Жастар мәдениетінің ұлттық құндылықтары және оны дамыту бағыттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. ЖАСТАРДЫҢ ӘЛЕУММЕТТІК.МӘДЕНИ РӨЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.

1.1 Жастар құндылығын әлеуметтiк тұрғыдан талдау деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Жастардың ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы орны мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Жастар құндылықтарының мәдениеттегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ...


2. ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІНІҢ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР АЯСЫНДАҒЫ КӨРІНІСТЕРІ.

2.1 Қазақ жастар мәдениетінің қалыптасу деңгейлері және жетілу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.2 Жастардың қазақ мәдениетін жаңғырту мүмкіндіктері және үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі кездегі біздің қоғам мәселесінде жастар ұғымы мен олардың мәселелерi ғылымда көтеріліп, зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Осыған орай қазіргі Қазақстанда жастар түсінігіне анықтама беретін ресми-нормативтік құжаттар мен бағдарламалар қабылданды және көптеген жолдары көрсетілген. Ресми-нормативтік құжаттарда және бағдарламаларда жастар түсінігі айтылып және олардың құқықтары мен прициптері, міндеттері айқын айтылып, көрсетілген. Сонымен қатар өз кезегінде «жастар» ұғымының да бірнеше анықтамасы бар:
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар саясаты туралы заңда жастар түсінігі туралы былай жазылады:
1) жастар - Қазақстан Республикасының он төрт жастан жиырма тоғыз жасқа дейiнгi азаматтары[29,1б]; Бұл жастар туралы анықтамасы елімізде олардың толыққанды жас ерекшелігін көрсетіп отыр. Жастар түсінігі қазіргі таңда ең көп қолданылатын ұғым болып саналады. Бұл жастардың елдің мәдени, саяси және рухани өмірде белсенді қызмет атқаруы мемлекеттiк жастар саясатының негізінде болады. Осы жастар саясаты БҰҰ Бас Ассамблеясының "Жастар дамуының 2000 жылға дейiнгi дүниежүзiлiк iс-қимыл бағдарламасының 50/81 қарарына, Қазақстан Республикасының Конститутциясы мен мемлекеттiк жастар саясатының тұжырымдамасы негізінде іс атқарады, жастар саясатын дамыта отырып, жастардың арасында ұлттық құндылықтарды насихаттау оларды жас буын ретінде ұлттық мәдениетті және дәстүрді құрметтуге, оларға оны дамыту жолдарын жасауға негіздейді. Бұл қағида БҰҰ Бас Ассамблеясының қабылдаған резолюциясы мен Қазақстан Республикасының Конститутциясы арқылы күшке енеді. Жастар ұғымын заң аясында қойылған прицитермен міндеттерге сай жастарға әлеуметтік көмектер көрсетілуі тиіс.
Жастар дегеніміз бұл өздерінің жас ерекшеліктерімен және де қоғамда өздерінің ерекше статустарымен әлеуметтік топ болып саналады. Әр кезеңнің жастары өз кезінде өзіндік мәдениетпен ерекшеленеді. Жастар ескі әдет ғұрыптар мен салт дәстүрлерді жоққа шығару кездесіп жататын кездер де болып жатады. Осындай жастарымыздың тәрбиесінде орын алмауы үшін біздер жастарымыздың өзіндік көзқарастарын салыстырмалы түрде қарастырылады. Жастар саясаты Елбасмыздың жолдаулары мен стратегиялық бағдарламаларының негізінде жүзеге асады. Қазіргі қоғамдық ғылым мамандардың қазіргі жүргізіп жатқан жастардың рөлін анықтап көрсетуде. Олар қазақстандық жастардың қазіргі өмірге деген көзқарастары мүлде басқаша, құндылықтар туралы түсінігі олар үшін басқаша көріністе болады. Жастар салыстырмалы түрде айтқанда ғылым мен оқуға, ұлттық құнылықтарымызға деген көзқарасы басқаша, оларды ұстану оларға ескі, заманынан қалып кеткен түрінде көрінеді. Сол үшін жастардың санасына ұлттық құндылықтарды, ұлттық мәдениетті дәріптеу жолдары жүруі тиіс. Жалпы біздің әлеуметтанушылардың жастар ұғымына берген батыстық әлеуметтанушылардың жастар түсінігіне берген анықтамалары кейде сәйкес келеді. «Жастар» ұғымына анықтама беру туралы айтқанда, ХХ ғасырдың 20-шы жылдарында-ақ батыс ювенологиясында (жастарды зерттеу ғылымында) талқылау тақырыбына айналған жастарға қатысты бірнеше сипаттаманы келтіріп кетуге болады. Ғылыми көптеген әдебиетерде батыс және отандық ювенологтардың (жастарды зерттеуші ғалымдардың) тәжірбиесін салыстырмалы түрде жинақтай отырып, мына мәселелерді көрсетті.
1. Фетхуллаһ Гүлен. Бесіктен бел асырға(баланың діни тәрбиесі) - Алматы, «Көкжиек» баспасы. - 2011, 200 - бет.// http://fgulen.ru/kz
2. Әбсаттар Қажы Дербісәлі. «Ислам және жастар» атты мақаласы - 24.05.2012. //http://www.muftyat.kz.
3. Нұрсейітов Ш.Т. ҚР ЖАСТАРЫ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ БЕЛСЕНДІЛІГІ ЖӘНЕ САЯСИ ҚАТЫСУЫ: ПРОБЛЕМАЛАР МЕН МҮМКІНДІКТЕР.// «Қазақстан-Шығыс-Батыс: мәдени-білім беру сұхбаты» Қазақстан Респубикасының Мемлекеттік рәміздерінің 20 жылдығына арналған жас ғалымдар мен студенттердің «ҒЫЛЫМ ӘЛЕМІ» атты халықаралық конференциясының материалдар жинағы - Алматы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 23-26 сәуір 2012
4. Қазақстан Респубикасының Мемлекеттік жастар саясатының тұжырымдамасы. - Астана, 1999 жыл 28 тамыз.
5. Жаманбалаева Ш. Е. Общество и подросток: социологический аспект девиантного поведение. - Алматы, Қазақ университеті, 2002 - 278c.
6. Лисовкий В.Т. Ценности жизни и культуры современной молодежи (социологическое исследование)//Тугариновские чтения. Материалы научной сессии. Серия «Мыслители», выпуск 1. СПб.: -
7. Әбдірайымова Г. С. Жастар соцологиясы. - Алматы, 2008 - 256б.
8. Әбдірайымова Г. С. , Әбдібекова Г. О ., Дүйсенова С.М., Жастармен әлеуметтік жұмыс. Оқу құралы. Алматы, Қазақ университеті, 2012. - 128 бет.
9. http://www.egemen.kz.
10. Мұхамеджанов Б.Г., Әбдірайымова Г.С. Қазақстандағы жоғары білім: әлеуметтк тәжірбиелер, субьектілер мен қызығушылықтар. - Алматы, 2011. - 140 б.
11. Абдырайымова Г.С. Ценностные ориентаций в совремнной молодежи (социологический анализ) Монография - Алматы, Изд-во Баур. 2005. - 302с.
12. Шеденова Н.У. Ценностные представления современной молодежи о труде и занятости // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. 2012 40- том, №1
13. Волков Ю.Г. Социология молодежи. Учебное пособие. - Ростов на Дону.,2001.
14. Социальная работа с молодежью/ под. ред. Н.Ф. Басова. - «Дашко и Ко», 2012. - 328с.
15. Кенжакимова Г. А. Лидерство в молодежной среде, // Инновационное развитие и востребованность науки в современном Казахстане КАЗАХСТАН Фонд Первого Президента РК 2011 г. 4 - стр.
16. Агафонов. А.Н., Меңлібаев Қ.Н. Жастармен жүргізілген әлеу¬меттік жұмыстар: оқу құралы. - Астана, 2011. - 336.
17. Торғай бекінісің бастығы Я. П. Яковлевтің Батыс Сібір генерал-губернаторы Длогамель А.О. жазған есеп хатынан, 1864 жыл.
18. Хайдаров Е. ХХ ғасырдың басындағы Қазақ ұлттық-демократиялық жастар қозғалысы. - Орал, 2012. - 188б.
19. Көшке Кемеңгерұлы «Таңдамалы». - Алматы, Өлке, 2002. - 240б.
20. Кәкішұлы Т. Мағжан және Сәкен. Ғылыми эссе - Алматы: Қазақ университеті, 1999. - 449 бет.
21. Аббасов Е.Б. Один из первых. Документальный повесть. Алматы: Арыс, 2005. - 95 б.
22. Спридонов И.А. К истории возникновения и развития комсомола Казахстана. - Алматы, 1947. - 127с
23. Хамидов А.А. Оборотная сторона толерантсности // Духовность и толерантность как основа стабильности общества / Материалы Международной научно-теоретической конференции. - Алматы, 2008.
24. Жолдасов C., Жолдасов Б. Қазақ тарихы мен мәдениетінің тарихы. - Алматы, 2007.
25. Маданов Х. Қазақ мәдениетінің тарихы.- Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
26. Cатершинов Б.М. Қазақстан мәдениетінің тарихы мен теориясының кейбір мәселелері. - Алматы, 2001, 160 бет
27. Қазақстан Республикасының Мәдениет туралы заңы. - 2006 жыл 15 сәуір (2008 24.12 өзгерістерімен).
28. Қазақстан Респубикасының Президентi-Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан 2050 стратегиясының қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы.- Астана, Ақ Орда, 2012 жыл.
29. Қазақстан Респубикасының Мемлекеттiк жастар саясаты туралы Заңы. - 2004 жыл 7 шілде ( 2007 жыл 27.07 күні өзгерістерімен).
30. Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемдік тәжірбие тұрғысында. - Алматы, 2009. - 284б.
31. Бияздықова К.Ә. Қазақ мәдениетінің рухани кеңістігі. - АЛМАТЫ: КазНУ им. аль-Фараби, 2012. – 382 б // Казақ университеті 2012г. ISBN 978-601-247-659-0 КАЗАХСТАН.
32. Мұханбет Ә.А. Қазақ елі және Қазақстандық патриотизмді қалыптастырудағы мәдениеттің рөлі, // "Бар қазақ - бір қазақ: діни-мәдени аспектілері" және "Әлеуметтік гуманитарлық ғылымдар және олардың қазақ қоғамын әлеуметтік-мәдени модернизациялаудағы рөлі" атты ғылыми-зерттеу бағдарламаларының аясындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік рәміздердің 20 жылдығына арналған дөңгелек үстел материалдары КАЗАХСТАН ҚазҰУ 2012
33. Молдабеков Ж.Ж. Қазақтану және Жаңару философиясы. - Алматы, Қазақ университеті. - 2009 ж.
34. Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану.// Т. Х. Ғабитов., Ж. Мүтәліпов., А.Т. Құлсариева. Оқулық. - Алматы: Раритет, 2006. - 415б.
35. Бияздықова К. Ә. Aдамгершілік құндылықтарды жетілдіру бағыттары. // Вестник КазНУ имени аль-Фараби, Серия: Философия, Культурология, Политология 2011 37- том, №2.
36. Бияздықова К. Ә. Заманауи жастардың құндылықтарын бағалау // Вестник КазНУ имени аль-Фараби, Серия: Философия, Культурология, Политология 1212 38- том, №1.
37. Бияздықова К. Ә. Қазіргі қоғамдағы жарқын жастардың рухани құндылықтарының жетістіктері., // КАЗАҚСТАН ҚазҰУ 2011 жыл.
38. Бияздықова К. Ә. Қазіргі қазақ мәдениетіндегі халқымыздың ұлттық рухани құндылықтарымыздың орны., // КАЗАХСТАН ТОО «Иниститут культурной полетики искусствознания» 2011 г.
39. Өмірбекова А.Ө., Аликбаева М.Б. ҚАЗАҚ ЕЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ САНАННЫҢ РӨЛІ ҚАЗАҚ ЕЛІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПАТРИОТИЗМ, АЗАМАТТЫҚ САНАНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ЖОЛДАРЫ // «Бар қазақ - бір қазақ: діни-мәдени аспектілері» және «Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар және олардың қазақ қоғамын әлеуметтік-мәдени модернизациялаудағы р, // КАЗАХСТАН КазНУ имени аль-Фараби 2011 год.
40. Садырова М.С. ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ ЧУВСТВА ПАТРИОТИЗМА У КАЗАХСТАНСКОЙ МОЛОДЕЖИ // КАЗАХСТАН КазНУ имени аль-Фараби 2013 год.
41. Затов Қ.А. Қазіргі Қазақстан қоғамының құндылық бағдарлары., // КАЗАХСТАН ПУ ЮКО 2012
42. Абдигалиева Г.К., Исмагамбетова З.Н., Бияздыкова К.А. Ценностные ориентиры казахской культуры // Издательство "Қазақ университеті" 2012г.
43. Исмагамбетова З.Н. Духовные поиски молодежи и медиа // Культурологическая наука за 20 лет развития Независимого Казахстана: проблемы, п 2011 №1.
44. Шнарбекова М.К. Білімді жастар - жарқын болашақ кепілі // Республиканская газета "Экономика" 2013 жыл.
45. Н. Ә. Назарбаев. Наурыз мейрамы. - Алматы, 1992.
46. Таңашев М. Наурыз мейрамының мәртебесі // Заман Қазастан. - 2005, 15 наурыз.
47. http://www.kazakhadebieti.kz.
48. Ахмет Байтұрсынов. Қазақтың бас ақыны // Абай. - 1992.
49. Әуезов М. Абайдың туысы мен өмірі. // Абай. - 2003.
50. Тынышбаев М. История казахского народа. - Алматы: Қазақ университеті, 1993. - 224с.
51. Айдарбеков З. Н. Казахстанская молодежь: ценности, приоритеты, стратегии самоопределения. - Алматы, Издательство «Исламнур». - 2008. - 328c.
52. Ғабитов Т., Затов Қ. Қазақ мәдениетінің рухани кеңістігі. - Алматы, 2012. -
406 б.
53 .Нұрмұратов С.Е. Рухани құндылықтар әлемі: әлеуметтік-философиялық талдау. - Алматы: ҚР БҒМ Философия және саясаттану институты, 2000.
54. Этнорелигиозная идентификация молодежи Казахстана. Основные итоги Республиканского социологического исследования. – Астана, 2007.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
«Қорғауға жіберілді»
кафедра ... ... ... ... мәдениетінің ұлттық құндылықтары және оны дамыту бағыттары
«050204-Мәдениеттану» мамандығы
Орындаған:
Кубегенов ... ... ... ... ... Ә. А.
Алматы, 2013
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................
1. ЖАСТАРДЫҢ ӘЛЕУММЕТТІК-МӘДЕНИ РӨЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.
1.1 ... ... ... ... ... ... ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы орны ... ... ... ... ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІНІҢ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР АЯСЫНДАҒЫ КӨРІНІСТЕРІ.
2.1 Қазақ жастар мәдениетінің ... ... және ... ... ... мәдениетін жаңғырту
мүмкіндіктері ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі біздің ... ... ... мен ... ... ... ... зерттеу
жұмыстары жүргізіліп жатыр. Осыған орай қазіргі ... ... ... ... ... құжаттар мен бағдарламалар
қабылданды және көптеген жолдары ... ... ... ... ... ... айтылып және олардың құқықтары мен
прициптері, ... ... ... ... ... қатар өз
кезегінде «жастар» ұғымының да бірнеше анықтамасы бар:
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар саясаты ... ... ... ... ... жазылады:
1) жастар - Қазақстан Республикасының он төрт жастан ... ... ... азаматтары[29,1б]; Бұл жастар туралы анықтамасы ... ... жас ... ... отыр. Жастар түсінігі қазіргі
таңда ең көп қолданылатын ұғым болып саналады. Бұл жастардың елдің ... және ... ... ... қызмет атқаруы мемлекеттiк жастар
саясатының негізінде болады. Осы жастар саясаты БҰҰ Бас ... ... 2000 ... ... ... ... бағдарламасының
50/81 қарарына, Қазақстан Республикасының Конститутциясы мен ... ... ... негізінде іс атқарады, жастар саясатын
дамыта отырып, жастардың арасында ұлттық құндылықтарды насихаттау ... буын ... ... ... және ... ... ... оны
дамыту жолдарын жасауға негіздейді. Бұл қағида БҰҰ Бас Ассамблеясының
қабылдаған ... мен ... ... ... ... ... ... ұғымын заң аясында қойылған прицитермен міндеттерге сай
жастарға әлеуметтік көмектер ... ... ... бұл ... жас ... және де қоғамда
өздерінің ерекше статустарымен әлеуметтік топ болып саналады. Әр ... өз ... ... ... ... Жастар ескі әдет
ғұрыптар мен салт дәстүрлерді жоққа шығару кездесіп жататын кездер де болып
жатады. Осындай ... ... орын ... үшін біздер
жастарымыздың өзіндік көзқарастарын салыстырмалы ... ... ... ... жолдаулары мен стратегиялық ... ... ... ... ... ... мамандардың қазіргі жүргізіп
жатқан жастардың рөлін анықтап көрсетуде. Олар ... ... ... ... ... мүлде басқаша, құндылықтар туралы
түсінігі олар үшін басқаша ... ... ... ... ... ... мен оқуға, ұлттық құнылықтарымызға деген көзқарасы басқаша,
оларды ұстану оларға ескі, ... ... ... ... ... Сол
үшін жастардың санасына ұлттық құндылықтарды, ... ... ... ... ... Жалпы біздің әлеуметтанушылардың жастар ұғымына берген
батыстық әлеуметтанушылардың жастар түсінігіне берген анықтамалары ... ... ... ұғымына анықтама беру туралы айтқанда, ХХ ғасырдың
20-шы жылдарында-ақ батыс ювенологиясында (жастарды ... ... ... ... ... ... бірнеше сипаттаманы келтіріп
кетуге болады. ... ... ... батыс және отандық
ювенологтардың ... ... ... ... ... ... ... мына мәселелерді көрсетті.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жастар жеке ... ... ... жас ... ... ... ... жатады. Ежелгі
Қытайда жастар болып 20 жасқа дейінгілер жатса, ал ... ... ... 30 ... ... жатқызған.Бұл жас айырмашылықтарды 3-ке бөліп
көрсетуге болады:
1) 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер;
2. 18-24 жас аралығындағы ... 24-30 жас ... ... ... ... түсінігін және
жастардың құндылықты бағдарларын зерттеп, олардың көзқарастарын зерттеу
сараптамалық тұрғыдан көрстеу. Жастар ... ХХ ғ. бас ... ... ... ... ... педагогика және социология тұрңысынан
зерделеу бойынша анықтама берілді және кең ... ... ... Осы ... ... ... И.А. Арямовтың «Жасөспірім
жұмысшы» (1928), В.А. Зайцевтің «Жасөспірім жұмысшылардың еңбегі ... (1926), Б.Б. ... мен М.С. ... ... жастардың
тұрмысы» (1929), А.И. ... ... ... ... ... ... ... мәселелері» (1929) жинағы
бүгінгі ғылымда қызығушылық танытады. Осы ... ... ... ... пән ... тыс ... 1920-шы жылдары бұл салада
интегралды қорытындылауға ұмтылыс жасалады. Осы ... ... ... ... ... ... ... кейінгі
зерттеулер үшін аса маңызды ... ... ... ... П.П.Блонский (1925), Л.С Выготский(1929) сияқты ірі ғалымдарды
атуға болады. Бұл анықтамада жастардың жас ерекшеліктеріне және әлеуметтік
дамуына ... ... ... ... ... қатысты қолданбалы
зерттеулер 1960-1980-ші жылдарда орасан құлаш алды. Жастар ... ... ... ... ... Осындай зерттеу
жұмыстарын Н.М. Блинов, Б.А. Грушин, С.Н. Иконникова, И.М. Ильинский, А.И.
Ковалева, И.С. Кон, В.Ф. ... ... М.Н. ... ... В.Н. ... ... беделді ғалымдар жүргізіп және атақты жұмыстары
қалыптасты.
В.А.Луковтың пікірі бойынша, ХХ ғасырдың бас ... ... ... ... ... ... революциялық өзгерістердің
серпінді жағдайларында өрбитін жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... ... үш бағыт бойынша
жүргізілді.
Қазіргі кезде Қазақстанда «жастардың» ... ... ... ... өсуімен зерттеледі. Қазақстандық
ғалымдар ... К.У. ... К.Г. ... Ш.Е. ... М.С.
Садырова, З.К. Шаукенова, Г.С. Әбдірайымова, Т.Х. Ғабитов, Ж.Ж. Молдабеков,
А.Р. Масалимова, З.Н. Исмагамбетова, К.Ә. ... Ә. Ө. ... ... Қ.А.Затов тағы басқалардың жекеленген еңбектерінде жастар
проблемаларының және эмпирикалық аспектілері, ... ... ... құрылымындағы ролі мен орны зерттеліп-зерделенді.
Неміс әлеуметтанушысы Карл Мангейм (1893-1947) жастар, бұл ... ... ... таза іс ... мен ... алға ... күш ... көрсетеді. Мангеймнің ойынша, жастар
әлеуметті өмірдің делдалы қызметін атқарады: бұл ... ... емес ... ... ие болып табылады. Бұл параметр эмбебап
және белгілі орынмен, уақытпен шектелмеген. Мангеймнің ойынша, жастар өз
табиғатымен ... ... ... емес, бұл кез келген бастамаға
мүмкіндік.
Жастар туралы әйгілі философ Фетхуллах Гүлен «Бесіктен бел ... діни ... атты ... ... ... ... – күш-қуат
және парасаттың бүршігі. Жақсы тәрбиеленіп, бағыты дұрыс көрсетілгеннің
арқасында ... ... ... ... ... жарық беріп, әлемде
тәртіп орнататын күшке айналады.
Қоғам хрусталь ваза болса, жастар соның ішіндегі су ... ... түсі мен ... сай ... ... сондықтан жастарды тәртіпке
шақыратын кейбір «тәртіп сақшылары» алдымен өздеріне сын ... ... ... ... ... ... нендей нәрсе, не зат болсын тым ... ... ... және ... ... іспетті. Жастарға бұлардың бірін
таңдауға ерік берілсе, қайсысын таңдайтынын айтудың қажеті бар ма..? Алайда
оларды ... ... ... жаны қас етіп ... – біздің басты
борышымыз.Жастарға тәрбие арқылы қол ұшын ... ... ... болмашы сәулесіне алданып, отқа ұмтылған жынды көбелек
сияқты, ғылым, парасат және ... ... тым алыс қала ... өз ... ... тәрбиелесек, олар келешекте «Омарларға»
(Әділеттіліктің символы болған 2-халифа Омар ибн Хаттаб) айналады.
Қандай да бір ұлттың ... мен ... жас ... рухы ... ... ... ... Жастардың тәрбиесін дұрыс
жолға қойған қоғам дамуға бейім болса, ... ... мән ... ... ... Бір ... болашағына болжам жасағысы
келгендер сол ұлт ... ... ... ... ... шығады»[1, 25].
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. ... ... ... және оны ... қажеттіліктері мен зерттелу деңгейлерін
бітіру ... ... мен ... ... ... ... ... басты мақсаты ретінде ... ... ... ... және ... ... ... айқындау. Бұлар
төмендегімен анықталады:
1) ассоциативтік тәжірибе әдісін қолдану ... ... ... санасындағы
«қазақ мәдениеті» туралы қалыптасқан ұғым-түсініктер, ұлттық стереотиптер
анықталды;
2) қазақ жастарының ойлау қабілеті, ... ... ... парасат пайым деңгейінің, мінезінің, еңбекқорлық, төзімділік,
т.б. қасиеттерінің тілдік көрінісі – этносты сипаттайтын ерекше ... ... ... – ұрпақтан ұрпаққа беріліп, сақталған
ұлттық таным ақпаратының санада ... мән ... ... ... ... сақталған ақпаратты қабылдау, тану, өңдеу арқылы жаңа
сапада жаңғырту «қазақ әйелі» концептісінің қазіргі ... ... ... мен ... сабақтастығын дәлелдейді.
Зерттеу жұмысының нысаны. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар
саясаты және оның ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеу жұмысының пәні. батыстандыру үрдісінің зерттеу жұмысында қазіргі
Қазақстандағы мемлкеттік жастар саясатының ... ... ... және басқа мәселелермен қатар ... ... ... ... және мемлекеттік ... ... ... заңдылықтары мәдениеттану тұрғысынан
сарапталып, ғылыми пайымдаулар жасалады.
Зерттеу жұмысының теориялық және ... ... ... ... және ... ... ... соңғы жылдары
мәдениеттану мен философия, әлеуметтану, саясаттану және т.б. ... ... ... ... мен ... ... Оның ішінде
компаративистикалық және типтік талдау бүкіл жұмыстың методологиялық ... ... ... ... ... бір ... бір ... Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... жұмыстың әдістемелік негізін құрайды. Дипломдық
ізденістің теориялық және әдістемелік негізі сонымен ... ... ... ... ... рухани жағдайы мен философиялық
парадигмаларына қатысты. Жұмыстың теориялық және ... ... және ... ... ... қазақтың ұлттық,
әлеуметтік, мәдени үрдістерді салыстыра талдау құрайды. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Зерттеу жұмысының деректік көзі. Дерек көзін зерттеуде ресми материалдар,
ғылыми-практикалық конференциялар материалдары, сондай-ақ ... ... ... көрген батыстық және отандық ғалымдар еңбектеріндегі
батыстық ... даму ... ... ... ... Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... жұмыстар, авторефераттар,
мерзімдік баспасөз деректері пайдаланылып, молынан қолданысқа түсті.
Бітіру жұмысының зерттеу тәсілі. Турасын ... ... ... ... ... сау ... ұрпақ шығаратын құбылыс. Ол тек қазаққа ... кез ... ... ... Жастар саясаттың пайдасы көптеген елдерінің
тарихынан көруге болады. XX ғасырдың басында жастар ең белсенді әлеуметтік
топ және ... күші ... ... ... ... бұл ұрпақсыз
мемлкеттің және құндылықтардың жойылуына әкеліп соқтырады. ... ... мұны ... ... көріп отырмыз.
Бітіру жұмысының ғылыми жаңалығы. Бітіру ... ... ... ... ... алға ... ... мен міндеттерін
жүзеге асыру тәсілдерінен және өзіндік ізденіс нәтижелерінен көрінеді.
Қазақстанда мемлекеттік ... ... ... ... ... Президентінің жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңес жұмыс
істеуде. Мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... ... асырылуда. Бұл тұрғыда мыңжылдық даму мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында Үкімет бекіткен қаулы бойынша
іс-шаралар жоспары айқындалды.
Зерттеу ... ... және ... маңызы. Дипломдық
жұмысымның нәтижелері мәдениеттану ғылымының дамуына өз үлесін қоса алады
деген ... ... ... ... ... жалпы танымдық және арнайы әдістер пайдалану негізінде жазылды.
Зерттеу тақырыбының алға ... ... жету ... ... ... жалпы заңдылықтарына негізделген ... және ... ... ... Мұның жас ұрпақ үшін маңызы зор. ... ... оқу ... ... ... ... ... арнайы курстарда қолдануға болады деп есептеймін.
Батыстандыру процессінің ... жағы ... оның ... да арта түседі деп ойлаймын.
Диплом жұмысының құрылымы. Бітіру жұмысы ... екі ... ... ... ... ... тұрады. Пайдаланылған әдебиеттер
жұмыстың соңында берілген.
1 ЖАСТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-МӘДЕНИ РӨЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.
1.1 ... ... ... ... ... деңгейі.
Кез-келген мемлекет өзінің болашағы жайында терең ойланып, оның
барынша жарқын болуын қалайды. Сол ... ... ... да бір ... бір ... ... қазіргі қазақ жастарының орнына ... ... ... ... ... шындық. Өйткені қоғам жастар арқылы
өзін биологиялық бүтін ретінде ғана емес, сонымен бірге, әлеуметтік ... ... ... ж»не дами ... ... ... ұлы философы және исламтанушы ғалым ФетхұллаҺ
Гүлен өзінің «Балалық шақтың дәурені» атты мақаласында былай жазады: ... ... ... жас ... ... байланысты. Сондық-тан
алдыңғы толқын аға буын өзінен кейінгі өкшебасар жас ұрпаққа түбінде ел ... және ... төл ... ... ... ... аманат
етіп қалдыратынын қашанда қаперде ұстауы керек. Ол үшін ... ... ... ... асыл ... жас ... бойына мейлінше терең
дарыту қажет. Әйтпесе, өскелең ұрпақ көсемінен көз жазып қалған ... ... ... ... ... ... барша жұрт бірауыздан
құптаған негізгі әлеуметтік құрылымдар: отбасы мен мектеп қабырғасы. Ұрпақ
тәрбиесінде отбасы мен ... ... қос ... десе ... ... екіншісінен жоғары қойған немесе кем көрген ешбір ұлт ... Бұл ... ... оқитын болсақ жастардың құндылықтары жайлы
түсініктері жайлы тоқталып кетер жолдар көп болады. Яғни жастарымыздың
санасында ... ... ... көптеп айтып, олардың бойына жақсы қасиеттреді сіңіру жолдарын
жасалып жату жолдарын жасауға ... ... ... ... ... жасөспірім
ұрпақ ата-аналарынсыз өз өмірінің маңызды мәселелерін шешуге ... Бұл ... ... ... ... ... ... айтады.
Фетхұллаһ Гүлен өзінің «Бесіктен бел асарға (баланың діни тәрбиесі
атты» еңбегінің ... ... атты ... ... ... ... көрсетеді: Бала білуі тиіс жайттарды ғана ... ... ... білмегені жөн. Жүрегі мен рухына азық болар
діни, ұлттық құндылықтарды біліп, жасына ... ... ... ... дұрыс.
Бұл мәселеге алдағы бөлімдерде кеңінен тоқталып өтпекпіз.
Нәрестенің тамақтануы жайында педиатрдан «осы ... ... ... ... ... азық ... ... деп кеңес сұрағанымыз секілді бұл
мәселеде мамандардан «бес жасындағы балама не ... «он ... не ... болады», «он бес жастағы балам бар, оған не ... ... ... ақыл-кеңесіне құлақ түргеніміз абзал. Жақсы ... ... ... ... ... ізгі ... ... анық.
Иә, әрбір ата-ана мәселенің хас маманына барып, олардың ... ... ... ... ... ... ... лицейге (орта мектептен жоғары сынып) бару жасына келгенде ешқандай
дәлел-дәйексіз «дінге бет бұр» ... ... ... ... ... ... ... Аллаһты жоққа шығаруы да ғажап емес. Сол ... ... ... мен діни ... ... ... ... тек тура жолды
қабылдайтын бала ... Ұлы ... ... ... ... мектеп табалдырығына енді ғана қадам басқан ... ... ... ... ... ... ... қажеті жоқ. Ендеше,
бүлдіршіннің жас мөлшеріне қарай – оның немен ... ... ... секілді – баланың танымына қарай діни құндылықты бойына
сіңіруге тиіспіз»[1] - деп ... Ұлы ... бұл ... балдарды жастайынан
тәрбиеде рухан құндылықтарға байыту жолын көрсетіп отыр. Кішкентайынан
рухани-мәдени ... ... бала ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Осындай пікірді Әбсаттар қажы Дербісәлі өзінің
«Ислам және жастар» атты ... ... ... ... алуын
сөз еткен болатын.
Жастардың болмысы мәселесін зерттеудің бастау көзін философтардың,
мәдениеттанушылардың, әлеуметтанушылар мен саясаттанушылардың жеке ... ... және ... ... ... ... ... мәдениеттің жеке адамға ықпалына талдау жасаудағы
теориялық амалды ... ... ... ... ... Жастар және олардың әлеуметтік-мәдени болмысы мәселесі әрі қоғамның
негізгі сипаты, құрылымдық ілегерлеуі мен ... ... ... қабаты – қоғамның өзіндік бітімге, қабілет қасиеттерге ие,
ерекше әлеуметтік топ ... ... ... асыл ... - ... жас ... санасына
ізгіліктің дәнін сеуіп, жеткіншектерді атаның баласы емес, адамның баласы
болуға баулу айрықша маңызға ие. Алла ... ... ... ... осы ... ... бойлап, өз ойларымды ортаға салғым
келеді. Ең алдымен, «Әдемілікті сүюші» деген көркем ... ие және ... ... ұлы Алла ... ... болсын. Жаратушы Иеміз
бізге ізгі істерді ... ... және соны ... ... разы
болады. Алла Тағала қасиетті Құранда: «Расында, иман келтіріп, ізгі істер
жасағандардың еңбегінің сауабын зая ... ... ... ... ... және ... деген тақырыпты таңдауыма, жас ... ... ... ... ... үндеудің тамаша үлгісі мен
дәстүрімен тәрбиелейтін құндылықтардың өмірімізден алшақтай бастауы ... ... ... ... жастар имандылыққа жол сілтейтін және олардың
жоғалған жан сұлуы мен әдемі әдептерін ... ... ... мұқтаж. Ислам үнемі ... ... ... ілім ... ... бір ... сөз бар: «Мүминнің бірінші міндеті - ... ... ... ... ... да, оған иелік жасауы керек». Қасиетті
Құранның 719 жерінде Алла Тағала білім жетілдірудің ... ... Дәл осы ... мен ... Нұрсұлтан Әбішұлының: «Еліміздің және
жастардың ең басты байлығы - сапалы білім»деген даналық сөзі ... ... ... де ... ... діні жастарға білім бергенде, Құран мен
Пайғамбар (с.ғ.с.) Сүннетін қоса ... ... ... (Ислам іліміне
негізделген жеке тұжырым немесе тәуелсіз ой қорытындысы) пен ... ... екі ... иіп тең ұстағандай теңгереді. Егер адамдар, соның
ішінде ата-аналар өздеріне және өз ұрпағына ... ... онда осы ... ... ... ... әсіресе, жастарымыздың иманына, олардың
болашақ өміріне берер пайдасы мен ... өте ... ... бұл ... ... дұрыс жетілдіруді қамтамасыз ететін дұрыс қағида.
Жастар - біздің ... ... ... жіті ... ... ... дін ... мен елбасшылары алдындағы негізгі мәселелердің ... ... ... ... ... бұл саладан қаражат ... ... ... сан ... бойы ... ... жадында сақтап, оны құрмет тұтып қадірлеуі, өз тума-туыстары мен
отандастарына ... ... үшін ... ... нағыз шынайы
құндылықтар бірінші орында тұруға тиіс.
Соңғы жылдары отандастарымыздың, әсіресе, жастардың ... ... ... бар ... ... ... ... бұл ретте жарнама
мен бұқаралық ақпарат құралдарындағы адамгершілік ... ар ... ... ... ... ... ... қатар жас ұрпақтың тәлім-
тәрбиесіне теріс әсерін тигізіп жатқан кейбір теледидар ... ... ... ... ... Зиянды ойындардың, адамның есін
шығарар есірткі мен ішкіліктің теледидар арқылы көп насихатталуы ... ... мен ... ... ... деген көзқарастарын өзгертіп
жатқанын жасыра алмаймыз.
Бүгінгі жастар бұрынғылармен салыстырғанда өзгешелеу. Олардың ой-
өрісі, талпынысы, сауық-сайран ... ... ... ... ... ... жастарымыз жалпыадамзаттық мәңгілік рухани-адамгершілік
құндылықтардың да бар ... ... ... ... ... тұлға
толыққанды қалыптаса алмайды. Жеке адамның, оның ... мен ... әсер ... ... мол. ... оның ... өмір
сүріп отырған ортасы... Адам баласы күн сайын бір ... ... ... ... өмір бойы ... Алайда адам баласының тұлғалық сипаты жас кезінен
бастап қалыптасады. Жас сәби табиғатынан таза, пәк. Бұл - адамның ... ... ... ... ... ... ... енді-енді тани бастайды.
Міне, дәл осы кезеңде ата-ананың, содан кейін білім беру мекемелеріндегі
мұғалімдердің балабақшадан ... ... ... ... ... ... сіңіріп, жақсылық пен жамандықтың аражігін
ажыратуға ... - ... іс. Осы ... ... ... ... ... үшін жауапты» деген даналық сөзін еске
түсіре кеткен орынды болар. Егер ата-ана өз міндеттерін ... ... көше ... ... ... ... тәрбие, өмірге деген
құштарлық, мақсат-мүдделердің басқа екенін баршамыз жақсы білеміз. Мұндай
жағдайда ... ... ... ... ... бас ... Осыдан кейін жас баланың бойында кез ... ... ... ... ... қалыптасады.
Әрине, жас ұрпақты мұндай қатерден құтқарып қалу - ... ... ... Десе де, ... жағдайдан шығудың бірден-бір жолы - оларға алдағы
өмірінде кездесуі мүмкін ... мен ... және ... жүру ... ... Олар мұның сана мен саулыққа кері ... ... ... ... ... ... біреу темекі ұсынса, әлде
ит те ішпейтін ішкілікті ішуге ... ... ... олар не ... ... ... ... атаулыдан саналы түрде бас ... ... ... деп ... бере алады, сондай-ақ жамандықтан жиренетін
болады. «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен». Бұл - ата ... ... ... ... ... ... жаман қылықтарға қарсы күресетін
иммунинет - ол діни, рухани-адамгершілік және моральдық ұғымдар. Осындай
құндылықтар ғана ... ... ... ... ... ... ... заң арқылы үрей салу, қоғамдық пікірден аяқ ... ... ... қандай да бір қылмыс жасаудан тоқтатуы мүмкін. ... ... ... бола алмайды. Адам жазықты бола тұрып, жазаланбай қалса,
онда ол заң ... тағы да ... ... ... ... Ал ешкім мені
көрмеді, бұл әрекетімді ... ... ... оны тағы да ... ... ... Ал діни, рухани-адамгершілік құндылықтар негізінде тәрбие
көрген адам қай жерде жүрсе де, қандай ... тап ... да, өзін ... ... тұрғанын біледі. Сондай-ақ ол бұл дүниенің ... ... арғы ... тезінен қашып кету мүмкін еместігін жақсы
сезінеді. Діни тәрбие адам бойында ар-намыс, ... ... ... сезімдерін оятады. Дін адамды төзімділікке, алып-қашпа, бөтен ... ... ... Бұл, ... көп ... бірнеше ұлтты елде өте
маңызды. Осындай тәрбие болмаған жағдайда қылмыс, экстремизм, төзімсіздік,
дінаралық, ұлтаралық алауыздық пен теке ... ... ... ... ... ... құбылыстардың болуын қалайтын, елдегі ахуалдың
тұрақсыздануы үшін қолынан ... ... ... де бар ... ... діни ... ... шала сауаттылық та экстремизмге әкеліп
соқтыруы әбден мүмкін. Қылмыскерлер мен ... ... ... бәрі де ... діни ... нәр ... Сондықтан олар
қылмыс әлеміне оп-оңай жем болады. Олармен күресте тек күш ... ... ... бере ... ... бұл ... ... идеологиялық
күрес жүргізу ләзім. Мұндай жағдайда ағартушылық жолмен ... ... ... діни білім беріп, олардың білім көкжиегін кеңейту керек.
Адамгершілік ... діни ... ... ... дін ... шебер байланыстыру нүктелерін дұрыс таба білу - бүгінгі заманда
оң нәтиже берері сөзсіз. «Жұмыла көтерген жүк ... ... ... мен ... жастарды дұрыс тәрбиелеуде күш біріктіргені абзал. ... ... ... мен өзге де ... беру ... ... ... діндер тарихын, әдеп сабақтарын үйрететін пәндерді ... ... ... ... діни басқармасы еліміздің қоғамдық өміріне
етене араласып, билік басындағылардың адамгершілікті, мәдениет пен ... иман ... ... ... ... ... ... пен бауырмашылдықты нығайтатын рухани дәстүрлерді қайта
қалыптастыруға бағытталған әлеуметтік бағдарламаларға ... ... Ел ... Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың рухани-
адамгершілік бастамаларды қанаттандыруға, жас ... ... ... және ... ... рухани-идеологиялық қауіпсіздігін
қамтамасыз етуге бағытталған саясатын толығымен қолдайды. Ислам дінінде ... ... іс ... ... ... Ислам мұсылман жастарын
тәрбиелеуде ... ... ... бүтіндей елдің бүкіл
қауымдастығына ... ... ... ... ... ... ... жылдары еліміз
мұсылмандары арасында Отанды сүю және оған қызмет ету, оның тарихи, рухани,
мәдени мұраттарына адал ... оның ... ... және ... ... бағытында үлкен жұмыстар атқарды. Ондағы мақсат -
жастардың рухани-адамгершілік және ... ... ... келісімді нығайту, ар-намыс пен дінге сену ... ... пен ... ... – бүкіл қоғамның экономикалық, ғылыми-техникалық, әлеуметтік,
саяси, мәдени, ... ... әрі ... әрі ... Бұл, ... олардың сан жағынан халықтың басым көпшілігін құрайтындығымен,
екіншіден, жастардың өршілдік шығармашыл, игемділік, мобилділік, креативті
жаңашыл болу ... ... ... ... ... жүргізіліп келеді. Әрбір мешіт жанында
сауат ашу курстары қызмет етеді. Онда жастар дін негіздері ... ... ... ... қағидаларымен танысуда. Бұл курстар арқылы жастардың
патриоттық сезімдері ... ... Онда діни ... пен барлық
адамдармен өзара түсіністік ... ... ... ... ... сауат ашу курстарындағы дәрістер жастарды жоғарыда
аталған белсенді іс-әрекеттерге тартудың негізгі жолдары ... ... ... - Қазақстан мұсылмандарының рухани
құрылымдарын біріктіру; экстремистік идеялардың тарауына қарсы тұру; дінді
саясиландырмау, Исламға жала жабу сынды іс-әрекеттердің көрініс табуына ... ... ... ... ... жаңа ... және ... алдағы уақытта атқаратын игілікті істерімізде рухани-адамгершілік
және патриоттық тәрбие негізінде төмендегідей бағыттар бойынша жұмыс
жасаймыз:
- барынша кең және ... діни ... ... ... мұсылман жастарды Исламдағы орта жолды ұстануға, Отанға,
дүниежүзіндегі барша адамзат баласына, тарихқа, мәдениетке деген
сүйіспеншілікке баулу;
- жастар арасында радикалды және ... ... ... болатын шаралар өткізу;
- жастарды өзара сыйластық пен түсіністік бағытында тәрбиелеудің
бағдарламаларын жасап, ... ... ... ... ... ... ... мекемелермен
тығыз қарым-қатынас жасау арқылы көптеген мәдени-рухани ... ... ... ... ... ... ... бермек.
Біздіңше, мемлекеттік және рухани ... ... ... пен ... ... ... онда тек ел мұсылмандары ғана
емес, бүкіл ... ... даму ... ... жағдайда еліміздегі
ұлттар мен ұлыстар арасында жылы жүздесулер мен ... ... ... ... Алла ... ... адамзат баласына бір-бірін
қадірлеуге, құрметтеуге бұйырған. Мүбәрак Құранның адамгершілік қағидалары
халықаралық ... ... ... ... үлесі шексіз.
Ислам бейбіт өмір сүруге, адамдарды өзгенің ала жібін аттамауға шақырады.
«Бірлік - ... ... ... ... ... ... Қазақ - қазақ
болғалы еркіндікті аңсаған, бейбіт ел ... ... ... ... ... ... ... аңсаған арман мен үмітті ақтап,
халықтар бірлігін һәм халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға сүбелі үлес ... ... ... ... ретінде қалыптасып даму жолы оны
тәрбиелеудің әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... бастап дербес жастар жасы теориясының қалыптасуына
дейінгі аралықты ... ... ... ... ... ... ... жиі қолданылатын ұғым. Алайда бұл әлеуметтік категорияның
анықталу ауқымы өте күрделі екендігі ғалымдар ортасында мойындалады. Жалпы
жастар ... ... ... оның ... ... қарай
қарастырылып, жас шекараларын анықтауға тырысқандық байқалады. Жастарды
рухани-адамгершілік, рухани-мәдени тұрғысынан ... өте ... ... рухани азғыру жолына адаспау үшін мемлкекет қазіргі таңда
ҚМДБ жан-жақты қолдау шараларын ... ... ... ... ... ... категориялар қатарына
жатқызуға келеді. БҰҰ-ның мәліметі ... ... ... қазіргі
заманғы шекарасы 13-14 жастан 20-30 жасқа дейінгі ... ... ... ... ... ... ... мәдени онтология мен
мәдени анторпология жүйесіне енеді. Осы ... ... ... ... ... субтанционалдық категория ретінде айту орынды ... - ... ... ... ... ... арасындағы
онтологиялық тұтастықты байқаймыз. Бір, жағынан, қоғамның өзінің қалыпатсуы
мен даму үдерісі болса, ... ... ... ... ... ... ... қоғамның жетілдіру үдерісі болып табылады.
Мәселені, «жастар – мәдениет» концепті тұрғысынан ... бұл ... ол ... ... ... ... бір ... екі жағы десек болады. Мәдениет аясында жастардың жоғары ... ... олар өз ... жас тұлғаның әлеуметтік мінез
нормасы құрылымы мен кеңістігін анықтайды. Ұлттық мәдени ... ... ... және оны әрі ... дамыту жауапкершілігі дәл сол
жастарға жүктеледі. Жастардың мәдени болмысын және оның сапалық ... өзі ... ... даму ... ... мықтылығын, сондай-ақ мемлекетіміздің әлемдік қауымдастықтағы
орнын анықтайды. Егер ... ... ... ... ... ... феномен ретінде қалыптасқандығын аңғаруға болады. Осы орайда біз
үшін қызықты мәселе, ол ... ... ... ... іске асыру
және рухани мәдени құндылықтарды бойына сіңіру мәселесі.
Сондықтан жастардың материалдық және ... ... ... ... ... беки ... ... етеді. Жастардың рухани тұрғыдан
қалыптасуында ... ... орны ... ... ... ... ұрпақтың кемелденуінің негізін сол елдің дәстүрі мен
құндылықтары қалыптастыратын ... оның ... ... адал болуын
қамтамасыз етіп ғана қоймай, ел үшін ерінбей еңбектенуіне негіз ... ... ... де ... ... тыс қалдырылмауы заңды ... ... ... ... ... ... ... ережесінен негізделіп, «жастардың рухани және тән саулығы
маңызды фактор [4] деген ... ... ... 2004 ... ... ... мемлекеттік жастардың
құқықтық және рухани құндылықтары жастарды өз халқының ... ... ... өткеніне баулуы, қоғамдағы келісім ... ... жас ... ... үшін ... сезімін қалыптастыруы
тиіс. Патриотизм, адамгершілік, шеберлік, ... ... ... ... ... жас ... үшін алға ... жастар саясатының ресурсын, мәдениеті мен ... ... саны мен ... оның өмірінің деңгейін анықтайтын бағдарлар,
екіншіден, еліміздің ... мен ... ... ... және
дамытуға кедергі болатын теріс салдарды шектеу әрбір мемлекет үшін маңызды
мәселе.
Қоғам табиғи, әлеуметтік және мәдени жақтарының өзін жас ... ... ... ... бір ... ... ... құрайды,
сондықтан да оның көңіл күйі, тәртібі мен хал-ахуалы қоғамдағы жалпы ... ... ... көрсеткіші ретінде танылады.
Өзіндік ерекшелігіне қарамастан жастар әлеуметтік топтар мен ұйымдардан тыс
өмір сүрмейді, сол ... де ... ... ... ... дәрежелеріне
тиесілі анағұрлым кең әрі әлеуметтік-мәдени мәселелерден туындайды.
Әлеуметтік-мәдени тұрғыдан болашаққа ... ... ... ... және ... ... өзгерістер жалпыадамзаттық
құндылықтарға өту мәселесінің тереңдігі мен өзектілігін айқындайды.
Жастар қандай таңдау жасайды? ... ... ... ... ... бола ... ... моральдық, саяси, эстетикалық,
басқа құндылықтардың арасында таңдау еркін иеленген.
Қайта құру мен ... өз ... алуы ... ... ... ... - саяси диссидент, табысты кәсіпкер немесе саяси
қайраткер берді. Мемлекет, мектеп, отбасы, саяси көшбасшылар, діни ... ... ... және ... ... ... БАҚ, ... мәдениеттер тіпті замандар бір-бірінен айтарлықтай
айырмашығы бар құндылықтарды ... ... БАҚ, ... ... ... арқылы жастардағы экрандық мәдениетті қалыптасытруда,
ал оның өзі жастар болмысын құрастыруға себеп болып отыр.
Жастар арасындағы ... ... ... ... ... ... мәселелерден әрекет бағыттарынан, құндылық
бағдарларынан көрінетін ... ... ... ... ... ... ... – заңды құбылыс. Негізінде
олар ... бір ... ... және ... ... ... факторлары болып танылады. Жастар үшін базалық құндылықтардың
маңыздылығына жасаған талдау, жастардың әлеуметтік ... ... ... ... ... анықтады.
Жастардың әлеуметтік-мәдени санасындағы аталған құндылықтың ... алуы ... ... ... ... ... ... және
болашақтағы материалдық жағдайы өздеріне байланысты екендігі туралы пікір
бар екендігін ... ... ... ... ... тұтынушылық
бағыт алуымен сипатталады.
Әлеуметтік қажеттілікте негізделген ... ... ... ... құндылықтарды олардың қазіргі кездегі және болашақтағы
материалдық жағдайы өздеріне байланысты екендігі туралы пікір бар ... ... ... ... бағыты тұтынушылық бағыт алуымен
сипатталады.
Әлеуметтік қажеттілікке негізделген құндылықтардың таңдалуы көп
жағдайда ... ... ... ... ... ... әр адамның кез-келген адами болмысының іргетасы мәндік атрибуты,
өмір сүру формасы, ішкі ... ... ... ... ... ... айта аламыз. Олай болса қажеттіліктің өзі ... Ал ... ... ... ... ... сыртқы әлемге қатынасын
анықтайды және үлгі дәрежесінде әрі мінез қағидасы мәртебесінде өмір сүреді
– дейтін Г.Қ. ... ... ... ... ... ... білім алу басымдылығымен,
болашаққа деген сеніммен жақсы достар және қоғамдағы беделмен ... тек қана ... алу ... ... ... тек мол табыс
және әлеуметтік игілік кепілі бола алмайды. Қазіргі кезде білім алу қоғамда
анағұрлым беделді мамандық алу ... бірі ... ... Сол себептен
де Жастардың жалпы санасында «тұлға мәдениеті», ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы байқалады.
Қазіргі жастар ортасы ... ... ... ... ... Қазіргі қоғамда рухани байлыққа ие болған адамға сұраныс
жоқ. Мұның себебі, батыстық үлгіде ... ішкі жан ... ... ... оның ... ... ... тұрады. Осыған байланысты
Д.Кішібеков ұлттық ... ... ... ары ... дамуынада
барынша ықпал еткендігін алып көрсеткен. Олай ... ... ... идея деңгейі біздің болашақтағы еліміздің бірлігі мен тұрақтылығы
үшін маңызды қызмет атқарады. ... ... ... антропоөзекті
мәселесі, ұлттық «меннің» субстанциясы ұлттық дүниетанымының күре тамыры.
Өмірлік маңызды ... ... ... ... индивидтің
қоғамдағы өмір сүру талаптарымен қазіргі кездегі өзекті ... ... ... ... байланысты.
Жастардың әлеуметтік-психологиялық көзқарастары тұрғысынан жаңа
қатынастар мен жедел құндылықтарға ... ... ... ... саяси-
әлеуметтік сана кедергісіне ұшырайды. Нарықтық қатынастар, олардың көптеген
жағдайда әр түрлі ауытқулары, халықтың материалдық және ... ... ... ... ... ... реформа
салдары алдындағы үрейінің тууына себепкер болды. ... ... ... ... ... ... тұрақты, әлеуметтік орынды иелене
алмайды. Бұл оқу ... ... ... ... ... ... табу мүмкіндіктерімен шектелумен байланысты. Қызметтегі
жастардың материалдық жағдайы оның ... ... ... ете алмайды. Себебі жастардың дұрыс білім алып, тәрбиеленуі
немесе өзінің ойын ... ... үшін оның ... ... ... ... ... баспанасы жоқ материелдық
игіліктерден ада ... ... ... ... ... идеологияны ұстану
сияқты талаптар қою қиынға түседі.
Идеология қоғамда танымдық, іске жұмылдырғыш, қозғаушы және ... ... ... ... ... ... идеология
қоғамдық идеялардың, теориялардың, көзқарастардың жиынтығы ... ... ... ... ... баса ... ... оның адамдардың әлеуметтік энергиясын топтастыра алут қасиетін
жоғары бағалайды. Әлеуметтік-саяси әдебиеттерде ... ... ... бір
құндылықтар жүйесі тұрғысынан берілген сипаттамалар да орын ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... идеология мәнінің ашылуы, құндылық
ұғымымен ... ... ... негізгі элементі, өйткені ол
иделогиядағы обьект пен ... ... ... ... Ол ... әлеуметтік, адамгершілік, эстетикалық үлгі береді.Әрбір субьект өз
іс-қимылын сол үлгімен өлшейді. Сондықтан, біздің жағдайымызда идеологияның
жастар ... үшін ... ... негізделген иделогия ғана
жастардың іс-әрекетіне және бағытына стимул бола алады.
Жастар ... ... ... рухани
факторларына бос уақытты дұрыс ұйымдастырудың да маңызы ... ... ... бос ... ... Бұл жерде ең
алдымен білім алып жатқан жастардың ... тыс ... ... мен ... дұрыс ұйымдастыру туралы болып отыр. ... ... ... бірі ... бос уақыты мен ойын түрлерінің өзгелігінде
болып отыр.
Дәстүрлі қазақ қоғамына тән ... және ... өте ... ... бастан кешіргенін атап кету керек. Мысалы,
шығыстық менталитет үшін ... ... ... өте ... ... адам өзінің ұлттық этникалық санасы бойынша, батыстық мәдениет
субьектісімен ерекшеленеді. Сондықтан ... ... ... ... ... күйінде қабылдау қиын да күрделі процесс. Мысалы,
қазақтардың , ... ... ... әлеуметтік дәстүрлері,
болмысы,қонақжайлылық, төзімділік, жомарттық, бейімделгіштік сияқты ... ... ... ... ... арналарын
қалыптастырады. Қазақтардың болмысында сатқындық,екіжүзділік, жалған айту
сияқты қасиеттер жат болып саналады.
Бұл мәселені қозғауымыздың себебі ... ... пен ... ... ... ойын ... бастау алады. Қазіргі
заманауи технологиялар мен олардағы жасанып ... ... ... ойын түрлерінің жастарды
қулыққа, күреске және басқа да жат қылықтар тәрбиеленуі, олардың болашақта
тұлға ... ... кері ... ... ... ... жастардың түңгі клубтар мен би кештеріне ... ... ... ... көтеру деген жаман нәрсе емес. Кино мен ... ... ... түңгі клубтар жастардың ашық қарым-қатынасқа
деген мүддесін қанағаттандырады. Алайда барлық нәрсенің өз орны ... ... ... ... ... сату ... ... ақпарат құралдарынан көріп отырамыз. Заң қызметкерлерінің ... мен ... ... себебі, ол жердегі жастар би ырғағымен
көңілденіп жүрме әлде ... ... жүр ме, оны ... байқау мүмкін
емес.
Жастардың құндылықтық негізгі бағыттарының бірі – жалпыадамзаттық
ұлттық ... ... ... ... беру ... ... ... қалыптастырудың мақсаты өсіп келе ... ... даму ... ... ... тұлғасын іске асыру болуға тиіс.
Еркін қалыптасқан жастар өздеріне тиесілі даралықты сезініп, өзінің
рухани және жеке ... ... ... ... ең ... ... ... беруге тырысады.
Жоғарыда аталған ұлттық иделогияға орын беретін ерекше қасиеттердің
бірі «намыс» деуге болады. ... ... ... және ... ... Б.Қожамбердиев біздің ... ... ... және
әлеуметтік болмысындағы намыстың дамуының жоғары шегі – ... ... ... ... ... ... ата-бабаға, ана тілі мен салт
дәстүрге, құрмет, патриоттық сезім, ... Ал ... ...... ... ... өшпенділікпен қарау, деп
тұжырымдалады.
Намыс ұғымының астарында үлкен мән жатыр ... ... ... ... сезімі дұрыс қалыптасқан жағдайда, отанына опасыздық жасауға,
ұлттық мүддені өзінің жеке бас ... ... ... ... ... ... оның намысы жібермейтін еді.
Тоқыру жылдарының кері құбылыстарының бірі қоғамның ... ... ... жас ... ... ұстанымдары, әдістері
мен формасының бұзылуы болатын. Тәрбие беруді ұйымдастыру жастардың ... ... ... ... ерекшеліктерін есепке алады. Сол кезде
қоғамның дағдарысына қарамастан жастардың білім деңгейі күрт ... та ... беру ... ... ... көңіл бөлінген жоқ.
Жастар мен қоғам құндылықтары арасындағы кемшіліктер үдей түседі.
Қазақтың бір туар ... ... ... ... келе ... ... ... бейнелейді. Еріншек, салақтық, надандық – адам болмысындағы
азғыртушы нәспінің құрылымдық ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыратын болсақ,адам
психикасы да ... ... орын ... ... ... ... ... алып қарастырғанда, он жылдықтар аралығында ұрпақтар
арасындағы рухани байланыстың жоғалуы қайта құрумен жариялылықтың ықпалымен
жастардың ... ... ... ... қоғамның дамуы, болашағына деген сенімді көзқарастың
қалыптасуы сол қоғамдағы жастар мен жастардың ... ... ... Бұл ... шығыс елдері аға ұрпақтың тәжірбиесіне
сүйенсе, ... ... мен ... ... жастарға көп үміт артады.
Жастардың қоғамдық-саяси ролі реформалар кезінде барлық халыққа тән.
Себебі жастардың жаңа жағдайға бейімделуі ... ... ... ... болғандықтан қоғамдағы өзгерістердің ортасынан орын алады.
Сондықтан жастар санасындағы «намыс», «ұлтжандылық», ... ... ... ... ... ... болшағын айқындайтын
факторлардың қатарына қояды.
Жастардың өмірлік ... мен ... ... ... ... ... және оның даму үрдістерін талдау үшін негіз
қалайды. Біздер жүргізген зерттеудегі проблемалардың бірі - жас ... өмір ... ... бағалайды деген сауалды анықтау болды.
Жастардың құндылықтарға деген көзқарасын бірнеше кестеге ... жөн ... ... ... қос ... ... ... жас
адамдар маңызды деп есептейтін құндылықтардың ұшы-қиыры жоқ ... ... ... ... ... үшін ең маңызды басты үш-бес құндылықты
таңдау және оның иерархиясын (сатысын) ... ... ... заманғы жастардың өмірлік басымдықтары (артықшылықтары)
қандай?
Жастардың өмірдегі басым ... ... ... берген
жауаптарын талдай отырып, ұсынылған 9 нұсқаның ... ... ... ақы ... ... ... ұмтылу, отбасындағы ырыс-береке, өз
денсаулығы мен ... ... ... ... алу, ... ... өмір, тәуелсіздік, қол жеткен жетістікке қанағаттану, ойын-сауық
сияқты жауаптардың ... ... атап ... ... - ... ... |Қыз |Ер балалар|13 жасқа|13-14 |15-17 |17 жастан ... ... | ... | |жас ... |
|. | |% |% |% |жас |% |% |
| | | | | |% | | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5| 6| 7| 8 ... | | | | 93,8| | | ... |84,5 |84,2 |84,8 | |86,5 |82,9 | ... | 46,8| | | | | | ... | |44,8 |49,0 |50,0 |41,7 |50,8 | ... | | 30,4| | | | ... |30,7 |31,0 | |31,3 |29,6 |30,8 | ... | | | 46,5| | | | |
| |49,3 |51,7 | |56,3 |52,5 |48,6 |39,6 ... | | | 28,1| | | | |
| |31,2 |33,9 | |18,8 |29,3 |33,7 |35,4 ... | | | 28,3| | | | |
| |30,7 |31,9 | |25,0 |34,8 |28,2 |27,4 ... | | 14,6| | | | |
| |16,7 |18,5 | |6,3 |13,8 |17,9 |21,7 ... | | 6,5| 9,8 | | 6,4| 9,2| ... |8,1 | | |1,0 | | | ... | | | | | | | ... | 3,6| 2,7| 4,6 | | | | ... | | | |0,0 |2,2 |4,4 | ... | | 1,6| 1,0| | | | ... |1,4 | | |0,0 |4,4 |4,7 | ... ... ... әлеуметтанушы Жаманбалаева Ш.Е. «Общество и
подросток:социологический аспект девиантного ... атты ... ... үшін ... ... ... ... шет елде білім алатын
жас мамандардың өз ұлттық құндылықтарын дәріптеуі болады. Олай дейтініміз,
діни-мәдени ... ... ... түлектер шет елдердің салтын, санасын
бойларына сіңіріп, елге ... ... сол ... басқаларға үйретуге
талпынуы дұрыс емес. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... қарайтын болса дұрыс болары шындық. Басқаша
айтқанда елдік мүдде,тәуелсіздік, мемлекеттілік барлық діни салттан ... ... ... ... ... ... ... жат сенімдер мен өмірлік қағидаттарын, мәдениетін ... ... жеке ... ... қызмет ету азаматтылыққа сай келмейді.
Жастар үшін өмірлік құндылықтардың маңыздылығы ... ... және ... ақы ... жұмысқа тұру, отбасындағы тату-
тәттілік, өзінің және ... ... ... ... алу және мансапқа
жету мақсаттары алдыңғы мақсаттары алдыңғы қатарға шығады. Осы ... өмір ... ... қол жеткен жетістікке қанағаттану соңғы
орындардың қатарында тұр (3-ші кесте).
3-ші кесте. Жеке адам ... ... ... ... жалпы санына қатысты %).
| | ... топ ... ... ... |(әр топ бойынша арасалмаө %0) |
| | 16-17 | 18-19 | 20-24 | 25-29 ... және ... ақы | | | | ... ... ... ұмтылу|73,0 |78,9 |63,1 |66,4 ... ... | 69,1 | 64,7 | 74,7 | 75,3 ... ... ... | 53,6 | 50,3| 51,3 | 48,7 ... ... | | | | ... | 48,3 | 53,6| 54,0 | 43,6 ... | 23,9 | 29,8| 34,3 | 31,6 ... өмір | 21,3 | 21,3| 23,9 | 20,9 ... | 17,6 | 16,1| 19,6 | 23,8 ... ... ... | 11,7 | 8,3| 1,8 | 9,7 ... | 3,5 | 2,1| 1,8 | 2,9 ... топ. ... ... ... бақыты", "білім алу"
сияқты құндылықтары ... ... ... ... ... ... жұмысты» екінші және үшінші орынға қойған жастар. ... ... ... үйлесімді жиірек таңдалды.
Екінші топ. «Қызықты жұмысты» бірінші ... ... ... ... және « ... ... ... екінші және үшінші
орындарға қойды. Осындай құндылықты бағдарды таңдаған жастардың ... ... ... ... төмен.
Үшінші топ. Бірінші өмірлік қажеттілікті «мансапқа ... ... ... қағида бойынша, «тыныш өмір» мен « қол ... ... және ... ... қойды.
Өмірлік құндылықтарды таңдауда айқын белгіленген үйлесімділіктер мен
үйлесімсіздіктердің көп ... осы ... ... еместігі,
адамдардың түрлі ұмтылыстарының арасында тығыз байланыс бар екені туралы
айтатынын атап өту ... ... ... өмірдегі мақсаттары туралы түсініктері
талданды, бірақ бұл мұрат күрделі элементке жататын ... ... өте қиын ... біз ... ашық ... ... корреляция талдаулық талдау әдісін пайдаландық. Зерттеу
нәтижелерінің талдау мына ... ... ... ... әрбір
бойжеткен қыздар мен жасөспірімдер ... ... ... ... айқын тұжырымдаған. «Сіз алдыңызға ... өмір ... ба? » ... ... ... ... қалай тұжырымдайсыз? »
деген сұрақтарға сауалнамаларға қатысқандарының 12,9-ы % ғана ... ... жас ... үшін ... ... ... ... лайықты
орын табу, адамдардың құрметіне бөлену мен ... ... ... ( ... 57,4% респондент түрлі нысанда пікір білдірді) негізгі өмірлік
мақсат болып табылады. Лайықты білім алу (57,1%), ... ... ... (49,9%) ... ... ... мақсаттар екінші орынға шықты.
Содан кейін қоғамда жоғары дәрежеге қол жеткізу (44.1%), «адал және ... (37,7%), өз ... ... тәрбиелеу» (19,0%) өмірдегі басты
мақсаттардың қатарында енді.
Сауалнамаға қатысқандардың 15,4%-ы материалдық әл-ауқатты ... ... ... ... ( ... ... үйден» пәтер және ең ... ... алу ... ... ... ... деп есептейді.
Жастардың 14,0%-ы үшін мықты отбасын құру осындай ... ... ... ... ... ... маңыздылығын атады. Өмірдің мақсаты
ретінде шетелге кету (5,1%) және ... болу (3,4%) да ... ... ... ... тыс рационализм мен прагматизмге,
тұтынушылық психологияға бейімділікке байланысты жиі ... ... ... ... ... ... (идеалдың) жалпы
жұрт қабылдаған стандарттарына сай келеді. Ал ... ... ... және ... болу, шамасы өмірдегі соншалық нашар мақсаттар бомаса
керек.
Жастарды зерттеудің ... ... ... ... топтарына құндылықтарды маңыздылық дәрежесі бойынша орналастыруда
белгілі бір айырмашылықтар анықталды және қала мен ауыл ... да ... ... 16-17 ... ... мен ... аталған құндылықтардың маңыздылығы бойынша былайша бөлді: бірінші
орында тәуелсіздік - 63,1%, екіншіде білім алу - 50,4%, ... ... - 46,4%, ... және ... ақы ... ... ... 33,8%, мансапқа жетуді - 31,9% жастар белгіледі. Сауалнамаға қатысқан 16-
17-дегі жастардың небәрі 3,5%-ы ғана денсаулықты ... 19,2%-ы ... ... ... 8,6%-ы қол ... ... қанағаттанудың, 6,8%-
ы
Біздің зерттеуімізде жастардың өмірдегі ... ... ... ... ... ... күрделі элементке жататын
сұрақтардың жауаптарын нысандандыру өте қиын ... біз ... ... ... алдыңғы қатарға қойды.
Сауалнамаға қатысқандардың 18-19-дағы жастар үшін қызықтыратын және
жоғары ақы төленетін жұмысқа тұру - 78,9% ең ... ... ... ... ... ... бақыты - 64,7%, үшінші орынды білім -
53,6% алады.Өзінің және жақын ... ... 50,3%, ... ... үшін ... ... ... 22,3%, тәуелсіздікке 16,1%, қол ... ... 8,3%, ... 2,1% ... ... жас ... респонденттер бірінші орынға отбасын (74,7%),
екінші орынға жоғары ақы төленетін жұмысты (63,1%), үшіншігі - ... ... ... ... және жақын адамдарының денсаулығын (51,3%),
мансапқа жетуді (34,3%) қояды. Содан кейін маңыздылығы ... ... ... (23,9%), ... - 19,6%, қол ... ... қанағаттану
(1,9%), ойын-сауық (1,8%) позициялары орналасады.
Одан ересек жас тобына ... (25-29 жас) ... ... ... ұстанада. Олардың реті былай: отбасының құндылығы -
75,3%, материалдық молшылық - 66,4%, өзінің және ... ... - 48,7%, ... алу - 43,6%. ... ... - 23,8%, ... ... - 20,9%, және ойын-сауықты - 2,9%-ы
құндылыққа жатқызады.
Қала мен ауыл ... жас ... ... ... ... ... ... мазмұнды болып көрінеді. Қызықты және жоғары
жалақы төленетін жұмысқа тұруды атаған 16-17 жастағы қалалықтардың ... ... ... ... және осы ... 25-29 ... ... де жоғары, 20-24 жастағы топ бөліктеріндегі ауыл ... ... ... құндылыққа жатқызады.
Ауыл жастары үшін қалалықтармен салыстарғанда тыныш өмір мен ойын-
сауықтың маңызы ... ... пен ... жету ... ... ... ... мұнда ауыл мен қала жастарының жас топтары
бөліктерінің арасында ... ... ... ... ... басқа жас топтарының ішінде ( 18-19, 20-
29 жас) қала мен ауыл ... ... ... бар. ... ... ... және жоғары ақы төленетін жұмысқа тұру,
білім алу, мансапқа жету мен денсаулық сияқты құндылықтарға ... ... да, мұны қала мен ауыл ... ... ... салттарының арасындағы
айырмашылықтармен түсіндіруге болса керек.
Қазақстандық қоғам дамуының қазіргі белесінде жас адамның өмірлік
позициясын ... ... ... ... бірі ... табылады.
Бұл жас адамдардың іс-әрекеттері мақсаттарын таңдауын, шешімдер ... ... осы ... ... ең ... тәсілдерін
сабақтастырып, іс-әрекеттердің нәтижелерін бағалауға үйретеді. Жастардың
өмірлік ұстанымдарны ... ... ... ... мына ... ... ол түрлі әлеуметтік қатынастар ... ... ... ... ... басым жағдайлар әдісімен талдау кезінде, ең ... осы ... нені ... ... ... қандай дәрежеде
және қандай қызмет саласында белсенді позиция ұстанулары керек екені ... ... ... ... ... екі ... ... байланыстыруға,
сондай-ақ осы позицияның сәйкес әрекеттер мен ... ... ... ... береді.
Зерттеудің нәтижесінде мына жәйт анықталды: сауалнамаға жастардың
көпшілігі өздерінің өмірлік ... ... ... ... ... және өз ісінің хас шебері болуға ұмтылуымен ұштастырады
(41,2%), олардың 27,5-ы «өз ... адал ... 17%-ы ... ... ... ... 14,3%-ы осы сұраққа жауап бермеді. Бұл
орайда мына мәселені атап өту қажет, ... ... ... туралы
келтірілген деректер жас топтарының бөліктеріне қарай түрленеді. Мәселен,
16-17 жастағы жасөсіпірімдердің жас ... ... ... ... ... ... айқын түсінбейді. Осы сұраққа 20-29
жастағылар пайымды жауап берді.
Осы проблемаларды ... ... ... ... ... ... жете таныс адамдар ... ... ... ... олардың кәсіби қызметі мен жастармен жұмыс істеу
тәжірбиесінде баса назар аударылады. Соның нәтижесінде жас ... ... ... сарапшылар ретінде жастар ұйымдарының,
ЖОО бөлімшелерінің, денсаулық сақтау және мәдениет жүйесінің мамандары мен
жетекшілері жұмыс ... ... ... ... «Сіздіңше, осы аталған
құндылықтардың қайсысы осы заманғы жас адам үшін аса ... ... ... ... ... орналасты.
4-кесте.
| |Негізгі параметрлер ... ... |
| | ... ... %-ы |
| |жеке ... ... |55,7 |
| ... ... ... |51,2 |
| ... құндылықтар |49,8 |
| ... ... ... |46,1 |
| ... ... |34,6 |
| ... құндылықтар |26,3 |
| ... ... ... |18,3 |
| ... ... |11,0 ... ... сарапшылар жастар үшін орын алған құндылықтардың
маңыздылығын айқын және баламалы түрде ретке келтіреді, бәрақ ... ... ... ... ... ... ... позициясының
белгілі бір жағдайында мінез-құлықтың үлгісін таңдауының деңгейі туралы
анағұрлым толық және нақты ... ... жас ... ... сүйікті
адамы, жақын досы және материалдық игілігі үшін нақты нені тәрк ете алады (
1,2,3,4,5,6 - ... ... ... жастардың басым көпшілігі ... ... үшін өз ... бас ... ... 50,7%-ы -
сүйікті адамы үшін ештеңені аямайды. Сүйікті ... үшін - 20,4%, досы ... 37,9% және ... ... үшін - 28,9%, ең ... досы үшін - ... ... игілігі үшін 18% респонденттер «күмән келтіреді».
79¸5% жасөспірімдер мен бойжеткен қыздар өзінің сүйікті ... ... ең ... досы үшін ... ... өзгертуге даяр(2-ші
сурет).
Суреттерден көрінгендей, сауалнамаға қатысқандардың басым ... ... және ең ... досы үшін өз ... ... тігуге, тұрақты
тұратын жерін ауыстыруға, өзінің әдеттерін өзгертуге, белгілі бір дәрежеде
материалдық игілікті тәрк ... ... ... ... ... даяр. Бұдан сәл азырақ алшақтықта, бірақ сондай-ақ көпшілігі
материалдық игілігі үшін тұрақты тұратын ... ... және ... ... (3-ші сурет).
Алайда жастар материалдық игілік үшін өз өмірлерін ешқашан да ... (4-ші ... ... қатысқандардың 7¸7%-ы ғана, өз өмірлерін
қауіпке тігумен келіседі[7,168].
Кез келген қоғамдағы сияқты, елдегі жас ... ... ... ... ... ... ... жастар өкілдерінің
өздерін дара тұлға ретінде көрсете алатын-алмайтыны ... да ... ... ҚР ... Қазақстан халқына Жолдауында мына
мәселелерге баса назар аударылады: « ... ... ... ең ... ... деңгейімен белгіленеді, өйткені әлемдік ... ... ... ... білім жүйесін халықаралық деңгейге
көтеруге талап етеді». Қазіргі заманғы жастар өздерінің қалыптасуында жаңа
әлеуметтік ... құру ... ... ... қазақстандық
қоғамдағы қоғамдық және экономикалық ... ... ... ... өз ... өзі щешу үдерісінің ерекшеліктерін зерттеу
базасын жариялау кезінде елдегі тәрбие-білім беру үдерісінің роліне ... ... ... ... ... жан-жақты жетілген адам
мәселесі бүгінгі күн ... алып ... ... маңыздылығын жоймаған
өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Соңғы жылдары біздің ... ... ... өзгерістерге байланысты бұрынғы құндылықтар
өз мән-мағынасын жойса,жаңа құндылықтар әлі бой көтере алған жоқ. ... өмір ... ... біздің еліміз үшін бүгінгі күн талабына, келетін
жан-жақты жетілген ... ... ұлы Абай ... «Толық адамды»
тәрбиелеу қазіргі Қазақстан үшін өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Жалпы жастардың құлықтары, олардың ... ... ... және ... ... қарап белгілі болады. Қазақстан халқы
оның болашақ жағдайының ... ... ... ... сай ... үйлесімді дамумен байланыстырылады. Қандай да адамзаттық,
қоғамдық құндылықтарды ұстана ... ... ... мен ... ... ... жастарды баулу, осы бағыттағы әлеуметтік-
мәдени шараларға көңіл бөлу, жастардың құндылық бағдарын анықтауға қол ұшын
беру болып ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда бізде қалтарыс қаптары көп қанқұйлы өткен шақтың
ғасырлар бойы қорланып қалған жаман әдеттердің болуына байланысты ... ... ... басқа, өзекті міндеті – осы заманғы Қазақстанның
барлық ұлттық ... жаңа ... ... ... ... ... бар. ... тұрақтылық та, экономикалық өрлеу ... ... де ... осы ... қалай шеше алатынымызға
байланысты.
Кейінгі жылдар Қазақстан үшін ... ... мен ... оның ... ... критерийлерді анықтауға, білім беру
технологияларын ... ... ... ( ... ... қару уақытында айналды. Осы тұрғыдан жастардың кәсіптік білім алулары
мен бастапқы жұмысқа орналасулары олардың өз тағдырларын өздері ... ... ... ... ... ХХІ ... табалдырығында білім беру
тұжырымдамасы шешуші маңызға ие бола түсуде. Ол бастауыш білім мен үздіксіз
білім алу ... ... ... ... шығып, шұғыл
өзгерістер жүріп жатқан дүниенің бізге қоятын ... ... ... бүгінгі күннен кешіктірместен уақыт ... ... ... негізгі ерекшеліктерін, бағдарларын анықтау қажет. Осы мағынада
студент-жастар қоғамдағы өзгеріскетерге аса ... ... ... ... ең ... ... ... жатады - сәйкестік, өз
тағдырын өзі шешу ... Бұл ... ... ... ... ... ... дағдарысы қоғамның - жаңа әлеуметтік үлгідегі
қоғамның өзінің тағдырын ... ... ... ... ... белгілі профессоры, социолог И.А. Ковалеваның пікірі
бойынша, ... осы жаңа ... жеке ... ... ... мүлдем қарама-қарсы талаптар қояды: жеке адамның даралығына,
жеке мүдденің басымдығына, өз күшіне сенуге, ... ... ... ... ... ... уақыт ретіндегі құндылығына
бағдарлайды. Білімді өмірдегі ... мен ... ... ... ... өмірлік жоспарларын іске асырудағы ... ... ... ... ... өз ... ... шешу үдерісіндегі білімнің рөлі
қандай ... оның ... ... ... ... анықтауға біздер жүргізген зерттеудің нәтижелері белгілі бір шамада
көмегін тигізеді.
Мектеп бітірушілерге өз ... ... ... 7-ден ... шкала бойынша белгілеу ұсынылды: ... ... ... қанағаттанбаймын». Мұндағы көпшілік артықшылықтар 4-тен
(24,6%) 7- ге(13,3% + 14,7% + 16%) дейін ... ... ... ... бағалар бойынша сараптуға болатын білім деңгейінің біршама
жоғары екенін атап өту керек: сауалнамаға қатысқан ... 6,7% ... ... ... 27,9%-ның бағалары « ... ... 26,5% -ның ... « ... ... 35,1% ... ... мен үштіктер», 3,89%-ның бағалары «үштіктер».
Қоғамда орын алған проблемаларға қарамастан, білімнің ... әлі ... ... ... көпшілігі жоғары білім алу ... ... ... әрі олар ... ... ... гөрі ... өз
күштеріне ( жеке білімдерінің деңгейі, мектепте алған бағдарлары) сенім
артады.
Бүгінгі ... ... ... ... ... жоспарлайды?
Ата-аналардың қызметін, мамандығын балаларының кәсіби бағдарларымен көрнекі
салыстытыру үшін 5-ші кестеге жүгңнейік, кестеден көрінетіндей, ... ... ... ... қызықпайды, әскери қызметке байланысты
мамандықтардың беделі де едәуір түс кеткен. Жастар үй ... де ... ... ... ... саласының қызметкері» және
экономист және бухгалтер мамандықтары сияқты ... ... ... тұр. ... ... ... және ... сияқты жаңа
мамандықтарға қызығушылығы ... ... ... ... мамандығын алғысы келетіндердің саны да кейінгі ... ... ... ... өздерінің «кәсіби» тағдырын ғылыммен және
шығармашылық қызметтен сабақтырғысы ... ... ... ... де назар аударуға тұрарлық. Демек, ... ... ... (зияткерлік) еңбектің ролі өз маңызын жоғалтқан жоқ ... ... ... ... ... өз ... кәсіптік
бағдарларымен арақатынасы
|Мамандық (кәсіп) ... ... ... |
| | | ... |
| |әке (%) |ана (%) ... |
| | | |(%) ... ... ... |3,2 |11,2 |11,0 ... |29,6 |12,9 |25,8 ... ... |6,2 |0,5 |2,1 ... бухгалтер |13,2 |28,9 |26,0 ... |19,2 |22,3 |20,8 ... ... |2,7 |6,8 |5,4 ... ... |8,9 |4,2 |2,7 ... ... | | | ... қызметкері |19,6 |21,2 |16,8 ... ... ... |12,7 |6,9 |4,0 ... тұрмыс және қызмет |1,0 |3,8 |0,1 ... ... | | | ... | | | ... (үй ... |1,0 |3,8 |0,1 ... | | | ... ... |2,9 |1,0 |6,8 ... | | | ... |4,6 |2,1 |1,4 ... ... біздің өмірімізде банкир мен ... ... ... ... ... экономикалық және саяси жағдайларға
байланысты жас ұрпақ экономикалық және заң ... ең ... ... ... осы мамандықтарға қызығушылық төмен болды ... ... ... ... салалар біздің қоғамда, атап айтқанда,
біздің өміріміздің түрлі ... ... ... 2-3 жылдың ішінде
туындаған және кең жайылған ... ... ... ... Шамасы, біздің жастарымыздың бүгінде кәсіпкерлік ... ... ... ... жай ... өмірді іздестіруге ұмытылу
ретінде ғана емес, ол да өздігінен маңызды нәрсе, сонымен бірге толық болса
керек.
Ішкі ... ... ... ... ... ... ... әскери мамандықтарға теріс әсерін тигізді. Армияның қоғамда
атқаратын ролі туралы қалыптасқан пікірді ... жаңа ... ... ... ... толыққанды әлеуметтік
мәртебесін ... ... ... ... жоқ. Жастардың санасындағы
күрделі өзгерістерді де ескермеуге болмайды: билік құрылымдарының жағымсыз
қабылдау, жеке бастың тәуелсіздігіне ... ... ... ... ... ету ... туралы сұраққа берілген жауаптарды
растады. Сауалнамаға қатысқандардың 38,4%-ы ... бұл ... ... адамдардың жартысына жетпейтін санды құрайды, оң пікір ... ... ... ... (Л.Ю. ... ... Г.Шойкин) жүргізілген зерттеудің нәтижелері ... ... ... жасқа қатысты ерекшеліктері мен әскери қызметке
азаматтық борыш (парыз) ретінде қараулары, ... ... ... жоқ. Жастардың ересек топтарының арасында (26-29 жас) әскердегі
қызметті азаматтық борыш деп 38,5%-ы ... ... жас ... көрсеткіш сәл төменірек ( 14-18 - ... 37,4%, ... - ... ... ... мынадай қорытындылар шығарылып отыр: 1)
жастар ой еңбегіне бағдарланған; 2) ... ... ... беделді (оқу-
ағарту ісінің қызметкері) және кейінгі ... ... ... ... алуды жоспарлайды ( экономист, заңгер, ... ... ... ... ... сауалнамаға қатысушы
жоспарланған мамандық пен өзі көп ... ... ... ... ... және ... пен ... қалай оқитынының
арасындағы айтарлықтай байланыс жоқ: 4) орта ... ... ... жоспарларын зерделеу көрсеткендей, болашақ жолды таңдауға бағдарларды
қалыптастыру объективті және субъективті факторлардың әсерімен жүреді.
Кәсіптік ... ... ... жеке ... жеке ... мен оған ... ахуалдың (жағдайдың) арасында қарама-
қайшылықтардың туындауы ... ... ... жеке ... ... ... өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Жеке адамдардың
мүделлерінің, мақсаттарының орнықтылығын, ... ... ... ал наным-сенім бойынша мамандық таңдау ... ... ... зерттеуіміздің нәтижелері мектеп бітірушілерінің орта
мектепттен кейін оқуын жалғастыруды жоспарлаған басым бағыттылығына қатысты
белгілі бір ... ... Ең ... жастардың басым көпшілгі күндізгі
оқу орындарында оқуларын жалғастыруға ұмтылады, осы ... ... ... ... өте ... ... тағы бір ... жағдай бар. Бүгінгі уақытта, 60-шы
және 80-шы жылдармен салыстырғанда, ірі ... ... ... ... ... ... ... «жұмысты оқумен қатар алып жүру»
спияқты өзі үшін ықтимал перспиктиваны басқаша сезіне және ... ... егер ... және ... ... оқу ... дағы жастар
ғана осыған ұмтылса, ал 90-шы жылдарда оқу мен жұмысты жас адамның қатар
алуы ... көп ... және ... құбылысқа айналды. Әсіресе, бұл Алматы
мен Астанаға, осы қалаларда кең ... ... ... ... ... ... емес ... басқа да қызмет түрлерін ұсындаы. Қазір, күндізгі
оқу ... ... ... ... бойда-ақ қосымша табыс табады
немесе тіпті, әсіресе, 3-4-ші ... ... ... ... ... ... сан ... ең ортақ үрдіс ретінде мынадай жағдай
ерекшеленеді, студенттер неғұрлым ... ... ... ... ... ... оқу ... алатын мамандықтарында соғұрылым кәсіби жақын
болады. Бүгінгі жастардың орта ... ... ... оқуларын
жалғастыруға нақты нысаналануы міндетті ... ... ... ... пен ... құндылықтың болуы туралы айғақтайды.
Орта мектепті бітірушілерге сауалдама кәсіптік тұрғыдан өз тағдырын
шешу мен дербес еңбек тіршілігіне кірісуге қатысты ... ... ... ең ... ... ... ... қойылды. «Қазір лайықты жұмыс табу
өте қиын. Сізді осы мәселе ... ... - ... ... ... ... алаңдатушылық білдірді (6-шы кесте).
6-шы кесте. «Қазір лайықты жұмыс табу өте қиын. Сізді осы ... ... ... ... ... ... ... %)
| | | ... | ... | ... ... ... ... ... |дардың ... |
| | | | ... ... | 8,9 | 14,5| 7,0| 11,4 | 21,2 ... | | | | | ... | 49,6 | 45,4| | 42,3 | 49,0 |
| | | |29,8 | | ... | 28,7 | 31,0| | 36,2| 26,9 ... | | |40,8 | | ... ... 13,7 | 9,1 | | 10,1| 2,9 |
| | | |22,4 | | |
( Бұл ... ... Г.С. ... «Жастар социологиясы»
атты кітабынан келтіріліп отыр.)[7,181]
Жалпы алғанда, ... ... ... осы ... ... ... алаңдатады» жауаптарында жасөспірім жігіттер саны ... ... ... ... ойламайды, біздің зерттеуімізде олар 13¸7%-ды
құрады. Оның үстіне, жастардың ... ... мен ... ... ... ... ... сарабының арасында өзара байланыс
(корреляция) бар. Кестеде ... ... ... сауалнамаға
қатысқан мектеп бітірушердің отбасының әлеуметтік-кәсіби мәртебесі неғұрлым
төмен болса, солардың арасындағы жұмысқа орналасу проблемасы ... ... көп: ... ... ... аландататындардың» саны
жұмысшылардың балаларынан (7¸0%) мамандардың балдарына (11¸4%) ... ... (21¸2%) өсе ... Осы ... ... ... ... бұдан да көп ұлғая түседі, ... 29¸8%¸ 42¸3% және 49¸0%. ... ... ... ... ... пікірлері айтарлықтай өзгешеленді: олардың басым
көпшілігі (53¸7%) және ... ... (70¸2%) ... ... ... ... ал басшылардың балаларының ... ... ... тең ... ... жаңа ... ... және ақпараттық жағдайда
жас ұрпақтың әлуметтік мінездемелеріне серпінді және терең өзгерістер жүріп
жатыр. Бұл ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
айырмашылықтар, жастардың түрлі ... мен ... ... ... Осыған байланысты ... ... жаңа ... мен ... тану және қалыптастыру.
Қазақстанда азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... мемлекеттің алдында ойластырған, ғылыми негізделген
жастар саясаты арқылы жастардың күш-жігерлерін пайдалалану үшін ... ... ... ... ... ... ... құру) және жастарға өздерінің ... ... ... ... ... мен іске асыруларына
көмектесу міндеті тұр. ... ... ... ... мен олардың
әлеуметтік даму жөнңндегі жаңа философиясы ... даму ... және ... келе ... ... ... жаңа ... тиіс.
Мемлекеттің жастар саясаты жөніндегі саясатының мақсаты мен ... ... ... бергенде, мына жәйтті ескеру керек, кеңестік ... ... ... ... ... ... болған емес,
жастар саясатының арнайы мемлекеттік институттары, заңнамалық базалары да
жоқ еді. Сайып келгенде, «мемлекеттік ... ... ... ... өзі де болмады.
70-90-шы жылдары осы ұғым қоғамдық-саяси және ғылыми әдебиетте барған
сайын жиі айтыла бастады да, қазір оларға түрлі анықтамалар ... ... ... ... ... ... - жас ... қорғалуын (кепілдіктерін) қамтамасыз ету, олардың еркін
әлеуметтік дамуына, шығармашылық ... ... ... және ... әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастыру шараларының
тұтас жүйесімен қамтамасыздандыру жөніндегі мемлекет қызметі болса ... ... ... ... ... әзірлеу қажеттілігін
халықаралық тәжірбиеде растайды. Бұған Германия, Франция, Швеция, АҚШ,
Италия, Испания сияқты ... ... ... ... ... практикасы
айқын дәлел болады. (саясатты конститутцияларда бекіту). 90-шы ... ... ... ... ... бойынша, жастардың дамуы мен әлеуметтік
қорғалуы мәселері жөнінде арнайы ... ... ... ... ... ... әзірлейтін және үйлестіретін жоғары мемлекеттік
деңгейдегі органдары мен құрылымдары бар.
Жүйелі тәсілдің жалпы ... ... ... ... ... оның ... зерттеу кезінде басшылыққа алу ... ... ... ... ... ... саясаты дегеніміз - күрделі динамикалық жүйе, мұнда ... ... ... ... ... ... мақсатқа бағынуы тиіс, ол жеке
адамның еркін дамуы, ... ... мен ... ашу, ... жас ... ... маңызы бар әлеуметтiк рольдерді орындауға дайындау
үшін ... ... ... жастар саясаты жөніндегі жастар саясатының негізі болып
табылады.
3 Мемлекеттік жастар саясаты жөніндегі көптеген ... ... ... ... ... да, ол мына ... ... асыралады:
3.1 жастардың әлеуметтік қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... ашу үшін әлеуметтік-экономикалық,
құқықтық, ұйымдық жағдайлар жасау;
3.2 жастардың рухани ... дене ... мен ... дамуына
жәрдемдесу;
3.3 жастарды тәрбиелеу және білім беру;
3.4 жас ... ... және ... ... ... әлеуметтiк даму стратегиясы және саясаты мүлде жаңа
тәсілдердің, атап ... жас ... ... ... ... ... ... жобаларды, бағдарламаларды мемлекеттік
және қоғамдық институттардың белсенді қолдау көрсетуімен жүзеге ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің жастар саясатының аса маңызды міндеті - жас ұрпақты
қазақстандық қоғамның жаңа ... және ... ... ... ... перспективаларын көрсету болып табылады.
6 ҚР жастар жөніндегі мемлекеттік саясатының негізгі қағидаттары:
6.1 ҚР тарихи және мәдени құндылықтарының ... тән және ... ... және ... отаншылдық пен азаматтықты қалыптастыру
қағидаты;
6.2 адам мен ... ... және ... ... ... ... қорғау, лайықты өмір сүру мен еркін даму үшін
жағдайлар ... ҚР ... ... ... ... ... іске ... мемлекеттік билік органдары мен ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің жастар жөніндегі саясатын жүзеге асырудың негізгі
бағыттары болып ... ... ... ... қамтамасыз
ету; жастарды еңбекпен және жұмыспен қамту ... ... ... кәсіпкерлік қызметіне ... ... ... ... ... ... қоладу; жастардың бірлестіктерінің
қызметіне қолдау көрсету және ... ... ... ... бұл көрсетілген жолдары жастардың рухани-мәдени ... және ... ... ... көзқарасын, өзге халықтар мен
мәдениетіне деген құрметтілігін және мемлекет жүргізіп жатқан оң ... ат ... ... Міне осы ... ... ... ... құндылылыққа
деген көзқарасты қалыптастыру жол болып саналады.
1.2 Жастардың ұлттық ... ... мен ... 1990 ... ... ... үшін ... елдің
тарихи ақиқаттың алдына алып келді. Әлемдік саясаттың ... өз ... ... ... алып ... Қазақстанның мемлекеттік егемендік
алуымен республика мен ... ... ... ... ... ... осы міндеттерді шешуге жұмылдыру, олардың әлеуметтік-cаяси
белсенділігін ... ... ... жаңа ... ... бойына қазақстандық пен азаматтылық қасиетін дарыту негізгі
мақсат болып табылады. Бұл ... ... ... және ... ... ... табу өте ... Жаңа модель Қазақстандағы
ұлттардың ерекшелігін, тарихи мұрасын, салт-дәстүрін, ... ... ... ... ... ... сан ... тәжірбиесін
таңдауы қажет.
Қазақстанның мемлекеттік егемендігінің тұжырымдамасы ... ... ... жағдайлары және геосаяси, мәдени, халықтық
рухани және ... ... ... ... қоғамның
тұрақтылығы мен ұлттық келісімін ескере отырып жасалады.
Мемлекеттік егемендік ұғымы ... он ... ... көрсеткендей өз
ішіне бірнеше шарттардың болуын қажет етеді.
Біріншіден, бұл экономикалық тәуелсіздікке қол жеткізу; Қазақстанның
әлемдік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда елді экономикалық құрдымннан алып шығу ... ... ... ... ...... ... жолын таңдап алу,
жаңа саяси құрылымның қалыптасуы, қоғамдағы әрбір адамды қорғауды құқықтық
және әлеуметтік механизмдерін қарастыру, әлеуметтік ... ... ... ... егемендік – өлкенің мәдени-тарихи ... ... ... ... ... ... бірлік саясатын
жүргізу.
Төртіншіден, мемлекеттік егемендік – адамзаттық және ... ... жаңа ... ... ... ... жету үшін қоғамның барлық прогрессивті күштерін
пайдалану қажет. Оның бірі – ... Бір ... ... өзі – ... ... ... ... жағынан – олардың үлкен мүмкіндіктері бар.
Сондықтан да, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Қазақстанның мемлекеттік құрылысына қосқан жастардың үлесі
өз кезегінде жастар саясатының қалыптасуына түрткі болды. 1991 ... ... ... ... ... тәуелсіздігі туралы»
заңы қабылданысымен тарихта алғаш рет ... өз ... ... өтуі ... ... саяси жүйеде жастардың қолдауына ие бола білу
аспектісі де аса ... ... ... Бұл заңдылық әрбір елдің
идеологиясына, оның ... ... ... жатқан елдің идеологиясына
темірқазық болады. Сөзімізге дәлел ... ... ... 30-шы ... ... Франклин Рузвельттің жастар бағдарламасын алсақ болады.
Жас ... ... ... ту етіп ... ұтымды
жоспарлаған қоғамдық жұмыстар жүйесімен елді қысылтаяң шақтан алып ... ... де осы ... ... ... ... ... жапон
құндылықтары мен жапон ұлтының ... ... ... жаңа
ақпараттық өркениетті қалыптастыруға жұмылдырады.
Қазақстандағы жастар саясатының қалыптасу мәселесіне ... ... 1991 жылы ... ... барлық бөлігіне әсер ете алмағанымен
белгілі бір ... ... ... күшіне айналды.
Мемлекет пен жастар ұйымдарының арасындағы қарым-қатынасты реттеуде
1991 жылы Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі ... ... ... ... жастар саясаты туралы» заңы жетекші рөль атқарды. Осылайша,
жастар институтциялық ... де, ... ... де де ... ... ... алатын әлеуметтік-демографиялық топ ретінде танылды. Алайда
жастар ұйымдарының басшылары бұл мүмкіндіктерін ... ... ... ... ж.ж.) ... және басқа да билік
органдарында ... орны аз ... жаңа ... ... ... ... ... нақты
бағдарламалардың жетіспеушілігінен деп түсінеміз.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында жастарды ... ... ... ... сол ... ... ... бағдарламалар да
жүргізіліп жатты. Олар ... ... ... жаңа бағытта
институтциялау арасында жүрді. ... ... ... мақсатында
дарынды жастарды іздестіру шаралары жүргізілді.
Жастардың тәуелсіз Қазақстанның ... ... ат ... ... реттеу тұтастай алғанда жартылай аяқ асты жағдайда жүрді.
Республиканың ... ... ... жаңа ... ... ... ... жастар мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастың келесі
бір маңызды аспектісіне өтсек. Ол — ... ... ... ... ... ... ... мен либеризациялану тұсындағы
жас ұрпақтың рөлі.
Жастар ... ... ... ... және ... коммунистік құндылықтардың жойылып, жаңа менталитеттің қалыптаса
бастағанын көрсетеді. Алайда, ұлттық мемлекеттің егемендігі жағдайларындағы
жастардың өзіндік ... ... ... ... емес.
Жастар танымында кәдімгідей орны бар ... ... ... ... бір ... ішінде арылу мүмкін екенін
көрсетеді. Қоғам жаңа идеологиялық дұрыстығын бағалап, оны ... ... ... ... ... Егер жаңа мемлекеттік идеологияның ... ... ... салыстырмақ, көп айырмашылық кездестіреміз.
Біріншіден, ол таптық сипаттан ада, догмалық пен схематизмнен алшақ
әлеуметтік топтар мен ... ... ... ... ... Сөйтіп
тұра ол қатаң және өзгертуге мүлдем болмайтын тәртіпті бұзуға әрекет
етпейді.
Екіншіден, ... ... ... ... даму және ... ... ... және жеке тұлғаларды саясиландырудан алыс.
Ағарту және демократия позициясындағы ол жастардың жалпы мәдени деңгейі мен
оның ... ... ... ... өз ... тез ... жаңа
құндылықтар туындата алады.
Үшіншіден, жаңару және әлеуметтік қатынастарды қайта құру ... ... ... тамырымен өзгереді.
Қоғамның демократияландыру кезінде жастардың санасында ойлау ... ... ... ... рөлі ... ұлттық идеология барлық халықты, оның ішінде жастарды біріктіру
күші болуы керек;
ә) руханилықтың қалыптасуы, жастардың жалпы ... ... ... ... адам ... мен ... ... күшінің белсенді болуына
ықпалды түрде әсер ету;
в) құқықтық және ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық тұрғыда
негізделіуі;
г) жастар арасындағы тәрбие жұмыстарына арналған дидактикалық
іргетастың құрылуы;
д) ұлттық ... ... пен ... шығармашылықты дамыту.
Ескі жүйенің құлауы мен жаңа қоғамның түзілуі кезіндегі ... ... жас ... ... ... қатысты өзгеру барысын шартты
түрде екі кезеңге бөліп көрсетуге болады.
Бірінші кезеңде (ғасырдың соңғы он жылдығының бірінші ... ... ... өмір сүру ... дүниетаным, құндылықтар мен мақсаттардың
барлығына дерлік қарсы болу өз ... ... ... ... ... ... дамуын жастардың саясаттағы
қабілеттілігін танымай, олардың саясатқа қызығушылығын ескермей жатып,
жастар саясатын ... ... ... ойымызша, демократиялық реформа
ең қиын әрі күрделі міндеттердің бірі. Өйткені дәл осы майданда ... ... ... ... сезініп қоймай, өздерінің сұраныстарын
қанағаттандыра алатын саяси күш ... ... ... ... ... ұйымдары жастардың еңбек пен шығармашылық
мүмкіндіктерін іске асыруға көмектесті. Бұл, біріншіден, студенттік ... ... ... ... мен ... ... ... бригадалары, студенттік конструкторлық бюролар
және т.б.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... ... тек ... ашық ... ... ... арқылы жетуге болады.Бұл ең алдымен әлеуметтік құндылықтардан бас
тартпайтын әлеуметтік даму жолы.
Ұлттық мәдениет – халықтың ... ... және оның ... ... ... ... жастардың асқақ мұраттарын
қалыптастыратын рухани ізденіс аймағы. Ұлтымыздың мәдениетін, дүниетанымын
зерделеудегі ... ... ... өскелең ұрпаққа басқа елдермен тең
боларлық рухани қор жинай ... па ... ... ... ... рас.
Кеңестер Одағының жойылуына байланысты. Одақтағы Республикалардың
әрқайсы жеке ... ... ... Бұл ... ерекшелігі, ұлттық
сананың даму нәтижесі Кеңестер Одағы ... ... ... ... бұрынғыдай бағалы, рухани құндылықтардың келуіне
әкеліп соқтырды. Бұл орайда, біріншіден, ... ... жеке ... обьективті қажеттілігін іздеуді атап өткен жөн. Барабарлық
өзіндік мәдени, ... және ... да ... ... ... ... те ... да отырып ниеттестікті білдіріп
тұруы қажет.
Жастар саясаты «Қазақстан Респуликасының ... ... ... ... ... ... және тән ...
мемлекеттің стратегиялық капиталы мен оның қазіргі кездегі дамудың ...... ... ... ... 2004 жылғы «Қазақстан
Республикасының мемлекеттік жастар саясаты туралы Заңды ... ... ... мен жастардың рухани құндылықтары, жастардың өз халқының
рухани мәдениетіне баулуы, мемлекетіміздің ... ... ... ... мен ... ... жас ... Отаны үшін мақтан
сезімін қалыптастыруы тиіс. ... ... ... сияқты жеке қасиеттерді иеленуге ұмтылған жас Қазақстандықтар
үшін алға қойылуы қажет.
Жастар қандай таңдау жасайды? Олардың әрқайсысы ... ... ... бола ... ... ... саяси, эстетикалық
басқа да құндылықтардың көпшілігін таңдау еркін ... ... ... обьективтік шарттарына сәйкес біз ... ... ... ұлттық, экономикалық және ... да ... ... ... ... ... өтпелі кезең мұндай ... ... Бір ... қазақстандықтардың бірнеше ұрпақтары белгілі
тарихи ... ... ... ... ... ... болатын.
Қазақ мәдениетінің жоғары және төменгі қабаттарының арасындағы алшақтық
сақталып келеді. ... ... ... ... түрде жат мәдениет, жалпы
мәдениет, Батыстың, Шығыстың миссионерлері қуатты уағыздары, әдетте бір-
біріне қарама-қайшы келетін саяси, ... және діни ... мен ... ... жас буын ... және ... өндірістің көп өнімдерімен
жұмыс істеуге әзір ме дегеннен туындайды. Басқа адамдармен ... ... ... ... ... ... ... отырады. Ол
саналы болып өсіп жатқан ... мен ... ... ... ... ... құру мен Қазақстанның өз тәуелсіздігін алуы жастарға жаңа
жағымды «уақыт қаһарманын» - ... ... ... ... ... ... ... партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2008 жылы мамырдың
14-і күні Астанада өткен «Нұр Отан» партиясы «Жас ... ... ... ... «Жас ... ... ... саясатының түпқазығына айналуы
керек», деп міндет қойған болатын. Бұл міндетті біз ... ... де аз ... жылы 16 қарашада Астана қаласында «Нұр Отан» партиясы
«Жас Отан» жастар қанатының ІІ съезі ... ... ... ... ... – Отанға!» стратегиялық маңызды құжат қабылданады. Бұл
құжатта:
– жастарды кәсіби ... ... ... ... жас қазақстандықтар үшін «әлеуметтік ... ... ... іздестіру маңыздылығына;
– жастар арасында масылдық және салғырттық көңіл-күйге ... ... ... ... ... ... ... арасында жұмыспен қамту бойынша қолданылып жатқан шараларды
жетілдіруге;
– жастар арасында ... ... ... ... ... ... тәни дамуына қолайлы жағдайлар жасауға;
– жас отбасыларға жүйелі ... ... ... ... ... ... ... алудың нақты тетіктерін жасап шығаруға;
– жастар ... ... ... мен ... ... ... қажеттігіне;
– нашақорлық пен маскүнемдіктің таралуының алдын алу мен оған қарсы тұруға;
– жастар арасында ... ... ... ... ... рең бере отырып, этносаралық қақтығыстарды қоздыру әрекеттеріне жол
бермеуге;
– жастардың рухани-имандылық ... ... ... ... ... жетістіктері мен артықшылықтарын кеңінен пайдалану
қажеттігіне;
– жастар ... ... ... ... желілік технологиялар мен ... ... мен ... ... ... жастардың құқықтық мәдениеті мен азаматтық белсенділігінің даму ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне;
– ауылдық жерлерде жастарға арналған әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту
жөніндегі бастамаларды қолдау маңыздылығына;
... ... ... беру мен ... экологиялық мәдениетін
дамытуға назар аударылып отыр. ... ... ... ... жалпы көмек түрлерін және
қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... өз ... ... және өзінің рухани болмыстарын сақтап, оларды ... ... ... шешуге ат салысу. Яғни, қоғамда болып жатқан
адасушылық жолдардан сақтану және кикілжіңдерді тудыратын ... ... ... Бұл діни фанатизм, ұлтаралық ... ... ... ... ... жол бермеу керек.
2 ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІНІҢ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР АЯСЫНДАҒЫ КӨРІНІСТЕРІ.
2.1 Қазақ жастар мәдениетінің деңгейлері мен жетілу кезеңдері.
Қазақ ... ... ... ... ХІХ ... ортасы мен ХХ
ғасырдың бас ширегінде бастау алды. Яғни бұл кезең ... ... ... ... ... қол ... кірген уақыты болып
саналады. Қазақ сұлтандары мен байларының орыс патшасының қол астына ... ... ете ... ... ... ... ұлдары мен олардың
ұрпақтары болатын. Патша үкіметі хан ... ... ... ... ... етіп ... жатқан заман еді. Бұл оқиға қазақ елін екі
нәтижеге алып келді. Біріншісі, қазақ елі еуропалық ... мен ... ... ашық ... ... ... келіп тоқталатын
болсақ, қазақ сұлтандары мен ... өз ... орыс ... ... ... ... оқытуға мүмкіндік алды. Көптеген қазақ
жастары осы кезеңде орыс, батыс қоғамымен және мәдениетімен ... ... ... ... ... зерттеуші ғалымдарымен танысып жатты. Олар
орыс, француз достарымен хат ... ... ... жеріне көптеген
зерттеушілер, суретшілер, саяхатшылар және т.б. келіп ... ... ... ... етене араласқан жас қазақ ғалымы, ағартушы,
тұңғыш этнограф, ... ... ... Уәлиханов (1835-1865) болды. Шоқан
өзі әйгілі Абылай ханның шөбересі, Уәли ханның және қазақ ханшасы ... ... ... ... хан мен ... ... ... болып
келеді. Шоқан жастайынан ғылым мен өнерге қызықты. Ауылына қонаққа келген
орыс, шетел зерттеушілері мен ... ... ... ... ... Олардан батыс әдебиетімен, сурет салу ... ... жас ... ... ... ... ... бейнелеуді
ұнатқан.Әкесі Шыңғыс сұлтан Шоқанды Омбы кадет корпусына оқуға ... ... ... ж.ж. ... оқиды. Оны «ағарту ісі мен
патриотизмнің дәнін себуші» деп ... ... ... ... ... Ресейге белгілі саяхатшы, зерттеуші Г.Н.Потанин, белгілі публицист
Я.М.Ядренцев, ғалым А.Ф.Анненский. ... оқып ... ... ... тарихты, әдебиетті зерттеуде қабілеттілігін аңғартты. Ол көп
оқыды. Естеліктерін ... ... ... ... қалыптасуы мен
әдебиет саласында ерекше өз достарынан, өз қатарынан көп озық ... ... оқып ... ... өлкесін зерттеу ерекше қызықтырды, сол
кездің өзінде ауыз әдебиеті шығармаларын ... алып ... ... ... ... ... ... ескерткіштердің
суреттерін салып отырды.
Осы жерде оқып жүрген Шоқан қабілеттілігімен орыс зиялы қауымынының көзіне
түседі. Шоқан бұл ... өте ... ... шығады. Шоқан сол заманда
тиым салынған француз, ағылшын жазушыларының буржуазиялық тарихымен танысып
шықты. Шоқан батыс ... ... ... ... ... танысты.
Г.Н.Потанин Шоқан туралы былай деп ... ... ... арман алыстағы
жұмбақ қыоғыз елдеріне, Тянь-Шань, Тибет тауларының баурайына апарды… Ол
тіпті ... ... ... ... ... ... Левашиннің, Вельяминов-Зерновтың және т.б. кітаптарын көп оқыды.
Шоқанға 14-15 жастың өзінде, оған корпустың оқытушылары болашақ зерттеуші
және ғалым ... ... ... оқып жүргенде халқына қызмет ету идеясын ... ... ... бітіргеннен кейін, әуелі Сібір казактары әскері
кавалерия полкының ... ... ... ... генерал-губернаторында
Шоқан өзінің негізгі арманын іске асыруға кіріседі. Орыс ... ... ... Орыс ... ... ... елдеріне
барып, олардың тұрмыс-тіршілігімен, ... ... ... ауыз ... ... ... қағазға түсірді. 1854-1857 жж.
Шоқан Жетісу, Тарбағатай, Орталық Қазақстан, Қырғыстан жеріне саяхат
жасайды, осы ... ол ... ... П.П.Семенов-Тян-
Шанскиймен бірге жүрді, ол Шоқанның қабілеттілігі мен біліміне ерекше назар
аударады, оның ғылыми еңбектерін ... ... сол ... Омбы және ... ... жер ауып ... ... ақын С.Ф.Дуровпен және жазушы ... ... ... мен ... ... қарым-қатынасы өте
естен кетпестей болды. Өзінің хаттарының ... ... ... ... ... ... ... сүйемін, күні бойы Сіз туралы және Сіздің
дағдарыңыз туралы армандаймын. Бірақ армандарымның ішінде бір ... ... ... ... ... бірінші еуропалық білім алған Сізсіз. ... ... өзі ... ол туралы Сізге еріксіз міндеттер ... ... ... адам ... ... ... бастап ғылыми-зерттеу жұмысымен тығыз айналысқан Шоқан 1855 жылы
Омбыда Семей арқылы Іле, келесі жылы Жоңғар Алатауына дейін, одан ... ... ... ... ... ... экпедицияларға қатынасып,
Жетісудың, Ыстықкөлдің өсімдіктер және жануарлар дүниесін, халқын, ... ... ауыз ... зерттеп, көптеген материалдар жинады, әрбір
халықтың ерекшеліктерін байқататын суреттер салады. Ал ... ... ... ... ... ... ... аттанып, онда үш ай ... ... ... болатын-ды. Осы сапарларының нәтижесінде 20 жастағы
Шоқан «Ыстықкөл сапарының күнделігі», «Қытай империясының батыс провинциясы
және Құлжа қаласы», ... ... ... ... және ... ... Сол еңбектері және басқа да ғылыми табыстары үшін Шоқан
1857 жылдың 27 ... Орыс ... ... ... ... ... ... дәлел, әйгілі қырғыз халқының жыры «Манасты» ... ... ... ... ... жасаған. 1857-1859 жж әйгілі
Қашқар экпедициясына қатысқан.
ХІХ ғ.60-жылдарындағы Ресейде ... ... ... озық ... Шоқанның ағартушылық көзқарасына тікелей
ықпал етті. Шоқан арнайы педагогикалық еңбектер жазбаса да, оның қоғамдық
және ғылыми еңбектері ағартушылық ... ... өз ... ... мен ... ... үшін ... Қазақ халқының
мәдениет пен экономика саласында артта қалуына қатты қынжыла да қинала ой
жіберіп, халық ... сол ... ... ... талмастан үлкен жұмыс
жүргізді. Ш.Уәлихановтың ... ... ... ... ... сол - ол ... озат білімі мен ғылымын таратушы,
насихаттаушы болды, артта қалушылық пен ... ... ... ... ... ... ... революциялық-демократиялық
педагогикасының бағытына жақын болды. Оның ойынша, мектептер ұйымдастыруда
тәрбие мен ... ... ... ... ... Тілмаштар мен билеп-
төстеуші чиновниктер әзірлейтін мектептердің орнына ... ... ... ... ... мектептер мен тәрбие жүйесінің ұйымдастыруды
арман етті.
Қазақ жастар мәдениетінің даму кезеңінде рөл ... ірі ... бұл ... Алтынсарин (1841-1889). Ыбырай Алтынсарин 1841 жылы қазан
айында Торғай оьлысында дүниеге келген. Атасы ... би Орта ... би ... ... ... ауылдағы молданың алдын көрген,
аздаған діни оқығаны болмаса, момын ешкімге ... жан ... ... ... ... ... ... ауырып қайтыс болады да, Ыбырайдың шешесі
Айманды ағайын ... ... ... Қошанға қосады.
Ыбырайдың тәрбиесімен атасы Балғожа би айналысады. Атасы патша
үкіметі мен ... ... ... және орыс шенеуіктерімен тығыз
байланысынның нәтижесінде бес ... ... ... ... ... 1844 жылы 18 ... Орынбор шекара комиссиясы «қазақ балалары
үшін ... ... ... ... ... Осы ереженің 12
тармағында: « ... тек қана ... ... ... ... ... ... шын берілгендігімен мәлім ... ... ... - ... Осы ... ... сай ... тұрды.
1850 жылы 22 тамызда ашылған мектепке алынған 30 баланың бірі болды. Оқуға
алғаш келгенде Ыбырайдың денсаулығы, сыртқы ... ... ... шыға ... жоқ ... ... Балғожа би Шекара бастықтарының
алдында беделі болғандықтан мектепке күшпен алғызады.
Ыбырай мектеп қабырғасындағы алғашқы күндерден ... ... ... бірге оқыған құрбы-құрдастарына айрықша зеректігін, өткірлігін
көрсете бастайды. Мектеп оқытушылары мен Шекара ... ... ... ... ... бөліп, оған қолайлы жағдай туғызып отырады.
Мектеп қабырғасында өткен жеті жыл ... көп ... ... ... бұл ... ол орыс ... ... оның тұрмыс
ерекшелігін, экономикалық озықтығын біледі, қазақ халқы сияқты ... ... ... елге бұл ... қай ... ... үлгі бола
алатындығын аңғарады, сөйтіп өмірдегі әрбір құбылыстарды ... ... тани ... білу ... жетеді. Ыбырай 1857 жылы жаз айларында
мектепті «өте ... ... ... ... шығып, содан 1859 жылдың шілде
айына дейін өз ... ... ... ... болады. Қазақ қоғамының
көп жайларын көзімен көріп, өзіндік ой дүниесімен сөзіне, байқай білуі үшін
бұл қысқа мерзімнің пайдасы ... жылы ... ... ... ... ... ... басқармасында
кіші тілмаш болып қызмет істейді. Ос ... ... биді ... ... ... Ыбырайды сүйе білген В.В. Григорьев (1816-1871) – Орынбор ... ... ... ... болған тұста көп жәрдем жасаған.
Ыбырай Алтынсаринның ағартушылық қызметі ХІХ ғасырдың 60-80 жылдары
бастау алады. ... ... ... ... жүріп, халықтың
жағдайымен танысады. Халықтың мұқтаждығы үшін ... ... ... ... ... бастайды.
Ыбырайдың ағарту ісіне ресми келуі 1860 жылдың жаз айында болды. Осы
жаңа қызметіне келгеннен бастап, ... ... ... қиыншылықтарға
ұшырайды. Өз туған өлкесіне келуінің басты арманы ... ... ... ашу еді. Осы ... ... үш жыл мектеп ашуға талпынғанымен,
нәтиже шығара алмады. Өзі аңсаған ... ашу 1864 жылы ... ... ашылуы Ыбырайдың өміріндегі үлкен қуаныш ... ... ... ... ... жаяу аралап, мектепке ... ... ... ... ... ... ... балдарын ала
бастады.
Ыбырай ашқан жаңа қазақи мектептің діни мектептерден ерекшелігі ... ... ... ... ... идеясына негізделіп жүргізіліп,
жастарға әрбір пән бойынша элементарлық білім беру ... ... ... ... пәндердің қазақ тілінде оқытылуы болды.
Бұрын ешқандай дайындығы жоқ бұл жаңа ... ... ... ... өз ... ... орыс ... алған білімі
мен тәрбиесі негізінде жүргізеді. Оқулық та, бағдалама да, тәрбиелік нұсқау
да Ыбырайдың өзіндік ... ... ... ... өзінде Ыбырай
алғашқы 4-5 айдың ішінде-ақ оқушы жастарға бір сыпыра білім беріп үлгереді.
Торғай бекінісінің бастығы Я. П. Яковлев ... 1864 жылы ... ... ... хатында жаңадан ашылған қазақ мектебінде оқу-тәрбие
жұмысының алға қойылғандығы туралы хабарлай келіп, - барлық офицерлер мен
дін ... ... ... ... Менің көзімше қазақ балаларына
емтихан алынды. Оқылған уақыттың аздағына қарағанда, ... ... Төрт ... айдың ішінде олардың алған білімі өте қанағаттанарлық,
тіпті ... орыс ... орыс ... ... ... жақсы оқи
алады, 9 бала қазірдің өзінде орысша жаза біледі, сондай-ақ мыңға ... ... ... айта ... және 6 ... ... оқиды және жазады»
[17,15].
60-шы жылдардың соңы мен 70-шы ... ... ... ... ... жаңа ... оған ... Торғай уезінің әр түрлі қызметінде
жүріп, педагогикалық білімі мен ... ... ... орыстың
халықтық мектептеріндегі жағдайларды өз бетімен зерттеп біліп, оларды қазақ
мектебі үшін қолдану ... ... ... ізденеді.
1877 жылы Орал облысына мектептерін басқаратын инспектордың көмекшісі
болуға шақырылады. Қай ... ... ... ... ... ... ғана ... Ыбырай бұл қызметке де келісімін береді. Өзінің
инспеторға көмекшілікке ... ... ... ... мына бір сөз ... ... көрінісі болып табылады. «Бұл сияқты – деп жазды ол, ... ... мен ... ... шамалы, бірақ халыққа деген ... мол ... ... ... жылдарда қазақ даласындағы халық ағарту ісіне азды-көпті көңіл
бөліне бастайды. Осының ... 1879 ... 25 ... ... ... 1 ... ... Торғай облысы мектептерінің
инспекторы туралы шешім қабылдайды. Бұл шешімде инспектор ... ... ... оқу ... ... отырып, халық училищелерінің
директорларына, ... ... ету ... пайдаланады деп
көрсетіледі. Сондай-ақ инспектордың тұрақты мекені Торғай қаласы болып
бекітіледі.
Ыбырай Алтынсарин қазақ балаларына ... ... ... ... ... мазмұны бала табиғатына жақын, тақырыбы таныс, әрі қызықты кітап
шығару керек деп түсінді. 1876 жылы «Қазақ ... ... ... жылы ... ... көреді. Осыған орай Ыбырай Алтынсарин 1876 жылы
Басқаұлттардың мұғалімдер семинариясының директоры Н.И. Ильминскийге ... ... ... « ... ... ... ... құтылу үшін қазақ
тілінде оқуға арналған бастауыш кітабымды кеше ғана жаза бастадым»[47] ... ... ... ... бұл ... ... қазақ балдарына өте
ауыр, сол үшін қазақ балдарына мәндірек әңгімелер керек керек ... ... ... қазақ балдары оқығысы келмейтінін, ... да ... ал ... ... балалары сауысқан және қарға сөйлеседі
деген сияқты жоқ нәрсені үйретеді, деп өз ... ... деп ... өз ... ... ... ойын кеңітетін әңгімелер, сондай-
ақ қазақ өлеңдерінен ірікелген өлеңдерін қосты.
Қазақ жастарының ... ... ... әсер ... - ... ... ... қазақтың жазба әдебиетінің және әдеби тілінің негізін
салушы – Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы Шығыс ... ... ... ... Абай ... ... ... облысы) Шыңғыс
тауының бауырында дүниеге келді. Абай атақты Тобықты руының Ырғызбай деген
тобынан тарайды. Ол ауыл ... оқып ... ... ... көзге түседі. Кейін ол ... ... 3 ... ... ... Абай ... көрген әжесі Зеренің тәрбиесінде болды.
Құнанбай өз заманында ел ... адам ... Ол ел ... ... ... Абайды баулып, араластырды. Абайды оқудан ерте ... ... алуы да сол ... ұлын ... ... еді. Әке ... ... жастай араласқан Абай тез есейіп, балалықтан да ерте айырылып,
жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз өнерін, ... ... ... ... ... ерекше талантымен бойына сіңіре білді. Елі үшін әділет жолын
ұстанған Абайдың үстінен арыз да ... ... ай ... ақталып
шықты. Әке-шешесінің қасында жүрсе де жас Абай оқудан қол ... ... ... ... ... парсы, шағатай тілдерін үйренеді[47].
Шығыс әдебиетінің алыптары Низами, Хожа Хафиз, Науаи, ... т. ... ... ... ... ... ол орыс ... мен тілін өздігінен
үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Щедрин, ... б. ... ... ... ... ... ғалымы Дарвиннің,
Шекспирдің шығармаларын да ... ... ... дүниетанымын кеңітіп,
білімін шыңдай береді. Абай ауқатты отбасынан шықса да халқына үнемі жақын
болды, ... ... ... мұңын жоқтады. Мұны оның мына өлеңінен көруге
болады:
...Кедейдің өзі жүрер ... ... отын жоқ ... ... иін жылытып, тонын илеп,
Шекпен тігер қатыны бүрсең қағып.
Қар жауса да тоңбайды бай баласы,
Үй жылы, киіз ... ... ... ... ұлы ... ... ... көздің жасы.
Жасы отыздан асқан Абай орыс ... ... ... ... Сол кезде Семейге айдалып келген орыс демократтарымен танысады.
Соның ішінде өзінің ерекше танысып, араласқаны Михаэлис болды. 1880 ... ... ... ... да ... өзі ... ... өзі де оларды халқының салт-дәстүрімен таныстырып, қол ұшын ... ... ... араласуы 1860 жылдар болды. Ол кезде
Абай өлеңдерін басқа аттармен жариялаған, тек 1886 жылы ... ... ... өз атын қоя ... ... ... ... «Қыс»,
«Жазғұтыр», сонымен қатар «Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай
мақтанба», «Интернатта оқып жүр», «Сегіз аяқ» ... сол ... ... ... үшін ... зор. Абайдың қазақ жастарын
тәрбиелеуде оның қара сөздері маңызды рөд ойнады.
Абайтанудың білгірі М. ... атап ... Абай ... ... рухани үш арнасы: өз халқының мәдени мұрасы мен ... ... ... қазынасы болды. Оқи жүріп, білімін толықтыра жүріп
қырықтан асқан шағында біржола ... ... ... халқын сүйіп, оны қасіреттен құтқаруды, бодандыққа қарсы Абай
халқын оятып, береке-бірлікке ... ... ... да Абайын сүйіп, қатты
құрметтеді. Өмірлік мағынасы зор өлеңдерін ... ... ... ... әр сөзі ... тереңіне тартқандай мың батпан ойдан туған, кісіге
берер шабыты мен ... мол Абай әр ... ... ... Абай ... бай философиялық, күрескерлік қасиетке ие. Ол ... ... ... – теңіз ауыз әдебиетінен сусындап, батырлар жыры
мен ... ... ... мұрагерлік етті.  «Ескендір», «Масғұт»,
«Әзім әңгімесі» - Абайдың ... ... ... ... ... Абай ... өлең үлгісін жаңаша тұрғыдан байыта
түсті. Сондықтан да Абай ... ... ... ... қалаушы деуге
болады. Абайдың ақындық дәстүрін ақынның көзі ... ... ... ақын ... болған. Солардың ішінде ерекше орын алатыны
Абайдың өз ... Абай тек қана ақын ... ... бірге сазгер. Халық
арасынан шыққан ... ... ... ... ... ... Абайдың
ән шығармашылығы қазақтың халық музыкасында ерекше орын алады. «Сегіз аяқ»,
«Айттым ... ... ... ... ... ай» т. б. ... әлі ... жүрегінен жылы орын алған. Абай өзінің шығармашылығында қара сөзге
ерекше мән берген.
Абай поэзиясының арқауы ғылым, ... ... – осы қара ... ... Қара сөздерден адамның көңіл-күйінің ... ... ... ...... мен ... ... педагогтар арасында осы
күнге дейін айтылмаған тың ой табамыз. Өйткені күлкі мен ... ... ... тап басып айта алмаған. Абай «күлме» демейді тек «орынсыз күлкіден
сақ бол» ... Абай өз ... ... ... ... ... айтқанда, Абай қазақтың демократ ақыны, ұлы ойшыл, философы.
Ол қазақ тілінің мәйегінен көптеген өлеңдер мен ... ... ... ... ... ... Ақын 1904 жылы туған жерінде ... ... ... ... жерге қойылды. Қазір сол Жидебайда ақынның өзі
тұрған үйде әдеби-мемориалдық мұражайы бар. Жер ... ... ... өздерінің ұлы Абайымен мақтанады. Олар күн өткен сайын Абайды жаңа
қырынан тануда. Өйткені Абай ... ... де, ... да ... ... ... ... туындылар.
Абай шығармалары қазірдің өзінде көптеген тілдерге аударылып, әлем
халықтарының ... ... ... ... бір ... ... Халық
Республикасында Абай шығармаларының қазақша нұсқаларынан сырт оның ... ... және ... мен қара сөздері қытай тілінде ... ... ... ... ... ... мұрасы жастар арасында ұлттық
құндылықтарының ... әсер ... ... ұлы Абайдың дәстүрін жалғастырушы ірі ақын,
ғұлама ойшыл, ... ... ... Ол ... ... ... ... Шыңғыс тауының бөктерінде 1858 жылы, 11 шілдеде дүниеге ... - ... ... - ... ... ... соң, Абайдың тәрбиесінде
болады. Жеті ... ... ... ... Өз ... ... түрік, орыс тілдерін игеріп, шығыс, орыс ... нәр ... ... өнер ... ... ... асқанда
ел басқару ісіне араласады. Абай қайтыс болған соң, ақын аға өсиетімен ... ... ... сапармен Араб, Түрік, Еуропа елдерін аралайды. Әлем
кітапханаларында білім қазыналарымен танысады. Дін мен ... ... ... 1908 ... бастап елден шет кетіп, таза шығармашылық
жұмыспен шұғылданады.
"Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар ... ... ... 1911 жылы ... ... айнасы" өлеңдер жинағы, "Қалқаман-
Мамыр", "Еңлік-Кебек" поэмалары 1912 жылы ... ... ... ... ... ... хат ... өзін оның шәкірті санайды.
Ш.Құдайбердіұлының әдеби мұрасы аса бай. Ол поэзия, проза, аударма,
тарих, трактат саласында жұмыс ... Абай ... ... ... ... Байтұрсынов - ақын, әдебиет зерттеуші ғалым, түркітанушы,
публицист, педагог, ... ... ... ... ... ... ... Тосын болысы (қазіргі ... ... ... ... ... жж. ауыл ... ... 1890 ж. Торғайдағы екі кластық,
орыс-қазақ училищесін, 1895 ж. Орынбордағы мұғалімдер мектебін бітірген.
1895-1909 ж. Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездеріндегі ... ... ... мұғалімдік қызмет атқарады.
1909 ж. патша үкіметінің саясатына наразылық ... үшін ... ... ... жер ... ... ... газетін ұйымдастырып, 1917 жылдың аяғына
дейін оның редакторы болды. Патша үкіметі ... ... ... ... 1918-19 жж. ... ... болады. 1919 ж. маусымның
24 Қазақ өлкесін ... ... ... ... жж. ... ... ағарту комиссариаты жанындағы ғылыми-
әдеби комиссияның ... ... ... ... ... ... ОАК-нің мүшесі, Түркістан Компартиясы ОК-нің органы «Ақ жол» ... ж. ... ... ... институтында (Ташкент) және ҚазПИ-де
оқытушы ... 1929 ж. ... ... ... өзі ... ... аударылған, ал жұбайы мен қызы Томскіге жіберілген. 1934 ж. ... ... ... ... Е. ... ... ... зайыбы)
қолдаухатымен Ахмет Байтұрсынұлы босатылған. Сол кезде ол жанұясымен бірге
Алматыға қайта оралған. 1937 ж. қазан ... ... ... тағы ... ... екі ... соң, желтоқсанның 8 «халық жауы» есебінде
атылған. ... ... баға ... ... ... ... былай депті:
...Өзге оқыған мырзалар шен іздеп жүргенде, қорлыққа шыдап, құлдыққа көніп,
ұйқы басқан ... ... ұлт ... жыртып, ұлттық арын жоқтаған патша
заманында жалғыз-ақ Ахмет еді. Қазақтың ол уақыттағы ... ... ... ... күш ... ... болып, кейбірі арын сатып
ұлықтық іздеп жүргенде, Ахмет қазақ ұлтына ... ... ... ... арын ... ... ойға алған ісі үшін бір басын бәйгеге тікті.
Мұхтар Әуезов былай депті: Ахаң ашқан қазақ ... Ахаң ... ... Ахаң ... ... ... ұраны - «Қырық мысал», ... ... қан ... ... ... істеген еңбегі, өнер-білім,
саясат жолындағы қажымаған қайраты, біз ұмытсақ та, тарих ұмытпайтын ... ... ... ... ... ... ... бұл
ақиқатты теріске шығарып, оның есімін де, еңбегін де ... ... ... Оны бар ғұмырын адал қызмет етуге арнаған туған халқына ... ... ... ... деген жалалы жамылғыны жауып, атқызды, атын
атағандарды қуғынға салды. Бәрібір олар ... жете ... Жала - ... - күн ... ... қайта туып, шындықтың шұғыласы өз нұрын төкті.
Ұлтын сүйген ұлтжанды Ахаң, ... ... өз ... қайта табысты.
Байтұрсынұлы шығармашылық жұмысын өлең жазудан ... Онда ... ... ауыр ... ... ... ... оқуға, білім-ғылымға, рухани ... ... ... еңбек етуге шақырады. Патшалық Ресейдің қанаушылық-
отаршылдық саясатын, шенді-шекпендінің алдында құлдық ұрған шенеуніктердің
опасыздығын сынады.
Ақынның ... ... ... ... атты аударма жинағында 1909 ж. Санкт-
Петербургте жарық көрді. Бұл кітабы арқылы қалың ұйқыда ... ... ... ... олардың ой-санасын оятуға бар жігер-қайратын, білімін жұмсайды.
Ақын әрбір аудармасының соңына өзінің негізгі ойын, айтайын ... ... ... сол ... ... мінезіне,
психологиясына сәйкес қосып отырған.
Ахмет Байтұрсынұлының екінші кітабы  - ... (1911). Бұл ... ... ақын ... надандық, шаруаға енжарлық, кәсіпке
марғаулық сияқты кемшіліктерді сынады. ... ... сол ... ... ... ... Ол Шоқан, Абай, Ыбырай қалыптастырған
дәстүрлерді, гуманистік, демократиялық бағыттағы ... ... ... ... ... Қоршаған ортаға ойлана, сын көзімен қарайды,
қоғам қалпына көңілі толмайды. «Қазақ салты», «Қазақ, ... ... ... «Тілек батам», «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» т.б.
өлеңдерінің ... ... ... ... ішкі сазы мен ой ... сөз
орамы қазақ поэзиясына тән өзіндік жаңалық, ерекше өзгеріс әкелді[47].
Халық ауыз әдебиетінің үлгілерін ... ... ... ... зор ... ... Әдебиет саласындағы алғашқы зерттеуі деп
оның «Қазақ» газетінің 1913 жылғы үш ... ... ... бас ... көлемді мақаласын атауға болады. Онда қазақ халқының рухани ... аса ірі ... ... өмірбаяны, шығармаларының мазмұн тереңдігі,
ақындық шеберлігі, поэтикасы, орыс ... ... ... ... ... ақын ... эстетикалық қадір-қасиеттері ашылған.
Қазақтың эпостық жыры «Ер Сайында» алғы сөз бен түсініктемелер жазып, ... ж. ... ... ауыз әдебиетінде молынан сақталған ... ... ... 1926 ж. «23 ... ... атпен жеке кітап етіп
жариялады. Байтұрсынұлының ... ... ... мен ... ... ... ... еңбегі - «Әдебиет танытқыш» (1926). Мұнда көркем
сөз өнерінің табиғаты, сыры, мазмұны, ерекшеліктері, ... ... ... ... ... ... тұжырымдар сөз болды. ... ... ауыз ... мен ... әдебиетінің әлеуметтік,
қоғамдық мән-маңызын ашудан гөрі адамгершілік, эстетикалық әсемдік ... ... ... ... ... ... жазба әдебиеттегі ағымдар,
әдістер туралы ой-түйіндер айтылған. Кітаптың бірінші бөлімі «Сөз ... деп ... да, онда ... ... ... ... қыры мен сыры,
тараулар мен тармақтар, тіл әуезділігінің ... ... ... ... ... өлең ... «шумақ түрлері», «тармақ тұлғалары»,
«бунақ буындары», «ұйқастығы» т.б. сөз етіледі.
Екінші бөлімі «Қара сөз бен ... сөз ... деп ... да,
көркем қара сөз табиғаты, оның тараулары - шежіре, заман хат, ... ... ... ... әліптеу тәртібі - мәнді әліптеме,
сәнді ... жол ... ... ... ... ... сын, ... сөз, оның түрлері, саясат шешен сөзі, білімді шешен сөзі,
уағыз көркем сөз» деп ... ... ... ... ... береді.
Еңбектің «сындар дәуірі, онда шығарма түрлері» атты тарауы өте маныз-ды.
Онда сыншыл ... ... ... ... нышанын кездестіруге болады.
Ахмет Байтұрсынұлы Еуропа жұртындағы сындар әдебиетінің бай
тәжірибесін ... бет ... ... көркем сөз ізденістерінде
сәйкестік, үйлесімділік тапқанын айтады. Байтұрсынұлы әдебиет ... ... ... даму ... жеке дара ... қарамай, барлық
халықтар әдебиетіне ортақ сипаттармен ұштастыра талдауға тырысады.
Ахмет Байтұрсынұлының жыраулардың мұрасын жетік ... ... ... ... Сөз ... көне дәуірдегі үлгілері, XV-XVII
ғасылардағы жыраулар поэзиясының біразы ақын назарына іліккен. Асан ... ... ... ... ... би, ... ақын, Жарылғап ақын,
Алтыбас, Ақмолда, Әбубәкір, Шортанбай, Байтоқ, ... ... ... ... ... т, б. ... ... үзінділер бар.
Ахмет Байтұрсынұлы қалдырған бай мұраның тағы бір ... - ... Ол орыс ... ... ... тіліне аударып, көркем
қазынаның бұл саласын ... мол үлес ... И.А. ... ... ... ... тіліне аударып, «Қырық мысал» деген атпен жеке ... ... И.И. ... ... ... А. Пушкиннің «Балықшы мен балық»,
«Алтын әтеш», «Ат», «Данышпан Аликтің ажалы» шығармаларын, орыстың белгілі
лирик ... С.Я. ... ... ... ... аударды.
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931) - жазушы, драматург, ақын, ... ... ... ... ауданы, Қызылтау атырабында туған.
Ең алғаш өлеңін 13 жасында жазады. 1914 жылы Павлодар қаласындағы орысша-
қазақша екі ... ... ... ... ... ... оны 1918 жылы аяқтайды.
1913 жылы "Қазақ" газетінде алғашқы ... ... ... ... ... қалам алады.Семинарияны бітірген соң Оқу комиссариатының
мүшесі, ... ... "Ақ жол" ... ... ... Шымкент
педагогика техникумында директор болып істейді. 1929 жылы ... ... ... 1931 жылы ... аз ғана ... педагогика, психология, методика, тәрбие туралы зерттеулер жазды,
әдеби сын саласына араласты, "Қартқожа", "Ақбілек", "Күнікейдің ... мен ... таза ... шарттарына сай саналуан пьесалары,
әңгімелері - қазақ әдебиетінде артында қалған мол мұрасы.
Қазақ әдебиетінде реалистік ... ... таза ... ... алғаш меңгерген жазушы - Жүсіпбек Аймауытов болды.   
  XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің ірі ... аса ... ... ... 1893 жылы 28 қазанда Көкшетау ... ... ... Екі ... ... ... қалған Сұлтанмахмұттың балалық
шағы Баянауылда өтеді. Алты жасында - хат ... ... 1908 ... Әбдірахман молданың медресесінде екі-үш жыл, 1911 жылы ... ... ... ... бір қыс ... Пән негіздерін үйреніп,
білімге деген ынтасы артқан Сұлтанмахмұт одан әрі оқуын жалғастыру ... ... ... ... ... ... ірі қалаларға барып оқуын
жалғастыруға ниеттенсе де, ... мен ... ... ... ол ... орындалмайды. Бірақ оптимист Сұлтанмахмұт өз
бетімен ізденіп көп оқыды, ... ... ... хабардар болды,
сөйтіп заманының оқымысты ... ... ... ... ... ... дерт ... 27 жасында қайтыс болды. Аз
жасағанына қарамай, ол қазақ поэзиясы мен ... жаңа ... ... ... XX ... әдебиетінде жаңа жанрлар туғызды, роман
жанрының, ... ... ... әсер ... Оның адам ... ... ... "Адасқан өмір" поэмасы, XX ғ. басындағы ... ... ... ... ... ... алған ортасы, ескілікке қарсы үн
кетерген "Қамар сұлу" шығармасы, жастарды асқақ ... зор ... ... - оны ... ... демократтық әдебиеттің ірі өкілі етті.
  
 Қазақ өнерінің кемелденуіне, әлемдік мәдениетке қымбат ... ... ... ... ... ... ... академик
Мұхтар Әуезов бұрынғы Семей уезі, Шыңғыс болысындағы ... ... ... жылы 28 қыркүйекте дүниеге келген. Бала күнінен Абай ... нәр алып ... ... ұлы ақын ... ... ашып, хат
таниды. Оны бұл дәстүрде тәрбиелеген-өсірген атасы Әуез еді. Он бір ... ... ... ... ... ... тәрбиесіне көшеді. Семейдегі
орыс гимназиясында бес жыл, мұғалімдер ... төрт жыл ... өте ... ... ... ... ... Семинариядан соң
қаламгерлік еңбекпен қатар, Кеңес өкіметінде бірнеше1 ... ... 1922 жылы ... мемлекеттік университетіне түсіп, кейін Санкт-
Петербург университетінің филология факультетіне ауысып, оны 1928 ... Орта Азия ... ... ... ... шақты
жылға созылған көл-көсір білім алады.
Ол ... ... 21 ... ... ... ... ... күні" - сыншыл реализм үлгісінде жазылды. Бұдан кейін жиырма
жыл бойы ... ... ... жазды. Алғашқы әңгімелері драматизмге,
терең психологизмге құрылған, дараланған адам характерін даму, өрбу ... ... ... ... ... ... ... роман-эпопеясын жазып
шығарды.
1942-1947 жылдары жазылып, "Қазақ ... ... ... роман қазақ тілінің ішкі мүмкіндігін әлемге паш етті. ... ... 30 ... ... ... 1959 жылы Лениндік сыйлықа ие болды.
Сонымен қатар М.Әуезов Абайтануды жүйелі ғылым саласына ... Ол ... ... ... ... ... болды. Ұлы ғалым фольклор,
әдебиет тарихына байланысты да көп зерттеулер ... , ... ... да көп ... ... ... қазақ театр өнерінің
шымылдығын Ойқұдықта, киіз үйде ашқан М.Әуезов ... ... ... ... туды.   
ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялы қауымының ... ... рөлі ... ... Бұл ... Омбы - ... шығыс Сібірдің
кіндігі, Дала генерал губернаторлығының астанасы және тоғыз ... ... ... ... шаралардың орталығына
айналған еді. Қазақтың біртуар ұлдары ... ... ... ағартушылық қызметтері осы қалада басталған. Омбы оқу
орындарында ... ... ... және ... ... ... ... сынды қазақ жастары білім ... ... ... ... ... жастардың басын қосқан тұңғыш қазақ
жастарының ... ... ... ... байланысты болып келеді.
Қазақстандағы революциялық оқиғалар кезінде құрылған саяси партиялардың
бірі "Үш ... ... де Омбы ... ... ... облыстық мұрағатының деректеріне сүйенсек, Омбыдағы ... ... ... ... Сәкен Сейфулин, Нығмет
Нұрмақов, Ахмет Барғасқин, Тұрғанбек Бейлин, Таутан Арыстанбеков, ... ... ... ... Бәйділдин оқыған. "Бірлік" жастар
ұйымының алғашқыда құрылуына да осы мұғалімдер семинариясының ... ... ... ... ... ... ... Бірмұхамед
Айбасов, Қошке Кемеңгеров, Мұхтар Саматов және осы ұйымның мүшелері болған
Жүніс Бабатаев, Исмаил Қазбеков, ... ... Омбы ... ... ... . Омбы ... басқа да оқу орындарында оқитын
оқушы жастардың 1914 жылы "Бірлік" жастар ұйымы құрылған ... ... ... күмән туғызбайды.
Қазақ шәкіртерінің топтасуына ұйытқы болып жүрген Ш: Әлжановтың өмір
жолына көз салсақ, Омбыны ... ... ... өмір ... ... ... ... топтасуы уақыты талабы екендігін және
олардың қандай қиын ... бас ... ... ... ... мына ... ... көруімізге болады:
"Алаштың саналы азаматтары қасіретте еді. "Қарағым, қазағым, оян ... ... Алаш тұр" деп ... ... ... ... ... көзі жасты еді. Алаш деп зарлаған сол ... бірі ... ... Қазақтың қалың тұманнан құтқаратын өнер, білім деп
келтіргендіктен, елге бұл ... ... ... ұлт ... ... жас ... қазақ жастары 1914 жылы 18 сәуірде "Бірлік" деп ат қойып, қауым
ашты.
Қауымның мақсаты кең еді, ... зор еді. ... ... ... оятпақ
еді. Жұртты жегідей жеп бара жатқан алалықты ... еді. Мал ... бара ... апа, ... ... құтқару еді. Алдағы
күнде жарық шығар жұлдыздарымызды ... ... ... ... ... ... кең асыл тілімізді көркейту еді. Бұл тілекті іске ... ... ... ... ... ... бір ізге салу. Әр жерде жастар
қауымдастықтарын ашу еді.
"Бірлік" қауымы ... ... ... ... қара ... ... қаптап,
жауыздық нажағайы жарқылдық ойнап тұрған кезде туды. Кең құлаш салып, еркін
демалу үшін ерік болмады. Екі кісі бас ... ... шама жоқ еді. ... ... жер таппай, қырға орманға кетуші едік. Сол қалың орманның
ішінде жаңа сырымызды, ... ... ... алушы едік. Қолымызда
пұл жоқ еді. Оқуда жүрген өңшең шәкірт қалтамызды барымызды ... ... Бұл ... ... ... аса көркейіп кетпейтіні белгілі. Бірақ
біздің ниет қарлығаштай болса да, ... ... ету еді" [18,34]. ... құжат "Бірлік" ұйымының төңірегіне біріккен қазақ жастарының мақсаттары
ұлт мүддесіне ... ету ... ... Осыған сәйкес қазақ жастары
өздерінің алдына қараңғылықтағы қазақ халқының рухани жағынан жетілуін,
қазақ ... ... ... азаттығын ойлаған. Мұның өзі қазақ
жастарының қоғамдық ... ... ... ... бастандығын білдіреді.
Бұл тұжырымдамамызды сол оқиғалардың куәгері Смағұл Сәдуақасовтың
"Жастар жаңа жол" атты еңбегіндегі деректер толықтыра ... "Ең ... ... Омбы қаласында 1914 жылы ашылды. Ол ұйымның аты ... ... ... оның ... /тұтынған жолында/ айтылған. Қазақ
халқын мәдени һәм жағынан ілгері қатардағы жұрттарға қосу, ... ... һәм ... ... ... ... көзқарастарының қалыптасуына отарлық
езгінің күшті ықпал еткендігі, олардың қоғамдық ұйымға ... ... ... ... жастар қозғаласының рухани жетекшілірінің бірі
Көшке Кемеңгерұлы өзінің "Қазақ тарихынан" атты еңбегінде былай деді: ... ... орыс ... ... ... ... ... бастады, 1914
жылы Омбыда жасырын "Бірлік ұйымы "ашылды. Мұның мәдени мақсатының астары,
көздеген ... ... ... ... ... 1916 жылы ... ... "Балапан қанат қақты, жас еді... амалсыз қақты...
солтүстіктің суығына шыдай алмады... балапанды көріп: ... кір, ... ... ... деп ... солтүстіктің салқын жүрек,
тасбауыр адамы", - дегенінен көрінеді» [18,45] . ... ... ... шарықта шегіне жетуіне байланысты азаттық үшін күрестің
жаңа тәсілдерін қарастыра ... ... ... ... Бұл ... тәуелсіздікке жетудің жолы бұрынғыдай қан төгісте
емес, саяси күреске, ... ... ... ұлт ... да, ... да ... ... ұйымының 1914-1917 жылдардағы қызметіне байланысты ... ... ... және ... атты ... ... ... бұл еңбегін сол кездегі Омбы семинариясының шәкірті, 1937 жылғы зұлмат
зобалаңды басынан кешірген Таутан ... ... ... ... ... ... қазақ жастарының қоғамдық қызметтерін
баяндаған. Бұл ... ... ... ұйымы мүшелерінің ұстанған бағыт-
бағдарлары жөнінде төмендегідей деректер келтірген. "Омбыдағы 100-ге ... ... ... ... ... ... пен ... екен. Ұйым басшылығына осы екеуі сайланды. Әлжанов - төраға, Сәкен
- орынбасар. "Бірлік" ұйымы алғаш құрылуында тек қана ... ... ... ... ... ... немесе "саяси" деген атақты
жалғастыруға сол кезде, әрине ... ... ... ... мақсаты -
әлеуметтік әрекеттер (оқушы ... ... ... ... ел ... ... қысымына қарсы үгіт-насихат жүргізу сықылды) екенін
«Бірліктің» әрбір ... ... ... ... білген[21,66].
Е.Айбасовтың "Один из первых" атты ... ... ... "Бірлік" ұйымының бағдарламасында келтірілген мәселелер біртіндеп
нақты өмірде жүзеге аса ... ... ... ұйым ... Орыс
географиялық қоғамының ұйымдастыруымен ... ... ... ... ... кезінде халық ауыз әдебиетінің үлгілері мен тарихи
жәдігерлерді жинастыруға қатысқан. Олар өздеріне ешбір ақы ... ... ... ... ... ... үшін ... еңбектенуге
даяр еді, - деп көрсеткен[21,67].
"Бірлік" ұйымымен қатар қазақ жастарының тағы қандай ... ... ... бұл ... И.А. ...... возниковения и развития
комсомола Казахстана" атты еңбегінде алғашқы қазақ ұлттық-буржуазиялық
жастар ұйымдары бірінші ... ... ... ... ... ... және солардың бірі Ташкентте Сұлтанбек
Қожановтың басшылығымен құрылғандығын атап ... ... ... ... ... "Алаш һәм Алашорда" атты
еңбегінде көтерілістің басты мақсаты ұлттық және ... ... ... ... көрсете отырып, оның негізгі қозғаушы күші қазақ
ауылының еңбекші шаруалары ... оған ... ... ... ... ... ... тобының өкілдері мен қолөнершілер қатынасты.
Патшалық билік жойылып, елде қос өкіметтік тәртіптің ... ... оның ... ... ... жағдаайын түбімен
өзгертті. Отарлық езгіде болып келген қазақ халқы патшаның тақтан ... ... ... ... ... зор ... ... алды. Ақпан
революциясының жеңісі қоғамға демократиялық бостандықтарды бергендігін
түсінген қазақ зиялылары оның ... іске ... ... ... Бұл ... ... ұлт ... қызметінде мүлдем жаңа кезең
басталған болатын. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жастар қозғалысы үлкен қарқынға ие болды. Ал бұл кезеңде
қазақ ұлттық-демократиялық жастар ... ... ... ... қазақ қоғамындағы бұрын-сонды болып көрмеген қазақ жастарының
идеялық ... ... және ... ... белсене араласуы биік
деңгейге көтерілді.
Ақпан революциясының кейінгі кезеңде де "Қазақ" газетінің төңірегіне
топтасқан қазақ зиялыларының ұлт мәселесіне ... ... өз ... ... ... байланысты "Қазақ" газеті 1917 жылғы 223
санында Минскідегі бұратана ... ... ... М.Дулатов,
М.Есболов, Т.Жаманмұрынов, Н.Төрекұлов, Ш.Бекмұхамедов, А.Кенжин бастаған
барлығы он бес қазақ аттарына жолдаған ... ... ... ... ... "Ресейдегі барша халыққа
ағайындық, теңдік бостандық күні ... Жаңа ... ... ... сүйеу
үшін қазаққа ұйымдасу керек. Жаңа құрылған ел бағу ... ... ... ... ... ... үйір ... керек. Учридительное собрание
сайлауларына қазақ болып қамдану керек. Жарамды жақсы адамдарын ауызға ала
беру керек. Енді араздық, ... дау, ... ... ... ... керек. Көксерілік жұмыстарың - бірлік, адалдық болсын! Жер ... ... ... ... ала ... Біз ... патшылық түрі -
демократическая республика, яғни мал ... егін ... ... ие боларлық
түрі[18,85].
Алаш қозғаласының тарихын зерттеуші К.Нұрпейісов өзінің еңбегінде:
«Ақпан революциясының жеңісінен ... ... 20-ға жуық ... елді мекендерінде оқушылардың, ауыл мұғалімдерінің бастарын біріктірген
қазақ жастарының ұйымдары пайда болды. Олардың ... 1917 ... ... ... ... ... Омбы қаласында құрылған «Демократиялық
оқушы жастар кеңесі» мен «Бірлік» ұйымы, ... ... «Жас ... ... ... ... ... «Жас жүрек», Әулиеата уезінің
Мерке қыстағындат Тұрар ... ... ... ... ... т.с.с.болды. Сондай-ақ Семейде «Жанар», Қызылжарда
«Талап» атты қазақ жастарының ұйымдары құрылды. Бұл ұйымдардың ... ... ... ... ... ... мақсаттар қойды.
Жастар ұйымдары қазақ еңбекшілерінің арасында газет пен ... ... ... ... ... және т.б. өздерінің басты міндеттері деп
түсінді[18,86-87].
ХІХ ғ.екінші жартысында өмір сүрген қазақтың көрнекті ... ... ... ... ... ... шығыс тілдері факультетін бітірген
Бақтыгерей Құлмановты, ... ... ... ... ... Тарту универитетінің түлегі ... ... ... заң факультетін бітірген Уәлихан
Танашевті, Қазан, Саратов университетінің медицина ... ... ... Махмұт Шолтыровты, белгілі ... және ... ... ... Алма ... ... ... қызы Мәдина Бегалиеваны, көрнекті ақындар ... ... ... және есімдері кеңес өкіметі емес, патшалық Ресей тұсында да ... ... ... ... ... ... пен ... Шәкір Жексенбаевты осы Ордадағы Жәңгір мектебінің ... ... ... Өз ... арқасында елінде білім мен
ғылымның дамуына ат салысып жүрді. Бұл аталған қазақ ... ... мен және ... ... ... жол ашып беріп кеткен айтсақ
болады.
2.2 ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесінің көтерілуі алғаш ел мәдениетінің
көтерілу шыңын көрсетті. Әйгілі ... ... ... мен ... ... ... мен Шоқанның ғылыми-ағартушылық қызметтері одан әрі жандана түсті.
Сол ... ... ... ... ... ... ... және
шетелдің әйгілі универсиеттерінде білім ... ... ... ... ... ... өз ... өз мамандықтарын үздік алтын
медальдармен бітіріп шықты. Оқуды аяқтағаннан кейінгі жылдары қазақ жерінде
ғылым мен мәдениеттің дамуына ... ат ... ... ... ... ... жазып, ел ішінде мәдени-ағарту үйірсмелерін, газет-
журналдар мен кітаптар жазды.
Таптық мүдде, олардың арасындағы қайшылықтар елде ... ... ... ... көрсетті. Мұның өзі мәдени ... ... іске ... ... болды. Түрлі ұлттардың ағартушы-
демократтар деп аталатын саналы сауатты топтары, оның ... ... ... Ыбырай жол салған қызметтерді одан әрі ... Аса ... ... ... ... ... ... кәсіптік
мектептер жұмыс істеді. ... ... ... ... ... ... діни оқу ... 1913 жылы елде көпшілікке арналған
кітапхана оның 47-і қалаларда, 99 ... ... ... ... саны ... көбейді. Ол 1905-1913 жылдар аралығындағы 188
жетіп, ондағы дәрігерлер 139-дан ... ... ... 517-ге, мал
мамандары 148-ден 261-ге ... ... зор жер ... үшін бұл ... еді[24,119].
Сонымен бірге, осы тұста елде, табиғатты, экономиканы, мәдениетті
зерттеу, Қазақстан туралы жарық көрген жазбаларды жинау етек ... Бұл ... ... ... Диваев (1856-1933) үлкен үлес қосты.
Белгілі этнограф, Орта Азия ... ... ... ... ауыз ... мен этнографиялық тарихын зерттейтін бірнеше
экспедиция құрып, Шымкент, Перовск, Қазалы, Әулие ата, Ташкент ... ... ... ... ... ... Сырдария, Жетісу
өлкелерін зерттеу экспедициясын басқарған кезде ол ... ... ... «Қырық өтірік», «Қамабар батыр», «Алпамыс батыр», «Қобыланды
батыр», ... ... ... ... «Ер Тарғын», «Айман-Шолпан», мақал-
мәтелдер, аңыз-әңгімелер, ... ... ... ... ... жазбагер Әбубәкір Диваев қазақ тарихына байланысты мол ... Оның ... ... ... ... том ... жарық
көрген «Этнографиялық материалдар» деп аталатын еңбектері өзінің мәні мен
маңызын, бағасын ешқашан жоғалтпайтын ... Оған ... ... ... ... ... жастар, Алматыға халық
ағарту жұмысын жолға қоюға келген Сарыбаев Шамағали секілді азаматтар
болды. ... ... ... ... Спандияр Көбеев, Бисен
Жанекешеев, Б. Өтетілеуов, Алма Оразбаева, Ғ. Бегалиев, Б. ... ... ... ... ... оқу ағарту ісін дамыту үшін ат салысты.
Олар қазақ ... ... ... өмір кешу ... ... ... Мұхаметжан Сералин былай деп атты: «Біздің алдымызда екі
таңдау бар: оның бірі шағын село ... ... өмір өту, ... ғана ... ... ету. ... ... оқу үйлерін салып, балаларды соған
оқуға беріп, ... ... ие ... Сонда ғана ұлт ретінде адам
қатарында болуға, жер бетінен жойылып кетпеуге болады», - деп ... ... ... орыс мәдениетін, еуропа мәдениетін игеру арқылы ... ... ... ие ... деп есептеді. Сералин сияқты қазақтың
барлық ғалымдары да, қазақ оқу, ... існ ... үшін ат ... ... ... ... ... ұйымдастырып. Таптық жіктеліс, мәдени
биіктерге ұмытылыс ұрандармен жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... халқының алдыңғы сапарындағы қазақ
зиялылары ... ... ... ... ... ... ... түсінуге, сөйтіп, отаршылдықтың, құлдықтың бұғауында болып
келген қара халықтың бостандық, азаматтық жолындағы күрес ... ... ... ... ... ... ... Бұл кісілер ұрпақтың санасына
ұлттық мәдениет пен дәстүрлердің бойына сіңіре білідруге ат салысты.
Ұлттық мәдеиеттің дамуы ... ... ... ... де, орыс әдебиетінің де әсері аз болған жоқ. ... ... ... ... ... ... бастаған зиялы топ орыстың
атақ жазушыларының шығармаларын қазақ тілінде сөйлете бастады. Олардың ... ... ... орыс классик жазушыларының шығармалары
аударылды. Олар ... ... ... ... ұштастыра отырып,
қазақ мәдениетіне өз үлесін қосты. Олар қазақ жастарының болашақта білімді
және сау ұрпақтар қатарында болуды арман ... Олар ... ... ... ... мен ... арнады. Қазақ жастарының оқуға ынтасын ашу
үшін осы ағартушылық жұмыстарын бастады. Сол ... ... ... ... ... халқының болмысын қағаз бетіне түсіріп
жеткізіп отырған. Сол замандарды қиыншылық көрген өз халқына ... ... ... танытты. Көптегенбасылымдар мен газеттерге қазақ балдарының
сауатын ашу үшін ат ... ... ... ... ... ... ... Торайғыров, Жүсіпбек Аймауытов, Сәкен
Сейфулин, Тұрар Рысқұлов, Бейімбет Майлин секілді ... ... ... ... ... ... қатарына қосылуына ат
салысты. Университет қабырғаларында ... ... ... ... мен
газет-журналдар басып шығарып, онда қазақ әдебиетін дамытты. Ол журналдар
мен газеттер мықты даму ... түсе ... ... ... «Айқап»,
«Жалын», «Ұшқын» секілді қазақ басылымдарының саны артты. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлы
болды.
Ол Торғайдағы екі сыныптық қазақша-орысша училищесін аяқтап,
Орынбордағы мұғалімдік ... ... ... ... ... елге оралып
мұғалімдік жолына түседі. Ақтөбеде, Қостанайда, Қарқарылыдағы мектептерде
балаларды оқытады. Қарқарылыдағы екі ... ... ... ... ... жүре ... көптеген кітаптар оқып,
әдебиеттермен айналыса жүріп, көптеген сыни ... жаза ... ... губернатор Тройницкийдің бұйрығымен тұтқындалады, сегіз айға қамалады.
Абақтыда қанша ... ... де, ... ... ... Бір ... соң ... босап шығып, Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... қайта
ағартушылық қызметін бастайды. Орынборда «Қазақ» ... ... бес ... ... ... ... Осы ... тұсында газетте көптеген
мақалалар мен ... ... ... ... ... ... ... революцияларынан кейін жандана ... ... ... мен және ... қауым өкілдерімен бірлесе қызмет ете
бастайды. Қазақ ... ... ... оқу-ағартушылық қызметін
дамытты. Толық патша үкіметі құлағаннан кейін ұлт интелегенциясымен бірлесе
отырып, оқу ағарту ісіне белсене ат ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарының профессоры
болады.
Көп ұзамай Ресей мен Түркістан жеріне қызылдардың билігі ... ... ... үкіметі патша үкіметінің отаршылдық саясатын одан әрі
жандандыра түсті. Көптеген қазақ ... ... ... ... зиялылары мен интелегенциялары, ағартушылары қудалауға ұшырады. Олар
халықтың ата жауы деген атаққа ілініп, шыңармашылығына тыйым салынды. ... ... ... өз ... ... ... ... демократиялық бостандық пен халық ... ... ... ... ... көзін ашты. Осындай ... үшін ... ... ... ... орнатты. Қуғынға ... ... ... Ә. ... М. ... Т. ... С. Сейфулин,
А. Байтұрсынов, С. Торайғыров, Ш. Құдайбердіұлы секілді ... ... ... ... ... ... өз ... мен дінінен алшақтату
саясаты басталды. Қазақтардың бұл тұрмыстық жағдайымен және рухани ... ... ... ... ... мүліктерін кәмпескелеу, дінін
ұстануына тыйым салынды. Қазақ ... ... ... мен ... қиратылып тастады. Қазақтарды сауатсыз қылу бұл олардың ұлтшыл
деген ... ... ... ... ... ұлтшылдық деген
халықтардың бірлігіне, достығына зиян келтіретін ... деп ... ... арқылы қазақ халқының рухани болмысын адасушылыққа, ... ... ... ... ... ... Бұл таза марксистік-лениндік
идеологияның қызметі болды. Себебі діні мен мәдениетіне берік ... ... ... ... ... ... ... керек екенін олар
бірінші жолға қойды. Қазақтың санасынан әлем жаратылысы мен құдай сөздерін,
ислам қағидалары мен салт-дәстүрлерін ... ... ... ... тегі мен ... ... мен ... тұншықтырып тастады.
Қазақтардың білім алу жүйесін өзгертті. ... ... пен ... ... материалистік және эволюционистік көзқарастарды енгізді. Көптеген
әдеби ағартушылары мен діни ... ... ... бастады. Олардың
еңбектеріне және ... ... ... ... ... ... ... философиясына, педагогикасы мен психологиясына
марксистік-лениндік идеологияны енгізіп тәрбиеледі. Қазақ жастарының дінге,
мәлениетке рухани ... ... ... ... Бұл ... тілі ... ... болды. Жас ұрпақты тіліне және әдет-ғұрыптық болмысын
төмендеуіне әкелді. Бұл қазақ халқының болашағының тамырына шабылған балта
болды. Тәуелсіздік ... ... ... ... ... адасушылық жолынан
құтқаратын күн туды. Қазақстан барша кеңесік идеологияның құрсауынан
құтылғаннан кейін де, ... ... осы ... ... ... Енді есін жиған халыққа көптеген қиыншылықтар мен мәселерге әкеліп
соқтырды.
Қазіргі ғылым саласында мемлекет, мәдениет, ... ... ... ... ... ... осы үш ұғым бір ... тығыз байланысты болып
келеді. Бірінші, мемлекет билік пен саясаттың ең ... ... ... мәдениет еркіндікті талап ететін мәдени тұлғалардың индивидуалдық
әрекетімен тікелей байланысты нәзік шығармашылық ... Ал ... ... ... сипатталады, жастар - өзіне тән өмір салты, ... ... ... ... ... ... мен құндылықтары бар топ. Міне,
осы ұғым бір-бірімен тікелей ... ... ... Мемлекет саяси
өмірі мен қызметі арқылы осы екі ұғымға қатысты ... ... ... ... ... шығарады. Осы арқылы жастар мен мәдениетте
идеология жасап шығарады. Мемлекет жалпы ... ... ... ... ... негізгі жүйелерді реттеу) қамтамасыз ете отырып
мәдениеттің маңызды алғышарттары болып табылады. Ол ... ... ... ... оған жеңілдіктер бере отырып тапсырыс беруші
және қамқоршы болып ... ... ... ... ... ... рөлінің үлкен әсеріне байланысты бұл саладағы ... ... ... ... ... ... ... жағдайының жоғары деңгейімен мемлекеттегі қалыптасқан жүйеге
сәйкес мемлекеттің рухани ... ... ... тар. ... ... ... ұлттық талаптарға сәйкес мәдениет дамуын қамтамасыз ... ... ... бұл ... шешуші қолға алатын
негізгі институт - мемлекет болып ... Бұл екі ... ... ... ... болсақ, дамушы елдерде экономикалық өрлеу үстінде
тұрса, мәдени-рухани ... ... ... тұр. Себебі, ғылымын,
техникасын дамытушы ел, қазіргі таңда рухани дағдарысты ... ... ... ... ... ... ... өзіндік субмәдениет көлеңкесінде
жүр. Бұлардың өз ... ... ... бұлыңғыр, қараңғы. Оларды
мойындамайды, ұстанбайды. Тағы бір айтып кететін жайт, жастардың осындай
болуына, өзге ... кино мен ... ... Қазір теледидар көріп
отырсаңыз көңілге жағымсыз, адамның психикасына, жүйке-жүйесіне әсер ететін
фильмдер, кейіпкерлер пайда болып ... ... ... ... өте ... әкеліп соқтыруда. Яғни, жастармыз жалған бас ... ... ... Яғни жас буындар солардың қылықтарын үйреніп алған.
Мысалға, қазіргі жас ... ... ... ... түрлі
фильмдер мен мультфидьмдер толып жатыр. ... осы ... ... түрлі
жанрларда шығарылады. Жастарды бұзатын мультфильм түрлері анимэ ... ... ... ... ... ойын ... Бұл жастардың рухани санасының құлдырауына әкеліп соқтырады. Бұны
біз өз ортамызда да ... ... ... ... қарағанда рухани
құндылықтар сақталып қалған. Себебі, бұл елдер ... ... ... өмір сүруде. Бірақ біз қорқатын жағдай бұл жастарға ... ... ... ... ... ... жоғалтып алудан
сақтануымыз керек. Қазіргі жастар ... ... ... ... ... көбінесе, агрессивті мінезге толы болып келеді. Бұған қазіргі щеттен
келген ... ойын ... ... тиіп ... Бұны ... ... Міне ... проблемалар көбейе берсе, сау ұрпақ жасай ... үшін ... ... кино ... ... ... заң тарапынан қадағалау
керек. Біз сау ұрпақ қалыптастыру үшін олардың қазіргі таңда ... ... және өз ... ... мән ... 1991 жылы алып ... мемлекеті ыдырғаннан кейін көптеген
мемлеттер, соның ... ... ... туын ... ... туы желбіреген алғашқы бесжылдық қазақ халқының қоғамдық
санасындағы түбегейлі өзгерістер ... ... ... ұмыт ... ... мен мәдениетті қайта жаңғыртумен сипатталады. Бірнеше ғасыр
бойы отаршылдық пен тоталитарлық жүйенің ықпалымен мәдени деградацияға ... ... ... ұлттық мәдениетті ... ... ... ... ... ... ең ... ұлттық мәдениеттің негізін құрайтын ... ... ... яғни ... ... тұрғыдан тіл
мен дәстүрді қайта жаңғырту;
- осы ... ... ... ... ... ... тарихи өткен
шағын толығымен, жан-жақты зерттеу арқылы қалпына келтіру, тарихи сананы
қалыптастыру ... ... ... ... екі ... ... ... жастар санасына енгізу үшін ... ... ... жастар қазір екіге бөлінген, яғни толық мәдениетімізді
ұлықтап ұстанушылар, ал ... ... ... ... ... ... Бұл екі ... мәдениетінде екі түрлі жол бар. Біріншісі,
өзінің өмірлік ұстанымын дәстүрлік қағидаттармен ... ал ... ... ... ... мүлде қызық емес, яғни өзінің өмірлік ұстанымын
субмәдени тұрғыдан жүргенді ... Иә, ... ... ... қарауға болады, ал екінші жәйт бұл ... ... ... ... қандай тәрбиемен өсіреді. Бұл ертен өз ұрпағының санасына
субмәдени ... әсер ете ме ... ... ... ... ... ... қазақ ұлттық әндерін дұрыс елемейді, кейбір
жастар дәстүрлі қазақтың ұлттық музыка ... ... ... ... ... олар бұл ... ескі заманына сай
емес деп есептейді. Бұл әндердің ... ... ... ... ... ... ... қосатын үлесі мол. Ұлттық әдет-
ғұрыптарды мен дәстүрлер жүйесін жаңғырту арқылы ғана ... ... ... ... ... ... дәстүрге, мәдени мұра
мен рухани құндылықтарға деген немқұрайлылық ассимиляциямен ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Қазіргі
таңда осындай ... ... ... ... ... ... ... түрлі көзқарастары қалыптасқан.Қазақстан өркениеті, қазақ елі,
қазақ ... ... ... ... ... озық ... отырса ол басқа әңгіме. Мысалы, біздің көшпелі өмір салтымызды
бәрібір әлемдік даму өз ырқына көндірді. Абай ... ... ... ... ... ... ... заманға сай жаңарып, толықтанып отырады. Әр
заманның толқыны басқа. Өмірдің ... сай болу ... ... ... ... да ... сананы белгілейді. Бір орында
қатып-семіп қалу ... ... кері ... ... Жапония секілді
мемлекеттерді қарасаңыз өздерінің мәдени негізін сақтай отырып, ... сай ... ... ... атеистік қағамнан шыққан халықпыз. Тәуелсіздік алған соң жан-
жақтан анталаған миссионерлер «бұлардың ділдері бос, ... ... ... ... деп қарап, өз діндеріне бет бұрғызуға ақшасын да, басқасын ... ... жоқ. ... да болды, оны жоққа шығармаймыз. Пакстаннан,
Сауд Арабиядан ... алып ... ... сол ... ... кешегі Абайдың, Шәкарымның жалпы, қазақ санасындағы Құдай
тану іліміне үлкен бетбұрыс жасағысы келетіні де ... Бұл да ... ... тап ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан
дәстүрлі діни сенімі, ұстанған мазхабы бұрмаланды. Исламның атын ... ... ... ... не ... ... ... оқып, біліп жүрміз. Бізде дәстүрлі мәдениетті сақтап қалатын
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігін алған қазаққа сол жетіспейді.
Қазіргі елімізде жастарымыз ... ... ... ... ... ... ұстанған Абу Ханифа бағытын ұстанып, оны
жандандырып жатқанына куә ... ... біз ... асыл ... ... ... жастар санасына әсер етіп жатқанын ... ... ... ... ... ... еліміз ата дініміз, ... ... ... Міне, осы кезде де ... ... ... және теріс пиғылды дәстүрлі емес діни ағымдар келіп жатты. Бұл
ағымдар алғашқы қызметі медресе немесе коммерциялық ... ... ... осы ... ... ... өз ... түсіре бастады. Осы діни
ахуалдың қазіргі ... - ... ... ... Оның ... ... бар.
Бірінші, атеизм құрсағынан шыққан біздің қоғам рухани жол іздеуде түрлі
ағымдардың етегіне жармасты. Әсіресе, ... ... ... діні ... ... ... жатты. Міне осындай жолды көрген теріс пиғылды ағымдар ислам
атын жамылған ұйымдар мешіттерде уағыздар мен медреселер ашып, ... ... ... үйрету деп өз идеологиясын жүргізе бастады. Бұнымен
қоса осындай ... ... ... түрлі бірлестіктер құрып,
өңірлерде, ЖОО орындарында дәрістер, семиналарлар және ... ... ... ... БАҚ, телешоу, бағдарламалар арқылы өз
жұмысын бастады. Бір айта ... ... бұл ... ... жаңғыру
заманында күмәнді болып көрінбегенінде болады. Халық ең таза ... ... ... кіре бастады. Бұл ресми тіркеліп алған осындай ұйымдар
өз идеологиясын бастап жіберген ... ... ... ... ... ... келтіріп кету керек деп ойлаймын. Осы идеологиялық бағытты
бастаған бірден бір бірлестік ... атты ... ... ... өз ... бастаған ұйым болды. Осы бірлестік өз
идеологиясынмен семинар-тренингтер арқылы бастады. Яғни, жастар ... ... ... ... болды. «Қазақстан» ұлттық телеарнасына
бұл ұйым кіре отырып, түрлі қызықты бағдарламалар, оның ішінде «Күлтебе»,
«Ақ ... ... ... ... ... телешоуларын көрсетіп жатты.
Бұл бағдарламалар бізге шынайы өмірлік мәселерді ... ... ... ... ... ... көрініс тапқан болатын. Бірақ бұл
идеологиялық шабуыл болып табылады. Еліміздегі мұндай жағдай ... ... ... ... діни сауаты ретке келтірілу үстінде деп айтқым
келіп отыр.
Елбасымының ... ... ... ... құндылығын
сақтайтын көптеген құжаттар қабылданып, еліміздің ішінде өзінің заңдық
күшін көрсетті. Осы заңдағы ... ... ... кету өте ... «Осы Заң ... ... ... жасау, қайта түлету,
сақтау, дамыту, тарату және ... ... ... қатынастарды
реттейдi және мәдениет саласындағы ... ... ... ... және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... мәдениет саласындағы мемлекеттiк саясатының
негiзгi принциптерi:
1) мәдениеттi мемлекеттiк қолдау, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... және ... ... қатысу
құқықтарын қамтамасыз ету және қорғау;
2) азаматтардың өз мүдделерi мен қабiлеттерiне сәйкес кәсiби де, ... те ... ... ... ... ... азаматтардың мәдени құндылықтарды жасаудағы, қайта түлетудегi,
сақтаудағы, дамытудағы, ... және ... ... ... ... тарихи және мәдени мұраны қорғау және олардың дамуында сабақтастықты
қамтамасыз ету;
5) қазақтың ... ... ... ... және өзара байыту
факторларының бiрi ретiнде шет елдерде тұратын отандастармен мәдени
байланыстарды дамыту;
6) қазақ халқының және этностық диаспоралардың ... ... ... ... ... ... және молайту үшiн құқықтық
кепiлдiктер жасау;
7) Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде белгiленген тәртiппен
шығармашылық одақтарға, өзге де қоғамдық бiрлестiктерге бiрiгу еркiндiгi;
 8) балаларды, ... ... ... және ... ... құндылықтарға
баулуға, эстетикалық және отаншылдыққа тәрбиелеуге ықпал ететiн тәрбие
жүйесiн дамыту;
9) нарық жағдайларында жұмыс iстеуi үшiн ... орта ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің мәдениет саласындағы негізгі
міндеттері
Мемлекеттiң мәдениет саласындағы негiзгi мiндеттерi:
 1) мәдениет саласындағы мемлекеттiк саясатты iске асыру;
 2) Қазақстан ... ... ... ... ... сақтауға,
дамытуға және таратуға бағытталған шаралар қабылдау;
 3) азаматтарды эстетикалық ... ... ... ... ... еркiн қол жеткiзудi қамтамасыз ету;
 5) халыққа мәдени ... ... ... ең ... ... ... мәдениет ұйымдарының инфрақұрылымын дамытуды қамтамасыз ету
және материалдық-техникалық базасын ... ... ... ... қамтамасыз ету;
8) мәдениет саласында Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын
күштеп өзгертудi, тұтастығын бұзуды, ... ... ... ... әлеуметтiк, нәсiлдiк, ұлттық, дiни, топтық-тектiк және
рулық астамшылықты, сондай-ақ қатыгездiкке және ... ... ... ... жол ... ... ... қолдану;
 9) мәдени құндылықтардың заңсыз әкетiлуiне және әкелуiне, оған меншiк иесi
құқығының басқаға заңсыз берiлуiне ... қою, ... кез ... ... ... ... шаралар қолдану;
 10) мәдениет саласындағы халықаралық ынтымақтастық үшiн жағдайлар жасау;
 11) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес, ... ... ... ... ... ... мәдениет ұйымдарын құруды,
шетелдердегi ... ... ... кеңейтуге қатысуды қоса
алғанда, ұлттық және ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету болып табылады[27,3-4] Бұл ... 2006 ... 15 ... ... 2008 ... 24 желтоқсанында қайта
өзгерістермен қайта бекітілген болатын. Бұл ... ... ... және ... ... ... көз қарашығындай
сақтау, оларды болашақ ұрпаққа аман сау ... ... ... ... ... осы заң негізінде елімізде мәдениетті ... ... ... Жалпы қазақстандық мәдениетті дамыту үлгісі қазіргі жастарға өте
қажет. ... ... ... ... ... жаңғырту және оларды
жоғалып кету жолынан сақтау болады. Жалпы осы ... ... ... принциптер жастар мәдениетін құндылықтарымыздың ... ... ... рухани-мәдени бай болуын қадағалайды. Қазіргі таңда
біз жастарымыздың фанатизм, кері ... ... ... ... ... рухани азғындыққа әкелетін жолдардан ... ... ... ... ... бұру өте ... Бұны біз ... және мемлкеттік бағдарламалар, жобалар аясында жасауымыз қажет.
Қазір бұл істі жас өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... мультфильмдер, кинолар жастарымыздың
санасына сіңіп, жастарымызды құндылықтық азғырушылыққа, сонымен қоса ... ... ... ... ... ... және ислам ішінде
бұрмаланаған ағымдар өздерінің идеологиялық жолдарында құлдық ... ... Біз ... ... құлдық санаға түспеу үшін
әрбір білім, ғылым, тәрбие процесінде түрлі жолдар жасауымыз ... ... ... ... түсуінің ... ... және ... теріске шығарып, оларды дұрыс жол
емес деп санап жатыр. Бір айта кететін жәйт, асыл ... ... ... ... немесе дәстүрін (оның ішінеде зинақорлыққа ... ... ... ... ... және ... ... діни сауатты болу үшін мемлекетіміз бен діни басқармадан
расталып, сараптамалардан ... ... ... ... имамдардан
және ғалымдардан білім алу ... ... ... ... жылдары
көптеген ілгерлеу жұмыстарын бастаған болатын. Олардың қатарына, ұлттық,
экономиканы көтеру, халықтың ... ... ... алу жүйесін дамыту,
жастардың мемлекеттік саясатын қалыптастыру секілді жаңа бағдарламалар
жасады. Бұл ... ... ... ... жатқан қазақстандық үлгілер.
Бұл үлгілерге біз нені жатқызамыз деген сұраққа жауап берелік? Бұл ... ... ... ... жаңа ... ... ... Міне, біз өзіміздің бойымыздағы ұлттық құндылықтарымызды ... ... Мен ... ... оның ... ... замандық
мәдениетін өзгеше ұлттық құндылықтарымыз бен дәстүрлерімізді қоса отырып,
даму жолына түсеміз. Иә, барлық жастарымызды ұлттық мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... заманда жастар рухани және
мәдени құндылықтарға бет бұруы өте ... ... ... ... әлі ... ... батысқа еліктеуін тоқтатпай келе жатыр. Сол біздің
ғалымдар мен ... ... ... жас ... бір ... бір қол ... дәстүрлерімізді жаңаша бағыттар және жолдармен жеткізіп аман ... ... деп ... Бұл дәстүрлерімізді, мәдениетімізді өзгерту деген
сөз емес. Бұл дегеніміз мәдениетімізді бүгінгі даму ... ... ... Сол үшін ... жастарымызға, өсіп келе жатқан
болашақиарымызға батыстық құндылықтарды, батыстық фильмдер мен анимациялық
мультфильмдерге еліктемеуге шақыру керек. Себебі, ... ... ... бола ... Сол ... ... қай салада болмасын, заман
талабы ... ... ... өз құндылықтарымызды дәріптеп
көрсетуіміз керек. Бұларға, ... ... ... ... ... қалыптасуы, БАҚ саласында, кино саласында қазақ құндылықтары мен
тарихын ... ... ... Бұл үшін ... ... идеялар
қалыптастыру керек деп ойлаймыз. Қазіргі таңда ... ... ... ... жатқаны жоқ деп айтуға болады, ... да ... ... ... ... ... Елбасымыздың
көптеген жолдауларында көрсетіліп жатыр.
Қазіргі талдау жасалатын ... ... ... мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты жолдауы ... ... мен ... ... жолдарын атап өтті. Елбасы жолдауда
қалыптасқан мемлекетке зияны келетін он сын-қатерді тізіп, ... ... ... ... ... ... ... қазіргі ұлттық
мәдениетімізге үлкен зардабын әкелу ... ... ... ... Елбасы
тоғызыншы сын-қатерге былай анықтама беріп кетті:
«Әлем ауыр дүниетанымдық және ... ... ... ... Өркениеттер қақтығысы, тарихтың ақыры, мультимәдениеттің күйреуін
жариялайтын ... жиі ... ... бойы ... ... ... ... біз үшін осынау кертартпа көзқарастан тартынуымыздың
принципті маңызы бар. Өз тәжірибемізден білетініміз, ... ... ... ... ... бен ... өз артықшылығымызға
айналдыра алдық». Бұл ... иа ... ... ... жатқан әлемдегі
қақтығыстар, әсіресе, этносаралық қақтығыстар бұл сол ... ... ... ... мен өмір салтының жоғалып кетуіне ... Бұл ... ... ... ... ... бұны тоқтату
мүмкіндігі болмайды. Бұл сын-қатерлер түрлі жолдармен келіп ... ... ... бар ... ... табылады. Мұндай идеологиялар тарихта көп
болғаны бізге белгілі. Солардың ішінде ең ... ... ... ... ... Бұл идеологиялар үлкен қасірет әкелгені
тарихтан ... ... ... ... жастар мәдениетіне еніп
жатқаны өте қатерлі дерт болып саналады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... және ... Террор бұл жалған дін атып
жамылып алған, өзге ... мен дін ... ... ... ... ... мақсаты жер бетінде бір идеологиялық дәстүрді
ұстанатын қоғам немесе мемлекет (халифат) ... Бұл ... ... ... ... ... және өзге ... дәстүрлерді мойындамай,
дін атын жамылып, жазылған діни қағидаларды ... ... ... ... ... қасірет әкеледі. Міне осындай бұрмалаушылықар біздің
жастарымызды да адасушылық жолына толық түсірмесе де, бірақ ... ... ... аз ... Біз ... мыңда бір шүкір, осындай
әрекеттердің жолын алып аман қалдық. Сол үшін осы сын-қатерден ... ... ... ... ... және ... ... нығайту
бағыты күшейту, дамыту жолдары жүріп жатыр. Бұл әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... аға буын өкілдері
мен зиялы қауым ... осы ... ... ... ат ... осы ... ... араластыру кезеңі жеткен секілді. Бұл ... ... ... ... ... деп сенемін. Қазақстан
қалыптасқан мемлекет ретінде, ... ... туын және осы ... ... бола ... ... мәдениетін дамытуға жол ашып ... жола ашу ... үн ... ... ... ... бұл үн ... осы
жастар мәдениетін дамытудың қазақстандық үлгісі болып табылады.
Елбасы «ЖАҢА ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ... - ... ... ... ҚОҒАМЫМЫЗ ТАБЫСЫНЫҢ НЕГІЗІ» атты жолауы бұл ... ... ... ... күш ретінде санауымыз керек деп санаймын. Елбасы ... ... ... деп айтып кетті.
«Болашаққа деген сенім болмаса, толыққанды мемлекет құруға болмайды.
Мемлекет пен азаматтың ... ... ... бойынша сәйкес келуі
өмірлік тұрғыдан маңызды. Мемлекеттің басты міндеті де ... ... ... ... ... өз ... ... өзге мәдениеттерді ұлықтауымыз керек екені айқын айтылған. Біз
жастарымызды әр ... ... ... бұрмалаушылықарға ұшырамай, сауатты
ұрпақ тәрбиелеуіміз керек. Отандық патриотизм жолында жастарға көп нәрсенің
айырмашылығын ажырата білуін үйретуіміз ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұлттық идея керек. Ұлттық идея - елдік ұстаным,
халық бірлігіне ... ... ... тұтастыққа тетік, әлеуметтік
тәжірбиенің тетігі, қоғамдық ... ... ... ... ... жаңарған сайын ұлттық идеяның функциялары
күрделене түседі.Оны Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2005 ... ... ... ... ... ... Жолдауда қазақстандық қоғамдағы арақатынасты
тиімді, пайдалы бағытта тездету жолдарын айтып кеткен болатын. Қоғамдық
арақатынаста жастарға көп ... ... ... ... қоғамдық
арақатынастың бастауы - бұл ұрпақтар арақатынасы маңызды екенін айту ... ... ... көптеген қазақ философтарының тәрбиеге қатысты
пікірлерімен ... ... ... ... ... ... ... сөздері дәлел. Ұлттық идея қазіргі ... ... ... ... ... заманның тұтас сұраныстарынан туындап
отырады деп ... ... ... ... басты мақсаты - ұлттық мүдде,
яғни бірігу, бірлесу болып табылады. Бұл мүдде ... ... ... қажетті дүние, себебі осындай мақсаттар арқылы дамыта аламыз.
Абай атамыз айтқандай, дана ... ... ақыл және ... ізгілік істерге, адамдарға деген сүйіспеншілігі бағытталуы
тиіс. Ұлы қазақтың данасының бұл ... ... ... қоғам татулығына,
әсіресе жастарға жақсы серпін берері сөзсіз. Бұл сөздің астарында, ... ақыл ... ... ... ... деген көзқарастарын
қалыптастыру керек.
Қазіргі таңда ұлттық идея ... ... ... - бұл ... Егер ... ... ... идея арқылы дамыту жолын ашса,
жаңаша болашаққа деген сенімді дамытады. Жастар мәдениетін ... ... үш жол ... атап көрсетілген:
1) Ұлттық саяси элитаны қалыптастыру;
2) Ұлттық ... орта ... ... жетілдіру.
Жастар мәдениетін дамыта отырып, қазіргі таңда жастарды элита ... ... ... ... жатыр. Жастардыға қазіргі кез
келген салада өз ... ... ... ... ... мүмкіндіктер жасалып жатыр. Жастар ұлттық элита ... ... ... ... ... үлкен жауапкершілік жатқанын
айып кету керек. ... ... ... ... мәдениетіміздің
саласында, мәдени-ағартушылық саласында белсенді ролі артуда деп нық
сеніммен айта ... ... ... ... ... үшін ... Абай,
Шәкәрім, Міржақып секілді ақын ... бен ... ... ... ... ... ... экономикамызды дамыту жолында бірнеше жобалар мен
бағдарламалар көптеп ... ... ... ... ... ... құндылықтарымызбен дамыту мақсаттары тұр. Себебі
қазіргі таңда қазақ халқының тұрмыс-тіршілігіндегі қолданатын заттар, ... ... ... ... киімдеріміз, шикізат көздерімізді
секілді ұлттық бренд жасап шығару. Қазір елімізде кәсіпкерлікпен айналысушы
азаматтар саны артуда. Бұл бір ... ... үшін де ... ... ... ... дамытуда, көптеген жобаларды іске асыру
керек. Қазір ... ... ... ... ... біздің
дамуымызға деген таза мүмкіндік болып табылады.
Ұлтты ... ... ... ... ... ... ақылды, ізденімпаз, халқының дара тұлғасы ретінде
қалыптастыру. Бұл біздің ... ... одан әрі ... ... ... ... жолында біздер жастар, зиялы қауым өкілдерімен біріге отырып,
бірнеше жұмыстар ... ... ... ... ... ... тарихымызды және ұлттық жыр, дастандарымызды секілді құндылықтарды
дәріптейтін жобалар жасап шығару және іске асыру. Біз осы жолдар ... ... ... ... идеяның негізгі принциптеріне көзқарастар келесі әдіснамалық
аспектілерге ... Бұл ... ... ... ... ... мен ... өткелі бар дәстүрлі, ... ... ... ... енгізу;
- дәстүрлі саласын батыстық құндылықтар жүйесіне енгізу:
Халқымызда бір тамаша мақал бар. « Елу ... ел ... ... ел ... дами ... мәдениттің, салт-дәстүрдің жаңарғанын
білдіреді. Әрине бұл мәселе талқылауға түсіп жатыр, жауап табылуы аз ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлерінің түрлері де,
қызметтері де өзгереді. Бұнымен айтқымыз келетін ... ... ... ... ... ... ... жаңаруы елу жыл емес, жиырма,
жиырма бес жыл деп есептеу керек[33,234].
Қазақстанда ұлттық мәдениеттің тетіктері дамып келе ... ... ... ... дәстүрлік рухани қазыналарымыз. Міне ... осы ... ... арқылы дамытуымыз керек. ... ... ... ... ... отан ... қасиеттеріне
енгізуіміз керек. Бұл үшін біз ... ... ... ... ... отырып, оның өзекті мәселесін шешуіміз керек. Ұлы жетістіктерге
жету үшін біздер жоспарлауымыз керек. Біз секілді көп ұлтты мемлекетімізде
өзара ... ... ... ... ... ұлттық идея үмітін
ақтайды. Бұл жастардың өз мәдениетінде, ұрпақтар сабақтастығында ... ... ... ... адамдық және өркениетті өлшемдерін өзара
сабақтастыру жұмысы тоқтамауы керек. ... ... ... ... және ... құндылықтың сипатын сараптау - ұрпақтар
сабақтастығын жандандырудың жолы. ... ... - ... ... ... ... жүйесі болып табылады. Елбасымыз осы қазақстандық
бейбітшілік жолын құра ... ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастырып берді. Біз жастар
осындай жолды дамып келе жатқанын көріп, ... ... ... құндылығымызда сақтай білуіміз керек. Біздің ... ... ... ... ... ... мүдделерді ұстана отырып, бақытты ұрпақтардың
қатарындамыз, сол үшін біз басқа жастарға, әлемдік қауымдастыққа үлгі ... ... ... ... ... жайлы бастамалар
көтеріліп, заңдар мен қаулылар қабылданды. Елімізде осыған орай ... ... ... әлеуметтік ұйымдары мен
бірлестікер құрылып өз ... ... ... ... ... бастамасымен тек қана білім, ғылым саласында ғана емес ... ... ... жете ... ... ... ... орай
жастарымыздың өнерге, мәдениетке деген қызығушылығы артып ... ... ... Республикасының Тұңғыш Президентінің бірінші қоры жанында
шығармашылық жастар кеңесі құрылды. Осы аталған ұйым жайлы ... ... ... ... Президентінің Қоры жанындағы шығармашыл
жастар кеңесі дарынды, талантты ... ... ... ... ... жастардың қызметін координациялауға, отандық
игілік болып саналатын,ұлттық мәдениеттің дұрыс қалыптасуына және Қазақстан
Республикасының ... ... ... іске ... бағыт
беретін орын болып табылады.
Шығармашыл жастар ... ... ... ... ... – дизайнерлер, кинематографистер, сазгерлер,
жазушылар, суретшілер, ... ... ... ... және ... ... ... мен әртістері кіреді.
Кеңестің негізгі мақсаты мен мінедеттері:
1) Жастардың жан-жақты дамуына жағдай жасау, ... ... ... ... ... ... отанды сүю және
рухани адамгершілік негізінде қазақ халқының құндылықтарын құрметтуге,
көмектесу.
2) Шығармашыл жастардың зияткерлік, рухани және мәдени ынталарының
жандануына ықпал ... ... ... заман мәдениетіне ендіруге жастарға жаңа әсерлі
механизмдер арқылы ықпалын жасау.
5) Шығармашылық жаңартпаларды ... және ... пен ... ... ... Жастардың шығармашылық қабілеттерін анықтау және дамыту.
Қазақстандық жастардың шығармашылықтағы жетістіктерін насихаттау және
олардың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа шаралар
ұйымдастыру.
8) Шығармашылық жобалар мен мәдени бастамалар ... және іске ... ... ... жастар саясаты туралы
заңдажазылған ұғымдар мен баптар, қазіргі жастар болашағына деген
сенім ... ... ... деп ... ... Бұл заң жастардың
мемлекет саясатында,экономикасында, мәдениетімен және әлеуметтiк
салаларында белсенді жұмыс жасауына жола ... ... бұл ... ... мен ... ... елімізде болып жатқан даму жолымен
байланыстыра отырып, ... ... ... ... ... ... ең басты ұғым, жастар саясаты туралы ұғым. Бұл туралы
былай жазылған: мемлекеттiк жастар ... - ... ... ... ... қолдауға бағытталған әлеуметтiк-экономикалық, саяси,
ұйымдастырушылық және құқықтық шаралар жүйесi. Иа бұл ... ... ... ... ... және іске ... ... жобалар мен
бағдарламаларды айтуға болады.
Аталған заңда, жастар инфрақұрылымы және жастарға арнлаған
әлеуметтік қызметтер туралы ұғым бар. Осы ... ... ... ... арналған әлеуметтiк инфрақұрылым - жастар тіршiлiгiн
қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... сондай-ақ жастардың денсаулығын сақтау, ... ... ... ... әлеуметтiк бейiмдеу, дене тәрбиесi, рухани
және имандылық жағынан ... ... ... қамтамасыз ету
жөнiндегi қызметтi жүзеге асыратын ұйымдар жүйесi;
ә) жастарға арналған әлеуметтiк қызметтер - жастарға ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтiк бейiмделуiне және оңалуына жәрдемдесу
жөнiндегi ic-шараларды жүзеге асыратын коммерциялық емес ұйымдар;
Енді осы аталған ұғымдарға ... ... ... ... оқу,спорт, мәдениет, денсаулық және т.б. салалар мен өмірде
жаңаша қызметтер жасау айтылып отыр. ... ... ... ... ... ... Ал екінші ұғымда, жастар
өміріне, қабілеттеріне және денсаулығына байланысты көптеген жолдар
қарастыру жайында ... ... ... ... ... ... жазылған
принциптер мен міндеттерге, мақсттарға тоқталып кетсек. Осы ... осы ... ... ... ... ... жастар саясаты жастардың
рухани, мәдени, бiлiм алуы, кәсiби қалыптасуы мен дене тәрбиесiн дамытуы
үшiн әлеуметтiк-экономикалық, құқықтық, ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... үшiн ... шығармашылық әлеуетiн
ашу мақсатында жүзеге асырылады.
2. Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қорғау;
2) жастарға көмек беру және әлеуметтік қызметтер көрсету;
3) жастардың ... ... ... iске ... ... табылады.
3. Қазақстан Республикасының мемлекеттiк жастар саясаты:
1) ерекше әлеуметтiк-демографиялық топ ретiнде жастардың мүдделері мен
қажеттілiктерiн ... ... ... ... және ... құндылықтарының
басымдылығы;
3) тән саулығын сақтау және нығайту;
4) адамгершілік және рухани даму;
5) қазақстандық патриотизмді қалыптастыру;
6) ... ... ... ... мен ... iске ... ... проблемаларын шешудегi жүйелiлiк пен кешенділік;
9) мемлекеттiк жастар саясатын ... мeн iскe ... ... ... принциптерiне негiзделедi[28,5].
Міне көріп отқанымыздай, аталған заңның принциптері, мақсат,
міндеттері ... ... орын алып ... ... жобалар мен
бағдарламалар, жұмыстар осыған куә бола алады. Аталған ... ... ... ... ... және ... саласында көптеген жағдайлар жасап,
олардың ұйымдастырушылық қабілетін дамытуды көздеп отыр. Бірінші, жастардың
өз ... мен ... ... ... яғни ... ... ісіне жауапкершілігін және ұйымдастырушылық қабілеттерін көрсете білу
керек. Екіншіде «Жастарға көмек беру және ... ... ... заң
бабына анықтама беріп көрелік. Яғни, жастарға оның әлеуметтік жағдайына
қарап көмек беру және ... ... ... Яғни ... ... түрлі шәкіртақылар, мемлекеттік институттар (ЖОО, ... ... ... ... ... ... күшімен
ойлап тапқан жобалары мен бастамаларына қолдау көрсету және жүзеге асыруға
жәрдем беру. Яғни, жастарымыздың кез ... ... ... ... мақсат қойған жобаларын іске асыруға жәрдем беру болып табылады.
Яғни, осы айтылған ... мен ... ... ... өз ... ... және күшіне ену үстінде деп ... ... ... мен
нормативтік құжаттарда жазылған баптар қазіргі еліміздегі түрлі жобалар ... ... сай ... ... өту қажет.
Екінші айтып кететін жәйт, еліміздегі тарихи және мәдени құндылықтарымызды
жоғалтпау, оларды жастар арасында кеңінен ... ... ... ... ... жастардың болашағы жайлы айтып кететін болсақ, бұл көптеген
идеялар мен ... ... ... келе ... Жастар мәдениетін
дамытудың жаңаша үлгілерін жасалып жатқанын айта кету керек.
Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы ... жас ... яғни ... ... жасау туралы бұйрық беріп және жете ... ... ... ... тоталитарлық жүйенің қыспағын көрмеген,
коммунистік идеологияның шарпуына ... жас ... ... айрықша сенім артады. Президент әркез ... ... өсіп келе ... өзін ... бөлейтінін айрықша сезіммен бөле-
жарып айтады. Елбасы мен ел ... ... ... бел ... жас ... ел ... тыс ... сезімі анық байқалады. Бұл қазақ жастарының
ұлттық рухының ... ... ... ... ... байқатса керек. Иә қазіргі таңда біздің жастар өте патриоттық
сезімге мол, қазақ мәдениетін дамытуға, мемлекеттік ... ... ... ... ... бағдарламаларды күш жігерлікпен ... ... Бұл ... ... ... нық жолдарының бірі деп көрсетуге
болады.
Елбасымыз ... ... ... ... сенім артуда. Яғни жастардың
болашаққа деген сенімін қалыптасыруда,оларға бағыт-бағдарлар жасау үстінде.
Оған Елбасымыздың мына сөзі ... бола ... ... байланысты жастар
саясатының екінші тармақшасында жазылған тарихи және мәдени құндылықтардың
басымдылығын талдау жасалық.
Тарихи және мәдени құндылықтар дегеніміз - бұл ... ... ... ... және мұра етіп ... ... салт-дәстүрлеріміз, әдет-ғұрыптарымыз және басқа
құндылықтардың жиынтығын айтамыз. Яғни заң ... ... ... ... қазіргі таңда үлкен қажеттілікті талап етеді. Себебі
бұл екі құндылықты жастар бойына сіңіру және мұра етіп ... бұл ... ... «Мен жас ... ел болашағы үшін маңызын әрқашанда
атап ... ... және атап ... ... ... ... жас ... еліне міндетті түрде қажет болуы үшін ... де ... дей ... ... жаңа ... жаңа ... тұрғысында индустриялық-
инновациялық экономика жағдайында өмір сүруге тәрбиелеудің мән-маңызын
айшықтаудан әсте жалыққан емес(Н. Назарбаев).
Иә бұл ... ... ... ... ... мол ... нық
сенім артар аламыз. Мемлекет басшысы жастарға ... ... ... ... ... әлемде дамып келе жатқан индустрия, инновациялық,
экономикалық мүмкіндік секілді ұғымдар мен жобаларды жасауға ... ... айту ... ... таңда, жиырма бір жылдың ішінде,
Елбасымыздың бастамасымен көптеген бағдарламалар мен ... іске ... ... ... көптеген бағдарламаларды жатқызуға болады. ... ... ... ... «Жұмыспен қамту-2020», «Бизнестің
жол картасы-2020», «Жасыл ел» және студенттік құрылыс жасақтары сынды
жобалар ... ... ... Н.Ә. ... атап ... ... ... барар жолда біз көптеген қиыншылықтар мен қатар
үлкен ... ... деп ... ... Алайда, бүгінде бұл
құндылықтардың тұрақты түрде, динамикалық тұрғыда жүйелі түрде ... ... ... ... бұл сөзінде еліміздің жастарына ... ... өту ... ... ... және ... ... көрсеткендей, бүгінгі таңда мәдени құндылықтардың
ара қашықтығы мен типтік тұрғыдан этносаралық ... бұл ... ... ... ... ... Бұл ... басты факторлар
келтірілген қолданыстармен байланысты ... ... ... жаңа ... ... ... Сонымен, 16% жастар ... ... деп ... ал 40,2% ... ұлт ... ... ... 5].
Қазақстанда жаңа азаматтықты қалыптастыру процесі ... ... ең бір ... ... ... ... ... ал жастар
арасында мемлекеттің гүлденуі прогрессивті тұрғыда алға жылжуы көбінесе сол
мемлкеттің гүлденуіне жастардың ... ... ... ... ... қолдағы жас ұрпақтың азаматтық басым құндылықтарға
байланысты.
Жалпы ... ... ... ... ... ... және өз құқығына қарап белгілі болады. Қазақстан халқы оның
болашақ жағдайының көрінісі жастар қолына, ... ... сай ... ... қайдағы жаңа этникалық ортада емес екені белгілі.
Зерттеу барысындағы сұрақ-жауаптың нәтижесі көрсетіп отқандай,
жастардың ... ... ... ... ... ... Сонымен, 82,1% жастар Қазақстан Республикасымен үзіліссіз азаматтық
байланыстылығын көрсетті. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ретінде 91,4% қазақтар, 70% орыстар және
71,4% басқа ұлт өкілдері көрсетті. Сұрақ жауап-сауалнамасына облыс ... ... ... (81,7%) ... ... әр ... тобы ... өздерінің азаматтығын Қазақстанмен байланыстырған.
Жастардың көпшілігі өздерінің ... ... ... ... ... облысы | 92 % |
| ... ... | 95,3 ... ... | 96% ... ... | 88 % ... ... облысы | ... Бұл ... ... Б.Е. «Қазіргі заманғы Қазақстан
жастарының рухани құндылықтарының қалыптасуы атты» диссертация ... ... бар ... көп ... сол ... тұрақты және динамикалық даму ... ... ... ... ... отырып, бұл көрсеткіштер жастар негізінде
мемлкеттің дамуындағы алғашқы этаптың аяқталғанын көрсетеді.
Өмір ... ... ... менталитет, азаматтық
адамда бірден қалыптаспайды. Олардың қалыптасуы ... ... ... ... байланысты. Бұл қазақ ұлтының айналасына ... ... ... ... ... сай келіп отыр.
Ұлттық тұрғыдан топтастырғанда мынадай ереже анықталады: «Елде өзінің
жалғыз отаны деп ... ... ... 92,8% ... ал орыс ... ... Бұл көрсеткіш бойынша Солтүстік Қазақстан облысы -10,4% бен
Павлодар ... ... 6,5% ... деген көзқарастары жоғары деңгейде
бағаланды.
Тағы басты мәселелердің бірі - жастардың ... ... ... ... ... ... ... мен жағдайларына қатысты.
Жастар этномәдениетінің алғашқы кезеңі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасатыны рас.
Осы кезеңде жас өспірімде этникалық ... ... ... ... рәміздерін, салт-дәстүрді, мінез-құлықтағы таптаурынды
қалыптастыруы мен ... ... ... дәстүр мен тәрбие жасөспірімнің өзін-өзі анықтауы ... ... ... ... екі ... ... ... елестетіп көрелік:
бірі, шақталып, бөлек көбінесе әлеуметтік изолацияда болатын отбасы (
немесе ... ... ... екі ... этностың өкілі делік.
Екі жағдайда да - жас өспірімнің өмірлік жолы ұқсай бермейді, ... ... ... ... ... ... бола бермейді. Өмір
нені көрсетуде? деген ... ... Оның ... мен ... ... түсіндіріп кетеді: отбасындағы салт-дәстүр айырмашылығы шындықты
тұтас ... ... ... кедергі болады; шектелген
этномәдени ... ... ... ... ... ... ... өтеді; этникалық өз келбетін сақтау үрдісі қайшылыққа ... ... ... ... күшейтуде қазақ ұлты өкілдерінің аз
немесе көп болуы маңызды рөл атқарады. ... ... жаңа ... Отан ... ... ... ... сарапталуда.
Қазақ халқының мәдени-рухани дамуына бағытталған зерттеулер ұлттық
тілдің қолданылу аясының және ... ... ... ... Мысалы, қазақ тілінің ескерген көне ... ... ... орыс және шет тіл ... ... Бұл ... ... сөздіктерінде
екі пайыздық көрстекішті көрстетті. Біріншісі, 15%, екіншісінде25% болды.
Қазақ тілін кемсітудің екіншісі ұлтаралық тілге көп бөлінуінде. ... ... 1-ші ... ... оқу ... аяқтағанға дейін орыс
тілінде көп ... ... ... Ал ана тілі мен әдебиетті оқытуға аз
сағат бөлінді. Өкінішке орай, қазақ жастары күллі ұлт секілді, ұзақ ... ... ... ... ... Бұл ... ... қазақ жастарының
халқының тарихы туралы мағлұматтан тыс қалғадығына әкеліп ... ... ... қорытындыларды толығымен дәлелдеп берді. Жастарды ұлттық
тарихтан алшақтау ісі түрлі үш ... ... ... өркениеттердің тарихын оқытудан байқалады.
Көбінесе жоғары сыныптарда бағдарламалар жоғарыда ... ... ... ... КСРО ... әлем ... оқытуға көп уақыт бөлінсе, ал
Қазақстан тарихын оқытуға аз ... ... ... ... ... ... болды. Жастарды ұлттық-мәдени
және рухани тұрғыдан бөлектеу әрекеті болды. Сол кездегі араб ... ... ... көпшілікке Құран Кәрімді және басқа да араб-мұсылман
ғұламалардың діни ... ... ... ... ... - өткен тарихи оқиғаларға дұрыс сипаттама мен бағытын
берілмеуінде. Мысалы Ресейдің Түркістанды жаулап ... ... ... Азия мен ... да ... отарына айналды. Ал тарихта ... ... Азия мен ... ағылшын империализмінен сақтап қалу деп
түсіндіріледі. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... А. Байтұрсынов, Ә. Бөкейханов, М. Шоқай, С. Қожанов,
М. Дулатов секілді қазақ зиялыларының аттары ... ... ... ояну ... сан ғасырлар бойы түкпірінен келе жатқан ұлттық
салт-дәстүр зерттеуден бастаған жөн деп ... ... ... ... баға бере ... ... руханият негізінде әр
халықтың өзіндік ерекшелігін айқындауға септігін тигізетінін ... ... ... Бұл ... нәтижесі, ұлттық пен ... ... ... ... ... көрсетіп жатты.
Қазақ жастары арасындағы ұлттық әдет-ғұрыпты ұстану өте жоғары
дамыған. Бұны жас ... ... даму ... өте ... көрсетіп отыр. Жастардың 72%-ы әр адам ұлттық әдет-ғұрыпты
сақтауы тиіс, себебі бұл әр ... ... ... орын алады деп
санайтынын көрсетті. Салт дәстүрге деген мұндай көзқарас бүгінгі жағдайда
жастар ... ... ... ... үлкенге деген сыйластықтың
артуына үлкен септігін тигізуде.
Жас ұрпақты өзінің ұлттық тамырынан алшақтатудың тағы бір жолы ... ... ... қосу ... Бұл ... санасы мен салтынан
«Наурыз» мейрамын өшіру болды. 1926 жылы бұл мейрамды діни бағыттағы мейрам
деп ұлт ... ... ... ... мейрамын реакциялық ислам
мейрамдарының қатарына енгізуі, бір жағыана ұлт тарихын дұрыс білмеу болса,
екінші жағынан оның ... ... ... ... ... салт-дәстүрді өзге шетелдік салтпен, оның ... ... ... ... мәңгүрт етудің тағы бір жолына жатты. Ұлттық мәдениетімізге
қол сұғу әбден байқалды. ... ... ... бір ... жүргізуге тырысты.
Көптеген жат мереклер халықтың санасына ... ... ... ... ... Қазақстан халқының 93%-ы жаңа жылы
ұжымдық және ... ... ... ... ... 8 ... -80%, 1 ... 9 мамыр -80% мейрам деп санайтыны көрсетті.
Аталған мерекелер ел Конститутциясында ел ... ... Осы ... ... 22 ... ... ... 16 желтоқсан
«Тәуелсіздік күні» болып жарияланды. Тағы бір айтатын жәйт, мемлекетімізде
халықаралық мейраммен ... ... ... ... тойланатын
болды. Бұлардың қандай идеология жүзінде ... еске ... ... ... ... жасалынды. Елбасымыз «Наурыз» тойлау туралы былай
деген болатын: «Наурызды тойлау ұлттық салттың ... ... ... ... ... ... ... қараудың бастамасы. Мұндай белгілер барлық
ұлттық жаңа үмітін қайта көрсетеді. Сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... - мәртебесімен қоса оны халықтық сипатында
көтеретін кез ... Бұл үшін ... ... ... алған жөн сияқты.
Айталық, әдетте жаңа жыл сайын ... ... ... ... Наурыз мейрамына көшірілсе деген ұсыныс тастауымыз керек.
Мемлекеттік «Мәдени ... ... ... ... ... асырылса, ұлттық идеологиямызды ... ... ... ... ... ... газетіне осы мәселені көтерген
болатын.[27].
Жоғарыда айтылған тақырыпты қорытындылай кетсек ... ... ... ... ... жатқанын айтып өткен жөн.
Еліміздің нарықтық саясатқа ... ... ... ұлттандыруға бағытталған
мемлкеттік саясатымыздың өзгергендігін көрсетті. Бұны төменгі факторлармен
келтіреміз:
- бірінші, меншік ... ... ... жастар санасының
адами құндылықтарға бағытталуы түбегейлі өзгерді;
- екіншіден, кеңес дәуірінің жетістіктері ... ... ... ... ... ... қайта қарай басталды;
- үшіншіден, ұлттық құндылыққа көп көңіл бөліп, жалған ат ... ... бас ... ... ... жастардың ұлттық-мәдени негізінде тәрбиелейміз деп
керағар жағдайларға тап бөлуымыз мүмкін. ... бас иіп, ... ... ораламыз деп ислам мен шариатты енгіземіз деп мәдениеттің
тәрбиенің қауіпті ... ... ... мүмкін.
1
2
3
4 ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдау қазіргі таңда Елбасымыз Н.Ә. ... ... ... ... мәні бар. ... ... ... біздің реформаларымыздың алдыңғы қатарында болуы керек.
Жастардың ... ... ... ... ... біздің
бастамаларымызда табысты кепілі болып табылады» - ... ... ... ... күші ... көп ... бөлу ... айтылып отыр.
Елбасымыз көптеген елдерде болып жатқан саяси тұрақсыздықтар, экономикалық
дағдарыстарға қарап, ел болашағы жастарға ... ... ... ... ... үкіметке жылда нақтылап тапсырады. Қазақстан жастарының
сапалы білім алуы мен біліктілігін арттыру барысында көптеген реформалар
жүргізілуде. ... ... ... оқу ... ... ... ... оқуға толық мүмкіндік алып отыр. Бұл біздің ... ... ... және ... ... ... ... Қазіргі таңда жастардың құндылығы білімге көптеген
білім жүйесі бойынша көптеген жүйелер ... ... ... ... оқу ... ... Болон жүйесін оқу-ғылым саласында қолданып
отыр. Жастардың көзқарасында қазіргі таңда табысты пайда табу және ... ... және ... кетуі бұл жастардың білім алу ... ... ... ... және ... ең басты капиталы
- сапалы білім» деп ... ... ... білімді де білікті маман,
халық дәстүрі мен ұлттық мәдениетін берік білетін, ... ... ... етіп ... ... ұлттық құндылықтары сапалы білім,
мәдениет пен ... ... бола ... және Отанға деген патриоттық
сенімін ... ... ... ... ... ... осы жоғарыда аталған мәселелерді қозғай отырып,
шұғыл зерттеуді талап етті. Бұл ... ... ... ... келтіріп кетемін:
а) қазіргі жастардың идеялық-құндылықтық ... ... ... ... ... мен постмодернизмдегі
әлеуметтiк-философиялық құралын қолдану;
ә) жастардың құндылықты санасында қазіргі әлемдік түрлі мәдениет және
өркениетті ... ... ... компаративистикалық анализ
жасалды;
б) жастардың білім саласында идеялық-құндылықтық бағдарларын
қалыптастыруда тарихи-философиялық және ... ... ... ... ... ... қауымдастық елдерінде жастар саясатының
модельдері мен концепцияларын ... ... ... ... жасалды.
Қазақстандық жастардың саяси мәдениетінің дәрежесі мен көрінісі
болып, тек қана олардың ... ... ... ... және ... мен ... саясаттарды білумен шектелмеуі керек, сонымен қатар
өзіндік саяси ұстанымы арқылы елдегі жүргізіліп ... ... ... және оны ... ... ... нәтижесімен салыстыра
отырып, өзінің рефлексиялық-критикалық анализін жасау арқылы қабілетін ашу.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Фетхуллаһ Гүлен. Бесіктен бел асырға(баланың діни тәрбиесі) - ... ... - 2011, 200 - ... ... ... Қажы Дербісәлі. «Ислам және жастар» атты мақаласы - 24.05.2012.
//http://www.muftyat.kz.
3. Нұрсейітов Ш.Т. ҚР ... ... ... ЖӘНЕ ... ... МЕН ... ... мәдени-
білім беру сұхбаты» Қазақстан Респубикасының Мемлекеттік рәміздерінің 20
жылдығына арналған жас ғалымдар мен студенттердің «ҒЫЛЫМ ӘЛЕМІ» атты
халықаралық конференциясының материалдар жинағы - ... ... ... 23-26 ... ... ... Респубикасының Мемлекеттік жастар саясатының тұжырымдамасы. -
Астана, 1999 жыл 28 тамыз.
5. Жаманбалаева Ш. Е. Общество и ... ... ... ... - ... Қазақ университеті, 2002 - 278c.
6. Лисовкий В.Т. Ценности жизни и культуры современной молодежи
(социологическое исследование)//Тугариновские чтения. Материалы научной
сессии. ... ... ... 1. СПб.: -
7. ... Г. С. ... ... - Алматы, 2008 - 256б.
8. Әбдірайымова Г. С. , Әбдібекова Г. О ., ... С.М., ... ... Оқу құралы. Алматы, Қазақ университеті, 2012. - 128 бет.
9. ... ... Б.Г., ... Г.С. ... ... ... ... субьектілер мен қызығушылықтар. - Алматы, 2011. -
140 б.
11. Абдырайымова Г.С. Ценностные ориентаций в совремнной молодежи
(социологический анализ) Монография - Алматы, Изд-во ... 2005. - ... ... Н.У. ... ... ... молодежи о труде и
занятости // Вестник КазНУ. Серия ... и ... 2012 40- том, ... Волков Ю.Г. Социология молодежи. Учебное пособие. - Ростов на
Дону.,2001.
14. Социальная работа с ... под. ред. Н.Ф. ... - ... и ... - 328с.
15. Кенжакимова Г. А. Лидерство в молодежной среде, // Инновационное
развитие и востребованность ... в ... ... ... ... ... РК 2011 г. 4 - стр.
16. Агафонов. А.Н., Меңлібаев Қ.Н. Жастармен жүргізілген әлеуметтік
жұмыстар: оқу ... - ... 2011. - ... ... ... ... Я. П. Яковлевтің Батыс Сібір генерал-
губернаторы Длогамель А.О. жазған есеп хатынан, 1864 жыл.
18. ... Е. ХХ ... ... ... ... ... - ... 2012. - 188б.
19. Көшке Кемеңгерұлы «Таңдамалы». - Алматы, Өлке, 2002. - 240б.
20. Кәкішұлы Т. Мағжан және Сәкен. Ғылыми эссе - ... ... 1999. - 449 ... Аббасов Е.Б. Один из первых. Документальный повесть. Алматы: Арыс,
2005. - 95 б.
22. Спридонов И.А. К ... ... и ... комсомола Казахстана.
- Алматы, 1947. - 127с
23. Хамидов А.А. Оборотная сторона ... // ... ... как ... ... ... / ... Международной
научно-теоретической конференции. - Алматы, 2008.
24. Жолдасов C., Жолдасов Б. ... ... мен ... ... ... ... Маданов Х. Қазақ мәдениетінің тарихы.- Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
26. Cатершинов Б.М. Қазақстан мәдениетінің тарихы мен теориясының кейбір
мәселелері. - ... 2001, 160 ... ... ... ... туралы заңы. - 2006 жыл 15 сәуір
(2008 24.12 өзгерістерімен).
28. ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты
Қазақстан халқына Жолдауы.- Астана, Ақ Орда, 2012 жыл.
29. Қазақстан Респубикасының Мемлекеттiк жастар саясаты ... ... - ... 7 ... ( 2007 жыл 27.07 күні ... Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемдік тәжірбие
тұрғысында. - Алматы, 2009. - 284б.
31. Бияздықова К.Ә. ... ... ... ... - ... КазНУ
им. аль-Фараби, 2012. – 382 б // Казақ ... 2012г. ISBN ... ... ... Ә.А. ... елі және ... патриотизмді қалыптастырудағы
мәдениеттің рөлі, // "Бар қазақ - бір қазақ: діни-мәдени ... ... ... ... және ... ... қоғамын әлеуметтік-
мәдени модернизациялаудағы рөлі" атты ғылыми-зерттеу бағдарламаларының
аясындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік ... 20 ... ... ... ... ... ... 2012
33. Молдабеков Ж.Ж. Қазақтану және Жаңару философиясы. - ... ... - 2009 ... ... Т.Х. ... Т. Х. Ғабитов., Ж. Мүтәліпов., А.Т.
Құлсариева. Оқулық. - Алматы: Раритет, 2006. - ... ... К. Ә. ... ... ... ... ... КазНУ имени аль-Фараби, Серия: Философия, Культурология,
Политология 2011 37- том, №2.
36. Бияздықова К. Ә. ... ... ... ... // ... имени аль-Фараби, Серия: Философия, Культурология, Политология 1212
38- том, №1.
37. Бияздықова К. Ә. Қазіргі қоғамдағы жарқын жастардың рухани
құндылықтарының жетістіктері., // ... ... 2011 ... ... К. Ә. ... қазақ мәдениетіндегі халқымыздың ұлттық
рухани құндылықтарымыздың орны., // КАЗАХСТАН ТОО «Иниститут культурной
полетики искусствознания» 2011 ... ... А.Ө., ... М.Б. ... ... ... ... РӨЛІ ҚАЗАҚ ЕЛІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПАТРИОТИЗМ, АЗАМАТТЫҚ САНАНЫ
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... // «Бар ... - бір ... діни-мәдени аспектілері»
және «Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар және олардың қазақ қоғамын
әлеуметтік-мәдени модернизациялаудағы р, // КАЗАХСТАН ... ... ... 2011 ... Садырова М.С. ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ ЧУВСТВА ПАТРИОТИЗМА У КАЗАХСТАНСКОЙ
МОЛОДЕЖИ // КАЗАХСТАН КазНУ имени аль-Фараби 2013 год.
41. Затов Қ.А. Қазіргі Қазақстан қоғамының ... ... ... ПУ ЮКО ... Абдигалиева Г.К., Исмагамбетова З.Н., Бияздыкова К.А. Ценностные
ориентиры казахской культуры // Издательство "Қазақ университеті" 2012г.
43. Исмагамбетова З.Н. ... ... ... и ... ... ... за 20 лет ... Независимого Казахстана:
проблемы, п 2011 №1.
44. Шнарбекова М.К. Білімді жастар - жарқын болашақ кепілі //
Республиканская газета "Экономика" 2013 жыл.
45. Н. Ә. ... ... ... - ... ... ... М. Наурыз мейрамының мәртебесі // Заман Қазастан. - 2005, 15
наурыз.
47. http://www.kazakhadebieti.kz.
48. Ахмет Байтұрсынов. Қазақтың бас ақыны // ... - ... ... М. ... туысы мен өмірі. // Абай. - 2003.
50. Тынышбаев М. История казахского ... - ... ... ... - ... ... З. Н. ... молодежь: ценности, приоритеты,
стратегии самоопределения. - Алматы, Издательство ... - 2008. ... ... Т., ... Қ. Қазақ мәдениетінің рухани кеңістігі. - Алматы,
2012. -
406 б.
53 .Нұрмұратов С.Е. Рухани құндылықтар ... ... - ... ҚР БҒМ ... және ... ... 2000.
54. Этнорелигиозная идентификация молодежи Казахстана. Основные итоги
Республиканского ... ...... 2007.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 103 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Ислам діні және құндылықтары туралы бастапқы түсінік13 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Отбасындағы қыз бала тәрбиесі5 бет
Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары негізнде қалыптастыру.46 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
Ұлттық құндылықтар – білім бастауының қайнар көзі4 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь