ... ... жетістікке
әкеледі. Сондықтан бұл құбылыстар әрекеттесіп бір ... ... ... ... ... тәрбиелеу үрдісін ұйымдастырып басқаратын педагог
тәрбиеші белгілі нәтиже алады. Бұл жағдайда педагог ... өз ... ... байланысты белгілі мақсат қоя отырып, дамудың жалпы
мақсатымен жұмыстардың жеке және жас ... ... ... ... міндеттерді ұсынуы қажет.
Көптеген психологиялық-педагогикалық зерттеулердің ... ... ... ...... өзін-өзі
басқару мүмкіндіктері мен құралдары терең қолданылса, соншалықты өзін-өзі
тәрбиелеу ... ... ... Осы ... ... ... ... алады - оқу үдерісіндегі педагог-психологтың ... ... өту ... Яғни оның ... тұлға қарқынды ... ... Осы ... іске ... ережелері:
1. Оқушылардың сырттың көмегінсіз орындай алатын іс-әрекеттерінің
бәрін, өз бетінше орындаулары ... ... ... басқару жүйесінде жанама
және өрбітуші құралдары жетекші орында болуы тиіс, яғни ... ... ... ... ... ... және
шығармашылығын тежейді.
3. Оқушылармен қарым-катынас стилі ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге талаптандыру ... ... ... ... ... ... кезде ғана мүмкін болады. Сондықтан педагог және тәрбиеші оқушыны
жүйелі түрде зерттеп ... ... ... ... ... ... қажет. Мұндай әрекет олардың мүмкіндіктерін нақты білуге, әсер
етудің бағыттылығын анықтауға және керек ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты тәрбиелеу мен дамытуға
ықпал етеді. Мысалы:оқушы дамуы мен қалыптасуына байланысты өзінің ... ... ... ... мен іс-әрекетіндегі сәтсіздіктеріне сын
көзбен қарап,оларды ... ... ... ... Тұлғаның
сапалық қасиеттерінің қалыптасуының шын деңгейін есепке алмай жалпылама
жүргізілген тәрбие ... ... ... ... ... ... толтырады.
Өзін-өзі тәрбиелеу сипаты және пайда ... тек әр ... ... ғана емес ... ... ... да ... болмайды, ол
окушының тек қазірп уақыттағы өмір жағдайларына, оның іс-әрекетіне ғана
тәуелді болмай, оның ... жеке ... даму ... де ... ... ... ... қажет.
Жеткіншектер, жоғарғы сынып оқушыларына қарағанда өзін-өзі ... ... ... үзеді, сондықтан үнемі айналасындағылардан
қолдауды қажет ... ... ... ... және ... тез ... ... және оның сұраныстарымен,
талаптарымен санаспаған, оның ... ... ... ... ... ... педагогтың жеткіншек және жоғары сынып оқушысына
қатынасы - тұлғаға мүмкіндігінше ... сый ... ... ... ... қою ... ... беруі қажет.
Өзін-өзі тәрбиелеуді ұйымдастыру және басқару кезінде ... ... жеке ... және ... ... ... әр ... алдында тұрған мәселелерді зерттеп
және әдептілік сақтап оған өзін-өзі тәрбиелеудің дұрыс ... ... ... ... ... істеуге болатын негізгі элемент педагог
жағынан оқушының ... және оқу ... ... ... табылады.
Сондықтан жағымсыз баға, жағымды баға оқушының жұмысын ... ... әр ... ... жаңа ... ... ... беруге бағытталады.
Өзін-өзі тәрбиелеудің негізі - тәрбиелеу болып табылады. Кең мағынадағы
тәрбиелеу сөзіне оқытуда кіреді, тұлғаның ... ... ... ... бірге В.И.Селивановтың айтуынша, өзін-өзі тәрбиелеуге
дұрыс ... ... ... тіке ... ... табылады.
Жанұяда және мектепте жүретін тәрбиелеу ... ... ... және ... адамдармен қатынасын реттейтін моральдық ... ... ... ... ... негізінде, адамның
коғамдағы қылығының өнегелік идеясы қалыптасады. Идеяның бар болуы, ... ... ... байқауға және өзін-өзі тәрбиелеудің жоспарын
белгілеуге мүмкіндік береді.
Тәрбиелеу, жеке ... ... ... ... ... Яғни: өнегелік психологиялық, танымдық және ... Өзін ... үшін ... өмірлік позицияға жауап беретін
өмір жоспарының болуы; сыртқы талаптарды және өзінің мүмкіншіліктерін ... ... жете білу және өзін ... ... дейінгі жастағы балада тәрбиелеу ықпалымен не жақсы, не ... ... ... нені ... ... ... ... Бұл
түсініктер баланың қылықтарын реттейді.
Мектептегі оқыту мен тәрбиелеу, нұсқау және білім ... өмір ... ... ... мен идеялар жүйесін қалыптастырады. Оқуға өз өмірін
жоспарлауын, өзін-өзі ... ... және ... ... Яғни өмір ... және ... тұлғаны өзін-
өзі тәрбиелеуді шынайы мүмкіндігін және қажеттігін түсінуге ... ... мен ... тәрбиелеу қатар жүреді. Ал жақсы
ұйымдастырылса, әрекеттесіп бір ... пен ... ... іске ... ... үшін ең алдымен өзіңді танып, бәрін сынап бағалау қажет.
Өзіне-өзі риза болу, менмендік тұлғаны регреске жетелейді. ... ... ... ... наразы болуы да жағымсыз. Өз күшіне сенбеу адамды
өзіне-өзі риза болу ... ... ... тәрбиелеу үшін ең жағымды жағдай: адам өз-өзіне, ... ... ... бар екенін біліп, өзінің өмірінде жетістікке жету
үшін көп нәрсені тәрбиелеу керек екенін білген абзал.
Өзін-өзі ... ... ... ... ... да ... Бірақ, өзімен жұмыс істеуде еріктілер мәнді жетістіктерге жетеді.
А.Г.Ковалевтың мәліметтері бойынша, 16 жас өспірімнен толық және ... ... 10 (63%) ... ... даму ... бар ... және 6 (37%) ... әлсіз оқушылар. Бұл жетістіктер үлкендер
көмегімен және басшылығымен орындалған, ... ... ... ... ... өздерінің сәтсіздіктерінің себептерін өзін-өзі
тәрбиелеуден көреді.
Тәрбиелеу мен өзін-өзі тәрбиелеудің көп факторларының арасында ең
негізгі бір ... ... ... ... ... ... және ... негізінде баланың туылған кезінен мектепке барғанша отбасы жетекші
тәрбиелік күш болып табылады деуге болады.
Қиын оқушы ... ... ... ... және ... бір
-біріне деген қатыгез отбасылар ... өмір ... Бұл ... зиян ... ... ... өз қиыншылықтары мен артықшылықтары бар.
Артықшылықтары, ол ата-анасы баласын өнегелік-еріктік, эмоционалдық ... ... және ... ... болу ... жақсы
біледі. Сондай-ақ бала мектепке қарағанда өз ата-анасы алдында өзін ... ... және ... ... ... байқап жүрген жағдайда қалыптасып
келе жаткан тұлғаның ... ... ... ... ... келетін болсақ, ол бір жағынан ... ашық ... ... ... ... көп ... педагогикалық, психологиялық білімдердің және
шеберліктердің жетіспеушілігіне байланысты.
Көбінесе ата-аналар балаларды өз ... ... ... ... ... дұрыс тәрбиелеудің орнына ісіне, көңіліне қарап
еркелетумен шектеледі немесе өте ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі өзіне сенбеушілер және өзін кемсітіп
сезінуіне алып келеді. Өз қасиеттерін ... ... ... ... ... бетімен кетеді. Сондықтан отбасында баланы тәрбиелеуді ... ... ... олардың өнегелік бейнесі, бір-біріне және
балалардың ... ... ... ... және ... ... прииципінің
іске асу ережелері төмендегідей:
- мотивациялық, интеллектуалдық, ұйымдастырушылық, ... т.б. ... ... ... ... зерттеу үрдісінде
кешенді, жүйелі және тұтастық қатынастарды іске асыру қажет;
- оқушылардың дамуындағы даралық ерекшеліктеріи, сопымен ... ... және ... құрамдастықтарының дамуыпың біркелкі болмауын
анықтап, оны әрі қарай дамыту үшін зерттеу қажет.
Жеткіншектік ... ... ... және ... ... байқалады. Өзін-өзі тәрбиелеуге көптеген ... мен ... ... ... ... ... мүшесі болу жатады. Мұндай
талап-тілектерді іске асыруға тек оқушының тілегі аз, Өзін ... ... ... қолдап, тәрбиелеу тәсілдерін талдап,
оларды іске асыруға өз үлестерін қосу ... ... ... даму ... ... дер ... зерттеп тұру қажеттігі күннен-күнге үлкен
маңызға ие болуда. Бұл қажеттік тұлғаның ... ... ... ... ондағы жүріп жатқан өзгерістердің ... ... ... білу ... ... К.Д. Ушинский: «Егер педагогика
адамды барша тараптан тәрбиелегісі келсе, онда ол сол адамды ең ... ... ... ... - деп өз ... ... ... оқу ... ... баса ... ... сөзі: диа - ашық, айқын және ... - ... ... ... ... процесс жөніндегі ақпараттарды күні ілгері алудың
жалпы тәсілі. Педагогикалық даму саласындағы диагностиканың ... ... күні ... ... ... ... жолымен
тәрбие процесіндегі қандай да өзгерістердің белгілері мен ... ... ... ол тәрбиені болашақта дұрыс жолға келтірудің жоспарына
негіз береді. Дұрыс орындалмаған ... ... ... зая ... ... мақсатқа жетудің кедергісін азайтпақ түгіл, оны ... ... да, даму ... диагностикалау жоғары мамандық пен
жауапкершілікті талап ететін өте маңызды практикалық ... және ... ... ... ... ... тәрбиелеу үрдісі нәтижелі әрі жемісті болады.
Өзін-өзі тәрбиелеу технологиясының негізгі мақсаты баланың өзін-өзі
тәрбиелеуге ... ... ... ... үйрету, өз-өзіне сенімін
қалыптастыру, қолдау, белсендіру.
Бұл мақсатты мынадай ... ... ... ... ...... ең қажетті үрдіске
тұрақты мотивациясын қалыптастыру
жалпыбілімдік, іскерлік, дағдыларын
қалыптастыру
шығармашылық қабілетін дамыту
креативті ойлауын дамытуды
қалыптастыру
стандартқа сай білім деңгейін
қалыптастыру
Психикалық даму ... ... ... және ... ... және ... ... қалыптастыру
өзін-өзі жетілдірудің
доминанттылығынқалыптастыру
Әлеуметтену саласында
өзінің жеке басына жоғары
адамгершілік қатынасын
және әлемге деген қатынасын
қалыптастыру
баланың әлеуметтік автономдылығына
дайындау, өзіндік дербес
сапасын ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеуге көшу
оқу-тәрбие үдерісінде өзінің жеке
көзқарасын қалыптастыру
адамегршілік, еріктік, эстетикалық
қасиеттерін қалыптастыру
өз-өзіне сенімін тәрбиелеу
өзін-өзі тәрбиелеу мен іскерлігін
қалыптастыру
баланық өзін-өзі жетілдіретін
қажеттіліктерін оятатын
тәрбиелік орта ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуіне бағытталған
педагог-психолог маманының психологиялық-педагогикалық қызметінің негізгі 5
бағытын көрсетуге ... ... ... ... ... ... дамуындағы
ықтимал болатын кемшіліктерін алдын-алу болса, педагог-психолог бұл ... ... ... ... ... отырып жеке жұмыс
жүргізуді талап ететін оқушылармен қарым-қатынаста болады.
2. Психодиагностика, мақсаты: тұлғаның ... және ... ... мен ... ... ... ... зерттеу.
3. Психокоррекция бағытының мақсаты: Оқушының психикалық және тұлғалық
дамуындағы ауытқуларды ... ... оқу ... мен ... ... әңгіме- кеңес жүргізу.
4. Психологиялық кеңес беру (консультация) мақсаты: оқушыларға
педагогикалық процестегі ... ... ... көмек беру.
5. Психологиялық ағарту және білім мақсаты: психологиялық мәдениетті
көтеру және қалыптастыру, педагогикалық ... ... ... ... сақтау.
Жас өспірімдік шақтағы бала өз бетінше ұмтылуын байқатады, ол ... ... ... ... өз ... ... өзі ... иесі, тәрбиенің субъектісі болуға ұмтылады. Егер тәрбиешілер осыны
ескере алмай, оның ... ... ... ... ... ... Қыздар мен боз балалар өзін-өзі тәрбиелеуге саналы
түрде ұмтылады. Тәртібі мен ... ... ... ... ... ... адамгершілік мұраттары қалыптасқан болады.
Дүниетанымның қалыптасуы, өз абыройын және кемшіліктерін ... ... ... мазмұнды, жан-жақты, шындыққа жуық құруға мүмкіндік
береді. Жастар өз еркін тәрбиелеуге ... ... ... өзінің
өзбетіндігін табиғи ұмтылысы ықпал етеді.Қыздар мен бозбалалар білім ... ... ... ... ... деп ... алып ... барлық
нәрсені жоғары сезіммен қабылдап ,сәл нәрсені өз дербестігіне ... ... ... оқушыларына өз білімдерін байыту,өздерінің ақыл-ой
қабілеттерін дамыту ұмтылысы да ... мен боз ... ... ... ... ... ... рухани сапаларын дамытады.
Оқушылардың өздерін-өздері тәрбиелеуін ұйымдастыру мақсатында мұғалім ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылуын жандандыру;өзіне-өзі ықпал
ету құралдарын ... ... ... ... ... ... ... отыру.
2.2 Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуіне педагог-психологтың тәжірибелік-
педагогикалық жұмыс барысының тиімділігін тексеру
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылуын қалыптастыру үшін оларды
адамдар өміріндегі ... ... ... ... ... өз ... рөлі жөнінде хабардар етіп отыру қажет.
Оқушылар әсіресе жасөспірімдер өзін-өзі тәрбиелеу тәжірибесі ,өз тұлғасында
сапалық қасиеттерді қалыптастыру жолдары мен ... ... ... ... ... ... өмірдің күрделі міндеттерін
іскерлікпен, мақсатты, сырттан басқарусыз, дұрыс шеу білігіне ие болады, өз
бетімен ... ... ... ғана ... болатынын ұғынады.
Өзін-өзі тәрбиелеудің тұлғаға бағытталған ережелері болу керек. Әрине,
өзін-өзі тәрбиелеудің өзіндік ережелерінің болуы тұлғаның рухани жан
дүниесінің деңгейі мен анықталады. ... ... ... өз ... ... өзі ... мәжбүр етеді. Бұған мұғалімнің
итермелейтін аға ұрпақтың өнегелі өмірі, ... ... ... ... ... орынды немесе орынсыз сапалары мен кемшіліктерін
түсінуге көмектесу,міндетті түрде, яғни ... кім ... өзі ... ... ... ... мұғалімнің оқушының жүріс-тұрыс тәртібі мен мінез-құлық
қылықтарына баға беруі,оны басқалармен салыстыруға әсер етеді (Кесте2). 
|Субъективті-объек|Жетекші мақсат-міндеттер |Үдерісті басқарудағы жетекші|
|тивті қаты-настар| ... ... ... | | ... | | |
| ... ... |Тәрбиелеу |Өзін-өзі |
| | ... | ... ... ... |Ақыл-ойды |Ақыл-ойын |Педагогикалық|Өзін басқару ... ... |өзі ... |әдіс-тері: |
|тәрбиелейді) ... ... ... ... қою; ... ... |өнегелілікке|әдістері; |1) мақсат қою|2) жоспар ... ... ... | |3) ... ... ... ... жоспарлау |ұйым-дастыру |
|өзін тәрбиелейді)|әдістер |және енбекке|3) ... |
| ... ... ... ... ... ... |4)қолдау |5) ... ... ... ... ... | |
|әдістері (ұжым ... ... ... | ... ... ... ... |6) | ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... ұжым ... ... |денесін өзі |7) түзету | ... ... ... ... | | ... ... |әдістері; | | |
| | ... | | ... ... ... ... | | |
| | ... | | ... ... | ... | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... және | | | | ... (жазалау)| | | | |
| | | | | |
| | | | | ... 2. ... және ... ... ... ... қатынас
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуіне, жоғарыда атап ... ... пәні ... септігін тигізеді. Жоғары сынып оқушылары бұл пәнді
көбінесе ойындар мен тренингтер ... ... ... ... ... ұстанымдрын, өмірдег өз орындарын анықтайды, болашаққа үлкен мақсат
қойып, соған жету ... ... ... ... ... және тәрбиелейді.
Тренинг сабақтарын жүргізгенде ескеріп отыратын бірнеше ережелер мен
принциптер болады. Солардың арасынан негізгі принциптерді бөліп ... ... әсер ... ... яғни ... тұлға
аралық теңдік, қатысушылардың өзара силасуы мен ... ... ... ... ... кері ... принципі, яғни қатысушының өзі туралы
информацияны барлық іс-әрекетінің ... ... ... ... ұдайы алып отыруы. Кері байланыс арқылы адам келесі
қадамдарына ... ... ... қарым-қатынас тәсілін жаңаға
ауыстыруға, оның ... ... ... байқауға мүмкіндік алады.
3. Өзін-өзі диагностикалау принципі, қатысушылардың өзін-өзі ... жеке ... ... ... ... алуға көмектеседі.
Тренинг мазмұнында адамға ... өз ... ... ... жаттығулар қарастырылады.
4. Интеллектілі және эмоциялы сфералар гармонизациясы принципі, ... ... ... ... қатысушылар болған жағдайда ол шынайы
өтеді. Бұл ашықтыққа бағыттап, топ мүшелерін ... ... ... ... ... оңтайландыру принципі, жүргізушіден ... ... ... мен ... топтың белгілі бір психологиялық ... ... ... ... ... оптимизациялау
мақсатында болып жатқан іске белсенді түрде араласуын көздеу.
6. Барлық тренингке, жеке ... мен ... өз ... ... ... ... қатысушының жұмыс барысындағы өзгеруінетабиғи
түрде ішкі қызығушылығы ... ... ... ... ... ... егер тренингтік топ жабық болып
тұрақты құрам болып, жаңа ... ... ... онда ... ... ... әсер ... ерекше процестер пайда болады, тренингтік
топ ... ... ... ... ... қалыптасу принципі туралы сұрақтар
аса маңызды болып табылады. Жұмысқа қатысу үшін ең қолайлы жас 16 мен ... деп ... Оның ... ... ... да ... ... бұл үшін жүргізуші тренингтен кейінгі психологиялық көмек пен жүріс-
тұрысына коррекция жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қызметінде жұмыс істеп
жүрген педагог ... ... ие. ... ... ... рет
айналысушыға кішкентай топпен (10-12 адам) жұмыс істеген қолайлы.
8. Ену принципі, сабақ ұзақтығы жұмыс басында айқындалуы керек. ... ... ... түрде негізделген қорытындыға дәйек береді: өте
ауқымдыэффектіге ірі ... ... ... істегенде ғана қол жеткізуге
болады, 3-4 ... ... ... ... ұзақ ... бойына. Бұл қатысушыларды
«елітуге», олардың ұзақ ... ... ... ... ... көп ... кететіндігімен байланысты. Қосарланған сабақты аптасына
кем дегенде бір рет өткізген жөн.
9. Бөлектену принципі, бұл жағдайда ... ... ... ешкім
естіп қоймауы шарт.
10. Еркін кеңістік принципі, бөлмеде қатысушылардың ... ... ... 3-4 және 7-8 адамнан микротоптарға ... ... ... ... ... өзін-өзі тану, түсіну, тұлғалық даму тәсілдерін таба ... ... ... ... ... ету, ... ... ойлаудың дәлдігі мен жылдамдығын жаттықтыру;
• қиялды, шығармашылық қабілетті дамыту;
• өзінің және өзгенің ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың түрлі әдіс-
тәсілдерін меңгеру;
• өзі ... өз ... мен ... ... ... ... ... сезім мен эмоцияны реттеу.
Ұсынылып отырған жаттығуларда ... ... ... ... ... эмоциясы мен ... ... ... ... ... ... ... басқаларадың
көзімен қарағанда мен қандаймын, қандай болғым келетінін анықтауға болады.
Сонымен бірге өзімен және адамдармен өз ... ... құру ... ... әлеммен қалай өзара әрекет жасайтынын үйренеді және өзіне
деген сенімділік, рефлексия дағдысы және ... ... ... ... ... барысында адам дәл сол мезетте не сезеді немесе не
ойлайды соны айту керек.
Адам ... ... ... ... ... ... ... емес.
Жаттығулар адамның тұлға ретінде дамуына жәңе өмірде өз әлеуетін ... ... ... ... тұлғалық өсуіне ықпал етеді. Әрбір
адамның өзін-өзі тануына, ойдағыдай әлеуметтік бейімделулеріне көмектеседі
және ... жеке ... ... ... ... ... Өзін-өзі дамыту мен ... ... ... ... ... жаттығулардың көмегімен тұлғаның өзін-өзі түсінуі мен өзін
зерттеуі және өзі туралы білімін кеңейту.
І тренинг
Тақырыбы: «Өзі»
Мақсаты: Өзін-өзі тану, ... ... өзін ... және ... ... таба ... Бұл жаттығу адамға өзі үшін ең маңызды ... өзін ... оған ... ... беруге, өзінің махаббатын сезінуге
көмектеседі.
Жаттығудың барысы: Қатысушылар шеңбер бойымен отырады, ... бір ... пен ... ... ... «Қазір сіздер өздеріңізге хат жазасыздар. Сіз бұл ... ... ... ... ... не ... Хатқа жауап береді.
Сондықтан қазір ... ... ... ... 10 минут
уақыттарыңыз бар. Өздеріңіз ... ... ... ... ... Хат жазу оңай тиді ме? Әлде ... жазу оңай болды ма? Жазу
кезінде не туралы ойладыңыз? Өзіңізді қалай сезінудесіз?
IІ тренинг
Тақырыбы: «Өзін-өзі бағалау медитациясы».
Мақсаты: ... ... өзі ... ойын ... ... ... ... оқиды. Өзінің жоғары бағалануына
өзін сендіру үшін, қатысушылар ақырын ... ... ... ол мен. ... әлемде дәл мен секілді ешкім жоқ... Маған бір
нәрсесімен ... бар, ... дәл мен ... ешкім жоқ. Маған тиістінің
бәрі менде бар: ... ... оған ... оның ... ... ойым ... қоса алғандағы менің санам; барлық бейнелерді көре алатын менің
көздерім; қандай болмасын, менің сезімдерім - ... ... ... ... ... ... ... сөздерді - әдепті, мейірімді
немесе дөрекі, дұрыс немесе дұрыс емес сөздерді айта алатын менің ... ... ... ... ... ... басқа адамдарға немесе өзіме
деген қатынасым, яғни менің ... ... ... ... ... менің
арманым, менің барлық үмітім мен менің қорқыныштарым ... ... ... ... мен жетістіктерім, менің барлық ... ... ... тиісті. Осының бәрі маған тән, себебі мен оны ... ... Бұл ... сүю мен ... қызығуға негіз болуға жеткілікті.
Әрине, мені таң қалдыратын, менде бір ... бар. Мен ... ... бас ... ... өте қажет дегендерді сақтай аламын және менің
өзім де жаңа бірдеңелерді аша аламын.
Мен көре, ести, ойлай, сезе, сөйлей және әрекер ете ... яғни ... сүру үшін бәрі де бар. ... ... ... ... менде бәрі
бар. Мен өз әрекеттеріме ... ... ... мен ... ... ... ұнады ма? Нені көз алдыңызға елестеттіңіз? Не туралы
ойладыңыз? Қандай әсер ... ... не ... ... ... ... ... Өзін-өзі тану, өзін түсіну, тұлғалық даму ... ... өзі ... ойын ... барысы:
1. 3 минуттың ішінде мына сұраққа жауап жазыңыздар: «Менің өмірлік
мақсаттарым қандай?».
2. 3 минуттың ішінде мына ... ... ... ... үш ... ... табысқа жеткім келеді?».
3. 5 минутта жауап беріңіз: «Емделмейтін ауруыма байланысты маған алты
ай ғана өмір сүру қалғанын ... мен не ... едім және ... ... ... ... жазылғандарды зейін қойып оқыңыз және сіздің
мақсатыңыз үшін маңызды болатын ең ... ... ... ... Осы мақсаттарға шынында да жетуге тырысасыз ба және ол қаншалықты
сәтті ... ... ... ... ... ... туралы өз бетіңізбен салмақты түрде
үнемі ойланасыз ба, соны бағалаңыз.
7. Балалық шақта (4-6 жас) сіз қандай болдыңыз, әсіресе, балалық шақтың
есте ... ... ... ... және ... ... Осы кездегі сіздің өміріңіздің эпизодтарын, яғни қазір ... ... ... ... ... не күтіп тұр, сіз қандай боласыз, суретін салыңыз.
10. Сіздің ... ... ... ... ... ... әсер еткен жайларды еске түсіріңіз және оны суреттеп
жазыңыз.
Талқылау: Мақсаттарды жазу жеңіл ... ма? Нені ... ... туралы ойладыңыз? Не қиындық туғызды? Бірінші ... неге ... ... нені ... ... көпшілікке жаңа құбылыс. Педогогтар оны бірден
қабылдамауы мүмкін, бәріне ... ... ... ... ... ... Өзіне күдікпен қарағандардың бәрін өзінің шынайы қызметімен,
білімімен, іскерлігімен сейілте алады. Ол үшін психолог өзіне өте ... ... ... ... ... (Сурет 6)
Сурет 6. Педагог-психолог кеңес беруші
2.3 Тәжірибелік-педагогикалық жұмыс нәтижелері
Зерттелу міндеттеріне сәйкес, тәжірибелік-эксперименттің ... ... орта ... ... мектептерде жүргізілді.
Тәжірибелік зерттеу-жұмыстар 2 бағытта іске асырылды:
1. Оқу-тәрбие үдерісінде оқушылардың ... ... ... ... педагог-психологының оқушылардың өзін-өзі ... ... ... жүйесінің ықпалы.
Эксперименттік жұмыстың бірінші бағыты бойынша оқушылардан сауалнама
алынды, «өзін-өзі тану» сабағында түрлі ойындар мен тренингтер ... ... ... ... ... №133 орта ... 10
«д» (26 оқушы) және 11 «в» (25 оқушы). Алматы облысы, Қарасай ... ... орта ... 10 «ә» (27 ... 11 «а» (20 оқушы)
сыныптарында оқушылардың өздерінің келісімімен жүргізілді.
Мұндағы №133 мектеп ... ... топ ... ... ... мектеп оқушылары бақылаушы топ ретінде алынды.
Өзін-өзі тәрбиелеу өзін-өзі бағалаудан басталады. Өзін-өзі ... жеке ... өзі ... ... ... ... ... жүйесі құрайды. Өзін-өзі бағалау адамның өзін басқа
адамдармен салыстыру ... ... және ... ... ... ... де өте ... болды. Тұтас педагогикалық процесстегі
қатынастар жүйесіне енгеннен бастап бала өзін ... ... ... ... сұрақтарға: «-Неге мен осындаймын?», «Басқалар мені қалай
қабылдайды?», ... мен ... ... жете аламын?»-деген
сұрактарға жауап іздеп, өзінің барлық мүмкіндіктерін ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудің мақсаттарын дұрыс құрастыруға
мүмкіндік ... ... ... ... нақты, төмендетілген
болуы мүмкін. ... және жаңа ... ... ... қоршаған адамдардың пікірлеріне байланысты өзгеріп отыратын
бейімделгіш өзін-өзі бағалау түрі адамның дамуы мен тиімді еңбек етуі ... ... ... ... ... ... тұрақты және тұрақсыз болып келуі де мүмкін. Өзін-өзі
бағалудың тұрақты түрі ... ... ... ... ал мұнысы шындыққа
сәйкес келмесе, кісіні айналадағылармен немесе өзімен-өзін конфликтіге
келтіруі мүмкін. Өзін-өзі бағалаудың ... түрі ... ... ... сын ... ... адам өз ... жетуі тиіс. 
Сыналушылардың талаптану деңгейін бейімделген Шварцвандер әдістемесі
көмегімен анықтадық.
Өзін-өзі бағалау - жеке ... ... ... ... және ... да ... ... орнын бағалауы - сөзсіз бұл
жеке адамның негізгі қасиеттеріне жатады. Дәл осы ... ... ... ... ... ... сәтсіздіктермен
жетістіктерге қатынасын белгілейді [45].
Өзін-өзі бағалау сынақ (тест) сұрақнама көмегімен ... ... 32 ... ... ол ... 5 жауап нұсқалары берілген,
олардың ... 0-ден 5 ... ... сәйкес.
Кесте 3. Өзін-өзі бағалау деңгейі
|Өте жиі |5 ұпай ... |3 ұпай ... |1 ұпай ... ... |0 ұпай ... ... деңгейін анықтау үшін барлық 32 ... ... ... ... 0-ден 25-ке дейін ұпай шамасы ... ... ... ... мәлімденеді, бұл кезде адамға «өзін төмен
бағалау кешені» ... ... ... ... дұрыс
түсініп және өз іс-әрекетінде сирек күмәнданады. 26-дан 46-ға дейінгі ... өзін ... ... ... ... ... ... кезде адам
«Өзін-өзі төмен бағалау кешенінен» сирек зардап шегеді және ... ... ... ... 128-ге ... ұпай ... өзін бағалаудың деңгейінің төмендігін
көрсетеді. Бұл жағдайда сыналушы оған арналған сын ескертулерге қатты көңіл
аударып, басқалардың пікірімен санасуға ... ... ... ... жиі ... ... ... саны |ТД % ... «д» |26 |25,4 ... «в» |25 |24,2 ... «ә» |27 |28,3 ... «а» |20 |23,4 ... 4. ... ... деңгейлерін зерттеу нәтижесінің
көрсеткіштері (Экспериментке дейін)
Талаптану деңгейі (ТД) = 5 және одан жоғары - шындыққа сай емес жоғары,
ТД = 3+4,99 - ... ТД = 1+2,99 - ... ТД = ... - ... ТД ... және төмен - шындықка сай емес ... ... ... сыналушы
ұмтылатын, оларға жету оқушыны қызықтыратын және мүмкін болып көрінетін
мақсаттардың қиындық дәрежесімен сипатталады. ... ... ... және нақты іс-әрекеттегі сәттілік пен сәтсіздіктердің динамикасы
кері әсер етеді. Адекватты талаптану деңгейлері болады (адам өз ... ... ... мақсаттарды қояды, олар оның қабілеттеріне және мүмкіндіктеріне
сәйкес келеді) және ... ... аса ... ... алмайтын
мақсаттарға талаптану) және аса төмендетілген (жеңілдетілген мақсаттарды
таңдайды, одан көп ... ... да). ... ... бағалауы
адекватты болған сайын, оның талаптану деңгейі де адекватты болады.
Талаптану деңгейі аса ... ... өз ... ... ... ... әлі келмейтін тапсырмаларды алып ... ... ... ... ... ... шындыққа сай келетін
оқушылар үнемі өз ... ... ... ... ... ... қиын мақсаттарға жетуге ұмтылады. Талаптану деңгейі
орташа адамдар өз ... ... және ... ... ... орташа қиын мәселелерді нақты, табысты шешеді.
Талаптану деңгейі төмен немесе шындыққа сай емес ... ... ... және ... мақсаттарды таңдайды; бұл мыналармен түсіндірілуі
мүмкін:
а) өзін-өзі төмен бағалау, өз ... ... ... қулықпен», яғни өзін сыйлаумен қатар, оқушы ... қиын және ... ... және мақсаттардан қашқақтайды.
Сурет 7. Талаптану деңгейі (ТД) (Экспериментке дейін)
25,4% 10«д»
24,2% 11«в»
28,3% 10«ә»
23,4% 11«а»
Жеке тұлғаны дамыту үшін оның өмірдегі алатын ... ... ... ... жеке тұлға жалпы қоғамда және білім беру ... ... ... ... да жеке тұлға идеясы қазіргі педагогикалық ұғымда екі
түрде: күнделікті және ғылыми түрде қаралып отыр. ... ... ... ... жеке ... этикалық-гуманистік тұрғыдан қарау, сыйлау, бірлесіп
жұмыс істеу, ынтымақтасу, пікір алысу, т.б. Ал, жеке ... ... ... ... ... ... әр ... тұжырым-ұғым
құрылымы болады. Оқу процесінде міндеті жеке тұлға деңгейінде шешіледі, ... оқу ... ... жеке ... дамытуға сәйкес келмейді. Жеке
тұлғаға бағытталған оқу процесінде оқу кезеңдерінде ... ... ... арттыру мақсатында өздерінің ... ... ... ... ... орта ... беретін мектептердің оқу-тәрбие процесіне педагог-
психолгтың қызметтік жауапкершілігі ... ... және ... ... зертеулер жасау, кеңес
беру немесе ... ... ... ... олардың денсаулығы мен өміріне
зиян келтірсе, немесе психологиялық-педагогикалық зерттеулер мен ... ... ... ... мен бостандықтары ... ... ... ... ... ... шегінде
тікелей жауап береді.
Өзін-өзі бағалау - жеке ... ... ... ... және ... да адамдар арасындағы орнын бағалауы - сөзсіз бұл
жеке адамның негізгі қасиеттеріне жатады. Дәл осы ... ... ... ... талап етушілікті, сәтсіздіктермен
жетістіктерге қатынасын белгілейді.
Өзін-өзі бағалау және талаптану деңгейі негізінде оқушылардың ... ... 8. ... ... бағалауын ұйымдстыру
Оқу әрекетінде бақылау маңызды роль атқарады. Бақылаумен қатар бағалау
жүреді. Оқу-тәрбие үрдісінде баға ... ... ... ... оның өсу деңгейін анықтауға қызмет етеді. Бақылау мен бағалау
– оқу-тәрбие ... ... ... ... әсер ... ... 9. ... деңгейі (ТД) (Эксперименттен кейін)
Өзін-өзі тәрбиелеу міндетті түрде өзін білуде, ... ... ... және жағымсызды бағалау, сонымен ... ... ... жобалау, жобаны реалды психикалық құрылымға айналдыру мақсатымен
өзімен жұмыс істеуді жоспарлауды талап етеді.
Адамның барлық ... және ... ... ... ... ... Яғни, адамның жеке басының дамуының белгілі
сатысында өзін-өзі реттеу және өзін-өзі тәрбиелеу үрдістері ... ... ... ... ... ... сөз ... Сөз арқасында біз
өзін-өзі тәрбиелеудің ... ... және ... жұмыс істеу жоспарын
белгілейміз. Сонымен катар сөз жоғарғы үрдістерді табиғат пен ... ... ... Сонымен белгілі кезеңді өзін-өзі реттеуін жоғарғы
немесе еріктік түрі өзін-өзі тәрбиелеудің механизмі ... 9. ... ... ... ... ... ... сынып
оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуін қалыптастырудың моделі
Қорытынды
Мектептерде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеудегі мектеп педагог-психологі
рөлі ерекше деп атауға болады, ... ... ... ... ... ... жеке адамның дұрыс, әрі жан-жақты жетік қалыптасуына
жол ашылады, баланың жекедаралық, шығармашылық, ... ... ... ... ... ... еңбегінде оқу процесінің
педагогикалық-психологиялық модельдеудің ... ... ... ... мен оқушылардың ішкі жүйелік қарым-қатынасы ретінде білімнің
мазмұндық жанамалығы, оқытудың әдіс-құралдары көрсетілген. Оқу ... ... ... ... ... білімнің объективті және
субъективті мазмұндылығын айыру ... ... ... ... биологиялық және әлеуметтік дамуына
көңіл бөледі. ... ... ... физиологиялық,
биохимиялық жетілуі болса, әлеуметтік дамуына ... ... ... ... ... педагог-психолог маманын адам
баласы өмірге келгеннен оң мен солды, ақ пен ... ... ... ... ... ... және ... болып, оның әрі қарай
жетілуіне әсерін тигізеді. ...... ана, ... балабақшада тәрбиеші, жоғары оқу ... ... ... өз ... ... маман.
Өзінің «Мені» және өзін-өзі көрсете білуі дамып, адам ... ... ... Сол ... ... ... ... мен дамытушы-түзетуші жаттығулар кешенін бірлікте ұйымдастырып,
жүйелі өткізу ... ... ... ... ... тұжырым жасаймын.
Негізгісі оқушының өзінің өзгерістерін өзі ... алуы ... ... ол ... тұлғалығын, білімдерін, икемділіктерін және дағдыларының
құрылымын, іс-әрекетінің процедуралық жақтарын, кемшіліктерін талдап
үйренуі ... ... ... ... ... ... қандай
болғанымен, не білетінімен салыстыра ұйымдастыруы болады. Бұлай ... өз ... ... мен ... ... ... тек қана ... - өзінің даралығына, қылығына, тұлғалық
ерекшеліктері негізінде ғана қалыптасады.
Тәрбиелеу, жеке ... ... ... ... негіздерді
қалыптастырады. Яғни: өнегелік психологиялық, танымдық және еріктік
қасиеттерді. Өзін тәрбиелеу үшін ... ... ... ... беретін
өмір жоспарының болуы; сыртқы талаптарды және өзінің мүмкіншіліктерін білу;
қойған мақсаттарына жете білу және өзін басқара ... ... ... ... ... ... не жақсы, не жаман,
нені істеуге болады, нені болмайтыны туралы түсінік ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу, нұсқау және білім ... өмір ... ... ... мен ... жүйесін қалыптастырады. Оқуға өз өмірін
жоспарлауын, өзін-өзі ... ... және ... ... Яғни өмір ... және ... ... өзін-
өзі тәрбиелеуді шынайы мүмкіндігін және қажеттігін түсінуге ... ... мен ... ... ... ... Ал жақсы
ұйымдастырылса, әрекеттесіп бір мақсат пен талаптарға бағынып іске асады.
Өзін тәрбиелеу үшін ең ... ... ... ... ... ... ... риза болу, менмендік тұлғаны регреске жетелейді. Сонымен қатар
адам өзіне-өзі сенбеу, наразы болуы да ... Өз ... ... ... риза болу сияқты регреске әкеледі.
Көптеген психологтар өзін-өзі тәрбиелеу жоспарын ... ... етіп ... ... ... ... ... А.С.Макаренко
табиғи дамуының нәтижесі деп қарастырған. Басында жеке адамның дамуы сыртқы
талаптар ықпалымен жүреді, сосын ... ... қою ... яғни ... ... ... бойынша өзін-өзі тәрбиелеу оңаша
үрдіс емес, ұжымның бірлескен іс-әрекеті.
Адам, И.П.Павлов айтуынша ... ... ... ең ... ... ... табылады. Мұндай жүйе жоғары дәрежедегі өзін-өзі реттеуші, ... ... ... ... және толық жетілдірілген.
Өзін-өзі реттеу - ол барлық тірі ... тән ... Ол ... ... ... ... ... организмнің өмірін және жеке
дамуын қамтамасыз ... ... ... бейімдейтін үрдіс. Өзін-өзі
реттеу негізінде организм мен сыртқы орта ... зат ... ... ... әрекеттері және істеген істері, сөздерде айтылған
түсініктермен реттеледі. ... ... жеке ... ... ... өзін-өзі реттеу және өзін-өзі тәрбиелеу үрдістері сәйкес келмесе
де өзара әрекеттестікте ... ... сөз ... Сөз ... ... ... ... қоямыз және өзімізбен жұмыс істеу жоспарын
белгілейміз. Сонымен катар сөз жоғарғы үрдістерді табиғат пен ... ... ... Сонымен белгілі кезеңді өзін-өзі реттеуін жоғарғы
немесе еріктік түрі ... ... ... ... ... ... міндеттері
1.1.            Осы қызметтік нұсқаулық 03/09/-1999 жылғы ... ... № 1304 ... ... ... ... тарифтік біліктілік мінездемесі негізінде жасалды.
1.2.            Педагог- ... ... ... ... және ... ... болып арнайы орта немесе жоғары
білімі бар маман қабылданады. Жұмыс өтілінің болуына талап қойылмайды.
1.4.            Педагог- психолог тікелей ... ... ... жұмысына педагог -психолог Қазақстан Республикасы
Конституциясы мен заңдарын, ҚР ... ... ... ... ... барлық деңгейдегі органдардың шешімдерін ... ... ... беру мен тәрбиелеу, денсаулығын сақтау, ... ... ... ... және ... ... еңбек заңдылығының
сақталуы , сонымен бірге мектептің Жарғысы мен актілерді /директордың
бұйрықтар мен ... және осы ... ... пен ... ... ... дұрыс шешілуіне қатысады.
1.6.            Педагог- психолог балалардың құқықтары туралы Конвенция
талаптарына сақтайды.
Құқықтары
 
✓ Мектеп жарғысы бойынша мектеп басқаруға қатысуға.
✓ Өзінің кәсіби намысы мен ... ... ... ... ... және өзге де ... танысуға, оларға
түсініктеме беруге .
✓ Кәсіби этика нормаларын бұзуына байланысты әкімшілік ... ... ... ... ... ... өз мүддесін өзі қорғауға
немесе заңды өкіл-қорғаушы арқылы қорғауға.
✓ Заңда ... ... ... ... ... тексеру
қорытындысын жарияламауға
✓ Психологиялық тәсілдер мен әдістерді қолдануды таңдау еркіндігіне
✓ Білімін жетілдіруге
✓ Біліктілік санатын ... ... ... өту ... ... өткен жағдайда біліктілік санатын алуға
Қызметтік міндеттері
 
✓ Оқыту барысында оқушылардың психологиялық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... құқықтары жайлы Конвенция мен Қазақстан балалары
құқықтары заңымен ... ... ... ... ... ... ... қадағалау.
✓ Мектептің әлеуметтік саласының үйлесін ... ... ... ... кедергі болатын жағдайлардың алдын-алуға
және болдырмауға бағытталған іс-шараларды жүргізу.
✓ Оқушылардың тұлға ... ... ... болатын
факторларды анықтау және түрлі психологиялық /коррекциялық,
бейімдеу, кеңес беру/ көмек беру.
... ... ... ... ... ... нақты туындаған мәселелер жөнінде көмек
көрсету.
✓ Әр деңгейлі және көп бағытты диагностикалауды жүргізу.
... жеке ... және ... ... ... шешу мақсатында педагогикалық ұжым мен ата-аналар
/болмаса олардың орындағылар/ жұмысын бағыттауға арналған зерттеу
материалдарына ... ... ... ... ... ... байланысты бекітілген үлгідегі құжаттарды
жүргізу және оны тек кәсіби қызметінде қолдану.
✓ Дарынды ... ... ... ... ... ... көмек көрсету.
✓ Оқушылардың дамуындағы ауытқудың / ойлау қабілеті, дене бітімі,
эмоциялық/ ... ... және ... дамуына көмектесу.
✓ Оқушылардың ... мен ... ... ... ... ... қатар жыныстық
қатынас мәдениетін тәрбиелеу.
✓ Өзі қызмет ететін мектепті дамыту жөнінде қызметкерлерге кеңес
беру және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі нормалары мен ... ... өрт ... ... орындау.
✓ Білім беру үрдісін жақсарту мен ... ... ... ... ... біліктілігі мен білімін үнемі көтеріп отыру.
✓ Мектеп әкімшілігі өткізетін барлық педагогикалық ... ... ... ... ... ... сай келетіндей қоғамдық
орындарда, мектеп тұрмыс жағдайында өзін-өзі ұстаудың этикалық
нормаларын сақтау.
Ә
Өзін-өзі тану ... Өмір сүру ... ... сурет салыңыз.
• Суретте өз қызығушылықтарыңызды, құндылықтарыңызды, ... ... ... ... ... түрлері мен сызықтардың көмегімен өзіңіздің өмірді
сезіну ерекшеліктеріңізді көрсетіңіз.
«Автопортрет»
• Өзіңіздің дәл қазіргі уақыттағы ... ... ... - 2 ... ... ... етіп ... ... ... ... ... дос және дос емес ... қалай көретінің бейнелеңіз.
«Адамның өткені, қазіргі өмірі мен болашағы».
Өзіңіздің болашағыңызды, өткен және қазіргі өміріңізді бейнелейтін үш
сурет салыңыз.
... ... ... ... ... өткен және қазіргі өміріңізді
бейнелейтін үш сурет салыңыз.
• Өткен өміріңізде жоғалтқандарыңызды және ... нені ... ... Сіздің өткен және қазіргі ... орны ... ... ... ... алған жолмен жүріп өтіңіз.
• Жеті параққа мына жеті сөздің ... ... ... жол, ... ... күш, ... мәңгілік өмір.
• Бірінші орынға жолдың суретін, екінші орынға көпірдің суретін, ал
қалған суреттерді қалауыңыз бойынша қойып шығыңыз.
«Жақсылық пен жамандық».
• Адамдардың ... ... ... ... ... және ... ... мен кемшіліктерін салыңыз.
• Жағымды және жағымсыз жақтарын салып болғаннан соң, ... ... ... ішкі ... шегі».
• Өіңіздің суретіңізді парақтың ортасына салып, жан-жағына сіздің
ерекшеліктеріңізді анықтайтын көрсеткіштерді жабыстырыңыз.
• Сіздің қатынастарыңызды көрсететін заттар мен адамдарды ... ... ... Бір ... үш түспен боялған алаңында сіздің ... ... және ... аспектілерін көрсететін
символдарды суреттеңіз.
«Түстермен байланыс».
Әртүрлі түсініктерді әртүрлі түспен байланыстыру қажет, мысалы:
• Эмоциялар ... ... ... ... Өмір этаптары (балалық шақ, жастық шақ, ересектік кезең, қарттық
кезең).
• Тәулік пен жыл ... және ... пен ... ... ... ... «Герб пен символ» ойлап
тауып, оның суретін салыңыз.
«Метамарфозалық автопортрет».
Өзіңізді бір зат немесе жануар түрінде ... ... Оның ... салуға болады.
• Бейнені салып болғаннан соң, ол туралы өзіңіздің атыңыздан айтып
беріңіз.
• Өзіңізді, сіздің ... ... ... зат ... ... ... қайсыбір өсу этапына теңеп, суреттеңіз.
• Осы кездегі пайда ... өз ... ... ... ... жаттығуы.
«Шыбын» жаттығуы топ бойынша орындалады. 3x3 мөлшерлі торды ойша сызу
керек. Шыбын ортанғы ... ... ... ... ... - кезек
шыбынға «жоғары!» «Төмен!» «Онға!» солға!» деп бұйрық ... ... ... ... ... ... ойын алаңынан шығып кетпеуін
бақылап отыруы керек. Егер біреу «шыбынның» ойын аланынан шығып ... ... деп ... ... ... ортаңғы торға әкеліп, ойынды
қайтадан ... Ойын ... ... ... ... ... болады. Тіпті екі шыбынды алма кезек қозғалтуға болады.
«Адасқан әңгімеші» жаттығуы.
«Адасқан әңгімеші» жаттығуында ойыншылар дөңгелене ... ... ... ... Бір ойыншы сол тақырыпта әңгіме айта бастайды
да, тақырыпты ауыстырып жібереді. Ол бір тақырыптан екінші ... ... ... ... матастыруға тырысады. Одан кейін әңгімеші
қимылмен сөзді келесі ойыншыға береді. Әңгімені кез келген ойынша ... ... ... бақылап отырады. Таңдау кімге түсті сол
әңгімені шиеленстіруі керек. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... басына қарай қысқаша шолу жасап
өтуі ... Ол ... ... ... ... ... ... кейін өзі
әңгімені «шиеленстіреді». Бұл ассоциативтік ... ... ... ... күрделене береді, психикалық жаттығуда эффективті.
В
Педагог-психолог маманың іс-әрекеті
|1.Психологиялық көмектің мақсаты ... ... ... емес ... |
|- ... ... ... адамның |- ... ... адам ... тек |
|мақсаттарын анықтай алатын мінез-құлқы|жеке өзінің мақсаттарын жүзеге ... ... . ... ... ... өз ой ... мақсаты айқын мәдени тұлға болу, |арқылы алдына келген адамның ... өз көз ... ... алдағы |түсініктерін түгелдей жоққа ... ісін ... сезе ... ... ... бәрін жойып |
|- алдына келген адаммен қарым-қатынас |жібереді. ... ... ... көмек |- психологиялық көмек көрсету |
|көрсетіліп жатыр деп білу керек. ... ... «Мен – |
| ... арқылы құрыуға |
| ... |
| |- ... ... ... |
| ... өз ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Өз ... көңіл аударып, мән беріп, жауап қайтаруы. |
|- кең ... ... мен |- ... ... ... барысында вербальды және |сай мән беруге ... ... ... емес ... |- ... ... бірқалыпты, |
|ар-қылы жауап қайтарып, назар ... ... ... ... ... әдістерін таба біледі. | |
|- ... ... ... | ... баға ... тек өз | ... ... ... | ... ... ... көзқарасы, тұжырымдамасы. |
|- өз ... ... және |- анық ... болмайды, |
|жеке адамға әрекет ... ... ... ... |
|күрделілігін олардың бір ... ... ... ... шеңберінде ғана |өз жұмысын белгілі бір шеңбердің |
|қарап, зерттеудің мүмкінеместігін ... ... ... бір ... ... ол өз жұмысында |сарынды тұжырымдаманың мазмұны |
|көптеген ... ... ... көп ... ... |
|тыры-сады. ... қала ... ... ... түрде жемісті іс атқаруы. |
|- ... ... ... ... |- ... ... тұжырымдаманың |
|мәдениетін ... ... ... ғана ... ... ... ... |шамасы келеді, ал ... |
|- оның жеке ... ... ... мінез-құлықтың стандарты |
|дәрежесі, байқағыштығы оның |деп ... ... ... ... негізі | ... ... | ... ... ... сақтау). |
|- ... ... ... алуы әр |- ... ... алмайды, |
|уақытта көрініп тұрады. ... ... ... |
|- психологиялық ақпаратты ... ... ... алмауға |
|тапсыр-ушыны, клентті және ... ... ... ... ... ... нақты ажырата алады. | ... ... ... ... |
|- ... ... ... ... |- ... ... істеп, кез-келген|
|көңіл бөліп, мүмкіндіктерін, мамандық|жұмысты ... ... ... шеше ... дұрыс бағалай алады және |алмайтын мәселелерге барады. ... ... ... ... |- ... өз ... білікті кәсіби|
|- өзіне ұқысас әріптестермен |дәрежесін ... деп, өз ... ... ... ... ... ... ғана жұмыс істеуді |
|(психиатор, нейропсихолог, дефектолог,|қарас-тырып, «психолог ретінде ... ... ... қалай да, әрі |
|- өз әріптестерімен кәсіби бағытта |әр кезеңде дұрыс, ... мен ... ... ... ... деп ... - деген сенімді|
|бар деп қарайды. ... ... |
|- егер ... ... ... «Мен | ... ... төңіріегінде жұмыс | ... ... ол оның өз ісін | ... ... ... ... ... танытып, орынды үлгі | ... | ... ... тұлғааралық әсер. |
|- ... ... ... |- ... және ... әсер |
|келген адамға әсер ете ... ... ... ... ... ... оған да ... |- «Мен-тұжырымдамасын» жоғары |
|тигізетінін түсінеді. ... ... ... ... |
|- ... ... ... ... ойын ... ... ... оның ... ... |көр-сетуге тырысады. ... ... ашық және ... | ... қолдану арқылы жүзеге | ... | ... ... ... ... ... |
|- ... жұмысында адамның |- келген адамға сыйластық ... ... ... ... ... барысында басқа |
|си-патталады. ... ... ... ... |
|- ... ... ... психолгиялық|кәсіби рефлексиясы болып ... ... оның ... |санал-майды. ... ... ... |- психолгиялық ақпараттар беру ... |мен ... ... арнайы |
| ... ... ... Ол көп |
| ... жалған пікірлер немесе |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|- ... жалпылама теория |- бір ғана ... ... ... орын ... Бұл білім жаңа |теориямен жүруді көздеп, |
|теориялар мен ... ... ... ойларға көңіл ... ... ... етеді. |аудармайды, басқа көзқрастарға жүйе|
|- ол бір ... ... мен ... ... ... ... |
|жаңа білімдерді игеруге, ұқысас ... ... ... ... ... ... ... ойының нәтижесі емес. ... ... ... ... | ... ... тырысады. | ... ... ... ... ... |
|- ... ... көрінісі деп |- әртүрлі теорияның авторларына |
|түсінеді. ... ... оның заты мен |
|- ... ... оның пәні мен ... жеке көрсете алмайды. ... бар ... ... |- өз ... ... ... |
|- ... зерттеушілерге пән біреу |теориясымен салыстырып қарау ... ал ... ... ... ... ... |
|авторлар үшін әр ... Өз |- ... «Мен – ... ... ... ... ... ... мен ... | ... | |
|- ... ... ... | ... | ... ... ... ... ... ... туралы» Заңы. – Алматы: Литера,
2000. – 96 б.
2. ҚР 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. // ... ... №1 ... ... Н.Ә. ... – 2050 ... стратегиясы
4. Әлсатов Т. Орта ғасырлардағы қазақ ғұламаларының ...... – 1998, 75 ... ... ... трактаттар» Алматы: Ғылым, 1973-251 б.
6. Иассауи А. «Ақыл кітабы» Алматы, Ғылым, 1985-289 б.
7. Әл-Фараби «Ізгі қала тұрғындарының ... ... ... 1990ж
8. Тойлыбаев Б.А. ҚР ІІМ жоғары оқу орындары тыңдаушыларының өзін-өзі
тәрбиелеуінің педагогикалық негіздері. Автореф. Дисс. ...... – 2001. – 41 ... ... Г.С. Психологическое консультирование. - М, 2001.
10. Ерғалиева Г.А. Рухани-адамгершілік құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... – Атырау 2006ж
11. Еділбаева М.Ү. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... П.ғ.к. 13.00.01. –
Атырау 2010ж
12. Возрастная и ... ... Под ред. ... - ... ... ... ... ролі (Мәтін). – «Қазақстан
мектебі», №3 2009 – 61-63 б.
14. Өзін-өзі жүзеге ...... ... ашу ...
«Қазақстан мектебі», №9 2008 – ... ... С.А. ... ... ... оқу орны оқытушыларына
арналған әдістемелік ...... ... РОСО 2004, 18-26 ... ... және ... түсіндірме сөздігі. Алматы, 2002
17. Назарбаева С.А. Познать себя и сделать мир ... ... ... президента фонда «Бөбек» о новом школьном предмете
«Самопознание» «Казахст. Правда» 2001.09.18-3 стр.
18. Дж.Локк ... ... / под. ред. ... ... ... ... А.В. О ... старшеклассников. М.: Просвещение. 1976.
20. Богословский В.Е. Психология и ... ... ЛГУ. ... ... Р.В. ... ... школьного психолога. М.1993
22. Мерлин В.С. Лекции по психологии мотивов человека. Пермь. 1971.
23. ... ... ... Жинақ редакциясын басқарғандар
Л.П.Буева, Л.И.Новикова, Г.Н. Филонов. М. ... ... Л.И., Арет А.Я. ... ... М. ... Назарбаева С.А. «Самопознание – возрождение истоков духовности и
нраственных ... // ... ... ... журнал. – Алматы, 2004. №1 – 4 стр.
26. Жарықбаев К. - Жантану негіздері Алматы, 2002.
27. Жарықбаев К.- ... ... ... Крутецкий А.В. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1979.
29. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана, 1999.
30. Қыдыршаев А. Балалардың жас ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтауға
арналған психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
32. Тайтанова Н.К. «Өзін-өзі тәрбиелеу және өз ... ... ... ... ... ... №5 2010, 24-25 ... Манасбаева Қ. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру ерекшеліктері. ... 1999, ... ... Диалектика воспитания и самовоспитания творческой
личности. -Казань, 1988.-236 с.
35. Рувинский Л.И., Арет А.Я. Самовоспитание школьников. М., ... ... ... ... ... Под ред. ... М.:Изд-во Моск. ун-ва. 1977.
37. Абылханова Г.А. «Оқушылардың ... ... ... ... ... Ковалев А.Г. Самовоспитание школьников. М.: Просвещение. 1967
39. Алякринский Б.С. Беседы о самовоспитании. М.: Знание. 1977.
40. Ким В.А. ... ... ... ... специалиста // Вестник, 1999. – 17-20с.
41. Бақтыбаева Г. «Өзін-өзі анықтауға, өзін-өзі іске ... ... ... ... ... Е.М., Шмаков С. А. От игры к ... ... 1971. ... ... традиция: философско-методологический анализ (сб.
Статей). – М.: Философское общ., 1989 – 203 с.
44. Декарт Р. Сочинения в 2-х ... Т-1. М.: ... ... ... Р. ... ... ... ролі» 2009ж.
46. Әбдіразақов Е. Адамгершілік-имандылық тәрбиесі. – Шымкент, 1994-46
б.
47. Кон И.С. ... ... М: ... ... современного подростка / Под. Ред. Фельдштейн Д.И. М.:
1987.-39-43 с.
49. Божович Л.И. ... и ее ... в ... ... // ... ... Н.И. Как ... к себе и людям, или Практическая
психология на ... ... М, ... Кои И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
52. Крутецкий А.В. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1979.
53. Қоянбаев Ж.Б., ... Р.М. ... ... ... Косов А.В. Самовоспитание организаторских умений будущих учителей
/ Межвуз. сборник научных трудов. Ярославль, 1989. - С.68 — 73.
55. Кочетов А.И. О ... ... ... ... //
Советская педагогика. 1971. - № 1. С. 57 - ... ... ... основы самовоспитания. — М.: Знание,
1974,287 с.
57. Кочетов А.И. Как заниматься самовоспитанием. Минск: Высшая школа,
1986.- 256 ... ... ... ... школьников. — Минск: Нар.
асве-та, 1990.-116 с.
59. Кочетов А.И. О возможностях самовоспитания // ... ... Ю.-С. ... ... Ш. ... тәрбиелеуді ұйымдастыру жолдары» 2008ж.
61. Сангилбаев О.С. «Өзін-өзі тәрбиелеудің кейбір тәсілдері ... ... Ж. ... ... ... тәрбиелеу түсінігінің мәні»
2003ж.
63. Сәрсенғалиева Т., Дүтбаева Қ. Табиғатпен таныстыруда өткізілетін
дәстүрден тыс ... ... ... 1998, ... ... Б.Ә. Оқыту үрдісінде этникалық жаңсақ нанымдардың ... ... ... // А: ... ... Е.В, Ребенок открывает мир. М., 1991
66. Нұрмахамбетова Т.Р. Тәжірибелік психология. I, П. ... ... ... ... ... Под ред. ... М., 1987.
68. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании.
-М., 1996.
69. Тесты, тесты, тесты. Под ред. ... - М., ... ... Ю.А. ... и активность личности в юношеском
возрасте. М.: Педагогика, ... ... ... ... ... ... ... қызмет. Алматы, 2004.
72. Алдамұратова Э. Жалпы психология. - Алматы: «Білім», 1996.
73. Мұқанов М.М Жас және ... ... // А: ... ... ... ... білім беру тұжырымдамасы.
–Алматы: Қазақстан, 1994 ,Б.5-37
-----------------------
Өзінің ... ... тану ... ... ... дифференциациялау
Тулғаның өз
іс-әрекетін ұйымдастыруының 2 кезені
Өзін-өзі талдауды қолдану
Тұлғаның өзін
ұқсастыру процесі
Нақтылы әлеуметтік топқа, ұжымға жатамын
деген сезіммен өзін соларға қосу
Өзін белгілі бір
әлеуметтік ... ... және ... ... ... (түзету) жолдары
Құндылықтар бағалау және өзін-өзі бағалау мөлшері
Өзін-өзі сырттай бағалау жүйесі
Басқалардың бағалаулары
Өзінің бейнесі
Өзіне қатынасы, ата-анасының бағалауы
Өзін-өзі бағалау
Өзін-өзі иландыру
Өзін-өзі бақылау
Өзіне-өзі есеп беру
Өзін-өзі ... ... ... ... ... реттеп
басқарудың екі деңгейлі үрдісі
Тактикалық нақты қылық
актісі үрдісінде өзін басқару
айқын уақыт
аралығымен шектеледі
Стратегиялық тұлғалық өзгеруді жоспарлауымен, тұтастай бағыттаумен, ... ... ... , ата-аналардың, оқушылардың сұранысы
Баламен бірінші байланыс немесе диагностика
Балаға кеңес беру және ... ... ... ... ... ... (кеңес беру)
Жұмыстың психологиялық бағдарламасын құру және оны ... ... ... және ... бағытын анықтау
Мұғалім және сынып жетекшімен ... ... ... ... ... ... беру
Сұрау салушымен жұмыс
Реттеу жұмысы
Өзін-өзі бағалауды
ұйымдастыру
Қабілеттері мен қызығушылық-тарын ескеру
Түрлі жарыста ұйымдастыру
Оқуға жағымды жағадай жасау
Өзін-өзі көрсету ықыласын ... сай емес ... ... ... ... білі алу ... ... жұмыс жүйесінің ықпалы негізінде жоғары сынып
оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуін қалыптастыру
Мақсат
Жоғары ... ... ... ... ... принциптері
Көрнекілік
Оқу-тәрбие жұмыстарының өмірмен, практикамен байланысы
Оқыту мен тәрбиенің қоғамдық-құндылықтық мақсатты бағыттылығы
Педагогикалық ... ... ... ... ... келу
Даралық тұрғыдан келу
Компоненттердің тұтастығы және гармониялық үйлесімі
Ынтымақтастық
Ұжымда оқыту мен тәрбиелеу
Өзін-өзі тәрбиелеудің құрамдас бөліктері
Жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуінің компоненеттері
Экзистен-циалдық
Интеллек-туалдық
Эмоцио-налдық
Өзіндік ... ... ... ... өзіне-өзі бұйрық бере алатын өзін-өзі
тәрбиелеген жоғары сынып оқушысы
Мотива-циялық
Еріктік
Өзіндік ... ... ... ... ықпалы негізінде оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуін іске
асыру

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі19 бет
Кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері5 бет
Оқу үдерісін автоматтандырудың теориялық негізі27 бет
Оқу үдерісін басқарудағы автоматтандырудың тапсырмалар қойылымы3 бет
Оқытудың заңдылықтарымен принциптері37 бет
Стратификация және әлеуметтік мобильділік теориясы5 бет
“Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы”. Баяндама. Оқу-танымдық үдерісінің және оқу-тәрбие үдерісінің менеджеріне қойылатын талаптар4 бет
Белсенді оқытулар: жаңа тәсілдер. Оқыту үдерісінде интерактивті әдістерінің принциптері13 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь