Басқарудағы жүйелі тәсілдеменің негіздері

1. БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ӘДІСІ

1.1. Жүйенің жалпы теориясы
1.2. Өндірісті басқарудың жүйелі тәсілдемесі
1.3. Өндрістің басқару жүйесіндегі басқарудың объектісі мен субъектісінің өзара іс.әркеті

2. БАСҚАРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІ ТӘСІЛДЕМЕНІҢ НЕГІЗДЕРІ

2.1 Жүйелі тәсілдемеде өндірісті басқарудың мақсаттары
2.2 Ұйымдық құрылымның жүйелі тәсілдемесі
2.3 Басқарудың ұйымдық құрылымын жетілдірудің тиімділігін бағалау

3. ҒЫЛЫМҒА ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС

3.1 Философияның негізгі әдістері


ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Жүйенің жаліты теориясы - күрделі жүйенің іс-қимыл жасау (жүмыс істеу) заңдылықтарын зерделейтін ғылым. Ол басқару және ұйымдастыру теориясының әдістемелік негізі болып табылады. Басқару мен жүйелі талдау әдістемесі, басқару процесіндегі құралдар ретінде оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген: жүйелілік нақты өмірде орын алатын барлық күрделі объектілердің объективті ерекшелігін білдірмек.
Профессор Людвиг фон Берталанфи жүйелі тәсілдеменің әдістемесін кеңінен баяндап беруші ғалым. Ол 1937 жылдың өзінде-ақ «Жүйенің жалпы теориясын» алға шығарды.
Жүйені біріктіруші (интегральными) қасиеттерге ие, өзара ықпалдасушы компоненттердің жиынтығы деп ұғуға болады. Ал, біріктіруші қасиет жеке алғанда осы элементтердің (компоненттер) бәріне бірдей тон емес. (Берталанфи анықтамасы).
Кез келген жүйенің ерекшеліктеріне жататындар:
- тұтастық (оның элементтерін құрайтын ерекшеліктер жиынтығындағы жүйелердің ерекшеліктері);
- құрылымдығы (жүйелерді оның құрылымын белгілеу арқылы сипаттау мүмкіндігі);
- иерархиялылығы (жүйенің әр бөлігі белгілі бір дәрежеде өз сапасы болатын қосалқы жүйе ретінде көрінеді).
Жүйе, ең алдымен, тұтас білім ретінде қарастырылады.
Жүйе қандай да бір ішкі байланыстары болмайтын кездей-соқ объектілердің жиынтығы емес, ол бір-бірімен өзара байланысты және өзара ықпалдасу үстінде болатын, сыртқы әсерге жауап қататын тұтас организм секілді. Жүйе тұтастык тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке, жаңа сапалы сипаттамаларға ие болмақ.
Тұтастық нәтижесінің, бірлескен жаңа қасиеттердің көз жеткізіп иландыратын үлгісіне еңбек процесіндегі жай кооперацияны жатқызуға болады. Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай жиынтықты мүмкіндіктеріне қарағанда әлдеқайда кең.
Барлық жүйелерді шартты түрде үш түрге бөлуге болады:
- техникалық;
- биологиялық;
- әлеуметтік, оның ішінде әлеуметтік-экономикалық.
Бұл түрлердің өз заңдылықтары мен өзіндік ерекшеліктерін құрайтын жақтары бар.
Менеджмент үшін әлеуметтік жүйенің маңызы аса зор. Кез келген әлеуметтік жүйе әркелкі жүйелер болып табылады, оған белгісіздік тән.
Әсіресе, үлкен айырмашылықты әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады, оған өндірістік-шаруашылық ке-шендері (кәсіпорын, салалар, аймақтар, тұтас экономика) қатысты. Абырай болатын себебі (яғни, жүйелердің әркелкі болуы), адамның (жүйенің) ажырағысыз бөлігі болып табылады. Адам осы жүйелердің белсенді қалыптастырушысы, жүйелердегі байланыстар мен қатынастардың сипатын танытып, оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
«Басқарудагы жүйелі тәсілдеменіц негіздері» тақырыбына
1. Мескон М.Х., Алъберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента: Глава 20, 21. М.: Дело, 1992.
2. Козлова О.В., Кузнгцов И.Н. Научные основы управления ироизводством / Под общей редакцией проф. Б.З. Мильнера. Глава II. §1. Сис-темный подход к управлению производством,- М.: Экономика, 1975.
3. Мюллер Б.З. Организация программно-целевого упраыления......М.:
Наука, 1980. -376 с.
4. Семенов А.К. Методы системного анализа структуры народного хозяйства. - М.: Наука, 1974.
5. Федоренко Н.П, 0 методах социально-экономического прогнозирования. В кн. «Методология прогнозированная экономичсского развития СССР». - М: Экономика, 1970. - С. 20.
6. Франчук В.И, Основы построения организационных систем. - М.' Экономика, 1991.
        
        ЖОСПАР
1. БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ӘДІСІ
1.1. Жүйенің жалпы теориясы
1.2. Өндірісті басқарудың жүйелі тәсілдемесі
1.3. Өндрістің басқару жүйесіндегі басқарудың объектісі мен субъектісінің ... ... ... ... ... тәсілдемеде өндірісті басқарудың мақсаттары
2.2 Ұйымдық құрылымның жүйелі тәсілдемесі
.3 Басқарудың ұйымдық құрылымын ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
. БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫЦ МАЗМҰНЫ МЕН ӘДІСІ
1.1 Жүйенің жалпы теориясы
Жүйенің жаліты теориясы - күрделі жүйенің іс-қимыл жасау (жүмыс істеу) заңдылықтарын зерделейтін ... Ол ... және ... теориясының әдістемелік негізі болып табылады. Басқару мен жүйелі ... ... ... ... ... ретінде оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген: жүйелілік нақты өмірде орын алатын барлық күрделі объектілердің объективті ... ... ... фон ... ... тәсілдеменің әдістемесін кеңінен баяндап беруші ғалым. Ол 1937 ... ... ... ... ... алға ... біріктіруші (интегральными) қасиеттерге ие, өзара ықпалдасушы компоненттердің жиынтығы деп ұғуға болады. Ал, біріктіруші қасиет жеке алғанда осы элементтердің (компоненттер) бәріне ... тон ... ... ... ... жүйенің ерекшеліктеріне жататындар:
- тұтастық (оның элементтерін ... ... ... ... ... құрылымдығы (жүйелерді оның құрылымын ... ... ... мүмкіндігі);
- иерархиялылығы (жүйенің әр бөлігі белгілі бір дәрежеде өз сапасы болатын қосалқы жүйе ретінде көрінеді).
Жүйе, ең алдымен, ... ... ... ... ... да бір ішкі ... болмайтын кездей-соқ объектілердің жиынтығы емес, ол бір-бірімен өзара байланысты және өзара ықпалдасу үстінде болатын, сыртқы әсерге жауап ... ... ... ... Жүйе ... тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке, жаңа сапалы сипаттамаларға ие ... ... ... жаңа ... көз ... ... үлгісіне еңбек процесіндегі жай кооперацияны жатқызуға болады. Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай ... ... ... ... ... ... шартты түрде үш түрге бөлуге болады:
- техникалық;
- ... ... оның ... ... ... өз ... мен ... ерекшеліктерін құрайтын жақтары бар.
Менеджмент үшін әлеуметтік жүйенің маңызы аса зор. Кез келген әлеуметтік жүйе ... ... ... ... оған ... ... ... айырмашылықты әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады, оған өндірістік-шаруашылық ке-шендері (кәсіпорын, салалар, аймақтар, тұтас экономика) қатысты. Абырай болатын себебі ... ... ... ... ... (жүйенің) ажырағысыз бөлігі болып табылады. Адам осы жүйелердің белсенді ... ... ... мен ... ... танытып, оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің басты ерекшелігі - оның "асты компоненті адам ... бүл ... ... ... мүддесі жатады. Мұндай жүйе дербестікке ие элементтерден тұрады. Бұл оның жүйе тармақтары ... мен ... жүйе ... ... жүйе ... анықтауға мүмкіндік береді. Осылайша, жүйе тармағы жүйе элементі немесе осы элементтердің тобы ... ... ... ... ... ... ... жүйе-жүйенің тармағы бола алады.
Мәселен, кәсіпорын, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... оны ... жүйе тармағы ретінде қарастыруға болады. Бұдан шығатын қорытынды: жүйе мен жүйе тармағы арасындағы айырмашылық салыстырмалы түрде де, ... ... да бола ... ... егер ... ... ... жүзеге асуы мүмкін болмайтынын белгілейді.
Бүл жағдай экономикалық жүйеге де қатысты:
1. Жүйелер арасында, ең алдымен, ... және ... ... арасында себеп-салдар байланысы болуы керек. Бұл мынаны білдіреді: басқару ісі жүйе мен ... ... ... ... ... ... ... ғана мүмкін болады, яғни кері байланыс орнайды.
2. Жүйелердің динамикалылығы. Жүйе бір сапалы жағдайдан екіншісіне өте алатындай қабілетке ие болуы ... яғни бір ... ... ... өту ... да, өтуден кейін де ол жүйе ретінде қалуы керек.
3. Жүйеде процесс ... әсер ете ... оны ... ... ... бар болуы.
4. Жүйенің басқару ықпалын күшейте алатындай ... яғни осы ... ... ... қана ... оны ... қабілетке ие болуы керек.
5. Басқару ақпаратын табыстау, жинақтау және жаңғырту мүмкіндіктерін қамтамасыз ету.
6. Жүйелердің ... ... ... ... мен ... мүмкін емес.
Жүйеде басқару барлық басқару жүйелеріне ортақ аты аталған шарттар орындалғанда ғана мүмкін болады.
Басқару ғылымы ... ... ... ... ол ... басқару және тұтас экономика процесінде адамдардың қарым-қатынасын, байланысын ... ... ... етуі үшін ... ... ... ал осы өндіріске қатысты қарым-қатынас адам-дардың қоғамдық тұрмысын ... ... ... ... ... ішкі шеңберінде тікелей өндіріс шешуші мәнге ие, «Өндіріс - тұтыну үшін тек затгы ғана өндіріп ... оның ... ... сипатын, аяқталуын береді» (К. Маркс). Онда болатын процестер мен оларды басқару осы ғылымның объектісі болып табылады.
Басқару ғылымының мазмұны біріккен ... ... ... ... ... ерекше міндетті іс (функция) ретінде басқарудың мәні арқылы анықталады. Өндіріс пен барлық экономиканы біліктілікпен басқаруды қажет ететін ... ... ... жеке ... ... ... қарастыруға болады. К. Маркс басқару ісіне қатысты былай деп жазған: «...жеке орындаудағы скрипкашы ешкімнің сүйемелдеуінсіз өзі-ақ ойнай алады, ал ... ... ... ... мазмұны мен әдісі. Өндіріс пен оның ... ... ... адамдардың бір-біріне белгілі бір карым-қатынасы жатады. Сондықтан да басқаруды ... - бұл ең ... ... ... ... бір мақсатпен ықпал ету барысындағы адамдардың өзара қарым-қатынасын зерделеу, басқару ... ... ... ... ... табылады. Осының негізінде басқару қызметінің принциптері, оларды жүзеге асырудың формалары мен ... ... ... әр ... ... ... буындарына катысты басқару процестерін зерттейді: оның алғашқы әрі ең шешушісіне микродеңгей жатады. Кәсіпорынды, жеке ендіріс түрін, былайша айтқанда, ... ... ... ... ... жасайтын заттай-материалдық құндылықтарды өндіретін салаларды басқару объективті қажеттілік болып табылады. Осыған қарай ... осы ... ... ... ... ... ... ұстайтын объектісі болуы керек.
Кәсіпорындарды басқару ісі барлық экономикалық байланыстар мен катынастардың жиынтығын толық қамти ... ... ... ... ... кәсіпорын халық шаруашылығының біртұтас жүйесін құрайтын қоғамдық, басқа да өндірістік және тұтынушы ұяшықтарымен бірге қарастырылады. Басқарудың бір объектісі - ... ... ... ... өндіріс ұйымының, технологияның әр түрлілігімен байланысты өзіндік ерекшелігі бар салалар, ... ... ... ... экономикалық дамуының алғышарттары мен кеңістіктегі орналасқан орнына, ... ... ... ... ... болатын ерекшеліктер тән. Аймақтардың басты құрастырушыларына ... ... ... ... ... ... өндірістік күштердің орналасуы жатады. Аймакты басқару объектісі ретінде мемлекет пен ... ... ... ... ... болады), аймақ-нарық, аймақ-әлеумет ретіндегі оқшау-ланған қосымша жүйені білдіреді.
Әлдеқайда ғаламдык сипаттағы баскару объектісіне макро-деңгей - экономикалық саясаттың күллі объектісі ... ... ... және ... ... роэкономика - бүл экономикалық теорияның бөлімі. Онда экономика тұтас жүйе ретінде зерттеліп, экономикалық ... ... ... ... жүзеге асыруға қажетті экономикалық құралдар аныкталады. Макроэкономикалық тәсілдеме ұлттық деңгейде немесе үлкен секторлар ... ... ... мен ... ... үшін ... ... ұлттык ауқымдағы экономикамен айналысатындықтан біріктірілген экономикалық көрсеткіштерімен (жалпы улттық өнім, жалпы ішкі өнім, сұраныс жиынтығы жэне т.б.) ... бұл ... ... ... апаратын басты аспекті болып табыладьг, өйткені оны халық шаруашы-лығының ауқымында алып ... ғана ... ... сәтін анықтауға болады. Бүны кәсіпорынның (бастапқы буын) барлық халық шаруашылық жүйелерінің ажырамас бөлігін құрайтынымен байланыстырып түсіндіруге болады.
Қоғамдық ауқымдағы ... ... ... бар ... ... әлеуметтік салалар, қызмет салалары кіреді. Мұнда басқару ісі негізінен адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған қызметтермен айналысады. Бұл салада адамдардың ... ... ... ... Ол ... бүкіл жағдайына, оның ішінде әлеуметтік ақыл-ойының қалыптасуына себепші болатын барлык әлеуметтік инфрақұрылымдар мен ... ... ... ... ... ... ... барлық басқару жүйелерінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бүл тура-сында жалпы ұғымға айналып кеткен К. Маркстің ... ... ... ... ... стихиялы дамитын болса... ол бос кеңістік қана болып қалады... » деген сөзі шындыққа келеді.
Басқару ғылымының объектілері туралы ... сөз ... ... басқару кез келген әлеуметгік-экономикалық жағдайларда еңбек процестері жиынтығының ажырамас бөлігін ... ... ... ... Оның кең ... ... бо-лады, әрі «басқару ісі барлық өндіріс тәсілдерінің қажетті ... ... ісі ... көптеген жағын (саяси, элеу-меттік, экономикалық, этикалық жэне т.б.) қамтиды.
Егер өндірістік процестер мен қатынастардыц мазмұны ... ... ... ... ... ... ... бейнелейтін байланыстарды сұрайтын болса, онда басқарушылық процестер мен қатынастардыц мазмүны —бүл өндірісті басқару ісіне қатысушылардың ортақ еңбегін ... ... ... ... ... шешім жатады.
Қорытындысында адамдардың бір бөлігі материалдық игіліктерді өндіру бойынша тікелей еңбекпен айналысатын болса, басқа біреулері - басқару ісімен шұғылданады. Өндірісте осы екі ... ... ... ... ... ... ... сипатталуы мүмкін белгілі бір қарым-қатынас орнайды. Бұл қарым-қатынас, яғни қоғамдық байланыстар мен ... ... ... ... ... ... мен объектілері арасында, сондай-ақ басқару субъектісінің ішінде пайда ... ... ... ... ... ... (типке) жататынына қарамастан, ол ең алдымен басқарудың объектілері мен субъектілері арасындағы қатынас ретінде болады.
Барлық экономикалық жүйе екі қосалқы ... - ... мен ... ... ретінде қарастырылады. Оның алғашқысы басқару аппаратының қызметкерлерін, басқару органдарын —мемлекетті, үкіметті, министрліктерді және т.б. ... ... ... ... Ал екіншісі жалпы түрдегі халық шаруашылығындағы салаларды, аймақтарды, кәсіпорынды жэне т.б. білдіреді.
Жұмыс ... ... ... ... ... басқа түрі - Ф. Энгельс заттарды басқару деп аныктаған еңбек қүрал-дарын басқару жүзеге асырылады.
Осылайша, өндірісті басқарудың екі түрі ... ... ... ... ... еңбек құралдарын (затты) басқару.
Еңбек құралдарын жұмыскерлердің басқаруы қосалқы ... ... ... ... ... білдіреді. Басқарудың қосалқы жүйесі тек адамдарды басқару ісіне ғана қатысты. Басқаша айтқанда, өндірісті басқару —бұл өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... басқарудың айрықша ерекшелігі мынада: ол қоғамдық қатынастардын барлық жиынтығымен айналысады.
Мұның себебі, адам өндірістік процесте бірлескен еңбек ... тек ... ғана ... қалмайды, сонымен бірге ол бір мезгілде әлеуметтік тұлға да. Ал, адам әлеуметгік тұлға болғандықтан оған әр қилы қажеттілік, ... ... және т.б. ... ... ... сол ... де оларды әлеуметтік құбылыс ретінде, яғни әлеуметтік тұрғыдан басқару қиын.
К. Маркс өзінің «Фейербах туралы тезисінде»: адам - ... ... ... деп ... ... ... ... мынадай.
Басқару қатынасы басқару ғылымының мазмұны болып табылады. Өндірісті басқару қатынасы басқарумен ... ету ... ... және ... тұрақты өзара байланыстары мен езара әрекеттерінің күрделі кешенін білдіреді.
Өндірісті басқару қатынасы сипаты мен түрлері бойынша жіктеледі.
Олар мыналарға бөлінеді:
- ... және ... ... ... ... ... ... жүйенің ішіндегі басқару қатынасына (басқару сатылары және деңгейлері арасында);
- басқарудың әрбір буынындағы басқарушылар мен бағынушылар арасындағы ... ... ... ... қатынасы сипаты бойынша мыналарга бөлінеді:
- тұлғалар арасында;
- жүйелер арасында;
- ... ... ... бөлінеді:
а) салалық, яғни бір саланың шегіндегі қатынас;
б) территориялык, яғни бір аймақтың шегіндегі қатынас;
в) салааралық, яғни әр ... ... ... ... қатынас;
г) аймақаралык, яғни әр түрлі аймақтардағы ұйымдардың арасындағы қатынас;
д) территориялык-салалық.
Басқару қатынасын ұйымдық ... саны ... жай және ... деп ... ... ... процесінде адамдардың мақсатты қызметінің формалары мен әдістерін, міндетті істерін (функцияларын), принциптерін әзірлеу, заңдар мен заңдылықтарды ... ... ... ... ... ... ... ғылымының міндеті - өндірісті басқару қатынастарының тетіктерін түсіндіру және нақты міндетті тиімді шешудің жолдары мен амалдарын іс жүзінде табуға жәрдемдесу.
Өндірісті ... ... - ... білім жүйесі. Ол мына бөлімдерге бөлінеді:
•Өндірісті басқарудың әдістемелік негіздері. Мұнда басқарудың мәні, оның мазмұны, басқарудың заңдылықтары мен принциптері ашып ... ... ... ... ... Бұл ... ... жүйесінің ұйымдастыру формалары, ... ... мен ... ... әр түрлі деңгейлерін ұштастыру сөз болады.
•Ықпал етудің тұтқалары мен құралдарының жиынтығы ретінде басқару әдістері мен тетіктері туралы ілім. ... ... ... ұйымдастырушылық-баскарушылық экономикалық тетіктері, олардың жиынтығы және ықпалдасуы ... ... ... ... ... процесінің динамикасы, әдістері туралы ілім; басқару процесінің синтезі секілді ақпаратпен қамтамасыз ету және шешім.
•Басқарудың ... мен ... ... ... ... ... стилі мен мәдениеті, басқару өнері, сондай-ақ тиімділікті бағалау мен оны арттырудың жолдары сөз болады.
Өндірісті басқару ... ... даму ... ... ... ... етуі ... пайда болады.
Өндірісті басқару теориясының мазмұны объектілер арқылы анықталады.
Басқару - бұл ғылым мен ... онда ... пен ... ... ұштастырылады.
Тұтастай алғанда XX ғасырдағы басқару туралы ғылымның дамуын шартты түрде мына кезендерге бөлуге болады:
- 50-ші ... - таза ... ... ... 60-ші ... - ... ішіндегі ұзақ мерзімді жоспарлау;
- 70-ші ... ... ... 80-ші ... - ... менеджмент;
- 90-ші жылдары - стратегиялық процестерді зерттеуге көшкен басқару ғылымы дамуының жаңа ... ... ... ... ... ... ... өз мазмұны, теориясы және әдістемесі болады.
Әдістеменің міндеті - осы саладаұы білімнің өмір кұбылыстарын (қолданысын, көрінісін) зерделеу мен қорытындылаудың әр ... ... мен ... ... жасау болып
табылады.
Басқару теориясы мен іс-тәжірибесінде көптеген әдістемелер қолданылады, оған жататындар:
- Диалектикалық әдістеме. Басқару ісінде барлық диалектикалық зандар мен ... өз ... ... ... ... - өндірісті басқару мәселелерін ғылыми тұрғыдан әзірлеуге қойылатын міндетті талап.
- ... ... - ... ... ұсыныстарды тиімді зерделеу және әзірлеу шарттарының бірі.
- Аспектілік тәсілдеме - басқару қатынастарының бір қырын, бір ... ... ... ... ... ... және ... Жүйелі тәсілдеме —ол басқарушы жүйені және басқарылушы жүйені өзара байланыстыруға мүмкіндік береді. Жүйелі тәсілдемені жүзеге асырудың шарты - ... ... ... ... ... ... талдау басқарудың ұйымдастырушылық құрылымын жобалаудың әдістемелік негізінің бірі ретінде қызмет етеді.
- Үлгілеу (моделирование) - ... ... ... ... Ол басқарылатын объектіні немесе субъектіні баскарудың үлгілерін ... ... Ал, ... өз кезегінде объектілердің немесе субъектілердің ерекшеліктерін танып-білуді ... ... ... әлеуметтік әдістемелер, мотивация әдістемелері және т.б.
.2 Өндірісті басқарудың жүйелі тәсілдемесі
Жүйелі ... - ... ... ... ғылыми зерттеудің ең жемісті (нәтижелі) әдістерінің бірі.
Өзінің алқашқы мағынасында - грек ... ... ... сөзі ... ... ... ... тұратын бір бүітін тқтастық ұғымын білдіреді.
Жүйенің бүлайша1 ұғындырылуы экономикалық тұтастыққа да ... ... ... ... ... мен ... өнімдердің жиынтығы ретінде болады.
Өндіріс - бүл әлеуметтік-экономикалық ... ... деп ... ... ... және ... ресурстарды ұштастыру нәтижесінде материалдық игіліктер пайда болып, қоғамның ... ... ... өндірісі ұлғаяды. Оны басқаша былай анықтауға болады: «Белгілі бір ... ... ... ... ... ... (типін) экономикалық жүйе деп ұғуға болады».
Әлеуметтік жүйе деп аталуы адамдар құратын ұйымға байланысты. Экономикалық жүйеге басқа жүйелерге ұқсамайтын өзіндік ... ... жүйе ... ... ... ... ... қарастырылады. Ондағы негізгі рөлді материалдық және рухани игіліктерді өндіретін әрі тұтынатын адам ... жүйе кең ... ... қоғамдық өндірістің жүйесі ретінде, яғни өндіріс күштері ... жэне ... ... ... құралдары, өнім) мен өндірістік қатынастардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі» (акад. Н.П. Федоренко).
Экономикалық қатынас, байланыс (салааралық байланыстар ... ... ... ... ... ... даму ... жүйесі), міне, осы аталғандар экономикалық жүйе болып табылады.
Жүйелі тәсілдеме арнайы ғылыми пәндердің мазмұнына алпьі ... ... ... ... ал ... ісі жалпылай түрде жүйелерді ретке келтіруші ретінде анықталуы мүмкін.
Жүйелі тәсілдеме XX жүз жылдықта пайда болды деуге болады, әйтсе де, XVIII және XIX ... ... әр ... ... ... деп бір ... ... да болмайды. Әлбетте, астрономия күн жүйесін, ал математика әр ... ... ... ... зерделеді. Жүйелі тәсілдеме әскери мақсаттарға (атом бомбасын жасау) қол ... үшін ... ... рет ... ... жүйелі тәсілдеме одан ары азаматтық өндіріс саласындағы басқару қызметінің іс-тэжірибесінде кеңінен қолданылды.
Жүйелі тәсілдемені қолданудың негізіндегі басқару ісі үш тізбекті кезеңді ... ... ... ... ... ... субъектілері қызметінің ауқымы мен саласы нақтыланады. Қызметтің ақпараттық ... ... ... салалары мен ауқымдары белгіленеді;
- екінші кезенде қажетті зерттеулер (жүйелі талдау) жүзеге асырылады;
- ... ... ... мәселелерді шешудің баламалы нұсқалары жасалып, әрбір міндет бойынша оңтайлы ... ... ... ... ... оның ... тәуелсіз сараптама қолданылады).
Жүйелі тәсілдеменің негізінде басқару ісі жүйелердің кұрылымдык және функциялық тұтастығын қамтамасыз етуге әрі ... ... ... ... жолда кездесетін кедергілерді, кемшіліктерді анықтап, жою. Мұнда ең ... ... ... ... ... алға ... ... тәжірибеде ол қабылданган шешімдерді жан-жақты пы-сықтап, оны жүзеге асыруы ықтимал барлық ... ... ... жүйеде бұл принцип басқарушылық міндетті шешу процесінде саяси және мәдени мәселелерді тығыз байланыстыруды ұйғарады.
Басқару процестері пайда болғалы бері жүйелі ... ... ... ... ... оның құрылымын, оның құрамдық бөліктерінің өзара қарым-қатынасы мен өзара байланысын қоса ... ... ... кешенді зерделеуді, эконо-миканың жалпы жұмыс істеу процесінде олардың әрбіреуінің рөлін анықтауды ... ... ... ... деп ұғу керек1.
А.К. Семенов. Методы системного анализа структуры народного хо-зяйстпа. - М.: Наука, 1974. - с. 3.
Экономикадағы жүйелі ... - ... ... ірі, ... мәселенің ғылыми негізделген шешімін әзірлеу әдісі болып табылады.
Жүйелі тәсілдеменің философиялық негізі оның негізгі принциптерін айқындап ... ... ... ... ... өзара ыкпалдастығы мен өзара байланысы; басты буын принциптерінің кешенділігі, тұтастығы және иерархиялығы.
Процестер мен құбылыстардағы жүйелі тәсілдеме өзара ... ... екі ... ... жай ... ... случае) қосалқы жүйелер немесе жүйе элементтерінің арасындағы ... ... ... да бір ... ... ... аспектіде зерттеледі;
2) әлдеқайда күрделі жағдайда (более полной формой) көп аспектілі тәсілдеме қолданылады. Бүл арада өзара ... ... ... ... ... ... әлеуметгік-экологиялық және психологиялық аспектілері қоса ескеріліп, зерттеледі.
.3 Өндірістің басқару ... ... ... мен субъектісінің өзара іс-әрекеті
Өндірісті басқаруға баскарудың өз объектісі мен субъекгісі тән. Басқару процесі көп қырлы қоғамдық қатынастардың ке-шенін қамтиды әрі ... және ... ... ... әрекетімен анықталады.
Басқару процесінде объективті мен субъективтінің арақатынасы «анықтаушы» және «шешуші» ұғымдары ... ... ... Оның ... де, ... ... қажетті шарты ретінде болғанда ғана анықталмақ. Алайда, мұның өзі жеткіліксіз. Объективті процеске субъективті фактордың кері әсерін білдіретін ... ... ғана ... ... ... ... шынайы шартын тудырады. Басқаруда субъективті фактор болған күннің ... ... ісін ... ете ... етудің тиімділігі адамдардың басқару объектісінің объективті жағдайын, оның ішкі ... ... ... ... түсініп, қалай қабылдайтынын көрсететін деңгейімен анықталады. Объективті мен субъективтінің өзара ықпалын талдау тек ... ... ... ... ғана ... ... ... алғашқысы, субъективтісі оның көрінісі, сөйтсе де, оның шартын тудыратын белсенді кері әсер ... ... ... объектісінің жалпы түріне оның салалары мен аймақтарын кұрайтын барлық ... ... ... ... ... - ... мен ... жатады.
Мұнда басқару өндірістік күш пен өндірістік қатынастардың бірлігі ретінде болатын осы ... ... ... ... басқару объектісіне барлык халық шаруашылығының кооперация ауқымында кызметкерлерді өндіріс ... ... ... ... ... ... ... объектісіне саналы түрде қолдау көрсетілетін халық шаруашылығының үйлесімділігі, экономиканың теңгерімділігі және динамикалық дамуы кіреді.
Басқару ... ... ... ... ... ... басқару объектісі - бұл ел территориясына өндірістік күштерді ұтымды орналастыру әлдеқайда тиімді террито-риялық кешендерді құру.
Өндірісті басқаруда объекті ретінде маңызды ... ... ... алады - ғылым, білім беру, денсаулык сақтау және мәдениет. Түпкі негізінде кез келген басқару объектісінің орталык ... ... ... ... ... кең ... ... өндіріс басқару объектілері деп саналады. Басқарудың субъектілеріне мемлекет, қоғамдық ұйымдар және елдің әр ... ... ... ... элементіне мемлекеттік органдар жатады. мемлекеттік органдарды бір-бірінен ажыратып керсету өкілдікті органдар; атқарушы және билеуші органдар; сот ... ... ... функцияларын орындаушы тікелей мемлекеттік басқару (орындаушы) органдары. Өндірістің басқару мәселелерін мына органдар шешеді:
- ... ... ... ... мемлекеттік басқару органдары - мемлекеттік комитеттер, министрліктер.
Басқару ... ... ... ... ... ... тамыры теренде жатыр. Клод Ст. кіші-Джорждың (басқару саласының американдық теоретигі) «Басқару ойларының тарихы» атты кітабындағы «Басқару континиумы» ... ... ... ... 5000 ж. ... ... дамуы суреттелген. Ол туралы бірқатар мәліметтер (қысқартылып алынды) төмендегідей.
Жылдары
Жеке түлға немесе этникалық топ
Менеджменттің дамуына қосқан негізгі үлестері
Біздің дэуірге дейінгі 5000 ... ... ... ... және ... керек екендігін мойын-дайды
2600
Мысырлықтар
Басқаруды орталықсыздандыру
Қытайлар
Ұйымдастырудың, жоспарлаудың, бас-шылықгың және бақылаудың қажеттілігін мойындайды
Сократ
Менеджмент әмбебаптығының (универ-сальности ... ... ... ... қояды
1832
Чарльз Баббедж
Ғылыми тәсілдемеге ерекше бои береді; мамандандырудың айрықша маңыздылығын мойындайды; еңбекті бөлу; ... ... мен ... ... ... ... құндарды есептеу
Менеджмент теориясының одан әрі дамуы ғылыми менеджмент жасалған XX ғасырдың басында жалғасын тапты. ... бүл ... ... ... ... ... болды. Бұл бағыттардьщ көрнекті өкілдері: Фредерик У. Тейлор, Анри Файоль, Мэри Р. ... Макс ... ... ... ... ... ... Портер және т.б.
Басқару ғылымының эволюциясын дәлірек әрі терең түсіну үшін басқару ойларының негізгі даму бағыттары туралы ... ... ие болу ... («ғылыми менеджерлеу мектебі») кез келген ұйымды басқаруға жарайтын басқару принциптерін әзірлеуге ұмтылды. Бұл мектеп ең алдымен Ф.Тейлордың есімімен байланыстырылып ... (XX ғ. ... Оның ... ... ... «Управление фабрикой» (1903 ж.); «Принципы научного управления» (1911 г.); «Показания перед специальной ко-миссией конгресса» (1912 ж.) еңбектерінде баяндалған.
Ол еңбек сенімділігін ... ... да, ... да мол өнім ... деп ... Бұл үшін оның да, ... да санасын ояту, яғни олардың психикаларына теңкеріс жасау қажет.
Фредерик Уинслоу Тейлор (20.03.1856 - 21.03.1915 жж.), ... ... ол өз ... ... аса ... алған. Ол басқару ғылымының негізін қалаушы ретінде аталады. Оның құлпытасында былай деп жазылған: «Менеджмент ғылымының атасы».
Ф. Тейлор түжырымдамасының ... ... ... ... ... болады:
•тәжірибеде қалыптасқан ескі, дәстүрлі жұмыс тәсілдерін алмастыра алатын ғылыми фундаментті жасау, оның ... ... ... ... ... критерийлердің негізінде жұмысшыларды іріктеп, оларды жаттықтыру және ... ... ... ... ... жүйесін іс жүзіне енгізуде әкімшілік пен жүмысшылардың ынтымақтастығы;
•әкімшілік пен ... ... және ... тең бөліп беру.
Ф. Тейлор әрбір операцияны элементарлы құрамдық бөліктерге бөлшектеудің және жұмсалған уақытты есептеудің көмегімен жұмыстың әлдеқайда озық тәсілдерін ... ... ... ... ... ... елеулі түрде қайта құрылуына ықпал етті. Ол белгіленген нормалардың орындалуына карай қатаң дараланған әрі сараланған түрде ... ... ... ... ... ... оңтайландыру мәселелерімен қатар еңбекті ұйымдастырудың әлдеқайда жалпы принциптерін әзірлеу қолға алынды.
«Классикалық» мектепке зерттеудің осы бағытының негізіл Анри ... ... ж.ж..) ... ... ... и ... ... атты негізгі еңбегінде экімшілік қызметін талдаудың жалпы тәсілдемесін жасауға ... Оның ... ... ... өзіне мына функцияларды (функцияларды қамту аркылы әлдеқайда кең ауқымдағы қызметгі білдіретін басқару ісінің бір бөлігін) құрамақ:
- өндірістік,
- ... ... ... есептік-бухгалтерлік,
- әкімшілік.
А. Файоль кез келген әкімшілік қызметте, оның пікірі бойынша қолдануға жарайтын приициптерді әзірледі. Оған ... ... ... ... ... әрі ... тәртіп, біртұтас басшылық, сыйақы, теңдік, бастама (инициатива), корпоративтік рух.
Ол, сонымен қатар, маңызды принциптерді бөліп көрсетті: басшылық пен бұйрықтың (әміршілдіктің) ... ... ... одан әрі екі ... бағьтта дамыды - өндірісті оңтайландыру, басқарудың жалпы мәселелерін зерттеу.
Бұл арада Г. Эмерсонның, Л. Урвиктің, М. Вебердің және Г. Фордтың ... ... ... ... ... «Двенадцать принципов производительности труда» еңбегінде кәсіпорынды басқарудың мына принциптерін ... ... ... ... мен ... әр ... ... бағыныштылары қол жеткізуге ұмтылатын нақты ... ... ... кезеңнің мақсаттарын қоса ескеретін әрбір жаңа процесті талдаудың мағынасы айқын тәсілдемесі;
- білікті ... ... ... - ... ... ... ... білікті кеңес тек алқалылық (коллегиальный) қана бола ... ... ... ... дұрыс қарым-қатынас жасау;
- жылдам, сенімді, дәл және тұрақты есебі;
- диспетчерлеу - ... ... ... және ... ... ... арқылы қол жететін жағдайларды нормалау;
- орындалу тізбегін ... ... үшін ... ... ... ... барлық ережелерін дәл бекітуді қамтамасыз ететін жазбаша стандартты нұсқаулар;
- ... ... ... ... сенімділік үшін сыйақы.
Өндірісті ұйымдастыру мен басқарудың күрделі міндеттерін шешу үшін , "қажетті" болатын ... ... ... ... ... әрі оның ... алғаш рет Г. Эмерсон айтты. Оңтайландыруды тиімділік тұрғысынан қарастыру тән (алғаш рет енгізілген ұгам). Тиімділік дегенде, шығындар мен ... ... ең көп ... ... ... ... Бұл тұжырымдамаға артынан Василий Леонтьев -«шығын - шығарымым» үлгісін жасаған Американың атақты экономисі де ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды құратын принциптерді әзірлеуге аударды. Онысы бүгінгі таңда да өзінің көкейтестілігін жоғалтқан жоқ. ... ... ... ... штабтың құрылуы, қүқық пен жауапкершіліктің салыстырмалылығы, бақылау диапазоны, мамандандыру, нақтылық және т.б. Бұлар оның тұжырымдамасының негізгі ережелері.
Осы мектептің ... ... ... Макс ... (1864-1920 ж.ж.) - ұйымдағы биліктің құрылымы мен лидерлік мәселелерге жете назар аударды. Ол «бюрократия» ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкер Генри Форд (1863-1947 ж.ж.) «Мои достижения, моя жизнь» еңбегінде өз өндірісінің негізгі принциптерін ... ... аз ... ... ... мол ... ... алып-сату (жалдаптық) нақты іспен үш қайнаса сорпасы қосылмайдь[, ол «заң ... ... ... ... ... түрі» ретінде болады.
•Барлық адам тең деп санайтын қағидадан артық адам-затқа зиянды әрі ақылға сыймайтын ұғым жоқ ... ... ... қол сұғу - ... ... ол басқа бір адамның үстінен арам жолмен пайда табумен бірдей әрі қара күштің үстемдігін орнатады.
•Көптің пайдасына ... ... ... ... ... ... қой. ... болмаса ешқандай іс алға баспайды. Пайда табуда ешқандай жаманшылық жоқ.
2. БАСҚАРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІ ТӘСІЛДЕМЕНІҢ НЕГІЗДЕРІ
2.1. Өндірісті басқарудың мақсаттары
Барлық баскару процесінің бастапқы кезінде оның ... ... ... ... ... түрде болады әрі оны адамдар қалыптастырып, белгілеп отырады. Мақсаттар негізінде ... ... онда ... ... ... және әлеуметтік даму заңдылыктары көрініс табады. Баскару мақсат-тарын дұрыс анықтай ... ... ... қалыптастыруда маңызы зор.
Кезінде Ф. Энгельс әлемде мақсаттарсыз ештеңе істелмейді, деп атап кеткен. Ф. ... ... ... ... (XVII ғ.), «мақсат әлемді билейді», деп айтып кетіпті.
«Өмірдегі мақсат адам қадірі мен бақытының жүрек қағысы болып ... (Н.Д. ... өз ... ... ... бойынша және уақыт қимасымен жіктеледі. Мақсаттардың мазмұны өндірісті басқару аспектілерінің ... әрі көп ... ... ... ... бойынша мыналарга: экономикалық мақсат, әлеуметтік мақсат, саяси максат және ғылыми-техникалық мақсат.
Экономикалық мақсаттар ең алдымен елдің ... ... ... ... ... ... ... мен өндірістік қатынастардың дамуымен байланысты болады.
Әлеуметтік максаттар қоғам мүшелерінің ... және ... ... ... ... оның әлеуметтік күрылымын дамыту талаптарын нақтылап береді. Әлеуметтік мақсаттарға мәдениеттің, білім берудің, ... ... және тағы ... даму ... ... мақсаттар: оны кез келген мақсаттың құрамдық бөлігі ретінде карастыруға болады. ... ... адам ... ... ... ... максаттар қоғам дамуының барлық мақсаттарын бір-біріне жанама түрде қатысты етеді.
Ғылми-техникалық мақсаттар - ғылыми-техникалық прогресс қоғамдық өндірісті дамытудың және ... ... ... ... ... ... ... табылады әрі қоғамдық мақсатгардың қатарына кіреді. Алайда мемлекетгік органдарга, ғылыми-зерттеу институттарына, жобалау институттарына, конструкторлык бюроға, ғылыми-техникалық акпарат ұйымдарына және т.б. ... ... ... ... ... ... мен техниканың даму мақсаттарының сезімдік ерекшеліктері болады.
Басқару деңгейлерін былайша бөліп көрсетуге болады: халык шаруашылығы, салалар, территориялық кешендер, бірлестіктер мен кәсіпорындар ... ... ... аспектілері бөліп көрсетіледі: ұзак мерзімді (перспективалық), қыска мерзімді немесе ағымдағысы. Нақты өмірде мақсаттар белгілі бір ... ... ... ... мақсаттар өз иерархиясында, егер осылай деп айтуға келетін .болса, ... бір ... ... ... ... ... ... белгілеу өндірістік-техникалық тандауды, ал алдағы кезеңнің мақсаттары - ағымдарын ұйғарады. Жалпы мақсат бірнеше ... ... ... ... ... ... ... басқарудың тиісті функциялары бөліп көрсетіледі. Максатты тұжырымдаудың салыстырмалы түрдегі жаңа тәсілдемелері мен әдістерін екі топқа біріктіруге болады: зерттеу және эвристикалық ... ... ... ... - табамын) - «ақиқатты таба білу енері» - амалдардың логикалық ... және ... ... ... ... әдістері.
Зерттеу әдістері басқару мақсаттарын анықтаудың экстраполяциялық тәсілдемесін; мақсатты функцияны және шектеулердің жиынын ... ... ... ... ... ... ... объектіні алдағы кезеңге бейімдейтін бейімдеуші тәсілдемені пайдаланады.
Білімнің үш сатысы - нақты білім, тұрлаусыз білім және білімсіздік (незнание) болашақта болуы ... деп ... ... ... - онда ... ... ... қатысады.
«Дельфи» әдісі - сарапшылар үлкен ұжымға топтасады әрі олар бір жерге бас қоспай-ақ, бір-бірінен ... ... ... ... ... ... өз пікірлерін айтады. Пікірлерін сауалға жауап қайтару түрінде білдіреді; тіпті сауал қоюшылар сарапшыларға барып, олардан жазбаша түрде ... алып ... ... ... шығару бірнеше кезеңдермен жүзеге асырылады:
- жеке сұрау салу (сауалнама);
- ... ... (әр қилы ... ... жүйе ... пікірлердің бар болуы туралы сарапшылардың ақпараты.
Сараптык нұсқаларды түзету процедурасы пікірдің бір-ауызды болуына қол жеткізетін мақсаттар ... ... ... рет ... ... ойын. Сарапшылар белгілі бір сценарий бойынша мақсаттарды қалыптастыратын нақты тұлғаның қызметін атады (имитируют)... Жалпы пікірталастыру ... ... ең ... ... ... алынады.
«Мақсаттар ағашы» әдісі. Мақсатгарды рет-тәртіпке келтіріп ұсыну «мақсатгар ағашы;» атауына ие ... ... ... ... ... - бұл мақсаттардың арасындағы байланыстардың және бірқатар эвристикалық ... ... ... ... ... ... ... мақсаттардың байланысына қол жеткізетін құралдардың графикалық бейнесі.
Әдіс болашақтағы оқиғалардың өзара байланысын нақты әдістердің тізбесін алуға дейін толық көрінісін (картинасын) ... әрі ... ... маңызы туралы ақпаратты алуға мүмкіндік береді. Ол мақсаттардың қүрылымы мен ұйымдық құрылым арасына ... ... ... ... орындаушыларға дейін мақсаттарды жеткізу бойынша жұмысты қамтамасыз етеді.
«Мақсаттар ағашы» иерархия түрінде берілген бірнеше деңгейдегі мақсаттардан тұрады: басты ... - I ... ... ... ... ... - II ... қосалқы мақсаты және т.б.
2.2 Ұйымдық құрылымның жүйелі тәсілдемесі
Басқарудың ұйымдық құрылымын ғылыми негізде кұру барлық уақытта да экономиканы басқаратын ... ... ... болып келді.
Жүйелі тәсілдеме сандардың нормативтерін және басқарудың міндетті істерін ғылыми негізде анықтау шартын тудырады. Ол ұйымдык-басқарудың құрылымын қалыптастырушы ... ... бір ... ретінде қарастырылады. Жүйелі тәсілдеме ұйымдастыру ісін жобалаудың әлдеқайда жалпы ... ... ... ... ең алдымен ұйым мақсаттарының жүйелерін бірінші кезекте ... ... ... олар ... ... ... істерінің мазмұнын әрі міндеттерінің құрылымға тудырады. Бүл ... ... өте ... ... ... қалыптастыратын әр түрлі әдістер біртұтас жүйеде қарастырылуы керек.
Бұрындары басқару іс-тәжірибесінде ұйымдық құрылымды ... ... төрт әдіс ... ... құрылымдау;
2. Сараптық-талдамалык;
Баскарудагы жұйелі тәсілдемснің негіздері
3. ¥йымдык үлгілеу (организационного моделирования);
4. ... ... ... ... жобалау міндетін шешуде әр түрлі мәнге ие бола алады.
Басқарудың ... ... ... ... ... үш ірі сатыға бөлуге болады:
1. Баскару аппаратының жалпы құрылымдық схемаларын қалыптастыру («композиция» сатысы).
2. Негізгі ... ... мен ... ... ... ... ... сатысы).
3. Басқару қызметінің процедурасы мен басқару аппаратының сандық сипатын әзірлеу («регламенттеу», реттемелеу сатысы).
Осы сатылардың әрқайсысының мазмұны басқару ... ... мен оның ... істеу шарттарына байланысты болды.
«Композиция» сатысының бастапқы сәтіне басқарудың ұйымдық құрылымының мақсаттары мен міндеттерін қалыптастыру жатады. Мақсаттық ... ... ... ... мақсаттың жетістікке жетуін ұйымдастырушылық тұрғыдан қамта-масыз ететін бөлімшесі (функциялық блок, басқару, бөлім, мақсатты бағдарлама) көрсетіліп ... ... бұл ... ... ... ... қанша екені анықталады әрі шешім қабылдауды орталықтандыру және орталықсыздандыру, міне, осы екеуінің негізгі арақатынасы анықталады.
Басқарудың ұйымдық құрылымын ... ... ... ... ... ... - басқару аппараты бөлімшелерінің үйымдық шешімдерін әзірлеуді әрі ұйым ішінде байланыстарды орнатуды көздейтін ... ... ... ... ... ... Басқару аппаратының «құрылымдау» сатысы жалпы қүрылымдағы жекелеген блоктардың (желілік-функциялық бағдарламалы-мақсатты) нақты сипатын анықтайды әрі дербес бөлімшелердің ... ... да ... ... ... ... ... құрылымдағы жекелеген блоктардың (желілек-функциялық, бағдар-ламалы-мақсатты) нақты сипатын әрі дербес бөлімшелердің оңтайлы құрамын да анықтайды.
«Қүрылымдау» ... ... ... ... ... ... ... жүйелерінің ұйымдық схемалары әзір-
ленуі керек.
Үшінші саты - ұйымдық қүрылымды «реттемелеу» - басқару қызметінің процедурасы мен басқару ... ... ... ... ... ... екі ... реттемелеуші құжат бекітіледі - бөлімшелердің штаттық кестесі (оның саны осыдан шығады) және базалық бөлімшелердің ішкі құрылымының ... Олар ... ... ... ... ... жалпы теориясы - күрделі жүйенің іс-кимыл жасау ... ... ... ... ... Ол ... және ... теориясының әдістемелік негізі болып табылады. Басқару мен жүйелі ... ... ... ... ... ... оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген: жүйелілік нақты өмірде орын ... ... ... ... ... ерекшелігін білдірмек.
Профессор Людвиг фон Берталанфи жүйелі тәсілдеменің әдістемесін кеңінен баяндап беруші ғалым. Ол 1937 ... ... ... ... ... алға шығарды.
Жүйені біріктіруші (интегральными) қасиеттерге ие, өзара ықпалдасушы компоненттердің жиынтығы деп ұғуға болады. Ал, біріктіруші қасиет жеке ... осы ... ... ... ... тон емес. (Берталанфи анықтамасы).
Кез келген жүйенің ерекшеліктеріне жататындар:
- тұтастық ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері);
- құрылымдығы (жүйелерді оның құрылымын белгілеу арқылы сипаттау ... ... ... әр ... ... бір дәрежеде өз сапасы болатын қосалқы жүйе ретінде көрінеді).
Жүйе қандай да бір ішкі ... ... ... ... ... емес, ол бір-бірімсн өзара байла-нысты жәнке өзара ықпалдасу үстінде болатын, сыртқы ... ... ... ... организм секілді.
Жүйе тұтастық тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке, жаңа сапалы сипаттамаларға ие болмақ.
Тұтастық нәтижесінің, бірлескен жаңа ... көз ... ... ... ... процесіндегі жай кооперацияны жатқызуға болады. Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай жиынтықты мүмкіндіктеріне қарағанда ... ... ... шартты түрде үш түрге бөлуге болады:
- техникалық;
- биологиялық;
- әлеуметтік, оның ішінде элеуметтік-экономикалық.
Бұл ... өз ... мен ... ... ... ... бар.
Менеджмент үшін әлеуметтік жүйенің маңызы аса зор. Кез келген әлеуметтік жүйе ... ... ... ... оған ... тән. ... үлкен айырмашылықты әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады, оған ендірістік-шаруашылық ... ... ... аймақтар, тұтас экономика) қатысты. Абырой болатын себебі (яғни, жүйелердің әркелкі ... ... ... ... ... ... табылады. Адам осы жүйелердің белсенді қалыптастырушысы, жүйелердегі байланыстар мен қатынастардың сипатын танытып, оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің басты ерекшелігі - оның ... ... адам ... бүл ... негізінде адамдардьщ мүддесі жатады.
Мұндай жүйе дербестікке ие элементтерден тұрады. Бұл оның жүйе тармақтары (подсистема) мен қосалқы жүйе ... ... жүйе ... анықтауға мүмкіндік береді. Осылайша, жүйе тармағы жүйе элементі немесе осы элементтердің тобы болып ... ... ... ... ... ... жүйе-жүйенің тармағы бола алады.
Мәселен, кәсіпорын, бір жағынан, дербес жүйені білдіретін болса, екінші жағынан оны салалардың жүйе тармағы ретінде қарастыруға ... ... ... қорытынды: жүйе мен жүйе тармағы арасындағы айырмашылық салыстырмалы түрде де, ... ... да бола ... ... егер ... ... ісінің жүзеге асуы мүмкін болмайтынын белгілейді.
Бұл жағдай экономикалық жүйеге де қатысты:
1. Жүйелер арасында, ең алдымен, ... және ... ... ... ... ... ... керек. Бұл мынаны білдіреді: басқару ісі жүйе мен басқарылатын объекті өзгерістерге бірдей жауап қайтарған жағдайда ғана мүмкін болады, яғни кері ... ... ... ... Жүйе бір ... жағдайдан екіншісіне өте алатындай қабілетке ие болуы керек, яғни бір сапалы жағдайдан екіншісіне өту барасында да, өтуден кейін де ол жүйе ... ... ... ... процесс ағымына әсер ете отырып, оны өзгерте алатындай параметрдің бар болуы.
4. ... ... ... ... ... ... яғни осы ... жауап қатып қана ... оны ... ... ие ... ... ... ақпаратын табыстау, жинақтау және жаңғырту мүмкіндіктерін қамтамасыз ету.
6. Жүйелердің тұтастай сипаты. Онсыз ... мен ... ... ... ... ... ... жүйелеріне ортақ аты аталған шарттар орындалғанда ғана мүмкін ... ... ... ... тиімділігін бағалау
Басқару жүйесі мен оның ұйымдық құрылымының ... ... ... - ... ұйым ... ... ... жүйесінің іс-әрекет жасау тиімділігіне, ұйымдық құрылымның сапасына байланысты болады.
Басқару жүйесінің ... ... ... ... ... оның ... ... екі бағытын ескеру арқылы қалыптасады:
1) өндірістік-шаруашылық ұйымның белгіленген мақсаттарына қол жеткен нәтижелсрдің сәйкес келу деңгейі бойынша;
2) жүйенің ... ... ... өз мазмұнына қоятын объективті талабтың, ұйымдастыру ісінің нәтижеге сәйкес келу деңгейі ... ... ... әр ... ... ... ... тиімділік өлшеміне өзінің іс-әрекетінде салыстырмалы түрде аз шығынмен басқару ... ... ... ... ... әрі ... қол ... мүмкіндігі жатады.
Басқару процесінің тиімділігін бағалауда сандық және сапалық тұрғыдан бағаланатын көрсеткіштер пайдаланылады. Бұл керсеткіштер нормативтік (мөлшерлемелік) сипатқа ие ... ... ... нормативтік сипатгамасы ретінде пайдаланылуы мүмкін. Оған мыналар ... ... ... ... бейімділігі;
- икемділігі;
- ... ... ... өндірушілігі басқару аппаратында істейтін бір қызметкерлерге шаққанда (келетін) ұйым өндіретін түпкілікті өнім ... ... ... ... үнемшілдігі - объектімен немесе өндірістік қызметтің нәтижелерімен өлшенетін басқару аппараты іс-әрекетінің салыстырмалы түрдегі шығыны ... ... ... тұру үшін ... ... үлес салмағы, басқарушы қызметкерлердің үлес салмағы және ... ... ... ... ... белглі бір диапазонында тапсырылған функцияны тиімді орындау қабілетіне қарай аныкталады. Бұл диапазон салыстырмалы түрде неғұрлым кең ... жүйе ... ... бола ... ... икемділігі баскару аппараты органдарыньщ шешім кабылдау процесінде пайда болған ахуалға сәйкес өзінің рөлін өзгертіп, бәсекелестік ... ... ... белгісіз жағдай жиі ұшырасатын нарықтык қатынаста нарықта артықшылық болып табылатын жаңа ... ... ... сипаттайды. Ол нарық ахуалдарына жылдам икемділік танытатын шағын және орташа кәсіпорындарға тән.
Басқарушылық шешімдерді қабылдаудың оперативтілігі ... ... ... анықтауды, сондай-ақ жолға қойылған процестің тұрақтылығын сақтай отырып, алға ... ... ... әрі көп ... ... қол ... ... ету үшін шешімдерді шапшаң қабылдауды ұйғарады.
Басқару ақпаратының сенімділігі тұтастай алғанда оның алға қойған ... ... ... ... жасауын (іркі-ліссіз жұмыс істеуін) сипаттайды. (Басқару аппаратының сенімділігін оның орындаушылығымен, яғни міндеттердің (жоспарлы. бағдарламалы, тапсырыстың және т.б.) орындалуын қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... си-паттауға болады.
«Эмпирикалық мектеп» өкілдерінің пікіріне сүйенсек, басқарушының еңбегі кәсіпорынның басқа қызметкерлерінде бол-майтын екі ... ... ... - ... қолда бар ресурстардан тұтас бір бүтін жасауы керек.
Екінші - ол әрбір шешімі мен әрекетінде болашаққа, яғни ұйымды дамытудың келешегіне ... ... ... өкілдерінің пікіріне ден қоятын болсақ, басқарушы техникалық немесе гуманитарлық бейіндегі бір жақты маман иесі болмауы керек, яғни тар аяда шектеліп ... ... ... Ол ... іс жүзінде жалпы ғылыми негізделіп, сынақтан (тексеруден) өткен әдістері мен тәсілдерін меңгеруі қажет.
Олар басқарушыға нақты ұсыныстар беруге талпынады. Осы ... ... ... ... және орталықсыздандыру, жауапкершілік жүктеу және т.б. мәселелерге көп көңіл ... ... бір ... - мақсатты басқару кеңінен таралған. Мақсатты басқару - басқару жүйесіндегі ірі қызметкердің нақты мақсаттарын анықтап беретін ұдайы әрекет үстінде болатын ... ... ... ... ... ... ... әйгілі авторы), Р. Дэвис, Д. Миллер және т.б. «Эмпирикалық» мектептің әлдеқайда белгілі өкілдері.
Қорытындысы. Басқарушылар басқарудың әр түрлі міндетті істерін жүзеге ... үшін ... ... ... ... іс-тэжірибесін талдауда «Эмпирикалық» мектеп қажет, деп саналады. Оларды басқаруды кәсіби деңгейге көтерудің қажеттілігін дәлелдеді. Сонымен қатар, «Эмпирикалык» мектептің ... осы ... ... жаңа ... ... жете ... ... жүйелер» мектебі ұйымның орта жағдайына әсерін тигізетін, әр қилы қажеттіліктері (талап-тілектері), белгілі бір бағыты бар, ұйымда ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Сонымен бірге, қалсеттіліктерді қалыптастыруға өз ықпалын тигізеді.
Бұл мектеп адамдардың ұйымдасуын өзара байланысты және өзара ... ... ... ... ... әр ұйымдағы адамды - оның бір факторы ретінде қарастырады.
¥йымдағы адамды басты объекті ретінде (отправным пунктом) қарастыру адамның қажеттілігі мен ұйымның ... ... ... ... ... ... ... жүйелер» мектебі ұйымдастырудың әлдеқайда жалпы формаларын зерттеуге талпынады. ¥йымдағы жүйенің негізгі бөліктеріне, осы ... ... ... ... ... (жеке адам), формалды және бейформалды факторлар, топтар, топтың ... ... ... тұрпаттары (типтері) және топтағы рөлдер жатады. Жүйе бөліктері формалды және бейформалды құрылымдарға, коммуникация арналарына, шешім қабылдау процестеріне қатысты белгілі бір ... ... ... ... ең ... ... - Д. Марч, Г. Саймон және т.б.
Қорытынды. «Әлеуметтік жүйелер» мектебі кәсіпорынды өзара ықпалдасатын факторлардан тұратын күрделі кешенді жүйе ... ал ... ... - ... бірі ... ... ... ол әлеуметтік өндірістік қатынасты өндірістік процесті үйымдастырумен бірдей қойып теңестіреді.
«Жаңа» деп аталатын мектеп ... ... ... мен дәл ... ... ... ұмтылуымен сипатталады.
Жаңа мектептің көрнекті өкілдері - Р. Акофф, Л. Берталан-фи, С. Бир, Л. Клейн т.б. Бұл мектептің қалыптасуы ... ... ... және ... ... байланысты. Бастапқыда операцияларды зерттеу сандық талдаудын тәсілдерін әзірлеу ісіне тура ... ... одан әрі ... ... саласына айналды. Ол (осы сала) екі негізгі бағытта дамыды. Оның біріншісі ... ... жиі ... кұбылыстардың математикалық үлгілерін жасаумен байланысты болды. Оның ішінде; қорларды басқару, ресурстарды бөлу, жаппай қызмет көрсету міндеттері, болжауға ... ... ... тәртіп стратегиясын таңдау сияқты құбылыстарды қамтиды.
Екінші бағыт жүйені зерделеуге көңіл бөлді. Бұл - ... ... ... алып ... ары «жаңа» мектепке дербес ғылыми пән басқару шешімдерінің теориясы қалыптасты.
Қорытындысы. Басқару теориясының «жаңа» мектебі ғылымға басқарудың әдістері мен дәл ... ... ... ... ... Оны басқару міндетін шешуде математикалық аппараттың пайдаланылатынынан ... ... ... теориясының негізгі даму багыттарын қысқаша айтып өтсек, ол жақта басқаруды ... жаңа ... мен ... ұдайы іздестірілетінін байқауға
болады.
Бүгінгі таңда ұйымды қайта құрудың және болжам жасаудың әр ... ... ... ... ... ... ... ізденіс жұмыстары кеңінен жүзеге асырылады.
«Адамдық қарым- қатынастар» мектебі
Басқару теориясындағы жаңа бағыттың негізін ... ... ... - ... Мэйо ... жж.). Ол ... тобымен бірлесіп 13 жылдай жүргізген тәжірибенің нәтижесінде мынадай қорытыңдыға келді: ... ... ... ... ... мен ... ... ғана байланысты емес, ол, сондай-ак, жүмысшылар ортасының (фор-малды емес шағын таптар деп аталатын) ... және ... ... да тәуелді болады.
Ф. Херцберг, Рл. Ликарт, Дуглас Макгрегор, ... Мэри ... жэне т.б. осы ... ... ... ... ... ережесі - бейформалды шағын таптарға қатысты рөлді анықтау және басқару іс-тәжірибесінде топтардың психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне сендіру.
Осы мектептің өкілдері басқару жүйесіндеғі қызметкерлердің еңбегін жетілдіру әдістерін іздестіруге айтарлыктай маңыз береді. Әрі-беріден соң оларға ұйымның формалдық құрылымын ... құру ... ... ... ... ... баса ... аударуына кеңес берілді.
" Жауапкершілікті жүктеу біршама деңгейде ұйымдағы уәждемемен (мотивациямен) байланысты. Осы позиция түрғысынан Д.Макгрегордың көзқарасы кеңінен ... Оның ... ... ... ... екі ... ... бар.
Біріншісі - X теориясы нормаланған процедуралар мен операцияларды пайдаланатын мәжбүрлеу және көтермелеу («Қамшы және ... ... ... ... ... - У ... ... ынталандыруға, септігін тигізетін олардың белсенділікпен бастамалар көтеруіне ... ... ... тудыруға айрықша көңіл бөледі.
Д. Макгрегордың пікірі бойынша, ұйымның Х ... У ... өту ... қарай ұйымның құрылымы қатаң иерархиялық құрылымнан қашықтап, күрделі өзгеріске ұшырамақ.
Жалпы қорытындысында «адамдық қарым-қатынастар» мектебі адам факторының есебіне және ұжымда ... ... ... ... баса ... ... . басқару мектебі.
Бұл мектеп өкілдерінің ... ... ... ... ... ... - ... материалдарын жинап алу, қорытындылау әрі осының негізінде басқарушының ұсыныстарын әзірлеу болып табылады. Бүл мектеп басқаруды ... ... ... ... және ... ... ... жургізу бағытында дамыды.
«Эмпирикалық мектептегі» негізгі зерттеу бағыттарының біріне басшылардың функцияларын және еңбектің мазмұнын зерделеуді жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... ... себепкер болады: басқару кәсібиленеді, яғни басқару ісі бойынша еңбекті дербес, ... ... бар ... ... ... ... ... ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС
.1 Философияның негізгі әдістері
Философия ғылымы нені зерттейді. Философия - адамзат дамуының ... ... ... ғылым. Ол біздің заманымызға дейінгі мыңжылдықтың басында ... ... Сол ... ... ол ... даму ... Адам баласының ой-өрісі кеңіген сайын философия бәсеңдей түсті. Философияны дінге жақын, өйткені ол дін сиякты ... ... ... де бар. ... ол дін ... ... философияның жүйеленген қағидалар мен догмаға сүйенетіні де рас. Дегенмен философия нақты фактыларға да ... ... ... басқа ғылымдар сияқты қашанда объективтік факторларға сүйенеді. Басқа. ғаламшар сияқты оның заңдары мен ... бар. ... дін мен ... екеуінің арасындағы дәнекер дейтіндер шошып жүр. Әрине, философия —қз алдына ғылым. Ол, ең алдымен, дүниетанымдық, теоряялық, ... ... ... ... ... оның ... ... табиғат, қоғам, адам санасын тұтас құбылыс ретінде алып, оның жалпы заңдылықтарын ... ... ... ... белгілі қағидалар жүйесін қалыптастырады. Сол мақсатқа жетуде ол басқа ғылымдар сияқты қоғам тарихында өз орны бар адам ... өмір ... ... зандылықтары басқа ғылымдар заңдылықтарын жоққа шығармайды. Ойткені оның зандары басқа ғылым зандарын бірдей қамти алатын орны пайлық қасиетке ие. Солармен ... және ... өмір ... ... ... ... ... 2500 жыл бүрын грек жерінде дүниеге келді делінген. Бұл біздің заманымызға
дейінгі V гасыр шамасы. Ол ... ... ... дәуірі. Бұл философияның әбден қалыптасқан, оң-солын ажыратқан тұсы болатын. Ол кезде философияда материалистік және идеалистік, диалектикалык, және антидиалектикалық ... ара жігі ... ... ... бастаған еді. Шынында, философия одан елде-қайда бұрын шыгыс елдерінде дүниеге келді. Ең алғашқы дүниетанымдық пікір мифология түрінде пайда бодды. Бұл ... екі ... ... ... ... ... ілім. Мифологиямен бірге жазу мадениеті пайда болады. Мифология негізінде дін дүниеге келді. Барлық діндер ... ... ... ... пайдаланды. Ал дін еш нәрсенің себебін ашып керсетпеді. Олар тек ... ... ... Әр ... ... ... ... мұндай ұйымдарға қанағаттанбады, көңілі толмады. Олар әр нәрсенің түбіріне үңіліп, сол ... оң қилы ... ... ... ... деп атады. Бүл гректердің ертедегі екі сөзінен құралған үшм (рһіііо —сүйемін, юрһіа —даналық, екеуі ... ... ... ... ... Арабтар бұл сөзді тіяіне жеңілдетіп "фәлсафа" деп атаған. ... ... ... ... сөз бұл ұғым ... ... Ол ... бірге дүниетаным, өмірлік по-зиция, іс-әрекет. Фияософия дүниеге келген кезінен бастап мифологиямен қатар және ... ... діни ... қарсы күресте шындалып дамыған. Философтарды ойландырған мәселелер қашанда мыналар болатын: дүние ... ... ... материалдықтар қалай қалыптасқан? Шындык деген не? Адам өмірінің мәні неде? Дүние ... ме? ... ... ... ... жауал та іздеді. Дегенмен адам санасын оятуда мифологияның да рөлін жоққа шыгаруға болмайды. Ол ... ... ... ... ... ... түрткі болды. Егер дін мифологияны қабылдап, оның қағидаларын, аңыздарын бүтіндей қоддану негізінде қаныптасқан болса, философия ойлау, зерттеу, сын көзбен қарау ... ... ... ... ... ... ғылымдардан бұрын дүниеге келгендіктен, оны жындардың ғылымы деп те атаған.
Өйткені, ол кезде әлем туралы барлық ... ... ... мен ... өз ... ғылым ретінде дараланып бөлінбеген соң, ол туралы пікірлерді ... өз ... ... болатын. Сондықтан да философ әрі дана, әрі табиғатты зерттеуші, сынаушы, байқаушы ретіңдс бой ... ... ... ол ... философияны: натурфилософия деп те атайды. Кейіннен түрлі ғылымдар философиядан еншісін алып, өз атына ... ... ... соң, ол бұрын натурфилософияның сипатын өзгертіп, тікелей өз проблемаларымен айналысатын теориялық ілім ... ... ... айтқанда, еңді философияның тікелей айналысатын проблемаларына жататындар: логика (Іо§о$ ~ ойлау заңдылықтары ... ... ... (гр. ... ... ... гносеология (гр. §позі$ —таным туралы ілім), аксиология (гр. ахт ~ ... ... ... ... ... ... философия да өз алдына дүниеге көзқарас тіиі ... ... ... ... сонымен қатар ол басқа ғылымдарға методологиялық жол сілтейтін әдістемелік рөл де атқаруда. Көзқарас —білімнің толықтырылған, қорытылган ... Ол ... ... ... ... талдаудан, келешекті болжаудан туындайды. Бір заманда ондай міндетті абыздар атқарған. Бірақ дүниеге козқарас біркелкі ... Ол жай ... ... ... прогресшіл не кертартпа, нәсілшілдік, ұлтшылдық нс интернационалистік сипатта кездеседі. Дүниеге көзкарас —дүниені ... оны ... ... мен ... ... ... сезімнен, танымнан, нанымнан тұрады. Объективтік шындық адамға түрлі әсер туғызады: сезіну, күдіктену, ... ... ... ... ренжу, шаттану, куану, масаттану. Осылардың бәрі адамдардың интеллекті мен эмоциясына ... ... ... ... ... ... ... әрдайым ізденістің, қызығудың бастамасы. Ғалым, ақын, артиег болу үшін де оның алдымен эмоциясы (ішкі дүниесі, сезімі) бай ... ... Ішкі ... ойы, жігері, ынтықтығы қызып тұрған адам әр нәрсеге таңдана да, таңырқай да,қызыға да біледі. Міне, бұл барлық ізденістің бастамасы. "Көз - ... ішкі ... ... ... Бүл ... айтылған пікір. Эмоциясы бай адамның жанарында терең ой тұнатыны ... ... ... ... ... бұлармен бітпейді. Олар тек бастама ғана. Дүниеге кезқарастың түбірі, негізі теорияда. Ол үшін ұғыну, түсіну, нану ... ... - ... ... Бірақ наным да түрліше болады. Діни көзқарас та нанымға негізделген. Адам бір ... ... ... оның ісі ... тұрғылықты, нәтижелі болмайды. Мәссле қандай наныммен қарудануда. Наным үшін адам отқа да, суға да түседі. Оған мысалдар көп. ... ... ... адамдарды да кездестіруге болады. Дүниеге көзқарасың тез, оп-оңай өзгер те салатын, кеше былай, бүгін тіпті ... ... да ... ... ... терең адамдарда ондай құбылу болмайды. Адам болған соң, оның сенімі, өмірлік позициясы болуы керек. Халық екі жүзді сайқал ... ... ... ... ... адам ... тип ... суреттеледі.
Философия - бүкіл адамзаттың даналық ой-пікірі, толғамы, дүниетанымы, көзқарасы. Философия ғыдымдарының жетістіктерімен қарулану, онымен ... білу ... ... ... даму бағытымыз болуға тиіс. Осы әрбір саналы адамзатгың түсінгені жөн. Соңғы кездерде институт, университеттерде қазақ. философиясын оқыту керек ... ... жиі ... ... ... ... ... философиялык ой-толғамдарын, оның өкілдерін білген абзал. Олар туралы арнаулы курстар да окыған жөн. ... да ... ... ... ... ... ... философиядан ажырататын, ұлтгық шеңбермен тұйықтаудың қажеті жоқ. Өйткені ол оның кұрамды бөлігі болып саналады.
Философия жалпыадамзаттық ілім. ... ... ... табысы. Ол ғасырдан ғасырға бір халықтан бір халык үйреніп, біліп, ұғу арқылы ойдан өрнек ... ... дами ... ... халқының философиялық. пікірін ұлттық томаға-тұйықтықпен шектемей, қайта оны кәзіргі адамзат ой-санасының ... Тек сол ... біз ... ... ... талабына сай етіп, биікке кетере Философияның негізгі мәселесі. Философтар матиматиктер, физиктер сияқты бір ... ... Неге V. ... ... ... енді ... диалектик, одан басқалары антидиалектик, метафизик болып белінеді? Бұлай етіп бөлу киялдан ... ... ие, жоқ.. оның ... ... бар ма? Бүл неге ... Ол сана мен материя, болмыс пен рухани дүние, идея арақатынасын шешуден туындайды. Сондықтан, бұл философияның негізгі мәселесіне ... Оны ... ... ... ... ... көзқарастық ілім дедік. Сол көзқарас философтарды бәрібір екі лагерые беледі. Ол оны мойындамай-ак, қойсын, пікір де айтпасын, бәрібір іс ... ... ... сол ... төңірегінде болады. Басқа ғылымдарда ондай жетілу, топқа бөліну жоқ, ал философияда бар. Ол материя әлде сана алғашқы ма деген сұрау. ... ... ... ... нені ... ... ... пікір. Материяны алғашқы деп танитындар материалистерге, ал сананы алғашқы ... ... ... ... жататыңцар: ертедегі дүниеден - Демокрит, Эпикур, Лукре-ций Кар; орта ғасырдан - номинадистер; жаңа дәуірден -Ф. Бэкон, Р. Декарт, Б. Спиноза, Т. ... Дж. ... Д. ... К. ... Л. ... К. Маркс, В. И. Ле-нин, Г. В. Плехановт. б. Идеалистерге ... ... ... - ... ... Аристотель; орта ғасырдан —реалистер, жаңа дөуірден - Дж. Берклк, Д. Юм, Г. Лейб-яиц, И.Кант, Г. Гегсль, Э. Мах, Р. ... Ф. ... В. ... Н. ... т. б, ... осылай топка бөлген де біз емес, тарихтың өзі. Ал енді сол ... мен ... де ... ... Олар да ... ... мектептерге, бағыттарға бөлінеді. Олар жөнінде әңгіме арнайы тарауларда айтылады. Философияның негізгі мәселелерінің екікші жағы - біздің ... ... ... бола ма, әлде жоқ па деген сауал. Бұл жөнінде де философтар екі бағытқа бөлінеді. Біреулері дүниені тануға, білуге болады десе, ... ... ... ... ... ... ... агностиктер дейді (гр. позіз —таным, а жоқка шығару, кереғарлык ой екеуі қосылып тануға болмайды деген ұғым тудырады). Оған ... И. ... Д. Юм, Э. Мах, Р. ... т. б. ... И. Кант ... ... ... былай түсіндіреді: су құйылған стаканға қалам салсаң, ойыншық сиякты ... ... ... де ... ... түсініктеріміз объективтік шындықты дәлме-дәл емес, өзгертіл көрсетеді. Сондықтан біз дүниенің шын мәнін біле алмаймыз дейді. Д. Юм ... ... ... тынық су бетіне тас тастасақ дөңгелек толқын, шеңбер пайда болады. Деңгелек іші біздің білетініміз болса, оның ... ... ... Егер су ... үлкен тас тастасақ, үлкен дөңгелек пайда болады. Дөңгелек шеңбері бұрынғыдан да ұлғаяды, яғни әлгі тәртіптен, білетініміз көбейді, ... ... ... да ... ... тануға талпыныс күшейген сайын білгеннен білмегеніміз арта түспек. Олай ... ... ... ... көп, ... ... ... Қанша білуге тырыссақ та, білмейтінің басым бола береді дейді. Қорыта айтқанда, Д. Юмның мақсаты адам танымының қашанда дәрменсіз ... ... ... ... Әрине, бұдан келіп, барлық идеалистер агаостик болды деуге болмайды. Г. Гегель —идеалист, бірақ ол агностик болған жоқ. ... ол И. ... ... ... ... ... ... болмайды деген пікірін сынайды. Бірақ агностик атаулының барлығы идеалистерге жатады. Философияның негізгі мәселесінің ... жағы ... ... ... мәселесі ойдан шығарылған пікір емсс. Философия дүниеге келгелі бері философтардың бірқатары материалист, енді бірқатары идеалисг ... Ол ... Оны ... алып ... адамзат ой-санасының дүниетанымдық деңгейі
Философияның яегіда щйстері. Философиада екі түрлі стандарт ... ... ... Ол ... қозғалысқа, дамуда деп түсінеді. Екіншісі физикалық (гр. теіа, ... ... екі ... ... ... Бұл ... қарама-қарсы, дүниені өзгермейтін, қозғалмайтын, дамымайтын құбылыс деп түсінетін ұғым. Диалектикалық әдісті ертедегі гректерден Гераклит пен ... ... жаңа ... - Г. ... ... ... дамытып. Бірақ, Гегель идеалистік диалектик болды. Оның пікірінше, диалектикалық тұрғыдан дамитын объективтік шындық емес, тек идея, қиял, ой. Онын ... ... ... ... Бұл ... ... келетін пікір болатын. К. Маркс те диалектик болды. Бірақ, оның диалектикасы Гегель диалектикасына карама-қарсы материалистік диалектика еді К. Маркс бұл ... ... ... ... ... 1-томының, екінші басылуына арналған соңғы сөзінде сипаттап берді, К. Маркстің пікірінше, табиғат да, қоғам да, сана да диалектикалық ... ... ... ... К. ... дейіші материалистердің басым көбі жатты. Ертедегі дүниеде егоистерді жатқызатын. Метафизиктер өздігінен дамудың көзін алып бере ... ... бұл ... олар ... ... ... шыға алмады, Диалектикалық материалистер дамудың көзі қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күресі деп ... Бұл ... ... ... бірі тек осы заңдылықты мойындау ғана жоққа сенуге, қозғалыс сыртқы күш әсеріне байланысты деуге орын қалдырмайды. Сейтіп материалистер екі ... ... ... Ал ... де ... екі ... ... Бірі - объективтік идеалистер Олар дүниені жаратушы күш бар, ол бізден тыс өмір ... Ол ... ... ... осы ... күш "құдірет" —деп түсінген. Оның өкіддері: ертедегі дүниеден - Платон, жаңа дәуірден - Г, Гегель. Ф. ... ... ... ... ... ... діни көзқарасқа өте жақын келеді. Әлемді билеуші —идея, не объективтік идея, әлемдік сана дейді объективтік идеалистер, ал діншілдер ол ... ... ... ... деп ... ... бұл екеуінің арасында елеулі айырмашылықта жоқ. Екінші бағьттағылар субъективтік идеалистер. Олар дүниенің діңгегі "мен", "менің санам", ... ... ... Мен бар ... ... субъективті идеалистер, дүние бар, мен жоқ болсам, дүние де жоқ дегенді айтады. Оған жататын: Дж. Беркли, Д. Юм, И. Фихтс, ... ... ме ... ... филсофияның көзқарастық негізі. Философия —одан соң дүниеге ... Кез ... ... өмірдегі, қоғамдағы оқиғаларға белгілі бір көзқарасы болатынын айттық. Бірақ көзқарас ... ... ... жай, ... күнделікті өмірден, тұрмыстан туған "отбасы, ошақ қасы дегендей көзқарас. Ол көзқарас —негізінен дұрыс, ақылға сыйымды, өмірден, күнделікті байқаудан туған, ... ... ... ... өмірден туған көзқарасты уағыздайтын адамдарды халык сыйлаған, дәріптеген, дана адамдар қатарына ... ... ... бәрі ... бола ... Діни, идеалистік көзқарас та бар. Ал материалистік диалектикалық көзқарасты алсақ, ол белгілі объективті заддылыққа негізделген. Ол ... ... ... ... адам ... ... бейімдей алады Ол әр нәрсенің тегін, даму заңдылықтарын, бағдарын ... ... ... ... ... ... ... Халық санасына ғылыми сенімді қалыптастыруға себепкер, негіз болады. Иланудың да екі түрі: ғылыми және ... емес ... бар. ... илануға сенген адам әр нәрсенің обьективтік негізіне,- заңдылығына уңіледі, босқарудан өзін аулақ үстайды. Ондай адамдар өз сенімін оп-оңай өзгерте ... ... ... ... құбылыстың. әбден негізіне түсінген соң ұана бірте-бірте түсуі мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Философия мен нақты ғылымдар арасында ... ... бар. Олар ... бірі өмір ... ... философия - жағдайы теориялық ілім. Ол объективтік шындықтың жалпы заңдылықтарын зерттеп, теориялық қорытыңды жасайды. Әрине, ол үшін нақты ғылымдардьщ жетістіктерімен ... ... ... ... ... ... ... байланыс жасамайынша философия өмірден қол үзіп, алшақтап, схоласгикалық ілімге айналады. Ондай ғылымнан практикалык нәтиже күту ... ... ... маңызы өзіне керекті нәрді өмірдің өзінен алуында. Ол нәрді ... ... ... ... ... ... ... нақты ғылымдар үшін жалпы теориялық ғылым —философия қажет. Нақты ғылымдар объекгивті шындықтың тек бір ... алып ... ... дамыған сайын оның жоғарыда айтылғандай зерттейтін шеңбері тарылып, мазмұны ... ... ... ... ... ғылымдар арасында өз орнын тауып, дами беруі үшін ... ... ... ... іздейді, өзінің бағдарын айқындайды. Онсыз нақты ғылымдар дами да алмайды. Сондықтан нақты ғылым өкілдері жаллы теориялық ғылымдардан ... ... ... ... ... негіз ретінде философиялық әдістеме алынады. Әрине, бұлардың арасындағы одақ баянды болу үшін ... ... ... ... ... ... Ертедегі дүниеде ол проблема туындамаган болатын. Өйткені, философия келешек пайда болатын ... өз ... ... ... ... да оны ол ... ... деп атады дедік. Кейінгі философиядан түрлі ғылымдар бөлініп шыға бастаған соң. философия мен жеке ғылымдар арасында байланыс ... ... ... Оны Гегель де айтқан болатын-ды. Қазіргі кезде де мұндай шыдамдық одақтың қажеттілігін ешкім ... ... ... Бір жағынан, ғылымдар түрлі мамандықтарға бөлініп, сараланып жатса, екінші жағынан, ғылымдар ... ... ... ... ... астрофизика т. б. Бұлардың әркайсысы әлгі одақты қажет етеді. ... ... тек өз ... калыптасқан ғылым ғана емес, ол сонымен қатар баска ... да ... ... ... Ғылымдардың даму тарихы мұны ұдайы дәлелдеп келеді. Сол одақта философия жалпы адам болғандықтан ол жеке, нақты ғылымдарға методологиялық, жетекшілік рөл ... ... ... ... кең. Жеке оған оның ... ретінде кіреді. Жеке өзінің анықтамасын жалпыдан алады. Жалпы жекеден бөлек өмір сүрмейді. Жалпы жекелердің кейбір ортақ касиеттерінен тұрады. Сөйтіп бұл ... ... ... ... бар. Бұл ... та жалпыға жеке қажетті қасиеттер беретін болса, жекеге жалпы нақтылық мән ... Сол ... ... ... қай ... ... аңғаруга болады. Философия да осындай адамдардағы жалпыға ... ... ... оның ... рөлі туындайды.
Ақыр соңында, философтар әрбір тарихи кезендерде ... ... топ ... ... ... белгілі қоғамдық заңдылықтарға сай дүниеге келген. Себеп: олардың өмір талабы күн ... ... ... ... ... туындаған.
Сонымен, философня дегеніміз материя мен сала, таным мен болмыс, адам мен коғам жалы ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірдің теориялык, жалпыға. Ол философияның негізгі мәселесін әр қилы түсіндіретін түрлі ... ... мен ... ... Біз осы ... көне ... ... қарапайым философиялык. түсініктерден бастап, осы заманға философиялық ағымдарға дейін талдау жасап, оларды табиғат пен қоғамның түрлі құбылыстарын ... ... ... ... ашып көрсетуді мақсат еттік. Өйткені философияның негізгі міндеті де осы.
Әдебиеттер:
«Басқарудагы ... ... ... ... ... М.Х., ... М., Хедоури Ф. Основы менеджмента: Глава 20, 21. М.: Дело, 1992.
2. ... О.В., ... И.Н. ... ... ... ... / Под общей редакцией проф. Б.З. Мильнера. Глава II. §1. Сис-темный подход к управлению производством,- М.: Экономика, 1975.
3. ... Б.З. ... ... упраыления......М.:
Наука, 1980. -376 с.
4. Семенов А.К. Методы системного анализа структуры народного хозяйства. - М.: ... ... ... Н.П, 0 методах социально-экономического прогнозирования. В кн. «Методология прогнозированная экономичсского ... ... - М: ... 1970. - С. ... ... В.И, ... построения организационных систем. - М.' Экономика, 1991.
37

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басқару ғылымыныц мазмұны мен әдісі39 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі42 бет
Auto cad жүйесінде электрлік принципиальді схемаларды жобалау9 бет
Delphi16 бет
Graph кітапханасын қолдану21 бет
Macromedia flash технологиясы34 бет
MS Office пакеті туралы түсінік14 бет
NC жұмыс техникасы. Қолданушы менюімен жұмыс6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь