Қылмыстық сот ісін жүргізудегі куәлік иммунитет қағидасы

КІРІСПЕ
1 КУӘЛІК ИММУНИТЕТ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ
ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ
1.1 Куәлік иммунитеттің түсінігі, мазмұны және маңыздылығы
1.2 Халықаралық құқық және ҚР қылмыстық іс жүргізуіндегі Куәлік иммунитет
2 КУӘЛК ИММУНИТЕТТІҢ ТҮРЛЕРІ
2.1 Заңменен қорғанатың құпияға ие адамдардың Куәлік иммунитеті
2.2 Лауазымды тұлғалардың Куәлік иммунитеті
3 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІСТІ ЖҮРГІЗУ БАРЫСЫНДАҒЫ КУӘЛІК ИММУНИТЕТТІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертация қылмыстық сот ісін жүргізудегі Куәлік иммунитет қағидасын зерттеуге арналған. Жұмыста қылмыстық іс жүргізудегі Куәлік иммунитет институт ретінде, Куәлік иммунитеттің түрлері, сондай-ақ қылмыстық іс жүргізу барысында Куәлік иммунитетті жүзеге асыру мәселелері жан-жақты қарастырылған.
Зерттеудің өзектілігі. Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының Президентінен бастап қарапайым халыққа дейін барлық деңгейде Қазақстан қоғамында адам құқықтары туралы көп айтылып және жазылып жүр. Бұл мәселеге деген ынта күннен-күнге артуда, жеке алғанда Қазақстан құқықтық мемлекет қағидаларын, адам құқықтары саласында Халықаралық стандарттарды қолдауын белсенді түрде көрсетіп жүр. Еліміз 1966 жылғы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге қосылды [1].
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы адамды, оның өмірін, құқықтарын және бостандықтарын мемлекеттің ең маңызды құндылықтары ретінде жариялады. Құқықтық мемлекет құруға бекем бел байлап, Қазақстан өзінің мемлекеттік қызметінің маңызды бағыттары ретінде адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтау және қорғауды белгіледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің 24 тамыз 2009 жылғы № 858 Жарлығымен бекітілген 2010-2020 жылдар аралығына белгіленген Республиканың құқықтық саясат Тұжырымдамасында былай делінген: «Мемлекетіміздегі құқықтық саясатты жетілдіру қылмыстық, қылмыстық іс жүргізу және қылмыстық-атқару құқықтарының, сондай-ақ құқық қолданудың өзара байланысқан кешенді жолымен жүзеге асырылады» [2, 2-б.]. Жалпы қоғам мәдениетіндегі, жеке алғанда, саяси мәдениеттегі адам құқықтарының орны, көп жағдайда еліміздегі саяси режимнің сипатымен, әлеуметтік-экономикалық деңгейдің дамуымен, заңдармен және тарихи дәстүрлермен, сондай-ақ азаматтардың қалыптасқан көзқарастарының ерекшелігімен анықталады. Қазіргі заманның рухани құндылықтарының ішінде, адам құқықтары ең маңызды орын алады. Оның үстіне Қазақстан үшін адам құқықтарын қорғау демократиялық құқықтық құндылықтарға бағыт сілтейтін маңызды көрсеткіш, ол Қазақстанның стратегиялық дамуындағы негізгі фактор болып табылуы қажет.
Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына 29 қаңтар 2010 жылғы Жолдауында былай деді: «Біздің алдымызда құқық қорғау жүйесін реформалайтын үлкен жұмыстар тұр. Қазіргі таңда, өкінішке орай құқық қорғау органдарының сапасыз басқаруынан, жұмыстарындағы түсініспеушіліктерден, қажетті кадрлық құрамның жетіспеушілігінен туындаған қиындықтар, сондай-ақ құқық қорғау жүйесінің қызметіне таза бақылаудың болмауы айқын көрініс тауып отыр» [3, 2 б.].
1 Концепция правовой политики Республики Казахстан на период с 2010 года до 2020 года, утвержденная указом Президента РК от 24 августа 2009 г. № 858 //Казахстанская правда – 27 августа, 2009. – С. 2.
2 Казахстан в посткризисном мире: интеллектуальный прорыв в будущее // Казахстанская правда. – 2009. – 14 октября.
3 Назарбаев Н.А. Новое десятилетие – новый экономический подъем – новые возможности Казахстана: Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана // Казахстанская правда. - 30 января 2010 года. – С. 2.
4 Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Жеті Жарғы, әқққ. – 45 б.
5 Алауханов Е.О, Садыков А.Ж. Право подозреваемого и обвиняемого и подсудимого на профессиональную защиту: Монография. – Алматы, 2009.
- 248 с.
6 (Казахстан в посткризисном мире: интеллектуальный прорыв в будущее // Казахстанская правда. – 2009. – 14 октября. С. 2)
7 Назарбаев Н.А. Новое десятилетие – новый экономический подъем – новые возможности Казахстана: Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана // Казахстанская правда. - 30 января 2010 года. – С. 2.
8 Ағыбаев А.Н., Алауханов Е.О. Алдын ала тергеудің аяқталуы. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 136 б.
9 Социальная психология: Учебник для вузов / Под ред. В.Н. Лавриненко.
- М.: ЮНИТИ, 1995. – 320 с.
10 Спиркин А.Г. Основы философии: Учебное пособие для вузов. - М., 1988. – 256 с.
11 Психология и педагогика в правоохранительной деятельности органов внутренних дел: Учебное пособие / Под ред. И.Д. Мариновской. М.: Щит-М, 1997. – 287 с.
12 Платонов К.К. Структура и развитие личности. - М., 1986. – 410 с.
13 Кучинский В.А. Личность, свобода, право. - М., 1978. – 225 с.
14 Матузов Н.И. Личность. Права. Демократия. - Саратов, 1972. – 289 с.
15 Шадрин В.С. Обеспечение прав личности при расследовании преступлений. - Волгоград, 1997. – 311 с.
16 Душенбиев Т.А. Интересы в уголовном судопризводстве (по материалам Кыргызской Республики и Российской Федерации): Автореф. дисс. … канд.юрид.наук: 12.00.09. - М., 1999. – 25 с.
17 Витрук И. В. Основы теории правового положения личности в социалистическом обществе. – М., 1979. – 255 с.
18 Возбуждение и предварительное расследование дел о преступлениях несовершеннолетних. - Волгоград, 1982. – 288 с.
19 Головко Л.В. Дознание и предварительное следствие в уголовном процессе Франции. - М., 1995. – 222 с.
20 Корнуков В.М. Конституционные основы положения личности в уголовном судопроизводстве. - Саратов, 1987. – 267 с.
21 Царев В.М. Эффективность участия защитника в доказывании на предварительном следствии. - Красноярск, 1990. – 297 с.
22 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1990. – 1450 с.
23 Теория государства и права: Учебник для юридических вузов и факультетов / Под ред. В.М. Корельского и В.Д. Перевалова. - М.: Инфра-М – Норма, 1997. – 345 с.
24 Явич Л.С. Право и общественные отношения. - М.,1971. – 299 с.
25 Корнуков В.М. Теоретические и правовые основы положения личности в уголовном судопроизводстве: Автореф. дисс. …д-ра юрид.наук: 12.00.09.
- Харьков, 1987. – 38 с.
26 Азаркин Н.М. Монтескье. - М., 1988. – 300 с.
27 Международное публичное право: Сборник документов. Т. 1. - М.: Юраит, 2007. – 378 с.
28 Дональд Б.Э. Гражданские права в Соединенных штатах. Верховенства права. - М., 1992. – 281 с.
29 Петрухин И.Л. Свобода личности и уголовно-процессуальное принуждение. - М., 1985. – 377 с.
30 Матузов Н.И. Правовая система и личность. - Саратов, 1987. – 277 с.
31 Лукашева Е.А. Социально-психологические аспекты реализации прав личности. Реализация прав граждан в условиях развитого соцализма. - М., 1983. – 345 с.
32 Абдиканов Н. Производство в суде первой инстанции по уголовно-процессуальному праву Республики Казахстан: Учебное пособие. – Алматы: Норма-К, 2009. – 240 с.
33 Шайкенов Н.А. Правовое обеспечение интересов личности.
- Свердловск, 1990. – 295 с.
34 Зинатуллин З.З. Общие проблемы обвинения и защиты по уголовным делам: Учебное пособие. - Ижевск, 1989. – 256 с.
35 Арсеньев В.Д. Сущность и социальное назначение советского уголовного процесса. Проблемы доказательственной деятельности по уголовным делам. - Красноярск, 1985. – 265 с.
36 Лобанов А.П. Функции уголовного преследования и защиты в российском уголовном судопроизводстве. - Тверь, 1996. – 288 с.
37 Якубович Н.А. Процессуальные функции следователя. Проблемы предварительного следствия в уголовном судопроизводстве. - М., 1980. – 275 с.
38 Царев В.М. Эффективность участия защитника в доказывании на предварительном следствии. - Красноярск, 1990. – 298 с.
39 Уголовный процесс: Учебник / Под ред. В.П. Божьева. - М.: Спарк, 2000. – 266 с.
40 Куцова Э.Ф. Уголовно-процессуальные гарантии прав и законных интересов но(советский уголовный процесс): Дисс. …д-ра юрид.наук: 12.00.08. - М., 1986. – 335 с.
41 Халиков К.Х. и др. Судебные реформы в Центральноазиатских странах (На примере Республики Казахстан и Республики Узбекистан): Учебное пособие. – Т.: Turon-Iqbol, 2006. – 432 c.
42 Уголовно-процессуальное право: Учебник. 2-е изд. / Под ред.
П.А. Лупинской. - М., 2005. – 258 с.
43 Токарева М.Е. Современные проблемы законности и прокурорского надзора в досудебных стадиях уголовного процесса. - М., 1997. – 259 с.
44 Умархунов И.М. Международный договор – основной источник международного права // Казахстанский журнал Международного права. – 2001. - №1(4). – С. 25.
45 Капсалямов К.Ж. Меры пресечения в системе уголовного преследования. - Астана, 2004. – 240 с.
46 Международное публичное право: Сборик документов. Т. 1. - М.: Юраит, 2007. – 378 с.
47 Курс советского уголовного процесса: Общая часть / Под ред.
А.Д. Бойкова и И.И. Карпеца. - М., 1989. – 312 с.
48 Самощенко И.С. Охрана режима законности советским государством.
- М., 1960. – 288 с.
49 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т. 1. - М., 1968.
– 297 с.
50 Третьяков Ф.Ф. Сущность и принципы социалистической законности.
- Л., 1971. – 299 с.
51 Кротова Л.А. Процессуальные гарантии достижения задач уголовного судопроизводства: Дисс. ... канд.юрид.наук: 12.00.09. - Казань, 1982. – 160 с.
52 Александров С.А. Содержание, система и развитие уголовно-процессуальных гарантий // Вопросы криминологии, уголовного права и уголовного процесса. - Горький, 1974. – 230 с.
53 Божьев В.П. Уголовно-процессуальные отношения. - М., 1975. – 277 с.
54 Алауханов Е.О., Турсынбаев Д.Е. Борьба с коррупцией в государственных органах Республики Казахстан. – Алматы: КазАТК, 2008.
– 280 с.
55 Витрук Н.В. Основы теории правового положения личности в социалистическом обществе. - М., 1979. – 264 с.
56 Якупов Р.Х. Уголовный процесс: Учебник для вузов / Под ред.
В.Н. Галузо. - М., 1998. – 286 с.
57 Копабаев О.К. Актуальные проблемы конституционного права.
– Алматы, 2002. – 438 с.
58 Кокорев Л.Д., Лукашевич В.З. Процессуальные гарантии прав и законных интересов личности в уголовном судопроизводстве // Вестник Ленинградского университета. – Л., 1977. – 290 с.
59 Халиков К.Х. Некоторые вопросы судебного контроля за прекращением судебных дел // Вестник Министерства юстиции РК. – 1996. - №11. – С. 11-13.
60 Ростовщиков И.В. Реализация прав личности и деятельность органов внутренних дел. - Волгоград, 1996. – 314 с.
61 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т.1. - М., 1968.
– 321 с.
62 Халилов Э.Х. Ижтимоий турмушда хукукий онгнинг урни. – Тошкент, 2000. – 250 с.
63 Гончаренко В.Д. Право человека на свободу от пыток и других жестоких бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения или наказания: теоретико-правовые аспекты: Дисс. … канд.юрид.наук: 12.00.08.
- Волгоград, 1999. – 165 с.
64 Воеводин Л.Г. Юридические гарантии конституционных прав и свобод личности в социалистическом обществе. - М., 1987. – 260 с.
65 Глущенко П.П. Социально-правовая защита конституционных прав и свобод граждан (теория и практика). - СПб., 1998. – 251 с.
66 Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного процесса. - М., 1956. – 280 с.
67 Рахунов Р.Д. Участники уголовно-процессуальной деятельности. - М., 1961. – 293 с.
68 Кондратов П.Е. Гарантии интересов обвиняемого как фактор, определяющий формирование и осуществление советской уголовной политики // Гарантии прав личности в социалистической уголовной политике.
- Ярославль, 1981. – 345 с.
69 Добровольская Т.Н. Гарантии прав граждан в уголовном судопроизводстве // Советское государство и право. – 1980. - № 2. – С. 13.
70 Белозеров Ю.Н., МаРКицын П.Г. Обеспечение прав и законных интересов личности в стадии возбуждения уголовного дела. - М., 1994. – 235 с.
71 Кротова Л.А. Процессуальные гарантии достижения задач уголовного судпроизводства: Дисс. … канд.юрид.наук: 12.00.09. - Казань, 1982. – 168 с.
72 Жогин Н.В. Прокурорский надзор по предва¬рительным расследованием уголовных дел. – М., 1968. – 243 с.
73 Строгович М.С. Материальная истина и судебные доказательства в советском уголовном процессе. – М., 1955. – 270 с.
74 Ларин А.М. Уголовный процесс: структура права и структура законо¬дательства. – М., 1985. – 254 с.
75 Вольтер. Избранные произведения по уголовному праву и процессу.
– М., 1956. – 410 с.
76 Феофанов Ю.В. Бремя власти. - М., 1990. – 320 с.
77 Николайчик В.М Уголовный процесс США. – М., 1981. – 318 с.
78 Ковалев В.А. Буржуазная законность: теоретические иллюзии и судебно-полицейская реальность. – М., 1986. – 305 с.
79 Строгович М.С. О правах личности в советском уголовном судо-производстве // Советское государство и право. - 1976. - № 10. - С. 74-75.
80 Мартынчик Е.Г. Гарантии прав обвиняемого в суде первой инстанции.
– Кишинев, 1975. – 225 с.
81 Когамов М.Ч. Предварительное расследование уголовных дел в РК.
– Алматы: Аян Эдет, 1998. – 176 с.
82 Вышинский А.Я. Теория судебных доказательств в советском праве.
– Изд. 3-е. – М., 1950. – 366 с.
83 Лукашевич В.З. Гарантии прав обвиняемого в советском уголовном про¬цессе. – Л., 1959. – 253 с.
84 Пашин С.А. Опыт практической разработки нового уголовного и уголовно-процессуального законодательства // Российская юстиция. – 1994.
- №7. - С. 25.
85 Права человека и статус правоохранительных органов (материалы симпозиума в Санкт-Петербургском юридическом институте МВД России) // Государство и право. – 1994. - № 11. - С. 107.
86 Люблинский П. И. Свобода личности в уголовном процессе. – М., 1987. – 215 с.
87 Сапаргалиев Г.С. Проблемы соотношения Конституции и законов РК // Законотворческий процесс в РК: состояние и перспективы: Материалы международной научной конференции. – Алматы, 1997. – 310 с.
88 Бойков А. Проекты УПК РК: иллюзии утрачены, надежды остаются // Законность. - 1995. - № 3. - С. 3.
89 Михайловская И.Б. Кузьминский Е.Д., Мазас Ю.Н. Права человека в массовом сознании. – М., 1995. – 311 с.
90 Петрухин И.Л. Свобода личности и уголовно-процессуальное при-нуждении. – М., 1985. – 297 с.
91 Комментарий к «Европейской конвенции о защите прав человека». - Совет Европии, 1995. – 710 с.
92 Шейфер С.А. Следственные действия. Система и процессуальная форма. – М., 1981. – 299 с.
93 Бедняков Д.И. Непроцессуальная информация и расследование преступлений. – М., 1997. – 300 с.
94 Давлетов А.А. Основы уголовно-процессуального познания. – Свердловск, 1991. – 211 с.
95 Халиков Х.К. Проблемы судебной власти В РК (теоретическое и уголовно-процессуальное исследование): Автореф. дисс. ... д-ра юрид.наук: 12.00.09. – Алматы, 1998. – 50 с.
96 Ахмеджанов Н. Становление и перспективы развития хозяйственных судов в Республике Узбекистан // Хозяйство и право. – 2003. - №5. – С. 12.
97 Абдиканов Н.А. Судебное разбирательство дела в сокращенном порядке // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2004. - №3. – С. 21.
98 Баев О.Я. Конфликты в деятельности следователя. – Воронеж, 1981.
– 275 с.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертация қылмыстық сот ісін жүргізудегі
Куәлік ... ... ... арналған. Жұмыста қылмыстық іс
жүргізудегі Куәлік иммунитет институт ретінде, ... ... ... қылмыстық іс жүргізу барысында Куәлік иммунитетті жүзеге асыру
мәселелері ... ... ... ... ... ... ... бастап қарапайым халыққа дейін барлық ... ... адам ... ... көп ... және жазылып жүр. Бұл мәселеге
деген ынта ... ... жеке ... ... ... ... адам ... саласында Халықаралық стандарттарды қолдауын
белсенді түрде көрсетіп жүр. Еліміз 1966 ... ... және ... ... ... пактіге қосылды [1].
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы адамды, оның өмірін,
құқықтарын және бостандықтарын ... ең ... ... ... ... мемлекет құруға бекем бел байлап, Қазақстан өзінің
мемлекеттік қызметінің маңызды ... ... адам және ... мен ... ... және ... белгіледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің 24 ... 2009 ...... ... ... жылдар аралығына белгіленген Республиканың
құқықтық саясат Тұжырымдамасында былай делінген: ... ... ... ... ... іс ... және ... сондай-ақ құқық қолданудың өзара байланысқан кешенді жолымен
жүзеге асырылады» [2, 2-б.]. ... ... ... ... ... мәдениеттегі адам құқықтарының орны, көп жағдайда еліміздегі
саяси режимнің сипатымен, әлеуметтік-экономикалық деңгейдің ... және ... ... ... азаматтардың қалыптасқан
көзқарастарының ... ... ... ... құндылықтарының ішінде, адам құқықтары
ең маңызды орын алады. Оның үстіне Қазақстан үшін адам құқықтарын ... ... ... ... ... ... көрсеткіш, ол
Қазақстанның стратегиялық дамуындағы негізгі ... ... ... ... ... Қазақстан халқына 29 қаңтар 2010 жылғы Жолдауында
былай деді: «Біздің алдымызда ... ... ... ... ... тұр. Қазіргі таңда, өкінішке орай ... ... ... ... ... ... қажетті кадрлық
құрамның жетіспеушілігінен туындаған қиындықтар, сондай-ақ құқық қорғау
жүйесінің қызметіне таза бақылаудың болмауы айқын ... ... ... [3, ... ... саяси, экономикалық және әлуметтік ... ... ... Республикасы азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғауды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... едәуір көңіл бөлуде. Бұл
механиизмнің буынының бірі болып ... ... ... ... ... институтын заңнамада бекіту және оны жетілдіру қылмыстық іс
жүргізудің демократиялық құндылықтарын бекіту жолындағы маңызды қадам болып
табылады. Сонымен ... бұл ... ... ... ... іс ... аумағына тартудың заңдылығының және негізділігінің
кепілі, олардың процесуалдық құқықтарын қамтамасыз етудің маңызды ... ... ... ... ... сәйкес ешкім
өзіне, жұбайына (зайыбына) және ауқымы заңмен айқындалған жақын туыстарына
қарсы жауап беруге міндетті ... діни ... ... ішкі ... ... білдірген адамдарға қарсы Куәлік беруге міндетті емес [4]. ... ... ... ... ... іс ... де өз ... қылмыстық іс жүргізудің күә ретінде жауап беруден
босату қағидасы ретінде ... ... ... ... ... ... (зайыбына) және ауқымы заңмен айқындалған
жақын туыстарына қарсы жауап беруден бас ... ... ... ... ... ... – бұл ... жанұя құндылықтарын
қамтамасыз етуге, сот ... ... ... беру қаупінен сақтауға
талпынысының көрінісі болып табылады.
Қылмыстық іс жүргізу ... ... сот ... ... ... ... ... Республикасының заңнамасына
сәйкес Куәлік иммуниет мәселерінің кешенді түрде зерттелмеуі – осының бәрі
аталмыш ... ... ... осы ... ... ... тақырыбының зерттелу деңгейі. ... іс ... ... іс ... ... ... ... ескере отырып, оның өзекті мәселелерінің ... ... ... атап өткен жөн.
Осы мәселеге көңіл бөліп, арнайы ... ... ... ... А.Н. ... Н.С. ... Қ.Ә. Бегалиевті, Л.Ш.
Берсугурованы, В.П. Божьевті, А.Д. Бойковты, К.Ф. ... ... Л.М. ... Е.И. ... М.Ч. ... П.А.
Лупинскаяны, И.Б. Михайловскаяны, Қ.Ә. ... С.С. ... ... М.А. ... И.И. ... М.С. ... ... С.Т.Тыныбековты, Ш.М. Шариповты атп өтуге болады.
Куәлік иммунитет мәселесіне әр ... ... ... ... ... атауға болады: А.Я. Азаров, О.Я. Баев, Л.В. Брусницын,
В.П. Божьев, А.Д. Бойков, В.Д. Даев, Н.И.Капинус, Л.М. ... ... Э.Ф. ... Ю.Д. Лившиц, П.А. Лупинская, ... ... Л.Д. ... В.М. Савицкий және тағы басқалары. Осы ғалымдардың
еңбектері диссертацияның теориялық негізін қалады.
Бірақ Қазақстан Республикасының ... ... ... иммунитет институтының мәселелері қылмыстық іс жүргізу ғылымында
зерттелмеген тақырыптардың ... ... және ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының қолданыстағы ... іс ... ... ... ... иммунитеттің теориялық, құқықтық және тәжірибелік
мәселелерін кешенді түрде зерттеу, осы ... ... ... авторлық көзқарасты қалыптастыру, жеке тұлғаның конституциялық
құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға ... ... ... ... заңнамасын және оны қолданудың тәжірибесін жетілдіруге бағытталған
ұсыныстар жасау
Аталған мақсатқа жету үшін диссертацияда ... ... ... ... ... ... ... мәнін және маңызың анықтау;
- халықаралық құқық нормаларындағы Куәлік иммунитеттің көрінісін
зерттеу;
- Куәлік иммунитеттің ... ... ... өзің өзі ... ... ... негізіндегі Куәлік иммунитетке, заңменен қорғалатын
құпияға ие адамдардың Куәлік иммунитетіне, лауазымды ... ... ... жасау;
- қылмыстық істі жүргізу барысындағы Куәлік иммунитетті жүзеге ... ... ... мен ... Зерттеу объектісі болып Куәлік
иммунитетті қамтамасыз ету барысында туындайтын ... ... ... ... ... Куәлік иммунитетті қамтамасыз ету
мәселелері ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің
қағидалары бекітілген, Куәлік иммунитет институтың ... ... ... іс ... ... ... ... Куәлік иммунитетті қамтамасыз етуге байланысты қылмыстық іс
жүргізу органдарының тәжірибесі.
Зерттеудің әдістемелік негізі. ... ... ... және ... ... ... ... диалектиканың заңдарынан, объективті болмысты зерттеудің
жалпы-ғылыми және ... ... ... ... әдістер, жүйелі талдау әдісі
және т.б.) ... ... ... ... ... ... актілер, Қазақстан
Республикасы Конституциясы, Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексі, ... ... ... Сот қаулылары құрады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Диссертацияда ... ... ... ... ... монографиялық деңгейде кешенді түрде теориялық
және тәжірибелік тұрғыдан талдау жасалып, Куәлік иммунитеттің түсінігі,
мәні және ... ... ... ... және ... іс ... Куәлік иммунитетті қамтамасыз ету мәселелрі қарастырылды.
Диссертацияның ғылыми ... ... ... ... ... ... ... институтының авторлық анықтамасы ұсынылды;
- Куәлік иммунитет институтының объективтік және субъективтік мағынасы
анықталды;
- Куәлік иммунитеттін мазмұны нақтыланды.
Қорғауға ұсынылатың негізгі ... ... ... ... ... ... ... ғылыми тұжырымдар ұсынылады:
1. Куәлік иммунитет қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың арасында
туындайтын және ... ... ... ... ... іс ... ... институты болып
табылады. Куәлік иммунитетке құқықтық қатынастарға ... ... ... емес, тек қана тікелей қылмыстық іс жүргізу заңында
көрсетілген куәлік иммунитет субъектілері ғана ие ... ... ... ... іс жүргізу қарым-қатынастарының субъектілері
ретінде бір жағынан қылмыстық ізге түсу органы және сот, ал екінші ... ... ... ... бас ... ... бар жеке ... қатысады.
2. Куәлік иммунитет институты объективтік мағынада келесіні білдіреді:
бұл осы институтты жүзеге асыру ... ... ... ... ... заң нормаларының жиынтығы.
Куәлік иммунитет институты субъективтік мағынада келесіні білдіреді:
күәлар мен ... ... ... қылмыстық іс бойынша
жауап беруден босататын, сонымен қатар азаматтардың ... іс ... ... ... беруден бас тарту құқығын қамтамасыз ететін құқықтық
нормалардың ... ... іс ... ... ... ... ... құндылықтарды қорғау мақсатында күәлар мен
жәбірленушілердің ... ... ... іс ... ... ... ... қатар азаматтардың қылмыстық іс бойынша
өзіне қарсы ... ... бас ... альтернативсіз және
альтернативті ... ... ... ... нормалардың
жиынтығы.
Мұндай тұлғаларға келесілерді жатқызуға болады:
1) күә ретінде мүлдем жауап алмайтын тұлғалар;
2) куә ретінде ... ... өз ... бас тартуға құқылы
тұлғалар.Өзін өзі айыптаудан куәлік иммунитеттің мәні келесімен
анықталады: ... ... ... барысында куәға оны жасалған
қылмыс бойынша айыптайтын сұрақтар қойылмауы керек; куә ... ... ... ... жағдайда, оларға жауап беруден бас
тартуға құқылы; қылмыстық іс жүргізу органдары мен ... ... ... алдында жауап алынатын адамға жасалған қылмыс бойынша
оны айыптайтын мән-жайлар туралы жауап беруден бас ... ... ... міндетті.
4. Куәлік иммунитеттің мазмұнын келесі жағдайлар қамтиды: куә мен
жәбірленушінің заңда белгіленген қылмыстық іс ... ... ... ... бас ... ... құқығы және азаматтардың
қылмыстық іс бойынша өзіне қарсы жауап ... бас ... ... ... қатар қылмыстық іс бойынша өндірісті
жүзеге асыратын мемлекеттік органдар мен лауазым иелерінің ... ... ... ... түсіндіру ғана емес, олардың
өз құқықтарын жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз ету.
5. Куәлік иммунитет ... ... іс ... ... ... асырылуы тиіс, өйткені жауап беруден бас тарту
құқығы қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түскен уақытынан басталады.
Диссертацияның құрылымы мәселені ашудың ішкі ... ... ... алға қойылған міндеттермен негізделеді ... ... ... мен ... ... келеді. Жұмыс кіріспе, ... және бес ... ... және ... ... ... ... ИММУНИТЕТ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ
ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ
1. Куәлік иммунитеттің түсінігі, мазмұны және ... ... ... және ... ... ... тек қылмыстық іс жүргізудің ғана емес, сонымен бірге жалпы ... ... ... табылады.
Латын сөзінен аударғанда «иммунитет» сөзі – (immunitas) жеңілдік деген
мағынаны білдіреді. Батыс Еуропалық ... ... ... ... ғ. ... кездеседі. Орыс тілінде «иммунитет» түсінігі XIX ғ. «белгілі
бір лауазымынан немесе салықтан ... ... ... ... ... құқығында «иммунитет» феодалдың өз иелігінде
орналасқан аумағында кейбір ... ... ... асыру
құқықтарының жиынтығы болып есептелінген.
«Иммунитет» ұғымының құқықтық мағынасын әр түрлі энциклопедиялық және
заңи сөздіктер әр ... ... ... нормаларға бағынбау, мемлекетте
ерекше орын алып жатқан тұлғаларға бағынбау.
Куәлік иммунитет ... ... ... ... ... оның реттейтін қоғамдық қатынастарының ... ... ... екі ... ... ... ... ол аталған институт жүзеге асырылып жатқанда туындайтың ... ... ... ... ... Субъективті мағынада
жәбірленушілер мен куәгерлердің кейбір санаттарының қылмыстық іс бойынша
айғақ беруден бастартуға құқық ... ... ... ... ... мен ... ... бас тарту субъективті құқығы жатады.
Заң ғылымында куәлік иммунитеттің түсінігіне байланысты әлі де ... жоқ. ... бір тобы ... ... кең
мағынада түсіндіруде. Яғни, олар азаматтардың екі санатын көрсетеді: 1) ... ... ... тиым ... ... 2) ... ... бас тартуға
құқығы бар азаматтар.
Басқа заңгерлер қарастырып жатқан терминнің тар мағынасын ұстануда. Ол,
куәнің жауап беруден айрықша жағдайда ғана бас ... ... ... ... 1) ... және ... ... қатынастарға
байланысты жағдайларда жауап беруден бас тартуға құқығы бар азаматтар; 2)
мемелекеттік, қызметтік және кәсіби құпия ... ... ие ... ... ... бас ... құқығы бар адамдар.
Біздің ойымызша, куәлік иммунитеттің кең мағынадағы түсінігі дұрыс
сияқты. Шынымен де, ... ... ... ... ... іс жүргізу
нормаларының барлығы қоғамдық санада әділетсіз және тергеу практикасында
тиімділігі жоқ болып есептелінеді.
Демек, кейбір азаматарға ... ... яғни ... өзі, жұбайы
және жақын туыстарына қарсы жауап беруден бас тартуға құқығының ... ... ... байланысты үзбеу мақсатында мемлекетпенен беріліп
отыр.
Куәлік иммунитет ... іс ... ... ... және ... ... ... жүзеге
асырылатын қылмыстық іс жүргізу құқығының институты болып табылады. Куәлік
иммунитетке құқықтық қатынастарға қатысатын кез ... ... ... ... ... ... іс ... заңында көрсетілген куәлік иммунитет
субъектілері ғана ие болып ... ... ... іс ... қарым-қатынастарының субъектілері
ретінде бір жағынан қылмыстық ізге түсу органы және сот, ал ... ... ... ... ... бас тартуға құқығы бар жеке тұлға қатысады.
А.Ю. Епихиннің пайымдауынша куәлік ... ... ... ... бас ... ... көзделген құқығы. Біздің ойымызша, бұл пікір
толық емес болып табылады. ... ... ... ... куә ғана ... Осы ... ... заңды сұрақ туындайды.
Қалайша жәбірленуші жауап беруден бас тартуға құқылы, егер де ол ... ... ... ... ... діни қызметкерлері,
дипоматтар және т.б.). Ал ... ... ... ... ... негізсіз болып табылады. Осы орайда сұрақ туындайды.
Жәбірленуші сезіктінің немесе айыпталушының туысқаны болған ... ... оған ... ... ... іс ... ... процессуалдық
жағдайының куәнің процесуалдық жағдайынан айырмашылығы бар.
Жәбірленушінің туысқандарымен қылмыс ... ... ... оған ... керек екендігін қажет деп санайтын ғалымдармен
келісу керек. Жазаның өтелуі ... ... адам ... ... от ... ... ... үзбеуі өте маңызды.
Субъективті құқықтардың екінші тобы куәлік айғақтарды беру ... ... ... байланысты.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес діни қызметшіден азаматтардың өздерінің
ішкі сырын білдіргенге байланысты жауап алынуға тиым ... ... бас ... құқығы бар азаматтардың санатына байланысты
куәлік иммунитеттің классификациялық жүйесін қалыптастыруға болады:
Жауап беру үшiн куә ретiнде iс үшiн ... бар ... да ... ... болуы мүмкiн кез келген адам ... және одан ... ... ... куә ... ... ... алуға болмайды және олардан
жауапалынған жағдайда, олардың берген жауаптарының ... ... ... дәлелдемелер жарамсыз деп танылуы тиіс:
1) қылмыстық iс бойынша iс жүргiзуге ... ... ... ... ... ... туындаған мәселелердi кеңесу бөлмесiнде
талқылау барысында өздеріне ... ... ... iстiң мән-
жайлары туралы - судья, алқаби;
2) аралық судьяның немесе төрешiнiң мiндеттерiн атқаруға ... ... ... мән-жайлар туралы - аралық судья немесе төрешi;
3) қылмыстық iс бойынша өзiнiң мiндеттерiн орындауына байланысты ... ... ... ... - ... айыпталушының
қорғаушысы, сонымен бiрдей жәбiрленушiнiң, азаматтық талапкердiң және
азаматтық жауапкердiң өкiлi;
4) өзiнiң жасының толмауына не ... ... дене ... iс үшiн ... бар мән-жайларды дұрыс түсiнуге және олар туралы
жауап беруге қабiлетсiз адамдар.
Қасақана жалған жауап ... үшiн және ... ... бас ... куә ... ... Қылмыстық кодексiнде көзделген қылмыстық
жауапқа тартылады. Айғақтар беруден бас ... ... ... ... ... ... ... дәлелді себептерсiз келмеуі әкiмшiлiк
жауапкершілікке тартуға әкеп соғады.
Куәлік иммунитеттен басқа қылмыстық іс жүргізуде басқа да иммунитеттер
кездеседы. Мысалы, Ф.А. ... В.Н. ... ... ... ... ... ... халықаралық қорғаныспен пайдаланатын иммунитет тұлғалары;
в) депутаттық иммунитет;
г) сот деңгейінің иммунитеті, құқық қорғау және бақылау органдарының
лауазымды тұлғалары;
д) қоғамдық өкілдердің ... ... ... Президент иммунитеті.
Осының барлығы бізге келесі қорытынды жасауымызға ... ... ... ... арналған қылмыстық іс жүргізудегі жеңілдіктер
беретін институттар мен субинституттардың нормаларының жиынтығы ... ... ... құрайды.
Иммунитеттер мен жеңілдктер деген түсініктердің арасында ... жоқ ... ... ой ... ... Бұл ... әр ... иммунитет және процессуалдық ... ... ... ... Олардың әр қайсысы иммунитеттің де, жеңілдіктің
де белгіленген ережелердің жиынтығын ... ... ... ... де, ... де белгілер
жиынтығын құрайды. Қылмыстық процесуалдық иммунитеттер де, ... ... ... те ... ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге басқа құқық салаларының нормаларымен де реттелінеді.
Л.М. Карнеева куәлік ... ... ... ... «Куәлік
иммунитет – бұл куәнің туысқанына қылмыстық іс жүргізу кезінде зиян келтіру
мүмкіндігімен жауап беруден бас тартуы.
Жалпы бұл анықтама ... ... ... бір бөлігін ғана
қамтиды. Керісінше И.Л. Петрухин, ... ... ... өзін ... кепілдік беруімен байланыстырады. Біз ойымызша нақты және толық
анықтама Т.М. Москалькова береді: «Күәлік иммунитет дегеніміз қылмыстық ... ... беру ... ... нормативті бекітілген ережелер
жиынтығы».
Жоғарыда айтылғандардың барлығын ескере отыра, біз куәлік ... ... ... іс жүргізу құқығының куәлік иммунитет институты -құлықтылық
құндылықтарды ... ... ... мен ... ... қылмыстық іс бойынша жауап беруден босататын, сонымен қатар
азаматтардың қылмыстық іс бойынша өзіне қарсы жауап ... бас ... және ... ... ... ететін құқықтық
нормалардың жиынтығы.
Қылмыстық іс жүргізу институты ретінде куәлік ... ... ... ... және ... ... іс
бойынша жауап беруден бас тарту ... ... ... бағытталған
нормалардың жиынтығы.
Қазақстан Республикасында куәлік иммунитет институты әр түрлі нормалар
арқылы көрініс табады. Куәлік иммунитетке байланысты ережелерді екі ... ... Куә ... ... бар ... ... қарамастан болатын
иммунитет.
Бұл санатқа келесі тұлғалар жатады: жасының жетпеуіне, ... ... ... ... ... ... дұрыс түсініп, ол туралы
дұрыс жауап бере алмайтын азаматтар; сезіктінің, айыпталушының ... ... ... және ... ... ... Өз қалауына сәйкес болатын куәлік иммунитет.
Бұл санатқа куәлік имунитет құқығын ... ... ... беруден бас тарту құқығын пайдалану ... ... ... бар ... ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 21-бабында
көрініс ... сот ... заң мен сот ... теңдiк негiздерiнде
жүзеге асыру қағидасына сәйкес сот әдiлдiгi барша жұрттың заң мен ... ... ... жүзеге асырылады. Қылмыстық сот iсiн жүргiзу
барысында ешкiмдi де шыққан тегi, ... ... және ... ... ... ... тiлi, дiнге қатысы, сенiмдерi, тұрғылықты
жерi бойынша немесе өзге де кез келген мән-жайлар ... ... да ... ұшыратуға болмайды. Қылмыстық iзге түсуден ... ... ... қылмыстық сот iсiн жүргiзудiң шарттары Қазақстан
Республикасының Конституциясымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... ... шарттармен айқындалады.
Р.Х Якуповтың ой пікірі бойынша әрбір қағида ол ерекшеліктері ... ... іс ... ... құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... нормаларға дәлелдеме құқығының нормаларын да жатқызуға
болады.
Дәлелдемелер ретiнде жарамсыз iс жүзiндегi деректерге келесі деректер
жатады, егер олар ҚР ... ... бұза ... ... олардың заңмен кепiлдiк берiлген құқықтарынан айыру немесе
оларды қысу жолымен ... ... ... өзге де ... бұзумен
байланысты алынған деректер, соның iшiнде:
1) қинау, күш қолдану, қорқыту, алдау, сонымен бiрге өзге де заңсыз iс-
әрекеттер арқылы;
2) ... ... ... немесе дұрыс түсiндiрмеудiң салдарынан
туындаған қылмыстық процеске қатысушы ... өз ... ... ... ... пайдалану арқылы;
3) iс жүргiзу iс-әрекетiн осы қылмыстық iс бойынша iс ... ... ... жоқ адамның жүргiзуiне байланысты;
4) iс жүргiзу iс-әрекетiне қарсылық бiлдiруге жататын ... ...... ... ... ... айтарлықтай бұза отырып;
6) белгiсiз көзден, не сот отырысында анықтала алмайтын ... ... ... осы ... ... бiлiмге қайшы келетiн
әдiстердi қолдану арқылы алынып, олар iстi тергеу немесе ... ... ...... ... ... ... етсе немесе
ықпал ету мүмкiн болса, дәлел ретiнде ... жол ... ... ... iс бойынша iс жүргiзу кезiнде iс ... ... ... ... жол ... сондай-ақ оларды шектеп
пайдаланудың мүмкiндiгiн өз бастамашылығы ... ... ... ... процестi жүргiзушi орган белгiлейдi.
Егер бұлар ...... ... ... ... ... жәбiрленушiнiң және куәнiң
көрсетуiн, сарапшының ... ... ... ... және сот iс-
әрекеттерiнiң хаттамаларын және өзге де құжаттарды айыптаудың негiзiне
жатқызуға болмайды. Куә ... ... ала ... алу ... сезiктi,
айыпталушы берген айғақтар дәлелдер ретiнде танылмайды және ... ... бұзу ... ... ... ... күшi жоқ деп танылады
және айыптаудың негiзiне жатқызыла алмайды, сондай-ақ қылмыстық іс бойынша
дәлелденуге тиіс кез ... ... ... ... пайдаланыла алмайды.
Бірақ, жоғарыда аталған бұзушылықтармен алынған iс жүзiндегi
деректер ... ... ... мен ... жол берген адамдардың
кiнәлiлiгiн дәлелдеу фактiсi ретiнде пайдаланылуы мүмкiн.
Сонымен, егер куәлік ... ие ... оның ... беруден бас
тартуға құқығы бар ... ... ... ... ... және ... салдарынан туындаған қылмыстық процеске қатысушы
адамдардың өз құқықтары мен мiндеттерiне қатысты жаңылуын ... ... ... ... ... күші ... іс ... кодексінде көзделген жағдайларда аталған адамдар
айғақтар беруден бас тартуға ... және ол үшiн ... да ... жауапқа
тартуға болмайды.
Азаматтық және саяси құқықтары туралы халқаралық пактінің 3- тармағының
14- ... « g » ... ... ... адамның оған тағылған қандай иә
болсын қылмыстық айыптауды қарау барысында өзіне қарсы жауап беруге немесе
өзін кінәлі деп санауға ... ... бар . [1]. ... ... ... ... Адам , соның ішінде айыпталушы, оны қылмыс жасады деп айыптайтын
жауап ... ... ... да ... ... ... ... 77-бабы өзін өзі айыптаудан куәлік
иммунитетті ... ... ... «Ешкім өзіне, жұбайына (зайыбына)
және ауқымы заңммен айқындалған ... ... ... ... беруге
міндетті емес» [2].
Өзін өзі айыптаудан куәлік иммунитеттің мәні келесімен анықталады:
тергеу ... ... ... ... оны жасалған қылмыс ... ... ... ... куә ... ... ... сұрақтар
қойылған жағдайда, оларға жауап беруден бас тартуға құқылы; қылмыстық іс
жүргізу органдары мен лауазым иелері ... ... ... жауап алынатын
адамға жасалған қылмыс бойынша оны айыптайтын мән-жайлар ... ... бас ... құқылы екендігін түсіндіруге міндетті.
Куәлардың жалпы құқықтарының кепілдіктерін, соның ... өзін ... ... ... ... іс ... ... куәнің адвокаттың қатысуымен жауап беру құқығының ... ... ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодесінің 82-бабының 3-
бөлімінде куәнің келесі құқығы ... ... егер ... ... да бір ... ... ... болмаса, адвокаттың қатысуымен айғақ
беруге құқылы. Адвокаттың келмеуі жауап алуды тергеуші белгілеген ... ... ... ... ... алу ... қатысу қажеттігі, біздің ойымызша,
толықтай ақталған. Адвокаттың куәға көмек көрсетуі қажетті ... ... ... кездеседі. Мысалы, көп жағдайда келешекте
сезікті, айыпталушы болып танылатын тұлғалар бастапқысында ... ... іске ... ... куә ... жауап алынады. Ал куә жауап
беруге міндетті болып табылады, ... ... бас ... қылмыстық
жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Осындай жауапкершіліктен қорққан куә, одан
жауап алу кезінде өзіне қарсы жауап ... ... ... ... ... ... іс ... сезікті не
айыпталушы куә ретінде іске қатысқанда да қажет. Біздің ойымызша, заңды
өкілдерден ... ... да ... ... қажет болуы мүмкін.
Сонымен қатар Т. Кадышева мен С. ... ... ... ... ... ... ... күәдан жауап алу кезіндегі адвокаттың рөлі тек
жауап ... ... ... ... ... адвокатқа тергеушінің
рұқсатымен сұрақ қою құқығы берлуі тиіс, заңсыз әрекеттерді ... ... ... тиіс ... ... ... куәнің өкілі реттінде куәдән алдын ала тергеу
барысында жауап алғанда ... ... ... шындықа сәйкестігін,
жарамдылығын қамтасыз етуге бағытталған. Сонымен қатар, егер ... ... куә оған ... ... ... ... заң талаптарын
түсінбесе, адвокат куәға бұл мәселелер бойынша түсіндірме беруіне құқығы
да, мүмкіндігіде ... ... ... ... ... ... қатысу институтын
енгізуді қылмыстық іс ... ... ... тән
демократиялануының, гуманизациялануының көрінісі реттінде қарастыру қажет.
Адвокатты куәдән жауап алуға қатыстыруға куәнің бастамашылығымен ғана ... ... ... ... іс ... ... мазмұнынан
туындайды. Жоғарыда көрсетілгендей, Қазақстан Республикасының Қылмыстық
іс жүргізу кодесінің 82-бабының ... ... ... ... «Куә, егер адвокаттың іске қандай да бір басқа жағдайда қатысы
болмаса, адвокаттың қатысуымен айғақ беруге құқылы».
Құқық ... ... ... ... ... өз ... табатын
нысандар зерттелмейінше, құқық рөлін түсіну мүмкін емес. Құқық көздерінің
маңызды болатын тағы да бір ... - олар ... ... ... қана ... ... бірге белгілі бір дәрежеде құқық
қалыптастыру ... ... ... ... ... заңдылықтарға
бағынып, қандай факторлармен айқындалатын болса, құқық көздерінің дамуы да
жалпы алғанда сондай ... ... және ... факторлармен
айқындалады. Қазақстан Республикасы өткеріп жатқан өтпелі кезеңге
қатысты кез ... ... ... соның ішінде қылмыстық іс жүргізу құқығы
көздерінің жай-күйіне тән ерекшелік — құқық мазмұнының ... ... ... ... ... шегіндегі олардың гетерогенді (әр ... [10, 55 ... ... ... ... құқық жүйесінің қалыптасуының процесі
факторларға байланысты. Сондай факторлардың ең елеулілері мыналар:
- заңдардың ... ... ... ... ... кезеңіндегі) қолданылуының ерекшеліктері;
- бұрын қолданылған құқық көздерінің жойылуы немесе ... жаңа ... ... ... бір ... ... ... қалыптасуы процесінің серпінділігі,
жеделдігі; соған байланысты сабақтас институттар мен категориялар шебінде
қарама-қайшылықтардың пайда болуы;
- ... ... ... ... ... басқа елдердің
құқықтарын алып пайдалану), соған байланысты ұлттық құқық үшін жеткілікті
түрде елеулі факторларды тендестіру қаупі пайда ... ... ... осы және ... да ... белгілері бұрын
танылған және кеңестік даму кезеңіндегі заң ғылымы теориялық тұрғыдан
негіздеген жекелеген ... ... мен өзге де ... ... бас ... ... етеді. Алайда бұл кеңестік құқық
жетістіктерін толық жоққа шығару деген сөз ... Біз ... ... ... ... ... осыдан да байқап отырмыз [11, 134 б.].
Сонымен бірге ұлттық құқықтың пайда болуы мен ... ... мен оның одан әрі ... ... көздері жүйесінің сараптау
элементтерін толық немесе ішінара жаңартуды қажет ететінін атап ету қажет.
"Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ұғым ... жалпы алғанда
құқық көзі деп нені түсіну керек екеніне байланысты қарау қажет. ... ... бар: а) ... тұрғыдан алғанда құқық көзі—қоғам
өмірінің материалдық жағдайлары; ә) құқық көзі — мемлекеттік органдардың
құқық ... ... ... ... ал ... ... ... нысандары; б) формальды мағына мен заң ... ... көзі ... ... ... ... ... ережелері түрінде
білдіру әдісі [12, 456 б.].
Құқық көзінің мәнін салалық құқыққа (бұл жағдайда — ... ... ... ... ... үшін ең ... — құқық көзін заң
тұрғысынан алып қарайтын тұжырым.
Сонымен бірге қылмыстық іс жүргізу ... ... ... заң
мағынасынан алғанда да өз мазмұны бойынша біртектес емес. Мәселен, А. ... М. С. ... М. Л. ... А. М. Ларин құқық көздерінің ғылыми,
доктриналық түсініктемесінің мазмұнына мемлекеттік ... ... ... ... сот ... кіреді деп санайды. Көздерге
доктриналық түсініктемені, олардың ... ... ... ... ... ҚІЖК ... жасалған талдау қылмыстық
процесс көздері тек ... ... ғана бола ... деп ... ... [13, 55 б.].
Қылмыстық іс жүргізу құқығының ... және ... ... мына ... ... ... ... түсініктеме құқық ... ... ... кең шеңберін қамтиды. Тікелей нормативтік көздермен
қатар онда ... ... ... ... а) ... ... ... мен сунна), христиандық құқық доктринасында (Библия
мен Қасиетті жазу) жазылған әдеттегі ... ә) ... ... іс ... ... ... ҚІЖК 1-бабының құқықтық
регламентінде ұлттық құқықты дамытудың қазіргі кезеңінің жағдайы ... ... ... ... ... толық тізбесі берілген,
оған мыналар кіреді:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы;
- Конституциялық заңдар;
- Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... табылатын халықаралық
шарттар;
Конституциялық Кеңестің қылмыстық сот ісін жүргізу мәселелері ... ... ... ... сот ісін жүргізу ... ... ... ... сот ісін жүргізудің құқықтық негізін заң жүзінде орнықтыру
нақты құқық көзінің сипаты мен бағытына байланысты ... ... Атап ... ... Республикасы Президентінің
"Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы" 1995 жылғы 21
желтоқсанда қабылданып, іске ... Заң күші бар ... ... ... қызметінің құқықтық негізі ретінде ... ... ... ... туралы" Жарлық, сондай-ақ Республика Бас Прокурорының
бұйрықтары аталған. Бұл қылмыстық іс жүргізу құқығының көздері мен
қылмыстық ізге түсуді және сот ... ... ... органдар
қызметінің құқықтық негізі-бір нәрсе емес екенін көрсетеді.
Куәлік иммунитет қылмыстық іс ... ... ... және қылмыстық-процессуалдық қарым-қатынастар арқылы жүзеге
асырылатын қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарға қатысатын кез келген субъект емес, ... ... ... іс ... ... көрсетілген куәлік иммунитет
субъектілері ғана ие болып ... ... ... іс ... қарым-қатынастарының субъектілері ретінде бір жағынан
қылмыстық ізге түсу органы және сот, ал екінші жағынан куә ... ... бас ... ... бар жеке ... ... ... институты объективтік мағынада келесіні білдіреді:
бұл осы ... ... ... ... ... ... ... реттейтін заң нормаларының жиынтығы.
Куәлік иммунитет институты ... ... ... күәлар мен жәбірленушілердің кейбір категорияларын қылмыстық ... ... ... ... ... ... азаматтардың қылмыстық іс
бойынша өзіне қарсы жауап беруден бас тарту құқығын ... ... ... ... іс ... ... Куәлік иммунитет институты -құлықтылық
құндылықтарды қорғау мақсатында ... мен ... ... ... іс ... жауап беруден босататын, сонымен қатар
азаматтардың қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... бас ... және ... құқығын қамтамасыз ететін ... ... ... ... жатқызуға болады:
4) күә ретінде мүлдем жауап алмайтын тұлғалар;
5) куә ретінде жауап беруден өз еркімен бас тартуға құқылы тұлғалар.
Өзін өзі айыптаудан ... ... мәні ... анықталады:
тергеу әрекетін жүргізу барысында куәға оны жасалған қылмыс бойынша
айыптайтын ... ... ... куә ... ... мұндай сұрақтар
қойылған жағдайда, оларға жауап беруден бас тартуға құқылы; ... ... ... мен ... ... жауап алудың алдында жауап алынатын
адамға жасалған қылмыс бойынша оны айыптайтын ... ... ... бас ... ... ... түсіндіруге міндетті.
Куәлік иммунитеттің мазмұнын келесі жағдайлар қамтиды: куә ... ... ... ... іс ... ... беру міндетін
орныдаудан бас тарту субъективтік құқығы және азаматтардың қылмыстық іс
бойынша ... ... ... ... бас ... ... құқығы, сонымен
қатар қылмыстық іс бойынша өндірісті жүзеге асыратын мемлекеттік органдар
мен ... ... іске ... ... ... ... ... емес, олардың өз құқықтарын жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз ету.
Куәлік иммунитет институты қылмыстық іс жүргізудің барлық сатыларында
жүзеге асырылуы ... ... ... ... бас тарту құқығы қылмыстық іс
қозғалған уақыттан бастап ... ... ... қолданушымен құқықтық қарым-
қатынасқа түскен уақытынан басталады.Келтірілген арақатынас ... ... ... ... заңдылықты сақтау принципі қылмыстық іс
жүргізу құқығының көздеріне, ғылыми, доктриналық түсініктемеде орын ... ... ... ... ... бермейді. Басқаша
айтқанда, қылмыстық іс жүргізудің құқықтық көздері деп әдеттегі ... ... ... ... ... ... қазіргі орнықтырылуы қажетті құқық көздерінің бәрін, атап
айтқанда заңға сәйкес ... ... ... дәрежеде қамтымайды
(Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бұйрықтары жөнінде орын ... ... ... ... ... көздері туралы
конституциялық ережелерге негізделген.
Мұнымен бірге, ... ... ... көзі ... ... мен ... ... заң жүзінде орнықтырылуын ымыраластырушы
көзқарас бар. Оны ... А. С. ... ... ... Ол, ... ... деп ... "Құқық көздері — құзыретті мемлекеттік
органдардың құқық нормаларын белгілейтін ... ... ... беретін
актілері; мемлекеттің құқық қалыптастыру қызметі көрінісінің ... заң ... еркі сол ... ... ... ... доктриналық пікірді негіз ретінде ала отырып, сондай-ақ қазіргі
құқық қалыптастыруды ... ... ... ... құқық ұғымын
конституциялық жолмен орнықтыру ... ... ... ... тұжырым
жасауға болады, оның өзі жалпы ... ... ... ... алғанда —
қылмыстық процесс категориясының заңдық мазмұнын түсінуге мүмкіндік береді.
Қазақстан ... ... ... ... сәйкес
Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес
заңдардың, өзге де ... ... ... ... және ... да ... ... Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Соты нормативтік
қаулыларының ... ... ... Бұл ... жан-жақты болып табылады.
Соңғы жағдайдың танылуының манызды болатын себебі — ол ... ... ... және ... ... ... қолдану
қызметінде ықтимал түрлі ұғымдарды болдырмайды. Бұдан ... ... ... ... ... Конституциясының талдау жасалып
отырған ережесі сөзбе-сөз дерлік келтірілген. Бұл мәселеде Конституцияны
қатаң ... ... ... құндылығы болып табылады [15, 123 б.].
Қылмыстық ізге түсу органдарының қылмыстық сот ісін ... ... ... ... реттейтін ведомстволық бұйрықтары ... ... ... заңға сәйкес нормативтік актілер қызметтің
құқықтық негізіне жатады. Мұның өзі бұл актілер ұйымдық басқару ... ... ... ізге түсу ... ... ... етуге бағытталғанын білдіреді. Бұдан бұрын біз мемлекеттік
қызмет түрі ретіндегі қылмыстық іс ... ... мен ... ... туралы мәселені қарағаны және олардың өзара байланысы мен
өзара тәуелділігін атап көрсеткен болатынбыз. ... ... ... ... ... көзі мен қылмыстық іс жүргізу қызметінің ... ... орын алып ... ... заң ... ... ... ведомстволық заңға сәйкес актілер жүйесімен реттеледі.
Қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ... ... прокуратура және сот органдарының ... ... ... ... қызметін реттейтін заңдар мен заңға сәйкес
нормативтік актілер қылмыстық іс жүргізу құқығының көздері болып отырғанын
тануға ... [16, 68 ... іс ... ... ... ... екі класқа бөлуге
болады: 1) заңдар класы; 2) заңға сәйкес нормативті актілер класы.
Заңдар өз тарапынан мына деңгейлерге ... ... ... ... ... ... іс ... құқығының көзі ретінде Қазақстан Республикасы
Конституциясына мынадай ерекшеліктер тән:
- конституциялық ережелердің іс ... ... ... ... ... 1-бөлігіне сәйкес қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексіне енгізілуге тиісті ережелері
оған әлі енгізілмеген кезеңмен шектелмейді. Яғни алшақтықтар ... ... ... ... ... ... ең жоғары заңдық
күші бар нормативтік акті ретінде тікелей қолданылады. Конституцияның ... ... ... ... ... ... жазылған
ережесі осының дәлелі болып табылады;
- бір қатар конституциялық нормалардың мәтіні қылмыстық іс ... ... Бұл ... осы ... ... ... істейді дейді.
Мұның өзі теориялық және практикалық жағынан ... өте ... ол ... ерекше маңызды екенін білдіреді (сотта іс жүргізу принциптерін
белгілейтін ... бұл ... ... ... ... бәрі де заң мен ... тең, дәлелдеу ауыртпалығын айыпталушыға аударуға тыйым салынуы,
сотта іс жұргізу тілі, судьялардың дербестігі және т.т.);
- ... ... ... адамның негізгі құқықтарын
белгілеп, қорғайды, ал қылмыстық іс жүргізу құқығы сол ... ... ... ... ... ... [17, 46 ... деңгей конституциялық заңдарды, сондай-ақ Қазақстан Республикасы
Президентінің конституциялық заң күші бар ... ... ... ... яғни ... салалық құқық қатынастарын бірге реттеу тән.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы, Парламент депутатының
мәртебесі туралы конституциялық заңдар, ... да ... ... ... ... ... ... қана қоймайды, сондай-ақ заңда
көзделген ... ... сот ісін ... тәртібін белгілейді.
Мәселен, Конституциялық 52-бабындағы 4-тармаққа сәйкес ... ... оны ... ... ... тұтқынға алуға, күштеп әкелуге,
қылмыстық жауапқа тартуға болмайды, оны сондай-ақ ... ... ... қоспағанда, ұстауға болмайды. Осы ережелер Қазақстан Республикасы
Парламенті депутатының мәртебесі мен қызметін ... ... ... Сол ... ережелері қаралып отырған тұрғыдан
алғанда қылмыстық іс жүргізу құқығының ... ... ... ... іс ... ... ... ретінде конституциялық заңдардың ең
елеулі ерекшелштеріне мыналар жатады:
- конституциялық заңдардың Қазақстан Республикасының Конституциясына
сәйкес келуі;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... дамыту;
- конституциялық заңдар нормаларының реттеуші ... ... ... құқық салаларына тарату;
- конституциялық заңдардың салалық құқыққа, соның ішінде қылмыстық іс
жүргізу құқығына қалыптастырушы және норма құраушы әсері;
- ... ... және ... ... іс ... ... қылмыстық іс жүргізу нұсқамалары ... ... ... ... ... ҚІЖК-тің кез келген ... және ... ... бар ... білдірудің
нақтыланған және неғұрлым нәзік те дамыған түрі);
- құқық ... ... ... ... иерархиялық
байланыстардың (қатынастардың ... ... ... ... ... актілер төмендеу деңгейдегі актілердің мазмұнын айқындайғынын;
екіншіден, олардың ... ... ... ... ... деңгейдегі
акті қолданылатының, ал төмендеу деңгейдегі акті күшін жоятының; үшіншіден,
қолданылатын заңдар, нормативтік актілер және ... ... ... арасында қайшылықтар бар екені анықталған
жағдайда заңда ... іс ... ... тұру және осы ... емес деп тану ... ... Кеңеске жүгіну құқығының
көзделгенін білдіреді [19, 234 б.].
Маңыздылығы, құқық ... ... ... орны ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар
Жарлықтары енгізіледі. Қылмыстық іс ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің "Қазақстан
Республикасындағы соттар және судьялардың мәртебесі ... 1995 ... ... ... ... заң күші бар ... Жарлығы жатады.
Үшінші деңгейде тікелей қылмыстық іс жүргізу берілген, онда ... ісін ... ... ... ... ... және
сатылары, қылмыстық құқық пен қылмыстық іс жүргізу құқығының нормаларын
қолданудын, іс ... ... ең ... ... ... түрде баяндалған, құқық ... ... ... ... мен ... ... ... іс жүргізу механизмі
белгіленген және т.т. Басқаша ... ҚІЖК ... іс ... ... салалық заңы, онда осы сала үшін ең ... ... ... ... Республикасының басқа қылмыстық іс жүргізу
заңдары берілген. Оларға ... ... ... іс ... ... мен ... ... туралы заңдар жатады. Бұл көздердің
дербес реттеу маңызы жоқ. Атап ... ... ... ... ... желтоқсанда қабылданып, 1998 жылғы 1 қаңтардан іске қосылды. ... одан әрі ... ... ... ... елеулі іс жүргізу
нормалары бар актілер ҚІЖК 1-бабының 1-бөлігіне сәйкес ҚІЖК-ге енгізілуге
тиіс, оның езі қолданылып жүрген ... ... ... бір ... ... жекелеген заңдарды қабылдау жолымен жүзеге асырылады.
Бесінші денгейге Қазақстан ... өзге ... ... ... ... [20, 44 ... Республикасының қылмыстық іс жүргізу құқығының нормалары бар өзге
заңдарына мыналар жатады;
- Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының
прокуратурасы ... ... 21 ... қабылданған Заң күші бар
Жарлығы;
- Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының
ішкі ... ... ... 1995 ... 21 ... қабылданған Заң күші
бар Жарлығы;
- Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының
ұлттық қауіпсіздік органдары туралы" 1995 ... 21 ... ... күші бар Жарлығы;
- 1995 жылғы 5 желтоқсанда қабылданған "Адвокаттық ... ... ... ... 1993 ... 13 ... қабылданған "Қазақстан Республикасының
Шеқара әскерлері туралы" Қазақстан Республикасының Заңы;
- 1994 жылғы 15 қыркүйекте қабылданған ... ... ... ... ... ... ... жылғы 15 кыркүйекте қабылданған "Жедел-іздестіру қызметі
туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
Қазақстан ... ... ... ... ... іс ... ... үшін қылмыстық іс жүргізу қатынастарын бөліп-бөліп реттеу
тән. Заң шығару техникасы жалпы алғанда қолданылып жүрген ... ... ... ... ... көздейді, оның өзі, алайда,
біз өзге заңдар деп атайтындар шеңберіндегі нұсқамалар жүйесіне құрылымдық
жағынан кіретін нормалардың іс ... ... ... ... де
жоққа шығармайды [23, 55 б.]. Мәселен, "Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздік органдары туралы" заңының ... ... тек ... іс ... ... нұсқаулар бар. Мысалы, 6-бап — ұлттық
қауіпсіздік органдарының Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсу және ... ... ... ...... қауіпсіздік органдарының
заңда жоғарыда аталған органдардың ... ... ... тыю, ашу және тергеу жөніндегі міндеттері туралы; 13-бап — ұлттық
қауіпсіздік органдарының ... және ... ... ... ... іс ... іс-қимылдарын жүзеге асыру
құқықтары туралы ... ... ... ... ... еріксіз
келтіру; қылмыс жасады деп сезік келтірген адамдарды ұстау; қылмыстарды
тыю, қылмыс жасады деп ... ... ... ізіне түсу мақсатымен
ұйымдардың, әскер құрамаларының аумағына және үй-жайларына, азаматтарға
қарасты ... ... және ... жайларға бөгетсіз кіру және т.т.).
"Қазақстан Республикасының Шеқара әскерлері туралы" заңның қылмыстық
іс жүргізу тұрғысындағы ... ... кем ... ... атап ... іс ... заңына сәйкес шеқара әскерлерінің заңмен өз қарауына
жатқызылған істер ... ... ... ... ... Республикасының
мемлекеттік шеқарасын күзету мүдделерінде жедел-іздестіру ... ... ... және ... ... ... ... түсіріп алу мен ұстау, сол адамдарды анықтау және ... беру және т.т. ... 4, 8,21-23 ... [25, 33 б.].
"Адвокаттық қызмет туралы" заңда қылмыстық сот ісін ... ... ... ... бар. ... адвокатқа
айыпталушының мүдделерін қорғауды жүзеге асыруға ... ... ... заң ... көрсету үшін қажетті нақты деректерді өз
бетінше жинау және дәлелдер келтіру; ... ... ... ... ... ... іс жүргізу құжаттарымен, тергеу және сот
істерімен танысу және ... бар ... заң ... ... кез келген әдіспен тіркеу; өтініш жасау, ... ... ... ала ... және сот ... ... адамдардың іс-
әрекеттеріне шағым беру және т.т. Осы ... және өзге ... ... ... ... ... ... оларды толықтырып,
дамытады [26, 45 б.].
Қылмыстық іс жүргізу қызметін реттейтін халықаралық-құқықтық акті —
1993 ... 22 ... ... ... ... ... ... Кырғызстан Республикасының, ... ... ... ... ... ... Республикасының, Украинаның Президенттері қол
қойған Азаматтық, отбасылық және ... ... ... ... көмек пен
құқықтық қатынастар туралы Конвенция. Қатысушы елдердің Конвенцияны бекітуі
олардың түрлі республикалар ... ... сот ... ... істер жөніндегі қылмыстық іс жүргізу нұсқамаларын
орындауға міндетті екенін көрсетеді.
Өзге заңдар мен ... ... ... ... жинақтау сипатыңда болып, ... бір акт ... ... ... ... ... қатысты нұсқамалар болады.
Қылмыстық іс жүргізу құқығы көздерінің екінші класын заңға сәйкес
нормативтік актілер құрайды. Бұларға мемлекет ...... ... ... өз ... ... заңға сәйкес яки заң негізінде
және оны орындау мақсатында шығарылған құқық актілері ... [27, 67 ... ... ... 3 ... бар.
Бірінші деңгей Қазақстан Республикасы ... ... ... ... күші бар ... ... және өкімдерін
(Қазақстан Республикасы Конституциясының 45-бабы) ... ... бұл ... ... ... бір саяси - заң жағдайларында заң
күші бар.
Мәселен, Қазақстан Республикасы Президентінің "Қылмысқа қарсы күресті
күшейту туралы" 1994 ... 11 ... ... ... ... ... салық қызметінде... салық полициясы құрылсын, оған
анықтау органының міндеттері жүктелсін" деген нұсқау болды. ... ... ... ... ... жөнінде тиісті ұсыныстар ... Ел ... бұл ... жарияланған күнінен бастап, яғни
ҚІЖК-ке қажетті өзгерістер енгізілерден бұрын ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу
құқығы көздерінің екінші класы деңгейінде орын алды. Кейін бұл ... ... ... ... ... ... салық полициясы органдары
салық, қаржы заңдарының, сондай-ақ лицензиялау туралы заңдарды ... ... ... істер бойынша анықтауды жүзеге асырады [28, 55
б.].
Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... заңға сәйкес
нормативтік актілер шеңберіндегі екінші ...... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізуге
байланысты қызметіне қатысты ... ... ... ... мен ... ... нормативтік қаулылары.
Осы кластағы көздердің үшінші деңгейі — Қазақстан Республикасының ІІМ мен
Бас Прокурорының тергеу мен ... ... ... ... ... іс ... ... көздері туралы мәселе шешімінің:
- салалық құқық жүйесі мен құрылымы;
- ... іс ... ... ... ... ... ... шегіндегі деңгейлер) арасындағы иерархиялық
және генетикалық байланыстар;
- қылмыстық сот ісін жүргізуге байланысты пайда ... ... ... ... мен нысаны тұрғысынан зор маңызы бар.
Жоғарыда аталған жай-жапсарлар кешенін айыптау:
- қылмыстық іс жүргізу құқығының көздерін көздерге ... ... ең ... ... ... құқық нормаларын қолдануға уәкілетті орган деңгейін;
-құқық қолдану функциясын ... ... ... ... құқықтық
салдарлардың сипаты мен деңгейін дұрыс белгілеуге мүмкіндік береді.
Бұдан бұрын аталған екі жағдайдың мәні мен ... ... ... ... ... ... мен ... сақталуын қамтамасыз
етудің кепідіктерін, ең тиімді әдістерін, кұралдары мен ... ... іс ... құқығын жетілдіру мен дамыту [29, 90 б.].
1.2 ... ... және ҚР ... іс ... ... Республикасы Президентінің 2009 жылғы 24 тамыздағы Жарлығымен
құпталған, Қазақстан Республикасының Құқықтық саясаты тұжырымдауларында:
«Қылмыстық, қылмыстық-процесуалдық және ... ... ... ... оның құқықтық қолданылуы кешенді түрде, ... ... ... ... ... ... отырып, жетілдірілген қылмыстық саясат -
мемлекеттің құқықтық саясатының аса маңызды буыны ... ... деп ... ... ... ҚР ҚІЖК ... ... тұрғысынан алып
қарағанда, қылмыстық іс бойынша сот ... ... ... ... ... ... мен оның бостандығын қорғауға және құрметтеуге
негізделген ... ... тән ... сай ... ғылыми зерттеулердің өзектілігі еш күмән тудырмайды.
Куәлік иммунитет институтының белгіленген ... мен ... ... өзге - жеке мәселелерге (соның ішінде, айыптау мен қорғау
қызметінің мүмкіншіліктерінің ... болу ... ... ... жалпы қылмыстық процестің кейбір концептуалды мәселелеріне
тоқталып кеткенді жөн көріп ... ... мен ... ... ... талдаулардан 1997 жылы қабылданған және халықаралық талаптарды
ескере отырып, ... ... ... жаңа ... ... пайымдалғандай Қазақстан заңнамасын ілгері жылжыта қойған жоқ,
қағидалы сипаттағы өзгерулер орын ала қоймады. ... ... осы ... шешімін таппаған сұрақтар енді өз шешімін табар деп үміттенген ... ... ... шешпек түгелі, тіпті ... ... ... одан әрі шиеленістіріп жіберді.
Мысалы, іс жүзінде қылмыстық-процесуалдық қарым-қатынастар жүйесінің
өзгеруі мен ... ... ... бола ... ... жұмыс жасамайды. ҚР Конституциясында: ... ... ... оның ... ... басымдылыққа ие және
тікелей қолданылады...» (4 бап, 3 тармақ) деп атап көрсетілген. Іс ... ... адам ... ... ... халықаралық
өлшемдердің бар екендігі және оның маңыздылығы туралы жеткіліксіз деңгейде
мағлұматтандырылмауы ... ... ... ... ... ... ... мемлекетіндегі адам құқына нұқсан
келтіру фактілері анықталған Еуропалық соттың адам ... ... ... және оның ... ... ... жөніндегі
Конвенцияға Қазақстанның «қол ... ... ... ... ... әлі ... ... орыс және қазақ тілдеріне
аударылмаған және ресми түрде ... ... ... сот ... ... күні бүгінге дейін дейін
жеке тұлғаның құқы мен ... ... ... емес, қылмыстылықпен
күресумен шектеліп қалуда.
Бірінші инстанциялы сот қылмыстық процестің өз бетінше ... ... ... ... ... айналған жоқ. Бұрынғысынша оны Жоғарғы
Сот билеп-төстеуде. Соттар арасында: «Қандай үкім ... ... үкім ... ... ... мәні ... сөз бар. ... барлығы
дерлік қандай үкім шығаратынын тіпті жақсы біледі. Қасқиған сот ... ... сот ... сот ... деген сөз емес қой?! Сот әділетті
және тәуелсіз болуы тиіс. Жаңа ҚІЖК ... ... ... ... ... ... жекелеген қағидалары мен ережелерін көшіріп алып
енгізуге орай қаланған. Қолданылып ... ... ... ... ... ... жоқ, әділ сот ісін ... асыруға ықпал ететін тосын идеялар
қалыптасқан стереотиптік жағдайларда қылмыстық сот ісінің ... ... ... сот ісін ... заманауи сипатта дамуының аса маңызды
мәселелерінің бірі – құқық пен ... ... ... ... құбылулардың жүйесіздігі, қоғам мен мемлекетті дамыту
стратегиясының бұлыңғыр жағдайында идеологиялық және ... ... ... ісі ... ... ... ... мен ірі кәсіпкерлерге
қарсы қозғалған аты шулы ... ... соны ... ... ҚІЖК ... ісінің орасан зор мүдделері көрінеді. Осыған
орай, халықаралық құқық нормасы тұрғысында ... ... ... ... жауап бере алатын, міндетті түрдегі сапалық шарттарға жүгінген ... еді. Адам құқы ... ... ... сай, «заң ... ... мынадай: заң құқықтық айқындылық немесе шарттылық
қағидаларына сай ... ... ... мүдделі тұлғалардың мән-жайларға
сәйкес алдын-ала болжамдауына, олардың әрекеттеріне сай орын алатын, санаға
сыйымды салдарларына мүмкіндік беретіндей ... ... ... ... ... ... айқындылығы
біршама келіспеушіліктерді тудыруда.
Заңда баға беру ұғымдарының саны ... ... ... ... күрделілік, қылмыстық істердің, кейінге қалдыруға
болмайтын жағдайлардың тым көптігі, ұзақ ... ... ... Құқық
қолданушының көздегеніне сәйкес жағдайлардың кең аяда ... ... жол ... Ал, мақсат- қылмыстылықпен күресу болып
табылатын жағдайлардағы ... ... ... мүмкіншілігі
айыптауға әуестікке алып ... ... ... ... төмендеп,
қылмыстық әділет ісінің құрамындағы мамандардың ... ... ... ... ... жөнелтілген жағдайдағы статистиканың шамамен
98% айыптау үкімдерін, соның ішінде, ешбір күнәсіз сотталушылардың ... ... ... ... үкімдері дәлелдей түсетіндей. Бұл жағдай
бүгінде біздің түзету мекемелерінің лық толуын, бірақ, еш ... ... ... одан әрі ... айналдыратын лагерь
болып табылатынынан айқын көрінеді.
Қарастырылып отырған мәселелерге байланысты, ... ... ... айтпай кетуге болмайды.
Заңдылық мәселесі құқықтану ғылымындағы маңызды ... ... ... ... және ... тұлғалардың осы заң
талаптарын және оларға негізделген қосымша актілердің дәл және ... ... ... ... ... ... және ... тудырады.
Мысалы, әдеби деректерде заңдылық ұғымы құқықтың объективті сипаты
болып табылатын жалпылама міндеттемелерімен тең түсіндіріледі. Нәтижесінде,
заңдылықтың ... ... ... ... ... ... ... кейде
құқыққа сай келмейтін, нормативті актілерді жазу қарқынымен идеологиялық
қамтушы («заңдылыққа» үндеу жолымен) міндетін атқарады. ... ... ... ... осыған куәландыратындай.
Қазіргі кезде және құқық теориясында да, қылмыстық процесс ілімінде де
заңдылық ұғымын ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі пікірлері әрқалай. Құқық теориясында екі тұжырымдамалық
әдістерді айрықша атап ... ... ... ... ұстанушылар
заңдылық мәнін нормативтік талаптар жүйесі арқылы (міндетті түрдегі:
қағида, пір, ... ал, ... оны ... және ... әрекеттің
түпкілікті нәтижесі ретінде (маңыздысы ретінде: тәртібі, ахуалы)
қарастырады. ... 80-ші ... ... ... ... ... бөліп көрсету арқылы осы әдістерді біріктіруге
талпынған болатын. Қазіргі кезде оны жақтаушылар қатары ... ... ... жатқан, құқық пен заңның айырмашылығын тұжырымдау бағытына орай заңның
маңызын мынадай сипаттармен ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, құқықтық
нормаларды, яки, жалпы құқықты, соның ішінде құқықтық дәстүрлерді де сақтау
жөнінде ... ... ... ... ғана ... ... ... де сипаттай алуы ләзім.
3. Заңдылық құқықтық тәртіп ретінде (мәнділігі) белгілі бір ... ... ... және ... ... (тиісті) қағидасына
айналуда, яки, объективтік және субъективтік ... ие ... ... ... ... ... ... субъектілік
қатысушылардың құқықтық нормаларын ... ... ... ... табылатын, іс-әрекеттердің нормативтік шарттық талаптарының
жүйесіндегі қоғамдық құқықтаным арқылы көрінетін құқықтық тәртіп ретінде
белгілеуге ... ... ... ... ... ... ... оңайға соқпайды және болашақта ... ... ... ... ... ... жүйе ... қарастыра келе, заңдылықтың
маңызының тарихилығын байқаймыз. Іздестіру ісінен ... ... ... ... ... ... ... мәнінің алуан
түрлілігін білдіреді.
Сот жүргізудің мінсіз іздестіру сипатындағы тергеу органының бір жақты
іске асырылатын еркі басты ... күші ... ... ... ... ... ... мәселесін шешу барысында құқықтық реттеудің қандай-
да бір кепілдігін бере алмайтын, әкімшілік әдістер қолданылады. ... ... ... ал, жеке ... ... (тіпті соттың
өзінде) бір жағынан ... ... ... ... және ... ... жария мүдделерді басымдылықпен қамтитын, ... ... ... ... ... ... реттелген
әрекеттік мінез-құқық ережелерін пайымдайды. Заңдылық тәртібінің мәні
ретінде, сәйкесінше, нұсқаулықтар ... ... ал, ... ... инструктивтілік алға тартылады.
Жеке тұлға құқының дамуы және құқықтық бекітілуі құқықтық реттеудің сот
әдісінің пайда болуына алып ... ... ... қылмыстық
процестің мінсіз түрі қоғамдық жария және жеке мүдделерден ... ... өзге ... ... ... қорғау және істі шешу
болып табылатын тараптар пайда болғанымен, сот ... ... ие ... Істі әділетті шешу үшін, ең алдымен, соттың сол аталмыш тараптардан
тәуелсіздігін және процесті жылжытудың негізгі күші ... ... ... ... ... ... ықтимал жағдайында олардың ... ... ... ... нұсқасы туындайды. Демек,
соттың тәуелсіздігі және тараптардың теңдігі ... ... ... ... ... мәні ... ... Ағылшын
тілді құқықтану ілімінде және оның заңнамаларында бұл ... ... ... ... сай ... [32, 144 ... ҚІЖК ... Қазақстанның сот жүргізу ісі тараптардың ... мен ... ... ... асырылады деп жазады. Бұл ереже ҚР
қылмыстық процесінің маңызды қағидаларының бірі болып ... ... ... мен ... ... ... айрықша жағдайларында
ерекше маңызға ие) іс-әрекеттерінің тиісті, мінсіз, ... ... ... ... ... Заңдылықтың бұл қағидасы
Заңның өзі де, оны ... да ... ... ... оның ... ... пірін білдіреді. Соттың шын мәніндегі тәуелсіздігі және
тараптардың іс жүзіндегі тең құқықтылығы тәжірибеде қол ... ... ... ... оларды қамти алатын шарттар мен ... ... ... ІІ ... «Адам және азамат» деп аталады.
Онда еліміздің Ата Заңының ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Белгілі бір мемлекетке берілген азаматтық қадір-қасиетке ие ... ... сол ... ... өзі белгілеп береді. Адам құқы
міндетті түрде оның сол мемлекеттің азаматтылығына қатысты емес. Сондай-ақ,
Ш. ... адам ... ... ... ұғымына айтарлықтай
ықпал еткен жеке тұлға мен мемлекеттің қарым-қатынасы жөніндегі ілімі осы
заң жайында және оны ... ілім ... ... Адам құқы заң ... азаматтық құқықтарға қарағанда бірінші кезекті, себебі заң шығарушы
азаматтардың құқықтарын өз дегенінше ... ол ... ... анағұрлым маңызды ізгіліктеріне қарай қалыптасып қалған қоғамдық
қарым-қатынас көздерін тек заңды түрде ресімдейді.
Адам құқы ... ... ... заманауи ұғым, өздеріңіз білетіндей, он
жетінші ғасырда пайда болған, он ... ... ... ... ... ... шексіз билігін – жоғарғы билікті шектейтін
«табиғи», «аластатылмаған», «индивидуумға ... ... ... ... Ф. М. ... әділ айтып кеткендей, «Адам құқының
әмбебап тұжырымдамаларында ұзақ ғасырлар бойы, ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, этикалық және
құқықтық ілімдері бар. Осы тұжырымдаманың негізі- адамның абыройы мен ... ең ... ... ... табылатындығында». Қазіргі кезде
халықаралық және құқықтық актілермен бекітілген адам құқы ... ... ... не, ... ... қарамастан өмір сүруде. Олар
ішкі мемлекеттік құқықтарымен белгіленген оның өмір ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Оның қайсы-біреуінің болмасын танылуы және ойдағыдай ... – кез ... ... ... ... ... Осы ... сипаттағы адам құқы формуласы: «Адам құқы мен оның бостандығы
әрбір азаматқа туғанынан ... ... және ... ... – деп атап көрсетілген, Қазақстан Конституциясының он екінші
бабында бекітілген [33, 230 б.].
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... оның Заңының алдында
басымдылыққа ие және Халықаралық шартта оны қолдану заң ... ... ... ... басқа жағдайларда, тікелей қолданылады»
делінген. Мынадай жалпыға ... ... ... ... жүргізуге анағұрлым жақын:
• мемлекеттердің егемендік теңдігі;
• ішкі ... ... күш ... және күш ... арқылы қорқытпау;
• мемлекеттердің өздерінің халықаралық міндеттемелерін адал
орындауы;
• мемлекеттердің мелекетаралық ынтымақтастығы және бірлігі;
• гуманизм, адам құқы мен ... ... ... егемендік теңдігі мен ішкі істеріне араласпау
қағидаларына сай, ... ... ... келісімінсіз басқа
мемлекеттердің аумағында оның сот әмірін тарататын, ... бір ... не ... ... ... ... Мысалы, егер бұл сәйкес
халықаралық шартпен көзделмеген болса, белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... процесуалдық іс-
әрекеттерінің нәтижелері еш заңға сыймайды деген сөз. Күш ... ... ... ... ... ... ... мемлекет өзге егеменді
мемлекеттің аумағындағы тұлғаларды ұрлап немесе жаулап алып, ... т.б. ... ... ... ... беруін талап ету
түрінде өзінің ішкі құқын қолдана алмайтынын білдіреді.
Мемлекеттердің өздерінің халықаралық міндеттемелерін адал ... ... ... ережелерінің халықаралық
міндеттемелерден бас тартуына негіз бола ... ... ... ... ... халықаралық шартқа қайшы ... ... ... ... онда осы ... сай, шарттың нормалары қолданылады, ал,
Заң халықаралық міндеттемелерге сәйкестендірілуі тиіс.
Мемлекеттердің мелекетаралық ынтымақтастығы және бірлігі қағидасы, ең
алдымен, ... ... ... ... ... ... байланысты
құқықтық көмек көрсету жөніндегі Халықаралық шарттарды кең аяда ... ... ... жалпы қабылданған халықаралық-құқықтық
нормалардың қатарына мынадай нормаларды жатқызуға болады:
1. Қылмыстық процесте адамның ар-намысына нұқсан ... ... ... қарау құқын таптайтын жазалау, қорлау, жәбір көрсету
әрекеттерін ... жол ... ... ... және ... бостандығын
қорғау Конвенциясының 3-бабы. Рим, 50 ж. 04.11; 84 ж.10.12. адамның ар-
намысына нұқсан келтіретін, жеке ... ... ... ... таптайтын
жазалау, қорлау, айуандықпен жәбір көрсету әрекеттеріне ... ... БҰҰ Бас ... 1988 ж. 09.12. №43/173 бекітілген,
қандай-да бір сипатта ұсталған және қамалған ... ... ... ... ... ... а) оны ... немесе оны өлім жазасына кесу ... ... ... ... ... бар ... жағдайда; б) оған
қатысты берілуі талап етілетін қылмыстарды сұратушы тарап саяси қылмыс ... ... не ол ... берілуін сұрату сол тұлғаның ... ... ... саяси танымына, не сұратуларда ... ... ... ... Конвенцияның 3-бабы. Страсбург, 1957 ж.13.12.) ... ... ... ... ... ... ... берілуіне тыйым
салу;
3. Әділетсіз тұтқынға алуға немесе қамауға жол ... ... ... және ... сай ... өзге
жағдайларда ешкім бостандығынан айырылмауы тиіс» (Азаматтық және саяси
құқықтар жөніндегі Халықаралық ... ... ... 1966 ж.19.12;
Адамның құқықтарын және негізгі бостандығын қорғау жөніндегі Конвенцияның 5-
бабы);
4. Тұтқынға алынушының немесе ұсталушының ... ... ... ... түрде ұсталғанын соттың тексеру құқы, яғни,
ақталмаған ... ... ... мейлінше қысқа уақыт ішінде тексеру құқы
(Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 9-бабы; Адамның
құқықтары мен оның ... ... ... ... ... ... Адамның құқықтары мен оның негізгі бостандығын қорғау жөніндегі
ТМД елдерінің Конвенциясының 5-бабының 3-тармағы; Қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... 11, 32-
қағидалары);
5. Ұсталушының немесе тұтқындалушының өзінің таңдауына орай, оның
отбасына немесе өзге ... ... ... ... хабарлау
және тұтқынға алынған орны туралы мәлімет беру ... ... ... және олармен жазбаша нысанда хат алысу құқы
(Қандай да бір сипатта ұсталған немесе қамалған ... ... ... 16, ... ... немесе тұтқындалушының медициналық тексерулерден өту
құқы (Қандай да бір сипатта ұсталған немесе қамалған тұлғаларды
қорғау ... ... ... ... шешім қабылдау немесе пікірін білдіру қабілетіне
нұқсан келтіретін тергеу әдістерін қолдануға тыйым салу, ... оның ... ... қандай-да бір өзге тұлғаларға қарсы
келетін көрсетулер алу мақсатында ұсталушының ахуалын пайдалану
(Қандай да бір ... ... ... қамалған тұлғаларды
қорғау қағидаларының Жинағының 21-қағидасы);
8. Ұстау немесе тұтқындау мақсаты тұрғысында тікелей ... ... ... ... ... ... ... тыйым салу (Қандай да бір сипатта
ұсталған немесе қамалған ... ... ... ... Заңсыз тұтқындау немесе қамау, не тікелей соттау құрбаны ... ... ... ... алу құқы ... және ... туралы Халықаралық пактінің 9, 14-баптары; ... мен оның ... ... ... ... ... Конвенциясының 5-бабының 4-тармағы);
10. Ұсталушының немесе ... ... ... ... ... мен ... жайлы өзіне түсінікті тілде
егжей-тегжейлі және шұғыл тәртіппен ... алу ... және ... ... ... ... пактінің 14-
бабының 3-тармағы (а); Адамның құқықтары мен оның ... ... ... ... ... ... құқықтары мен оның негізгі бостандығын қорғау
қағидаларының ... 10 ... ... да бір ... ... қамалған тұлғаларды ... ... 10 ... Оның ... ... сай ... әрбір айыпталушының
қылмыстық іс-әрекеттерге айыпты емес деп есептелу ... ... ... (Адам құқының Жалпы декларациясының 11-
бабы; Азаматтық және саяси құқықтар туралы Халықаралық пактінің
14-бабының ... ... ... мен оның ... ... ... 6-бабының 2-тармағы; Адамның
құқықтары мен оның негізгі бостандығын қорғау жөніндегі ТМД
елдерінің ... ... ... Заң негізінде құрылған құзырлы, тәуелсіз, әділетті соттың толық
теңдігіне сай тұлғаның ... ... ... ... және ... ... қарастыру құқы (БҰҰ Бас
Ассамблеясының үшінші сессиясында 1948 ж. 10.12. қабылданған
адам құқының ... ... 10 ... Азаматтық және
саяси құқықтар туралы Халықаралық пактінің 14-бабының 1-тармағы;
Адамның құқықтары мен оның ... ... ... 6 ... 1 ... ... құқықтары мен оның
негізгі бостандығын қорғау ... ТМД ... ... ... Өзін қорғауға дайындалу мақсатында жеткілікті уақытқа және
мүмкіндіктерге ие болу құқы және жеке өзі ... өзі ... ... өзін қорғау құқы (Адамның құқықтары ... ... ... ... ... ... және ... құқықтар туралы Халықаралық пактінің 14-
бабының ... (d); ... ... мен оның ... ... ... 6-бабының 3-тармағы (b));
14. Құзыретті адвокат тарапынан білікті заңдық көмек алу құқы (БҰҰ
қылмыстың ... ... ... ... ... рөлі ... ... ережелердің 6-тармағы. Нью-
Йорк, 1990 ж., ... ... ... ... ... ... аудармашыға
ақы төлеуге шамасы келмеген жағдайда, қорғаушы немесе аудармашы
қызметін тегін пайдалану құқы (Адамның ... мен ... ... ... ... ... 2-тармағы;
Азаматтық және саяси құқықтар туралы Халықаралық пактінің 14-
бабының 3-тармағы (d));
16. Айыпталушының өзіне қарсы куәларды сұрауға алу құқы ... және оның ... ... ... ... ... ... бірдей талаптарға сай шақыру және ... ... және ... ... ... Халықаралық пактінің 14-
бабының 3-тармағы (е); Адамның құқықтары мен оның ... ... ... ... ... ... Тұлғаның өзіне қарсы көрсетулер беруіне немесе өзін ... ... ... ... ... және тұлғаның осындай
көрсетулер беруден бас тарту құқы (Азаматтық және саяси құқықтар
туралы Халықаралық пактінің 14-бабының ... ... ... және ... ... ... Халықаралық пактінің 5-
бабының 9-тармағына сай, жоғарғы инстанциялы сот ... ... ... ... ... «Non bis in idem» ережесі («Бір қылмысқа екі рет ... - ... ... ... ... немесе ақталған қылмыс үшін
тұлғаны қылмыстық жауапкершілікке екі рет ... ... ... және ... ... ... ... пактінің 14-
бабының 7-тармағы);
20. Әрбір өлім ... ... ... ... ... Сот
инстанциясына аппеляциялық тәртіппен шағым беру және қылмысын
кешіруін өтіну құқы, бұл ... ... ... немесе үкімді
ауыстыру өтінішін өлім жазасына қатысты шығарылған ... ... ... ... болады (БҰҰ Экономикалық және
Әлеуметтік Кеңесінің 84ж. 25.05. 21 ... ... өлім ... ... ... ... кепілдік
беру жөніндегі 6, 7 Шаралар).
Қылмыстық процесс мәселелеріне қатысты Халықаралық ... ... ... мен ... да, ... тек оған ... ... реттейтін нормалар да бекітілген.
Қатысушылардың санына байланысты шарттар көп ... және екі ... ... ... ... үшін қылмыстық әрекет іске асырылған ... тыс ... ... қылмыстық тергеу және бақылау әрекеттерін
жүзеге асыру кезіндегі түрлі елдердің сот және тергеу ... ... ... ... ... ... туралы шарттардың;
процесуалдық іс-әрекеттерді жүргізу ... ... ... ... зор. Минск қаласында 93ж. 22.01. ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық
қарым-қатынастар конвенциясына қол ... ... ... заңды
күшіне енді). Қылмыспен ... ... ... ... ... көбі ... өзге мемлекеттердің құқық қорғау
органдарымен Ішкі ... ... және ... ... Бас
прокуратурасы арасында жасалған.
Құқықтық көмек көрсету шарттарынан өзге, Ресейдің құқық ... шет ел ... және ... ... ... ... жасау тәртібі де консулдық конвенциялармен реттеледі. Сол ... ... сол ... ... ... ... органдарының алдында
немесе өзге де белгілі бір негізді ... ... ... ... ... қорғай алмайтындығы жайлы деректер ұсынулары міндетті.
Жалпы қабылданған халықаралық ... мен ... ... белгіленген нұсқадағы нормалар күйінде де, ... ... ... ... дәстүрлер түрінде де беріледі. БҰҰ 1945ж. ... ... ... сай ... «құқықтық норма ретінде
қабылданған жалпы тәжірибе» ... ... ... ... ... ... негізгі саяси және құқықтық жүйелерді білдіретін барлық
мемлекеттер болмаса да, көпшілік ... ... ... ... ... ... айналады. Заманауи халықаралық-құқықтық салт-
дәстүрлер әдетте жалпы танылған ... мен ... көп ... мен ... ... сонымен қатар, халықаралық
құқықтың өзге де ... ... ... органдар мен
ұйымдардың резолюцияларынан, конференцияларынан, халықаралық ... т.б. ... ... ... ... Аталмыш
құжаттардың беделі тым жоғары.
Негізгі орынды БҰҰ нұсқаулық нормалардың немесе ... ... ... ... ... ... ... Конгрессінің халықаралық
өлшемдерінің тигізетін ықпалының артуы қылмыстық сот жүргізу ... ... ... қарапайым нормаларының ерекшелігі ... ... ... әдетте БҰҰ Бас Ассамблеясы бекітеді.
Олардың ішінде лауазымды ... ... ... ... ... ... кодексі (1979), сот ... ... (1985), БҰҰ Бас ... (1985) ... ... ... ... және қылмыс құрбандарына арналған әділ ... ... ... ... да бір ... ... ... тұлғаларды қорғау қағидаларының Жинақтары (1988), адвокаттардың
рөлі ... ... ... (1990), т.б. атап ... ... ... ... қабылданғанын негіздемелеу оңай ... ... ... сипатының дәлелі ретінде: а) нормалардың халықаралық
құжаттарда белгіленуі; б) оның жалпылама сипатына ... ... ... в) ... уәкілетті тобының жеткілікті
заңнамасымен норманың іс жүзінде танылу (трансформация деп атауға ... ... ... ... ... ... ... құпияға ие адамдардың Куәлік иммунитеті
Қылмыстық істер ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі қорғаушының жағдайы туралы
айта кеткеніміз жөн деп санаймыз.
Азаматтың конституциялық құқықтарын қамтамасыз етуде қорғаушының ... ... сот ісін ... аса ... болып табылады. Қылмыстық
сот ісін жүргізуде қорғаушының қызметі сезіктінің, айыпталушының құқықтары
мен заңды ... ... және оған ... ... ... ... Жамиев айтып кеткендей: “білікті қорғау мәселелерін зерттеу
қажеттігі құқықтық мемлекеттің тұжырымдамасының ... ... ... ... ... Конституциясының нормаларын
бірізді түрде жүзеге асыру, адам құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... [35, 2-б.].
Қылмыстық істегі қорғаушыны сезікті, айыпталушы, оның ... ... ... ... мен айыпталушының тапсырмасы немесе келісімі бойынша
басқа да тұлғалар шақыруы ... ... ... іс ... ... лауазымды тұлғалар тағайындауы ықтимал. Анықтаушы, тергеуші,
прокурор немесе сот егер ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... сезікті мен айыпталушының өтініші бойынша (ҚР ҚІЖК 72-бабы 2-бөлімі),
егер олар ... ... ... ... ... ... оның
міндетті түрде қатысу қажеттігі жағдайларында қорғаушыны тағайындайды. Бұл
жағдайларда ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... ... ... шығындар мемлекеттік бюджет қаражатының есебінен ... ... ... ... және қорғау мен өкілдік етуге
байланысты шығындарды өтеу ... ... ... ... 1999 жылғы 26-тамыздағы №1247 Қазақстан Республикасының Үкіметінің
қаулысымен бекітілген.
Біздің ... ... ... ... мен ... еңбек ақысы туралы процесуалдық шешімдер қабылдамауы тиіс,
ал құқық қорғау ... ... ... ... ... қорғаушылардың еңбекақысын төлеуге арналған сомалар арнайы
қорларда аккумуляцияланып, сол жақтан тікелей, құқыққорғау ... ... ... өтіп, заңгерлік көмек көрсетуге маманданған қорғаушылар
қауымдастықтарына түсіп, еңбек көлемі мен сапасына байланысты сол ... ... ... ... ... өздерінде қорғаушы
шақыруға қаражаттың жоқтығын жариялауы мүмкін және жариялайды, бірақ шын
мәнінде олай болмауы ... Және ... ... да, ... ... ... ... тексермейді. Мемлекет, осылайша,
шынымен де ... ... үшін де, ... ... ... үшін ... ... Бұл дұрыс екендігі белгісіз.
Қорғаушыға оның заңгерлік көмек көрсеткені үшін төленетін сомалар, ол
қылмыстық істе мақсатына қарай қатысқан ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК ... 1-абз. 5-т.). Олар ҚР ҚІЖК 176-бабы 6-б. сәйкес
олар ұсталуы тиіс тұлғаның мүліктік ... ... ... ... ... қорғауын қорғаушы тиісті түрде жүзеге асырған
тұлғаның мүліктік ... ... іс ... ... ... тағайындалған айдың алдындағы соңғы үш ай ішінде алынған отбасының
(жалғызбасты азаматтың) орташа жандық табысы туралы ... ... ... ... және қорғау тараптарының арасындағы
қатынастардың бір деңгейлі сипаты ... ... ғана олар тең ... ... ... ... ... етеді.
Қазіргі таңда ҚР ҚІЖК 70-бабы қорғаушы ретінде ... ... ... ... ... ... айыпталушылар,
сотталушылардың құқықтары мен ... ... ... сотталушылардың ері (зайыбы), жақын туыстары немесе заңды
өкілдері, осы бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... да ... бірлестіктердің өкілдері жүзеге асыра алады. Шетелдік
қорғаушылар бұл ... ... ... белгіленген тәртіпте өзара
негізде Қазақстан Республикасының халықаралық шартында ... ... ... ... жол ... Бұл ... ... балама қорғаушыда
заңгерлік білімнің, қандай да бір кәсіби білім мен ... ... ... ... ... ... заң талап етпейді. Бұл іс жүзінде
сезіктіге, айыпталушыға, сотталушыға білікті ... ... алу ... ету мүмкіндігін шүбәлі етеді.
Көптеген шетелдік мемлекеттердің қылмыстық-процесуалдық заңнамасы істің
сотқа дейінгі сатыларында қорғаушы ретінде ... ... ... ... ... ... қылмыстық-процесуалдық
кодексінің 138-параграфында келесідей ереже ... ... ... ... бірінде жұмыс істеуге жіберілген қорғаушылар,
сонымен қатар неміс жоғары оқу орындарының ... ... ... 146 б.]. ... тұлғалар тек сот шешімімен ғана қорғаушы бола алады.
Германияның 141-параграфы сот ... ... ... ... ... қатарынан, алдын ала тергеу кезеңінде прокурордың арызы бойынша
қорғаушы тағайындау мүмкіндігін қарастырады. Алайда, егер ... ... орын ... болса, басқа тұлғалар кәсіби қатысушымен қатар
жіберілуі мүмкін. Іс ... ... бұл ... ... ... Әдетте, (егер бұл тіпті заңгер болса да) Карлсруе Жоғары жер
сотының шешімдерінің бірінде айтылғандай, соттар қорғаушы ... ... ... істер бойынша қорғау жөніндегі қажетті айрықша қабілетке ие
болмайтындығына сүйенеді.
Сонымен қатар, қылмыс жасауда сезікті немесе айыпталушының ... тек егер ... ... қорғаушы болған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... өндірісінің теориясы мен тәжірибесін жетік білуі, қылмыс
жасауда сезікті немесе айыпталушы ... ... ... ... ... және ... ... да қасиеттері болуы тиіс. Онсыз ол
заңда белгіленген ... ... бола ... ... ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғауды жүзеге
асырып, оларға қылмыстық-процесуалдық заңда берілген ... ... олар ... ... ... мен ... пайдалана отырып,
қылмыстық іс бойынша іс жүргізуде заңгерлік көмек көрсетеді.
Заңгердің кәсіби ... ... ... жалғыз критерийі болып
табылмайды. Құзыреттіліктің басқа бір көрсеткіші оның кәсіби ... ... А.Д. ... ... ... «Маманның кәсіби толысуы тек
белгілі бір білім, дағды мен ... ... ғана ... ол ... ... дамуының тиісті деңгейіне, оның осы
мамандықтың моральдік талаптарын ... де ... [43, 5-б.]. Сот ... ... ... ... ... (құқықтық
формасы жоқ) құқықтық реттегіштерге қосымша ретінде әрекет етсе ... ... ... ... оның ... ... дұрыс
орындаудың қажетті шарты болып табылады. Қорғаушының қылмыстық істегі дұрыс
мінез-құлқы, тергеу жүргізуші тұлға және сот ісін ... ... ... ... ... білуі, қорғалушымен өзара сенімді
қатынастар орната білу қабілеті көп ... ... ... ... ... септеседі.
Айтылғандар қолданыстағы қылмыстық-процесуалдық ... ... ... іске ... ... ... ... заманауи
Қазақстан жағдайларында, тек қорғаушы ғана білікті заңгерлік қорғауды нақты
жүзеге асыра алады деген қорытынды жасауға ... ... Оның ... ... ... ... ... заңнамамен анықталады.
Қазақстандағы қорғаушының мәртебесін жоғары заңгерлік білімі бар тұлға ғана
иеленуге ... ... ... ... ... үшін бір жоғары заңгерлік
білім жеткіліксіз. Бұл бірге ойлау цензын, яғни ... ... ... ... ... ... практикалық дайындықпен қоса,
қорғаушыдан талап етілетін теориялық дайындықтың бір бөлігі ғана – ... ... кем ... үш ... ... өтуі керек.
Қорғаушыны таңдаудың тек заңгерлік емес, сонымен қатар этикалық бастауы
бар. Бұл түсінікті де: ... мен оның ... ... ... туындай алмайды, тіпті өзара сенім ... ... ... да ала ... ... ... алу ... алып, сезікті оның
сенім білдіруге тұрарлық заңгер болсын деген ... ... ... ... ... ... мүшесі болып табылмайтын тұлғаны
қорғаушы ретінде қатысу мүмкіндігі ... ... ... ... ... заңгер өзінің қорғалушысына білікті заңгерлік көмек
көрсетуге қабілетті болу ... ... жөн, және бұл ... ... ... Конституциясының 16-бабының 3-тармағына ... ... ... ұсталған, қамалған, айыпталушының тиісінше, ұстау, қамау немесе
айып тағу сәтінен бастап қорғаушының ... ... ... ... Осы
конституциялық ережені шын мәнінде қорғаушының заңгерлік ... ... ... оның ресми процесуалдық мәртебесіне қарамастан, сонымен қатар
егер өкілетті билік органдары осы тұлғаға қатысты бостандық пен жеке ... ... ... ... ... ... ұсталған немесе
сезікті деп тануға кепілдік береді.
Аталмыш конституциялық норманы дамыта отырып, ҚІЖК қорғаушы тұлғаны
айыпты ... ... ... ... ... ... ... бастап іске
қатысуға, ал нақты тұлғаға қатысты қылмыстық іс қозғалған, қылмыс жасауда
сезікті ... ... ҚР ҚІЖК 132, 134 ... ... ... шарасын қолдану, қылмыс жасауда сезікті тұлғаға сот-
психиатриялық сараптама тағайындау туралы ... ... ... ... қылмыс жасауда ... ... ... мен
бостандықтарын қозғайтын басқа да процесуалдық әрекеттерді жүзеге асырған,
... ... ... ... іс ... ... бастап немесе қылмыс
жасауда сезікті тұлғаны нақты ұстаған сәттен бастап, немесе ... ... ... сот-психиатриялық сараптама тағайындау туралы ... ... ... яғни ... ... ... қылмыс жасауда
сезікті тұлғаның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... асырған сәттен бастап іске қатысуға
жіберілетіндігін белгілейді. ... кез ... ... ... ... ... ... айыпталушының қорғаушы көмегімен құқығы бар.
Сезікті немесе айыпталушы қорғаушысының процесуалдық қызметі қылмыстық-
процесуалдық ... бір түрі ... ... Оның ... біздің
пікірімізше, келесі негізгі ерекшеліктермен ... ... ... ... ие. ... оның ... ... күдік
немесе айыптауды теріске шығару, олардың жауапкершілігін жоққа шығаратын
немесе жұмсартатын жағдайларды анықтау, сонымен қатар ... жеке ... ... ... болып табылады. Үшіншіден, қорғаушының
процесуалдық ... ... ... ... ... сәйкес
келетін іс бойынша осындай нәтижеге қол ... ... ... (оның
практикалық және заңгерлік тараптардың бірлігінде). Нақты жағынан – бұл
айыпталушы мен ... ... ... ... барлық жағдайларды
белгілеу, ал заңгерлік тұрғыдан – осы ... ... ... ... ... ... болып табылады [45, 34 б.].
Сезікті немесе айыпталушының құқықтарын ... біз ... ... ... ... түрі ... оның (құқықтарды қорғау) қылмыстық істе
тұлғаның құқықтарын қамтамасыз ету болмысына сәйкес келетіндіктен, және
сонымен ... ... ... ... ... ... толық сәйкес келмейтіндіктен бөлектеп көрсетеміз. Сондықтан,
сезікті мен ... ... ... ... ... ... конституциялық кепілдігі қорғалушыға құқықтық көмек ... ... ... сонымен қатар сезікті немесе айыпталушының
құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға бағытталған.
Білікті заңгерлік көмек әсіресе қылмыстық ... ... ... іске қатысуының бастапқы кезеңінде әсіресе маңызды. Сот ... ... ... ... ... оларды алдын ала тергеу
барысында пайдаланудың белгілі тәжірибесіне ие ... ... ... сот ісінің сайыскерлігі мен жариялылығы оған қылмыстық сот ісін
жүргізудің басқа қатысушылары ... ... ... іске ... ... ... береді.
Қорғаушы көрсететін құқықтық көмек, әдетте, түрлі тікелей міндеттерді
шешуге бағытталған. Жалпы түрде оның ... ... ... ұсынылуы
мүмкін:
а) сезікті немесе айыпталушыға қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... орын ... күдік немесе айыптаудың болмысын түсіндіру;
в) қорғалушы үшін жағымды (оның жауапкершілігін ақтаушы, ... ... ... және ол үшін ... ... мен ... ... жасауда әшкерелейтін) жағдайлардың мәнін түсіндіру;
г) қорғаушының, сонымен қатар ... іс ... ... ... да
қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру;
д) қорғалушыларға арыз, шағым және басқа да ... ... ... ... іс ... ісін жүргізу бойынша мемлекеттік-биліктік
өкілеттер берілген лауазымды тұлғалар мен ... ... ... ... әр іс ... ... берілетін құқықтық көмектің көлемін
алдын ала тура анықтау мүмкін емес. Оның сипаты ... ... ... ... күдік тағылған немесе айыпталған қылмыстық ... ... түрі мен ... сонымен қатар оның құқықтық
мәдениетіне байланысты болып келеді. Олардың бірі тек ... ... ...... ... ... ... – оларға процесуалдық және материалдық заңды
түсіндіруге зәру ... ... ал ...... ... көмек керек болады.
Сезікті немесе айыпталушыға қорғаушының заңгерлік көмегімен алу ... ... ... ... ... ... шеңберінен шығып кетуі
де ықтимал. Біз оларды іс жүзінде дәл ... ... ... ... ... ... ... берілетін құқықтық көмектің мазмұнын
құрайтындықтан, ... ... Осы ... ... ... ... біз атап ... алты тармақтың шегінде өзінің
қорғалушысына ... ... ... ... ... ... жөн ... көрінеді.
Қорғаушының қорғалушыға оның құқықтық мәртебесін түсіндіру қызметіндегі
негізгі орынды сезікті немесе айыпталушыға оның құқықтарын түсіндіру ... ... ... ... мен ... бере алады. Қорғалушының өз
құқықтарымен танысу маңыздылығын артық бағалау қиын, өйткені сезікті ... ... ... ... және ... ... ... асыру
қажеттігін жаттап алғанша, оның қылмыстық сот ісін ... ... ... ету ... байланысты болады. Осы істің
күрделілігі сезікті немесе айыпталушыға қысқа мерзім ішінде оған ... ... ... маңызын есте сақтау мен түсінуде болып
табылады. Біз осыған дейін айтып ... ... осы іс ... ... ... ... ... түсіндіруі оларды толық
көлемде есте сақтауды да қамтамасыз етпейтіндігін көрсетті.
Сезіктінің өз құқықтарын табысты түрде есте ... ... бірі біз ... ұсынған тергеушінің сезіктіге оның тізімде
келтірілген құқықтарын түсіндіру хаттамасының көшірмесін беру ... ... ... ... ... ... өз ... пайдалануға
нақты жағдайлар туындату үшін оларды жай ғана білу ... ... ... ... қолдана білу қажет. Әрине, осының бәрін қылмыстық іс
жүргізу қатысушыларына анықтаушы, тергеуші және ... ... ... ... ... ... бұл мақсатына үнемі жете бермейді, өйткені
қылмыстық қудалау жүргізіліп жатқан тұлға ... қате ... ... ... ... ... ... Сондықтан, қорғалушыға оның
құқықтарын пайдаланудың болмысы мен ... ... ... ... ... ... тиіс қорғаушының бірінші
кезектегі міндеттерінің бірі болып табылады.
Іске уақтылы кіріскен қорғаушы өзінің ... ... ... ... ... ... бұлтартпау шарасын қабылдау, өзгерту немесе
болдырмау ... ... шешу үшін осы ... ... ... ... қолдануға міндетті болып табылады. Қорғаушы өзінің ... мен ... беру – ... ұдайы құқығы болып табыла
бермейтіндігін түсіндіруі тиіс. ҚР Конституциясының 77-бабының 3-т. ... ... ол ... қарсы, өзінің жұбайы мен жақын туыстарына
қарсы куәгерлік ... ... ... Сезікті немесе айыпталушының жауап
беруден бас тартуы, сонымен қатар ... ... айту оған ... ... да ... ... қолдануға негіз болып табылмайды.
Сондықтан, одан жауап алу ... ... ... ... ... бас
тартпаған жағдайда жүзеге асырылуы мүмкін.
Сол мезгілде қорғалушы өзінің жауаптары тек ... көзі ... ... ... ... ... ... бұлтартпау шарасынан қорғаныс
құралы болып табылатындығын да ... ... ... ... ... да ... қолданғаннан кейін бірден жүзеге асырылуы тиіс ... ... ... ... ... рет ... ... беру құқығын жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... таңдалған
бұлтартпау шарасын біраз жұмсағырақ шараға өзгертуге ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен қатар, жауабы бұлтартпау шарасын таңдау туралы мәселені
шешердің ... ... ... ... тергеушінің оны қолдану
үшін негіздердің болуы туралы тергеушінің пікірін ... ... ... осылайша өзінде келу туралы міндеттемені алып алу ... ... ... ... ... немесе айыпталушыға оның құқықтарын түсіндіре отырып, қорғаушы
қорғалушының оған берілген құқықтық қорғану құралдарын пайдалану тактикасы
мен ... ... ... ... аударуы керек. Қорғаушының
кеңестері мен нұсқаулары сезікті ... ... ... ... қамтамасыз етуге және солардың ... ... ала ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге
бағытталуы керек.
Сезікті немесе айыпталушы қылмыстық іс жүргізу қатысушысы ретінде ... ие ... қана ... қорғаушы түсіндіруі тиіс процесуалдық
міндеттерді ... Осы ... ... ... бір ... атап ... жөн, ... заңда олардың шағын тізімі жоқ.
Алайда, сезіктінің ... ... тура ... және тек ... ... ие, олар ... тыйым салынбаған белгілі бір ... жол ... ... және ... ... ... алмауы керек, яғни
сезіктінің позитивтік сипаттағы ... бір ... ... ... тиіс ... келісуге болмайды [51, 85-86 б.].
Сезікті, айыпталушы сияқты да екі ұшты ... ... ... бірі ... ... ... бір ... жол бермеуде көрініс
табады; басқалары қажеттілік туындаған жағдайда ... ... ... ... табылады. Олардың құқықтық регламенттеу сипаты да ... ... ... заңда тікелей нұсқаулар ... ... ... ... ... ... келу (19-
тарау), басқалары осы міндеттерді корреспонденциялайтын тергеуші мен соттың
қылмыстық-процесуалдық нормаларында ... ... ... сот ... ... ... ... жарлығын орындау міндеті
(ҚР ҚІЖК ... және ... үшін ... ... ... жоқ ... ... сезікті мен айыпталушының ... ... ... ... ... ... Мұндай қорғалушы келесіні білуі тиіс: оның
тиісті мінез-құлқы туралы заң талабы нені білдіреді; оның ... ... ... ... ... етілуі мүмкін; қандай жағдайлар оның келмеуіне
тиісті дәлел болып танылуы мүмкін және ... ... оның ... іс ... ... түсіндіру бойынша қызметін ... ол ... ... іс ... ... заңды мүдделерін қорғай алатын конституциялық
құқықтарының мәні ... ... ... деп тануға болмайды.
Басқа құқықтарының қатарында қорғаушы айыпталушыға да, сезіктіге ... ... ... ... ... мен ... ... кейін қорғаушы қорғалушыға
орын алған күдіктену мен айыптаудың мәнін түсіндіруде құқықтық ... ... ... осы ... ... ... деп ... нақты жағын, заңгерлік түсіндіру мен құқықтық біліктілігін ашуда
болып табылады.
Тағылған айыпты және оның салдарын дұрыс ... ... ... құқығын мақсатты түрде жүзеге асыруда маңызды мәнге ие ... ... біле ... азамат, оның ішінде, ол көрсеткен куәлардан
жауап алу, оның пікірінше, айыптауды теріске ... ... ... ... ... ... ... мәні бар, құжаттар мен басқа
да нақты деректер талап ету туралы арыз беруі мүмкін.
Қылмыстардың нақты жағын түсінуде ... ... ... ... ... осы іс ... қолданылуы мүмкін қылмыстық
заң баптарында болатын құқықтық түсініктерді түсіндіруде болып табылады.
Бірмезгілде қорғаушы, ... ... ашық ... ... ... оның ... қылмыс құрамының барлығы немесе жоқтығы туралы ашық
айтуы тиіс. Өзінің нақты жағдайын білу ... іс ... ... таңдауына септігін тигізеді.
Қорғаушы айыптауды теріске шығару құралдары мен тактикасы мәселелері
бойынша кеңестерден аулақ ... ... Біз ... ... ... ... бөгде қорытындыларды ... ... ... да бір ... ... өздігінен келуге көмектесуі
мүмкін формада беріле алады деп қана есептейміз. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ескеруді
талап етеді.
Сезікті немесе айыпталушыға ол үшін жағымды және жағымсыз жағдайлардың
мәнін түсіндіру маңызды болып табылады, ... ... ... ... ... шарасын таңдау байланысты болып табылады. Бұлтартпау
шарасын таңдау ... ... ... тізбесін біліп,
айыпталушы мысалы, оның ... ... ... ... ... ... немесе тергеушіге өзі бере алады, немесе өзінің ауыр
отбасылық жағдайы немесе науқас күйін көрсетіп, осылайша бұлтартпау шарасын
болдырмау ... ... ... ... ... ... немесе айыпталушыға оның құқықтарын қорғаушының өзі ... іске ... ... түсіндіруі тиіс. Қорғаушы қорғалушыны
өзінің міндеттері туралы да хабардар етуі тиіс. Қорғалушы оның ... және ... ... ... ... тек ... құралдар мен
тәсілдермен әрекет етуге құқылы екендігін білуі керек, ... ... ... заңды әрекеттері оның қорғалушысы (сенім білдіруші) ... мен ... ... ... кез ... ... ...
қорғаушы үшін жеке түрде құқықтар мен міндеттерді тудырады.
Қорғаушы сезікті немесе айыпталушыға оның істің жағымды ... үміт ... да, өзі ... ... бас ... құқығының жоқтығы туралы
түсіндіруге міндетті.
Қорғалушы өзінің қорғаушысының құзыреті туралы ... ... ... ... мүддесінде өзінің құқықтарын ... ... ... ... ... ... болады. Бұл, өз кезегінде,
сезікті немесе айыпталушыға жеткілікті түрде ... ... бас ... ... береді.
Сезікті немесе айыпталушы қорғаушыдан осы іске қатысушы қылмыстық істің
басқа да қатысушыларының құқықтары мен міндеттері туралы ақпарат алуы тиіс.
Бұл ... ... ... ... ... және ... өзінің мінез-құлық желісін анықтауға, қандай да бір ... ... ... [51, 15 ... ... шағымдар немесе басқа да процесуалдық құжаттар
жасауда көрсетілетін көмек ... ... ... ... ... ... қызметінде маңызды орын алады. Мәселе осы
қылмыстық іс ... ... ... көп ... ... ... мәжбүрлеу шараларының шектеу әсерін сезінетіндігінде
болып табылады. Сондықтан, олардың қорғаушысының бірінші кезектегі міндеті
тергеушінің (соттың) бұлтартпау шарасын таңдау мен ... да ... ... ... пен ... ... ... Егер ол қылмыстық іс бойынша іс жүргізуде ... бұзу ... ... ол ... ... ... оған ... немесе
негізсіз процесуалдық әрекет немесе шешім, сонымен қатар бұлтартпау шарасын
қолдану туралы шағым жасауға көмектесуі керек.
Заң сезікті немесе ... ... ... жазу және т.б. өзінің
құқықтарын жүзеге асыратын процесуалдық ... ... ... ... ... ... айыпталушының шағымы неғұрлым ойлы
және ... ... ... ол ... ... органдарының лауазымды
тұлғасының түсінуіне де жеңіл болады. ... ... ... ... ... ... ... жоғары болса да, осындай құжаттарды
жасау барысында қиындық көруі мүмкін. Егер халықтың ... ... ... деңгейі мен тиісті тәжірибенің ... ... ... ... еш ... ... жоқ. ... сезікті және
айыпталушыға мұндай жағдайларда қорғаушының құқықтық көмегі қажет [52, ... ... іске ... ... ... және т.б. ол өзінің атынан
жасалған, ал сезікті мен ... тек ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін. Шындығында, осындай жағдай жиі орын алып
отырады. Бірақ кейде құжат тек қорғалушының ... ғана ... ... ... Мысалы, қорғаушы сезікті мен айыпталушының ... ... да бір арыз ... ... көрмейді. Мұндай жағдайларда
қорғаушы өзінің қорғалушысына оның көзқарасын заңдылық тұрғысынан сауатты,
анық және мүмкіндігінше, ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу заңнамасына сәйкес
қорғаушы – заңда белгіленген тәртппен сезікті мен ... мен ... ... ... ... және оларға заң көмегін
көсететін адам.
ҚР Қылмыстық іс ... ... ... 4-бөліміне сәйкес
қорғаушының өзінің қорғауындағы адамның ... ... ... да ... ... және ... көмек көрсетуді жүзеге асыруына байланысты
өзіне белгілі болған ... ... ... жоқ. ... ... ... Республикасының «Адвокаттық қызмет туралы» ... ... [53, 12 ... ... ... ... ... белгіленген, соның
ішінде, адвокат заң талаптарын сақтауға, ... ... мен ... ... ... алуға, кәсiптiк мiнез-құлық нормаларының
талаптары мен адвокаттық құпияны сақтауға мiндеттi. Адвокат заң көмегiн
көрсетуге байланысты ... ... ... ... ... ... және көмек сұрап өтiнiш жасаған адамның келiсiмiнсiз ... ... ... ... Заңның 18-бабына сәйкес адвокат құпиясын адвокатқа жүгiну фактiсi,
көмек ... ... ... ... және ... да адамдармен жасалған ауызша
және жазбаша келiссөздердiң мазмұны туралы, ... ... ... ... мүдделерiнде жасалатын әрекеттердiң сипаты мен нәтижелерi туралы
мәлiметтер, сондай-ақ заң ... ... ... өзге ... заң ... көрсетуге байланысты алынған
мәлiметтердi жария етуге, сондай-ақ өз ... ... ... ... ... үшiн ... ... жоқ. Адвокат құпиясына жататын
мәлiметтердi көмек сұрап өтiнiш жасаған адамның ... ... ... заңға сәйкес жауапты болады.
Адвокаттың куәлік иммунитетінің мазмұны жөнінде қылмыстық іс жүргізу
теориясында әр түрлі қөзқарастар бар. ... ... ... ... оның ... функциясын жүзеге асыруымен ғана шектейді.
Мысалы, Г.П. Саркисянцтің айтуынша, егер ... ... ... ... ... ... байланысты белгілі болса, ол алдын ала
тергеу мен сотта жауап беруден бас тартуға ... емес [54, 83 ... В. ... ... Г.П. Саркисянцтің бұл көзқарасы
адвокаттың қылмыстық процестегі ... ... ... ... мұндай қорытынды жасауға негіз береді. Заңға сәйкес адвокат
қорғаушы қызметін ... ... ... ... мәлiм болған
мәлiметтердi құпия сақтауға мiндеттi және көмек сұрап ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ [55, 169 б.].
Біздің ойымызша, ресей ғалымдарының арасында мұндай пікірталастың ... ... ... іс жүргізу заңнамасының аталған мәселені реттейтін
нормасының кемшіліктерімен байланысты.
Бұл мәселе бойынша Қазақстан Республикасының ... іс ... ... ... ... ... пікір таластарға жол
бермейді. ҚР ҚІЖК-нің 74–бабына сәйкес қорғаушының өзінің қорғауындағы
адамның мүдделеріне ... ... да ... ... ... және ... ... жүзеге асыруына ... ... ... болған
мәліметтерді жариалауға құқығы жоқ. Яғни, заң ... ... ... тек ... функциясын жүзеге асырумен шектемей, жалпы ... ... ... ... ... [56, 172 б.].
Адвокаттық құпия ережелері қорғаушы мен айыпталушының, сезіктінің
арасындағы сенімді қатынастарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... сот әділдігін қамтасыз ету мақсатында
бекітілген. Адвокатық құпияны ... ... бір ... ... іс
бойынша қатысып отырған ... ... ... ... ... жағынан, адвокаттық құпияны бұзу алвокаттың қорғауындағы
адамның құқықтарына өз ... ... [57, 41 ... ... ... заң көмегін көрсетуге байланысты оған
белгілі болған мәліметтерді құпия сақтауының мерзімдері туралы ... ... ... әдебиетте жаңадан ашылған мән-жайларды тексеру
кезінде, тергеушінің, судьяның қызмет мүддесін асыра пайдалану қылмыстарын
тергеу және сотта қарау ... ... куә ... жауап алынуы
мүмкін деген пікір орын алады [58, 73 ... ... бұл ... ... іс ... заңнамасына қайшы
келеді, өйткені заң, біріншіден, адвокаттық құпияны сақтауды ешқандай
мерзімдермен шектемейді, ал, ... ... ... мән-жайларды
тексеру кезінде, тергеушінің, судьяның ... ... ... ... ... және ... қарау барысында қорғаушыны куә ретінде жауап
беруге міндеттейтін ережелерді қамтымайды.
Осы орайда И.Л. Петрухиннің көзқарасын ... деп ... ... айтуынша, адвокаттық құпия мерзімсіз болып табылады және ... ... ... ... қатынастар айақталғаннан кейін де сақталады,
тіпті ... ... ... болғанан кейін де сақталады, [59, 48 ... оған өз ... ... байланысты белгілі болған мән-
жайлар туралы куә ретінде жауап алуға жол ... ... бар. ... оған ... ... ... толық көлемді
құқықтық көмек ... ... ... егер ол ... ... ... күмәнсіз сенетін болса. Құқық нормалары адвокатқа
адвокаттық құпияны сақтау міндетін жүктей отыра, азаматтардың осы ... ... [60, 37 ... ... ... ... құқық нормаларын бұзу қылмыстық іс
жүргізу заң намасын елеулі түрде бұзушылыққа жатады және ... яғни ... ... ... соғады.
Жарамсыз дәләлдемелердің заңды күші болиайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің ... ... ... іс ... ... ... орындауына
байланысы өзіне белгілі болған жағдайлар туралы сезіктінің, айыпталушының
қорғаушысынан куә ретінде ... ... жол ... ... ... ... сот ... қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... белгілі болған жағдайлар туралы
жауап ала алмайды, өйткені мұндай фактілі ... ... ... болып табылмайды.
Қазақстан Республикасының Конституциясына ... ... ... қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... зиян ... бағытта жүргізілмеуі тиіс деп
көрсетілген [61, 78 б.].
Қылмыстық іс ... ... ... орындауына байланысы өзіне
белгілі болған жағдайлар туралы сезіктінің айыпталушының қорғаушысынан ... ... ... жол ... ... ... куә ретінде жауап беруге
келісім бергеннің өзінде де мүлтіксіз сақталуы ... ... ... ... ... мен қылмыстық ізге түсуден иммунитеттері бар адамдардың
істері бойынша іс ... ... ... ... ... Парламентiнiң депутатына қатысты алдын ала ... ... ... ... депутатына қатысты қылмыстық iстi
Қазақстан Республикасының ... мен ... ала ... ... ... ... басшысы ғана қозғауы мүмкiн. Қылмыстық iстiң қозғалуы
туралы дереу Қазақстан Республикасының Бас ... ... ... ... ... ... соң iс қырық сегiз сағаттан кешiктiрiлмей
Қазақстан Республикасының Бас ... ... ... берiледi.
Қазақстан Республикасы Парламентiнiң депутаттарына қатысты iстер ... ала ... iсiн ... ... ... ... депутатын өз өкiлеттiк мерзiмi iшiнде, қылмыс жасаған орнында
қолға түсу немесе ауыр не аса ауыр ... ... ... ... ... ... ... қамауға алуға, мәжбүрлеп
келтiруге, ... ... ... ... ... ... жауапқа тартуға, қамауға алуға, мәжбүрлеп
келтiруге келiсiм алу үшiн ... ... Бас ... ... ... ... ... енгiзедi. Ұсыныс депутатқа
айып тағу, қамауға алуға санкция беру, депутатты қылмыстық iзге ... ... ... қажеттiгi туралы мәселенi шешу ... ... ... ... ... ... ... жауапқа тартуға келiсiм берсе, бұдан кейiнгi тергеу осы Кодексте
белгiленген тәртiппен осы бапта көзделген ... ... ... ... ... ... ... Палатасы қамауға алуға,
мәжбүрлеп келтiруге келiсiм берсе, депутатқа осы бұлтартпау ... ... ... ... ... ... мәселе осы Кодексте
белгiленген ... ... ... ... ... тиiстi Палатасы депутатты қылмыстық
жауапқа ... ... ... ... қылмыстық iс қысқартылуға жатады.
Егер Қазақстан
Республикасы Парламентiнiң тиiстi Палатасы ... ... ... ... ... жағдайда, депутатқа осы Кодексте белгiленген
тәртiппен өзге бұлтартпау, iс жүргiзушiлiк ... ... ... [63, 57 ... ... ... ... қатысты қылмыстық iстi
тергеудiң заңдылығын қадағалауды Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры
жүзеге ... ... ... ... ... қатысты тергеу
iс-әрекеттерiн жүргiзуге осы Кодекске сәйкес прокурор ... ... ... ... Республикасының бас Прокуроры бередi. Қазақстан
Республикасы Парламентi депутатына қатысты қамау ... ... ҚІЖК ... ... ... ... ... Бас Прокуроры
жүргiзедi. Iс ... iстi ... ... ... ... осы Кодексте
белгiленген тәртiппен сотқа жiберу үшiн Қазақстан Республикасының Бас
Прокурорына ... ... ... Кеңесiнiң Төрағасына немесе мүшесiне
қатысты алдын ала ... iсiн ... ... ... Кеңесiнiң Төрағасына немесе мүшесiне қатысты қылмыстық iстi
Қазақстан Республикасының анықтау мен ... ала ... ... асырушы
мемлекеттiк органының басшысы ғана қозғай алады. Қылмыстық iстiң ... ... ... ... бас Прокуроры хабарландырылады.
Шұғыл тергеу қимылдарын жүргiзген соң iс ... ... ... ... Республикасының Бас Прокуроры арқылы тергеушiге
берiледi. Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң Төрағасына немесе
мүшесiне қатысты iстер бойынша алдын ала ... ... ... ... 34 б.]. ... Конституциялық кеңесiнiң Төрағасы мен мүшесi ... ... ... ... үстiнде қолға түсу немесе ауыр не
аса ауыр қылмыстар жасау ... ... ... ... ... ... алынбайды, мәжбүрлеп келтiрiлмейдi,
қылмыстық жауапқа тартылмайды. ... ... ... ... ... мүшесiн қылмыстық
жауапқа тартуға, қамауға алуға, мәжбүрлеп келтiруге ... алу ... ... Бас ... ... ... ұсыныс енгiзедi. Ұсыныс Қазақстан Республикасы Конституциялық
Кеңесiнiң Төрағасына немесе мүшесiне айып тағу, қамауға алуға санкция ... ... iзге түсу ... ... жеткiзу қажеттiгi туралы
мәселенi шешу алдында енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Бас ... ... ... ... ... соң iс ... әрi қарай
iс жүргiзу осы Кодекстiң 496-бабының төртiншi, бесiншi, алтыншы, жетiншi,
сегiзiншi, ... ... ... ... ... ... алдын ала тергеу iсiн жүргiзу. Судьяға қатысты
тергеу iсiн Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры ғана ... ... ... мен ... ала ... жүзеге асырушы органға тергеу жүргiзудi
тапсырады. Судьяға қатысты iстер бойынша алдын ала ... iсiн ... [69, 56 ... ... Республикасы Президентiнiң Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Сот Кеңесiнiң қорытындысына негiзделген келiсiмiнсiз не ... ... ... ... ... - ... ... қолға түсу
немесе ауыр немесе аса ауыр қылмыстар жасау ... ... ... ... ... келiсiмiнсiз қамауға алынбайды,
мәжбүрлеп келтiрiлмейдi, қылмыстық ... ... ... жауапқа тартуға,
қамауға алуға, мәжбүрлеп ... ... алу үшiн ... Бас Прокуроры Қазақстан Республикасының Президентiне, ... ... 3 ... ... ... - ... ... Сенатына ұсыныс енгiзедi. Ұсыныс судьяға айып тағу,
қамауға алуға санкция беру, судьяны қылмыстық iзге түсу органына ... ... ... ... шешу алдында енгiзiледi.
Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Қазақстан Республикасы
Президентiнiң, ... ... ... ... шешiмiн алған
соң iс бойынша әрi қарай iс жүргiзу ҚІЖК 496-бабының ... ... ... ... ... ... белгiленген тәртiппен
жүргiзiледi. Қазақстан Республикасының Бас ... ... ала ... iсiн ... ... ... Бас Прокурорына
қатысты қылмыстық iстi оның бiрiншi орынбасары ғана ... ... ... бас ... ... қатысты қылмыстық iс
қозғалған кезден ... Бас ... ... ... ұсынуы
бойынша тергеу аяқталғанға дейiн өзiнiң қызметтерiн атқарудан ... ... ... ... Республикасының Бас
Прокуроры өзiнiң өкiлеттiктерiнiң мерзiмi iшiнде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... немесе ауыр
немесе аса ауыр қылмыстар жасау жағдайларын қоспағанда, ... ... ... ... жауапқа ... ... Бас ... ... ... тартуға, қамауға
алуға, мәжбүрлеп келтiруге келiсiм алу үшiн Бас ... ... ... Республикасы Парламентiнiң Сенатына ұсыныс енгiзедi.
Ұсыныс Қазақстан Республикасының Бас ... айып ... ... ... берудiң, оны қылмыстық iзге түсу органына мәжбүрлеп
жеткiзудiң ... ... ... ... ... алдында енгiзiледi.
Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... ... Парламентiнiң Сенатынан шешiм алған соң iс бойынша одан әрi iс
жүргiзу ҚІЖК төртiншi, бесiншi, алтыншы, жетiншi бөлiктерiнде ... ... ... Бас ... ... ... iстi ... қадағалауды оның бiрiншi орынбасары жүзеге асырады. Қазақстан
Республикасының Бас ... ... ... ... ... ... ... орынбасары бередi. Қазақстан Республикасының Бас ... ... мен ... ... ... ұзартуды осы Кодексте көзделген
тәртiппен ... ... Бас ... ... ... ... ... бiрге
аяқталған iстi тергеушi осы Кодексте белгiленген тәртiппен сотқа жiберу
үшiн ... ... Бас ... ... ... Қазақстан Республикасы Парламентiнiң депутатына, Конституциялық
Кеңесiнiң Төрағасына немесе ... ... ... ... ... ... қылмыстық iстi соттың талқылауы. Iстi қарау осы
бапта жазылған ережелер ескерiле отырып ... ... ... ... ... Сот ... ... Республикасы Парламентiнiң
депутатына, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесiнiң ... ... ... ... ... Бас ... тыйым
салу шарасы ретiнде қамауға алуды, ал iс жүргiзушiлiк мәжбүрлеу шарасы
ретiнде - егер ... ... ... ... ... ... ... 79-бабының 2-тармағында, 83-бабының 3-
тармағында көрсетiлген мемлекеттiк органдар ... ... ... ... ... ... ала ... бас тартса немесе мұндай
келiсiм сұралмаса, ҚІЖК 496-бабының ... ... ... ... 498-бабының үшiншi бөлiгiне, 499-бабының екiншi бөлiгiне сәйкес
көзделген тәртiппен бұған келiсiм беру ... ... ... ... ... ... ... iзiне түсуден дипломатиялық иммунитетi бар ... ... ... және Қазақстан Республикасы бекiткен
халықаралық шарттарға ... ... iзiне ... ... ... ... шет мемлекеттiң дипломатиялық өкiлдiктерiнiң ... ... ... ... ... егер ... ... тұрса
және Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмаса, олардың
отбасыларының мүшелерi;
2) ... ... ... ... ... көрсету
қызметкерлерiмен, егер осы қызметкерлер мен олардың отбасыларының мүшелерi
Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмаса ... ... ... ... ... ... ... отбасыларының мүшелерi,
консулдықтардың басшылары және олардың қызмет ... ... ... әрекеттерiне қатысты, егер Қазақстан Республикасының халықаралық
шартында өзгеше көзделмесе, басқа да консулдық лауазымды адамдар;
3) өзара негiзде дипломатиялық ... ... ... ... егер бұл ... мен ... ... Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмаса
немесе Қазақстанда ... ... ... ... ... ... мүшелерi;
4) дипломатиялық курьерлер;
5) шет мемлекеттердiң басшылары мен өкiлдерi, ... ... ... ... және өзара негiзде - Қазақстанға
халықаралық келiссөздерге, халықаралық конференциялар мен ... ... ... ... ресми тапсырмалармен келетiн, не сондай мақсаттармен
Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ... жол ... ... ... ... және егер бұл отбасылар мүшелерi
Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмаса, аталған адамдардың
олардың ... ерiп ... ... ... ... ... шет мемлекеттер өкiлдiктерiнiң
басшылары, мүшелерi мен қызметкерлерi, халықаралық шарттардың немесе жалпы
жұрт ... ... ... ... ... ... жұмыс iстейтiн осы ұйымдардың лауазымды адамдары;
7) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... шет
мемлекеттердiң үшiншi бiр елдегi дипломатиялық өкiлдiктерiнiң басшылары,
өкiлдiктерiнiң дипломатиялық қызметкерлерi және ... ... ... ... ... ... ... немесе өзiнiң елiне оралу үшiн жеке келе
жатқан олардың отбасыларының мүшелерi;
8) Қазақстан ... ... ... ... өзге ... ... ... халықаралық шартына сәйкес өзге
де адамдар қылмыстық iзiне түсушiлiкке шет мемлекет ... ... ... ... бас ... ... ... қылмыстық
iзiне түсушiлiкке ұшырауы мүмкiн. Мұндай бас ... ... ... ... ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жолмен шешiледi. Тиiстi шет мемлекеттiң
аталған адамдар ... ... iзiне ... ... бас ... ... оларға қатысты қылмыстық iс қозғалмайды, ал қозғалған iс
тоқтатылуға тиiс.
Бұл адамдардың ... ... ... қызмет мiндеттерiн атқаруға
байланысты болған және Қазақстан ... ... ... жағдайларды қоспағанда, егер Қазақстан Республикасының
халықаралық шартында ... ... осы ... ... ... 2 ... тармақтарында аталған адамдарға қолданылмайды. Дипломатиялық иммунитеттi
пайдаланушы адамдарды ұстау және қамауға алу ҚІЖК ... ... 1, ... аталған адамдар, сондай-ақ өзге де адамдар
Қазақстан Республикасының ... ... ... жеке ... ... ... ... қатысты заңды күшiне енген үкiмдi
орындау үшiн қажет жағдайларды қоспағанда, оларды ұстауға немесе қамауға
алуға болмайды. ҚІЖК ... ... ... 2 және ... ... егер Қазақстан Республикасының халықаралық шартында өзгеше
көзделмесе, олар ауыр, аса ауыр қылмыс жасағаны үшiн iзiне түскен жағдайда
не соттың ... ... ... ... ... ... ғана ... немесе
қамауға алынуы мүмкiн. ... ... ... иммунитет. ҚІЖК
501-бабының бiрiншi бөлiгiнiң 1, 3-6-тармақтарында аталған адамдар, сондай-
ақ өзге де ... ... ... ... шартына сәйкес
куәгер, жәбiрленушi ретiнде айғақтар бермеуiне болады, ал мұндай айғақтарды
беруге келiскен жағдайда бұл үшiн ... ... ... органға
келуi мiндеттi емес. Аталған адамдарға тапсырылған жауап алуға шақыру
қағазында ... ... ... ... органға келмегенi үшiн
мәжбүрлеу шараларымен ... ... ... осы ... ... ала ... куәгер ретiнде айғақтар берген, ал сот отырысына келмеген
жағдайда, сот ... ... оқып бере ... ... ... ... ... адамдар, өздерiнiң қызмет мiндеттерiн атқаруына байланысты
мәселелер ... ... ... қоспағанда, куәгерлер мен
жәбiрленушiлер ... ... ... бас тарта алмайды. Консулдық
лауазымды адамдар куәгерлiк айғақтар беруден бас тартқан жағдайда оларға iс
жүргiзушiлiк ... ... ... ... ... ... ... процестi жүргiзушi органға хат-хабар мен ... ... ... ... ... да құжаттарды табыс етуге
мiндеттi ... ... мен ... иммунитетi. ... ... ... дипломатиялық өкiлдiк орналасқан үй-жайлар, дипломатиялық
қызметкерлер мен олардың отбасылары мүшелерiнiң тұрғын үй-жайлары, ... пен ... ... қол сұғылмайтын болып табылады. Осы үй-
жайларға кiру, ... ... ... алу, мүлiкке ... ... ... басшысының немесе оны ... ... ғана ... ... ... осы ... ... көзделген иммунитет дипломатиялық өкiлдiктiң ... ... және ... егер бұл ... мен ... мүшелерi Қазақстан Республикасының азаматтары болмаса,
олармен бiрге тұратын олардың отбасыларының мүшелерi орналасқан ... ... ... ... ... ... мен консулдық
басшысының резиденциясына өзара негiзде қол ... ... Осы ... кiру, ... сұрыптап алу, тыйым салу тиiстi шет
мемлекет консулдығының ... ... ... ... өтiнiшi
бойынша немесе келiсiмiмен ғана орын алуы ... ... мен ... ... ... ... және басқа да құжаттар қол ... ... ... ... ... консулдық басшысының келiсiмiнсiз қаралмайды және
алынбайды. Дипломатиялық почта ашылуға және ұсталуға тиiс емес. ... ... ... ... жүргiзуге, сұрыптап алуға, сондай-ақ қарау
мен осы баптың төртiншi бөлiгiнде аталған құжаттарды қарауға және ... ... ... мен ... ... ... Республикасының Сыртқы iстер министрлiгi арқылы прокурор
сұратады. ... ... ... алу, ... ... және Қазақстан
Республикасы Сыртқы ... ... ... ... ...... ... шетелдiктер мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... жоқ ... қатысты қылмыстық сот iсiн жүргiзу осы ... ... ... ... ... ... белгiленген дипломатиялық немесе өзге де
артықшылықтар мен ... ие ... ... ... олардың
қатысуымен жүзеге асырылатын қылмыстық сот iсiн жүргiзудiң ерекшелiктерi
ҚІЖК ... ... ... ... ... ... заң мен сот ... теңдiгi
негiзiнде ... ... сот iсiн ... ... ... де шыққан тегi,
әлеуметтiк, лауазымдық және ... ... ... ... ... тiлi,
дiнге қатысы, сенiмдерi, тұрғылықты жерi бойынша немесе өзге де кез ... ... ... да болсын кемсiтушiлiкке ұшыратуға болмайды .
Қылмыстық iзге түсуден иммунитетi бар адамдарға қатысты қылмыстық сот ... ... ... ... ... ... заңдармен және Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық
шарттармен ... ... ... ... ... ... ... және бiр-бiрiнен тек өкiлеттiктерiмен ерекшеленедi.
Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық ... ... ... сот ... ... асыру жөнiндегi
өкiлеттiктер берiледi, ол өз мiндеттерiн тұрақты негiзде ... және ... ... ... ... құқықтық жағдайы Қазақстан Республикасының Конституциясымен,
осы Конституциялық ... және өзге де ... ... заңда көзделмеген
соттан тыс функциялар мен мiндеттердi жүктеуге ... ... ... күрес, заңдылық пен құқық тәртiбiн сақтау мәселелерi жөнiндегi
мемлекеттiк және ... ... ... енгiзуге болмайды.
Судьялар қызметке ... ... және осы ... ... ... ... ... және тұрақты негiзде өкiлеттiктерге ие ... ... тек қана осы ... ... ... мен тәртiп бойынша тоқтатылуы немесе тоқтатыла тұруы мүмкiн.
Судьяның ... ... және ... ... сот төрелiгiн жүзеге асыруы кезiнде тәуелсiз және Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңға ғана ... ... ... ... ... iсiне ... және ... мен алқа заседателiне
қандай да болмасын ықпал етуге ... жоқ. ... ... ... ... ... ... жатқан сот iстерiнiң мәнi жөнiнде қандай
да бiр түсiнiк беруге ... ... ... бөлмесiнiң құпиясы барлық
жағдайларда ... ... ... қаржыландыру, судьяларды материалдық және әлеуметтiк қамтамасыз
ету, сондай-ақ оларға тұрғын үй беру сот ... ... әрi ... ... үшiн ... ... республикалық бюджет қаражатының
есебiнен жүргiзiледi. ... ... сот ... ... ... көзделген рәсiмiмен; 2) ... сот ... ... ... ... араласқаны үшiн, сондай-ақ сотты ... ... үшiн ... жауаптылық белгiлеумен;
3) ... ... ... ... және осы ... ... ... қызметке сайлау, тағайындау, судьяның өкiлеттiгiн
тоқтату және тоқтата тұру ... ... ... түсу құқығымен;
5) судьяларға мемлекет есебiнен олардың мәртебесiне
сәйкес материалдық жағдай жасау және әлеуметтiк ... ... ... ... салу арқылы қамтамасыз ... ... ... ... мен ... ... қорғауында
болады.
Егер судьядан тиiстi өтiнiш түссе, iшкi iстер ... ... мен ... ... қауiпсiздiгiн, оларға тиесiлi мүлiктiң ... ... ... және түпкiлiктi шаралар қабылдауға мiндеттi.
Судьяға және оның мүлкiне кәсiптiк ... ... ... ... ... ... ... өтеледi.
Судьяны, қылмыс үстiнде ... ... ауыр ... ... ... ... алуға, күштеп әкелуге, оған сот тәртiбiмен
белгiленетiн ... ... ... ... Жоғары Сот Кеңесiнiң
қорытындысына негiзделген Қазақстан ... ... ал ... ... 3) ... белгiленген
жағдайда, Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының ... ... ... ... болмайды. Судьяға тиiспеушiлiк оның жеке басына,
меншiгiне, ол тұратын тұрғын үй және қызметтiк үй-жайларға, ол пайдаланатын
жеке және қызметтiк ... ... оған ... ... ... өзге де мүлiктерiне тиiспеушiлiктi қамтиды. ... ... iстi ... ... Бас ... ғана қозғай
алады. Судьяға қатысты арнайы жедел-iздестiру iс-шаралары прокурордың
санкциясымен ғана ... ... ... ... ... ... ... куәлiк берiледi.
Судья:
1) Қазақстан Республикасының
Конституциясын және заңдарын ... ... ... ... ... 2) сот ... iске асыру
жөнiндегi өзiнiң конституциялық мiндетiн орындаған ... ... тыс ... ... ... талаптарын сақтауға және судьяның
беделi мен қадiр-қасиетiн түсiретiн немесе оның адалдығына, әдiлдiгiне,
объективтiлiгi мен ... ... ... ... ... ... 3) ... жемқорлықтың кез
келген көрiнiстерiне және сот төрелiгiн iске асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... 4) ... ... сақтауға мiндеттi. ... ... ... ... ... ... өзге ... қоспағанда, өзге де ақы ... ... ... ... ... ... коммерциялық ұйымның басшы органының
немесе ... ... ... ... сыйыспайды.
Судьялар партияларға, кәсiптiк одақтарға
кiре алмайды, қандай да бiр ... ... ... ... оған қарсы сөз
сөйлеуiне болмайды. ... ... ... ... бес ... толған;
жоғары заң бiлiмi бар, еңбек жолы мiнсiз және заң мамандығы бойынша кемiнде
екi жыл жұмыс стажы бар;
біліктілік ... оның ... ... ... ... ... ... және судьяның кәсiби мiндеттерiн
атқаруға кедергi келтiретiн ауруларының жоқтығын растаған;
сотта тағылымдамадан ойдағыдай өткен және ... ... ... оң
пiкiрiн алған Қазақстан Республикасының азаматы ... ... ... оқып ... адамдарға тағылымдамадан өту
талап ... ... ... сай ... заң ... бойынша
кемiнде он бес жыл жұмыс стажы бар немесе кемінде бес жыл судьялық ... бар ... ... ... судьясы бола алады Осы баптың 1-
тармағының талаптарына сай ... заң ... ... кемiнде он бес
жыл жұмыс стажы бар немесе кемінде бес жыл ... ... ... бар ... Соттың судьясы бола алады. ... ... ... сотта тағылымдамадан өтеді. Судьялыққа кандидаттың
тағылымдамадан өту шарты мен тәртiбi ... ... ... Ережеде айқындалады. ... ... ... кәсiби мiндеттерiн атқаруға кедергi ... ... ... үшiн оған ... ... жүргiзiледi.
Судьяның ... ... ... ... ... ... жергiлiктi және
басқа соттарды ұйымдық және материалдық-техникалық қамтамасыз етудi ... ... ... ... және денсаулық сақтау саласындағы
уәкiлеттi органның бiрлескен нормативтiк құқықтық актiсiмен белгiленедi.
Судья ... ... ... және ... ... қай ... және ... жынысына, саяси көзқарасына, діни нанымына және өзге де мән-
жайларға қарамастан ... ... тең ... ... ... және ... соттардың судьялары
қызметінің бос орындарына кандидаттар ... ... Сот ... ... орналасуға өтініш берген және осы Конституциялық заңның 29-бабының
талаптарына сай келетін адамдар арасынан ... ... ... ... Сот Кеңесі конкурстың нәтижелері бойынша жергілікті және басқа
соттардың судьялары ... бос ... ... ... үшін ... Республикасының Президентіне ұсынады.
Аудандық сот төрағасы ... бос ... ... ... ... жалпы отырысының шешімі негізінде Жоғарғы Сот Төрағасы енгізген
ұсыну бойынша Жоғары Сот ... ... ... төрағалары мен сот ... ... ... сот ... ... мен ... қызметінің бос орындарына
кандидатураларды Жоғарғы Соттың жалпы отырысының шешімі ... ... ... ... ... бойынша Жоғары Сот Кеңесі ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Сот судьяларының арасынан
ұсынылады.
Жоғары Сот Кеңесі жергілікті және басқа ... ... ... ... ... Соттың сот алқаларының төрағалары
қызметінің бос ... ... ... тағайындау үшін Қазақстан
Республикасының Президентіне ұсынады.
Жоғарғы ... ... ... ... ... Сот ... ... Сот
Кеңесі Жоғарғы Соттың ... ... ... бос орындарына
кандидаттарды Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенатына ұсынуы ... ... ... ... 1. ... ... ... судьяларын Қазақстан Республикасы
Президентiнiң Жоғары Сот Кеңесiнiң ... ... ... бойынша
Сенат сайлайды. 2. ... ... ... ... Жоғары Сот Кеңесiнiң кепiлдемесi бойынша
Қазақстан Республикасының Президентi тағайындайды. 3. ... ... ... сот ... ... ... ... сот алқаларының
төрағаларын Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы және Жоғарғы Соттың ... ... ... Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы бойынша бес жыл
мерзімге ... ... ... ... ... ... Төрағасын
Жоғары Сот Кеңесінің ... ... ... Республикасы
Президентінің ұсынуы ... бес жыл ... ... ... ... және басқа соттардың
төрағаларын Жоғары Сот ... ... ... ... ... бес жыл ... ... ... және ... ... мен сот ... төрағалары, Жоғарғы Соттың Төрағасы мен сот
алқаларының төрағалары өкiлеттiк мерзiмдерi аяқталғаннан кейiн, егер ... ... ... ... ... ... ... тиiсiнше
қайтадан сайланбаған немесе тағайындалмаған болса, тиiстi соттың судьясы
өкiлеттiгiн ... ... ... ... ... бос орны ... жағдайда осындай
лауазымға қайтадан сайланбаған немесе тағайындалмаған жергілікті және басқа
соттардың төрағалары мен сот ... ... ... ... ... ... төмен тұрған соттың ... ... ... ... Сот ... ... ... таратылған, судьялардың
жалпы саны қысқартылған кезде осы соттың судьялары олардың келiсiмiмен тең
дәрежелi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... рет ... ... тағайындалған адам мынадай
мазмұнда ант бередi:
"Өз мiндеттерiмдi адал және ... ... сот ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңдарына ғана бағына ... ... ... ... ... мiндеттегендей бейтарап және әдiл болуға
салтанатты ... ант ... ... ... мен судьялары Қазақстан Республикасы Парламентi
Сенатының отырысында ант бередi. ... ... сот ... ... мен ... аудандық соттың
төрағасы мен судьясы қызметіне алғаш рет ... ... ... ... ... ант ... төраға не сот алқасының төрағасы немесе басқа ... ... ... ... ... ант ... ... егер: ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Парламентiнiң немесе мәслихатының депутаттығына ... ... ... ... ... енген сот шешiмiмен хабарсыз ... деп ... 3) ... ... ... ... берiлсе; 3-1) ... ... ... ... ... негiздер бойынша
судья өкiлеттiктерiн тоқтату қажеттiгi туралы судьялардың тәртiптiк-
бiлiктiлiк алқасының ... ... ... ... ... ... судьяның атқаратын қызметіне сәйкес
келмейтіні туралы Сот жюриінің қорытындысы болса.
Судьяның өкілеттіктері тоқтатыла тұрған ... оның ... ... ... сот ... төрағасы қызметіндегі өкілеттіктері тоқтатыла тұрады;
4) басқа ... ... ... ... ... ... ... Соттың Төрағасына қатысты - Қазақстан Республикасының Президентi;
Республиканың қалған барлық судьяларына қатысты - ... Сот ... ... Егер ... ... тұру ... ... қабылдауға негiз болған мән-жай
жойылса, судьяның өкiлеттiгi қалпына келтiрiледi. ... ... ... судья ... ... ... өз ... ... қызметiнен босағанда;
2) медициналық қорытындыға сәйкес кәсiптiк мiндеттерiн одан әрi ... ... ... ... бойынша; ... ... ... ... ... ... ... деп
тану не оған медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы сот
шешiмi ... ... ... осы ... қатысты айыптау үкiмi заңды күшiне енгенде; ... ... ... ... 6) ... болған немесе соттың оны қайтыс болды деп жариялау ... ... ... енген жағдайда; 7) ... ... ... ... және ол ... ... ... 8) ... ... ... ... ... ... егер ... сот алқасының төрағасы немесе судья басқа ... бос ... ... ... бермесе; ... ... ... бойынша; 10) ... ... ... ... ... ... ... өкiлеттiгi
судьялардың тәртiптiк-бiлiктiлiк алқасының судьяны тәртiптiк терiс ... ... осы ... ... ... ... ... үшiн қызметiнен босату қажеттiгi туралы шешiмiне байланысты
тоқтатылуы мүмкiн.
Сот төрағасының не сот алқасы төрағасының өкiлеттiктерi оның өз ... не олар осы ... ... 9, 14, 15, 20, 21 және 28-
баптарында көрсетiлген талаптарды орындамаған ... ... ... ... ... ... ... ... ... Төрағасына, судьяларына қатысты Қазақстан Республикасы
Президентiнiң ұсынуы бойынша - Қазақстан Республикасы Парламентi ... ... ... сот
алқаларының төрағаларына, жергілікті және басқа соттардың төрағаларына, сот
алқаларының ... мен ... ... - ... ... ... қабылданады. Судьяны қызметiнен босату ... ... ... ... ... ... сот алқасының төрағасы
өкiлеттiктерiнiң тоқтатылуына әкеп соғады. Тиiстi соттың төрағасын немесе
сот алқасының ... ... өз ... ... не өкілеттік мерзiмiнiң
өтуiне байланысты қызметтен босату ... осы ... ... қызметiнен
босатуға әкеп соқпайды. Осы баптың ... 1-1)-7), ... ... ... ... ... немесе сот
алқасы төрағасының өкілеттіктері олардың өз тілегі бойынша ... ... ... ... ... өкілеттіктерін тоқтатуға Жоғары
Сот Кеңесінің ұсынымдары талап етілмейді. Судья қызметінде болуға шекті
жасқа - 65 ... ... ... жол ... оны ... ... ... Төрағасы Жоғары Сот Кеңесінің келісімімен бес ... ... ... ... ... беделі бар судьяның судья
атағын, судьялар қоғамдастығында болуын, жеке ... ... және осы ... ... ... өзге де ... ... кепілдіктерін сақтай отырып, өкілеттіктерін тоқтатуының ерекше
нысаны орнынан түсу деп танылады.
Судьяны орнынан түсу нысанында қызметтен босату судьяның ... ... ... ... ... ... асырылады.
Судья орнынан түскен кезде судьялық жұмыс стажы жиырма және одан да көп ... ... төрт ... лауазымдық айлықақы мөлшерiнде, ... ... он ... ... ... ... ... он сегiз айлық лауазымдық
айлықақы ... оның ... ... ... ... шығу ... орнынан түсуi:
кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асырғанда, коммерциялық ұйымның басшы органының
немесе байқаушы ... ... ... ... ғылыми немесе өзге
де шығармашылық қызметтен басқа ақы төленетiн қызметке тұрғанда; ол қылмыс
жасағанда немесе сот ... ... ... ... ... қылық
жасағанда;
өз тiлегi бойынша; Қазақстан Республикасының азаматтығы тоқтатылғанда;
ол қайтыс болғанда немесе оны қайтыс болды деп ... ... сот ... күшiне ... ... ... ... ... жағдайда жеке басына ... және осы ... ... 51, 53 және ... ... ... ... қамсыздандыру Қазақстан Республикасының зейнетақымен
қамсыздандыру туралы заңнамасында белгiленген тәртiппен және шарттарда
жүзеге ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамасында
белгiленген мөлшерде республикалық бюджет қаражаты есебiнен ... ... ... ... терiс себептер бойынша қызметiнен босатылған кезде аталған жарналар
республикалық ... ... ... Кеңесі Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайтын Төрағадан,
хатшыдан және басқа да мүшелерден ... ... ... ... және оның жұмысын ұйымдастыру заңмен айқындалады.
Судьялар
қоғамдастығының ортақ ... iске ... мен ... ... ... бiрлестiктер құруға құқығы бар. ... ... ... ... ... ... тәртiппен өз
мүшелерiнiң мүдделерiн бiлдiредi, қорғайды және сот төрелiгiнiң ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарды көздемеуге
тиiс. ... ... ... ... ... түсу ... және оны
тоқтатуды растау үшiн, сондай-ақ судьялардың тәртiптiк ... шешу не ... ... тоқтату үшiн, осы Конституциялық
заңмен көзделген жағдайларда, Республикалық және ... ... ... ... ... құру және оның ... ... тәртiбi, сондай-ақ тәртiптiк
iстердi қарау тәртiбi Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кәсiби жарамдылығын анықтау үшiн жетi судьядан тұратын Сот жюриi
құрылады.
Облыстық немесе Жоғарғы Соттың ... ... ... Сот ... ... ... қарау үшiн негiз болып табылады. Сот
жюриiнде материалдарды қарау тәртiбi Қазақстан ... ... ... ... сот ... ... ... заңдылықты бұзғаны үшiн;
2) судья әдебiне қайшы келетiн терiс қылық жасағаны үшiн; ... ... ... ... үшiн тәртiптiк жауапкершiлiкке тартылуы
мүмкін.
Сот төрағалары және соттардың сот алқаларының ... ... ... ... ... мiндеттерiн тиiсiнше орындамағаны
үшін тәртiптiк жауаптылыққа тартылуы мүмкiн.
Сот актiсiнiң күшiн жою немесе өзгерту, егер бұл ... ... ... жол ... және ол туралы жоғары тұрған сот орнының сот
актiсiнде ... ... ... судьялардың жауаптылығына әкеп
соқпайды.
Судьяларға тәртiптiк жазаның мына түрлерi қолданылуы мүмкiн: ... ... ... ... ... ... ... тиiсiнше атқармағаны үшiн сот төрағасы немесе сот
алқасының төрағасы қызметiнен босату; ... ... ... ... ... ... ... қызметiнен
босату. ... ... үшiн ... ... ... ... ... жеке басы
туралы деректер және оның кiнәсiнiң дәрежесi ескерiле отырып, тек ... жаза ... ... ... құқығы: 1) ... кез ... ... ... ... тәртiптiк-бiлiктiлiк алқасына; 2) облыстық соттың судьясына,
аудандық соттың төрағасы мен ... ... - ... ... ... тиесiлі болады. ... ...... ... ... мен ... дәлелдi
себептермен жұмыста болмаған уақытын есепке алмағанда, терiс ... ... ... - үш ... ... және ... қылық жасалған
күннен бастап бiр жылдан кешiктірiлмей қозғалуы мүмкiн.
Жоғарғы тұрған сот ... ... ... фактiсi анықталған сот
актiсi заңды күшiне ... күн ... сот iсiн ... ... бұзуына байланысты тәртiптiк терiс қылықтың ... ... ... ал заңсыз сот актiсi шығарылған күн осындай терiс
қылықтың жасалған күнi болып ... ...... ... екi ай ... ... қаралуға ... ... ... ... Соттың сот
алқаларының төрағалары мен ... ... ... ... ... ... төрағаларына қатысты тәртiптiк iс қозғау ... ... ... ... ... ... алқаларының
шешiмдерiне қатысты шағымдарды қарайды. ... ... ... ... ... ... ... төрағалары мен судьяларына қатысты тәртiптiк iс қозғау
туралы мәселенi, ... ... ... ... ... ... және ... алқалардың қызметi Қазақстан Республикасының
Президентi бекiтетiн Ережемен регламенттеледi. ...... ... осы ... заңның 40-бабының 1-тармағында көзделген
тәртiптiк жаза қолдану ... ...... ... ... ... тұрған тәртiптiк-бiлiктiлiк алқаның шешiмiн өзгерту не
оның ... жою және iстi ... ... жiберу туралы не шешiмдi
өзгерiссiз қалдыру ... ... бiрiн ... ... жаза ... күннен бастап бiр жыл бойы жаңадан
тәртiптiк жазаға тартылмаса, онда ол ... ... ... ... ... ... өз мiндеттерiн адал атқарған жағдайда, ... ... ... ... алты ай өткеннен кейiн ... ... ... ... ... ... алқасы оны мерзiмiнен бұрын
алуы ... ... ... ... ... ... шешiм
шығарылған судья Республикалық тәртiптiк-бiлiктiлiк ... ... ... алқасының шешiмi түпкiлiктi ... және ... ... ... ... ету оның ... сай болуға және сот
төрелiгiн толық әрi тәуелсіз жүзеге асыру мүмкiндiгін қамтамасыз етуге тиiс
және оны ... ... ... ақы ... Конституцияның 44-бабының 9) тармақшасына сәйкес
судьяның мәртебесiн, оны тағайындау және ... ... ... ... ... функцияларды ескере отырып, Қазақстан Республикасының
Президентi белгiлейдi. ... ... ... кәсiби даярлығының деңгейiне, еңбек сiңiрген ... өзге де ... ... ... сыныптары берiледi.
Судьяларға бiлiктiлiк
сыныптарын беру мен олардан айыру ... осы ... ... ... ... Президентi бекiтетiн Ережемен белгiленедi.
Судьяларға сауығуы үшiн лауазымдық екi айлықақы ... ... ... ... отыз күнге жыл сайынғы демалыс берiледi. ... ... бір ... екінші өңіріне судья болып тағайындалған
(сайланған) судьяларға, қайта ... ... ... ... ... отбасы мүшелерiне көшуге байланысты шығыстары шыққан шығынының
көлемiнде төленедi. Судьяларды тұрғын үймен қамтамасыз ету республикалық
бюджет есебiнен ... ... және оның ... ... тыс, ... ... кiрiскен күнiнен бастап алты айдан
кешiктiрiлмей, нақты жер жағдайына ... ... ... үй ... ... үй ... жақсартуға мұқтаж азаматтардың санатына
жатқызбайтын нормалар бойынша ... ... ... үй ... он ... астам уақыт жұмыс iстеген судьялардың тұрақты тұруға
арналған қызметтiк тұрғын үйi оның қалауы бойынша қалдық құны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй бермей тұрып қызметтiк тұрғын үйден
шығаруға болмайды. Барлық соттардың ... ... ... ... судьялық мантиямен қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... мемлекеттiк денсаулық сақтау мекемелерiнде медициналық қызмет
көрсетумен ... ... ... ... ... ... ... тәртiбi мен шарттары
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мертiксе (жарақаттанса,
жараланса, контузия алса, кәсiби ауруға шалдықса), оған осы ... ... ... ... төленедi.
Судья қызметтiк мiндеттерiн атқару кезiнде қаза ... ... ... не ... ... ... кезiнде мертiгу
(жарақаттану, жаралану, контузия алу, кәсiби ... ... ... ... тоқтатқаннан кейiн бiр жылдың iшiнде оны алуға құқығы бар
адамдарға соңғы атқарған лауазымы бойынша алпыс айлық лауазымдық ... ... ... ... ... ... ... кезiнде мертiгуiнiң (жарақаттануының,
жаралануының, контузия алуының, кәсiби ауруға ... ... ... ... ... ... I ... мүгедекке - отыз айлық лауазымдық айлықақы;
2) II топтағы мүгедекке - он сегiз айлық ... ... III ... мүгедекке - алты айлық лауазымдық айлықақы мөлшерiнде
бiржолғы ... ... ... ... ... ... ... белгiлеуге әкеп
соқтырмаған ауыр мертiккен (жарақаттанған, жараланған, ... ... ... ... ... оған бiр ... ... лауазымдық айлықақы
мөлшерiнде, жеңiл мертiккен жағдайда - жарты айлық лауазымдық ... ... ... ... өтемақы төлеудiң тәртiбiн Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... емес жағдайларда
мертiккенi (жарақаттанғаны, жараланғаны, контузия ... ... ... ... қаза ... (қайтыс болғаны) Қазақстан Республикасының
заңнамасында белгiленген тәртiппен дәлелденсе, ... ... ... болған
немесе қаза тапқан судьялар мен ... ... ... ... ... үшiн ... қайтыс болған сәттегi тиiстi лауазымы
бойынша судьяның үш айлық жалақысы ... ... ... ... Біржолғы ақшалай өтемақы төлеу тәртібін Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгілейді.
Судья өзiнiң қылмыс жасауына немесе сот ... ... ... ... қылық жасауына, сот әдебi талаптарын сақтамауына және осы
Конституциялық заңның 28-бабында көрсетiлген өзге де ... ... ... ... ... ... оның өкiлеттiктерi тоқтатылған кезде, сондай-ақ ... ... Сот ... ... ... 1) орнынан
түсу құқығынан және жеке ... ... ... 2) ... ... 51, 53, 54 және ... ... барлық
материалдық және әлеуметтiк кепiлдiктерден айырылады. ... ... ... ... ... және материалдық-техникалық
қамтамасыз етудi, сондай-ақ сот статистикасын жүргiзудi ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдық және материалдық-
техникалық қамтамасыз ... ... ... сот ... жүргiзудi
Қазақстан Республикасының Президентi құратын уәкiлеттi мемлекеттiк орган
жүзеге асырады. Уәкiлеттi ... ... ... ... ... ... және ... астана мен республикалық маңызы бар
қалалардағы ... ... ... ... ... соттың тәуелсiздiгi мен судьялардың қызметiне
араласпау ... ... ... ... ... ... ... мен қызметiнiң ұйымдастырылуы Қазақстан
Республикасының Президентi ... ... ... сот ... ... ол ... сот ... жүзеге асыру,
сот тәжiрибесiн жинақтау, сондай-ақ соттың басқа да ... ... ... ... ... кеңсесi қызметкерлерiнiң құқықтық жағдайы мен еңбегiне ақы төлеу
мемлекеттiк ... ... ... ... Сот ... құрылымы мен штат санын - оның ... ... және ... ... ... ... мен штат санын тиiстi
сот төрағасының ұсынуы бойынша уәкiлеттi орган ... ... ... штат санының ... ... ... ... ... ... ... және басқа соттарын
қаржыландыру республикалық бюджет қаражатының есебiнен жүзеге ... ... және ... ... бюджетi соттардың конституциялық
өкiлеттiктерiн ... ... ... ... тиiс.
3 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІСТІ ЖҮРГІЗУ БАРЫСЫНДАҒЫ КУӘЛІК ИММУНИТЕТТІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ
Нақты Куәлік иммунитет институтының сотқа дейінгі ... ... ... ... ... ... ... ала тергеу дегеніміз не?,
қлай жезеге асырылады? - деген сұрақтардың басын аштық.
Алдын ала ... ... саты ... заң ... еш ... оған ... іс ... бірдей анықтама береді. Алдын ала
тергеу дегеніміз – ... іс ... ... ... өзінің
міндеттері мен шекарасы бар қылмыстық процесс.
Бірақ, кейде ғалымдар, қызмет ... ... ала ... мен ... ... ... арасындағы айырмашылықты көре алмайды.
А.А. Гарницкий былай дейді: “Алдын ала ...... ... ол ... тергеу және анықтама органдары, жұртшылықтың көмегіне
сүйене ... және ... ... ... қылмыстың алдын ... ... ... ... ... ... ашу, кінәлілерді
жауапқа тарту жұмыстарын ... ... ... немесе құрамның
немесе істі сотқа жіберу үшін негіздің бар-жоғын анықтайды”. “Алдын ... ...... ... ... ... деп ... Н.Ц.
Логин мен Ф.Н. Фаткуллин. – Сот ісін ... бұл ... ... ... ... ... істі қабылдап алуынан басталады және ол
бойынша айыптау қорытындысын жасап, оны бекітумен немесе қылмыстық ... (есі ... ... ... ... ... ... қолдану үшін сот қа жіберумен) аяқталады” [79, 50 б.]. Бұл
анықтау уақыт ... ... ... ... ... жалпы
қылмыстық іс жүргізу қызметіне қатысты пайдаланылмайды.
Біздің жұмысымызда алдын ала ... ... ... ... ... ... бұл ... сипаттағанда автор аттас сатының да,
құқықтық институттың да ... ... ... ала ... ... ретінде) екі нысанда жүзеге асырылады деп
саналады, ... ... және ... ала ... және оның ... ... аталып өткендей, қылмыстық іс жүргізу
қызметінің екі түрін: анықтау мен алдын ала тергеуді ... ала ... деп атау ... деген не?
Анықтау ала тергеудің кез келген нысаны сияқты, ... ... ... ... ... ала ... ... емес тергеуден
оның айтарлықтай айырмашылығы бар. Анықтаудың түріне қарай ол қылмыстық
істі тергеушіге жібергеннен ... ... ... іс ... ... ... Заң алдын ала тергеу кезінде жүзеге асырылатын ... ... де ... деп ... [80, 231 ... сақтайтын бір жай, “қазіргі заңдық регламеннтеуде анықтау ... ... ... ... бір ... ... ... жасанды
болып табылады” [81, 456 б.]. Сондықтан да Г.И. ... ... ... ...... қалдыруға болмайтын тергеу әрекеттерін жүргізу
ғана, яғни А.К. ... ...... ... ... ... ... ал толық көлемді анықтау дегеніміз – азаматтардың құқықтарын
шектей ... ... ... алдын ала тергеу ... ... егер ... да, мақсаты да, мерзімі де тептен басқаша екі
қызмет түрі бірдей аталынатын болса және мұндай ... ... деп ... ... органдарының қылмыстық іс жүргізу практикасының барлық түрлері
дәйекті ... деп ... ... ... алдын ала тергеу жүргізу міндетті емес істер
бойынша анықтау органы іс ... және ... іс ... дәлелденуі
тиісті мән-жайларды анықтау үшін қылмыстық іс жүргізу ... ... ... қабылдайды. Алдын ала тергеудің осы түрін жүргізгенде
анықтау органы кез келген тергеу, сондай-ақ басқа іс ... ... ... іс жүргізу шешімдерін қабылдауға құқылы.
Бұл ретте ол қылмыстық іс жүргізу заңында негізінен алдын ала тергеу
үшін белгіленген ... ... ... ... ... ... азаматтық жауапкерді және
олардың өкілдерін анықтау жүргізген адам анықтаудың аяқталғаны және істің
прокурорға жіберілгені жайында ... ... ... ... ... ... өтініш болған күннің өзінде, ... іс ... ... ... ... іс жүргізу еркіндігі бар, оның мәнісі мынада: прокурор,
ҚІЖК-нің 289-бабына сәйкес, тергеушіге (анықтау жүргізуші адамға) орындалуы
міндетті нұсқау ... ... ... ... ... ретінде тарту туралы;
– қылмысты саралау және айыптаудың ... ... сот ... ... үшін істі ... туралы немесе істі
қысқарту туралы нұсқауымен келіспесе, өз қарсылығын жазбаша баяндап жоғары
тұрған ... ... ... Бұл ... ... не төменгі тұрған
прокурордың нұсқауын бұзады, не бұл істің тергеуін ... ... ... ... бұл ереже таралмайды. Прокурордың нұсқауымен
келіспеген жағдайда анықтау органы ... ... ... ... ... ... шағымдану фактысы прокурор нұсқауының орындалуын
тоқтата алмайды. ... ала ... ... ... емес ... ... ... істі соттта қарауға негіз бола алады. Оның мақсаты
алдын ала тергеудің алдына қойылған мақсатпен бірдей. Мерзімі және ... ... олар да ... ... ... Міне осы ... ... осы түрін толық көлемді анықтау ... ... ала ... ... деп атауға мүмкіндік беріп отыр.
Дау туғызбайтын бір жағдай – алдын ала тергеу міндетті емес ... ... ... ала ... ... ... нысаны болып табылады,
оны алдын ала ... ... ... оны ... асыратын субъект (тергеуші емес, анықтау жүргізуші адам);
– сол субъектінің құқықтық ... ... ... адамда іс
жүргізу еркіндігі болмайды);
– жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, азаматтық жауапкердің және
олардың өкілдерінің тергеу аяқталғаннан кейін іс ... ... ... іс ... ... осы ... ... қарағанда,
“анықтау” деп атауға көбірек сәйкес келеді. Ол алдын ала тергеуге қарағанда
едәуір өзгеше.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ала ... ... міндетті болып табылатын қылмыстарда
қылмыс белгілері болса анықтау органы қылмыстық іс қозғайды және қылмыстық
іс жүргізу заңын басшылыққа алып ... ... ... ... ...... ... анықтау және бекіту: қарау, тінту, алу, телефон
және басқа байланыстарды тыңдау, мүлікке тыйым салу, сезіктілерді ... және ... ... алу, жәберленушілер мен куәлерден жауап алу, қажет
болған жағдайда сараптама тағайындау [82, 67 б.].
Анықталған қылмыс және ... ... ... ... ... ... ... береді. Жедел тергеу әрекеттерін орындағаннан кейін
анықтау ... ... ... ... және он күндік мерзім
біткеннен кейін істі тергеушіге тапсыруға міндетті.
Анықтаудың бұл түрі алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ... алдын ала тергеуден бөлініп алдын ала ... деп ... Бұл ... ... ала тергеу екі элементтен
тұрады:
– алдын ала тергеу міндетті болып ... ... ... ... ... органы істі тергеушіге бергеннен кейін басталатын алдын ала
тергеу. ... ала ... осы ... ... ... ала тергеу деп атау
керек.
Алдын ала тергеу дегеніміз – мазмұны ... ала ... ... басынан
аяғына дейін қамтитын қызмет. Алдын ала тергеу дәлелдеуге ... ... ... дейін анықтауға бағытталады (ҚІЖК-нің 117-бабы). Тек
алдын ала тергеуде ғана ... ... ... ... сатыларында
адамның құқықтары мен заңды мүдделерін сақтаудың ... ... ... көзделген.
Анықтауға қарағанда қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеуді
тергеушілер жүргізеді, ... ... атап ... іс ... ... ... бөлімшелері қазіргі ... ішкі ... ... ... ... және салық полициясы
органдарында бар.
Алдын ала тергеу, ҚІЖК-нің 126 және ... ... ... ... ... және ... дене немесе ақыл-ой кемістігіне
байланысты өз ... ... ... ... толмаған адамдар жасаған
қылмыстар туралы, сондай-ақ есі дұрыс ... ... ... ... ... ... барлығында міндетті түрде жрүгізіледі.
Алдын ала тергеу оны жүргізу заң юойынша міндетті емес ... да ... ... ... ... ... оны сот немесе
прокурор қажет деп санағанда ғана, қылмыстық процеске кірісуге құқылы.
М.С. Строговтың пікірінше, “анықтау мен ... ала ... ... сонда, алдын ала тергеу дегеніміз – тергеудің маңызды, елеулі
қылмыстар туралы істерде қолданылатын жоғарғы және ... ... ... – алдын ала тергеуге қатысты алғанда қосымша болып табылатын ... оның ...... ... бекіту және алдын ала тергеуде іс
толық және жан-жақты тергелуі үшін алғашқы және ... ... ... [83, 51 б.]. ... ала ... ұғымына анықтама беруге байланысты бір
тарихи жайға назар аударып көрейік. Бір ... ... ... ... ол ... іс ... ... А.Я. Вышинский
сияқтылардың, алдын ала ... ... ... ... ... яғни ... қызметі деп айтуына мүмкіндік берді. Ал
қазіргі көптеген оқымыстылар алдын ала тергеудің сотттан ... ... ... Тарихи фактілерге мұндай апеллицияның қажеті не? ... ... ... қазір де құқығы бар екендігін көрсету үшін
қажет. Сот талқылауының бір бөлігі сот тергеуі деп те аталады. Ал бұл ... ... ала ... ... ажырата алу керек, олар қызметті ... ... ... ғана ... қызметтің бұл түрлерінің қылмыстық
процестегі амалына, мақсатына, орнына және рөліне қарай да ерекшеленеді.
Алдын ала тергеу, алдын ала ... кез ... ... ... сияқты,
іс жзүргізу әрекеттерінен және іс жүргізу ... ... Ол ... ... ... ... ... қолдануды, адамды
айыпталушы ретінде тартуды, ... ... ... ... және қылмыстық процестің басқа субъектілерін қылмыстық
процеске ... ... ... іс ... ... т.б. қамтиды [84, 250 б.].
Алдын ала тергеудің алғашқы мерзімі екі ай шамасында белгіленген. Бірақ
оны заңда белгіленген тәртіпте прокурор ұзарта ... заң ... ... ... бұзу ... ... белгіленетін қылмыстар болып табылады. Қылмыстар жасағаны ... ... ... заң нормаларымен реттелген
қылмыстық сот ісін жүргізудің шеңберінде жүзеге ... ... ... ... сәйкес “қылмыстық іс міндеттері қылмыстарды тез және толық
ашу, оларды ... ... ... және қылмыстық жауапкершілікке
тарту, әділетті сот талқылауы мен қылмыстық заңды дұрыс қолдану”.
Біздің пікірімізше, ҚІЖК 8-бабының келтірілген ережелері қылмыстық ... ... ... ... ... ашпайды. Қылмыстық сот ... ... ... ... жасаған тұлғаларға қылмыстық
жауапкершілікті және нақты ... ... үшін ... ... ... ... заңды, негізделген және әділ қолдануды
қаматамасыз етуде болып табылады.
Осы басты мақсатты ... ... ... ... ... және
заңды тұлғалардың) жапа шеккендердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау
талаптары сақталады және тұлғаны ... және ... ... мен соттаудан
қорғау қамтамасыз етеді. Басты бағытты жүзеге асырусыз қылмыстық сот ісін
жүргізудің мақсатын сипаттайтын талаптар қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... түзетін функциялардың төрт
тобы (жүйелері) бөлектеп көрсетіледі. Олардың ... ... ... ... ... институттар функциялары мен құқық
нормаларының функциялары бар. Соған ... ... ... ... ... үшін тән құқық саласының
функциялары (салалық ... ... ... деп ... Егер ...... әсердің мақсаты мен бағыты ... онда ... ... ... ... және қорғау функциялары жүзеге асырудың тән ... ... [85, ... құқық нормалары тек қылмыстық сот ісін жүргізудің шеңберінде
ғана жүзеге асырылуы мүмкін, оның басты ... ... ... ... сот ісін ... ... мәселелері теориялық
тұрғыдан дискуссиялық болып табылады. Бүгінгі таңда функция ұғымының жалпы
танылған анықтамасы жасап ... ... ... сот ... функциялар туралы ҚР ҚІЖК 23-бабында ... ... ... 2-ші ... ... ... ... және істі сотпен
шешу бірі-бірінен бөлектенген және түрлі органдар мен лауазымды тұлғалармен
жүзеге ... деп ... ... ... ... ... ҚР ... оның 23-бабы: “Тараптардың сайыскерлігі мен ... сот ісін ... ... ... деп ... ҚІЖК 1997 ... ... бекітілгенін еске түсіреміз. ҚІЖК
қабылдағанға дейін тараптар сайыскерлігі мәселелері мен осы ... ... ... және істі шешу ... қабылдағанға дейін
ҚР Жоғарғы сотының бірқатар нормативтік қаулыларында, ... ... іс ... ... мәні ... ... ... ҚІЖК 23-бабын қалыптастыра отырып, тараптар
сайыскерлігіне ... ... ... және ... сот ісін ... ... функцияларға қатысты процессуалист ... ... ... және қылмыстық сот ісін ... ... ... ... Бұл мәселелерге дұрыс жауап беру тек
тұлғаның ... ... ... қоғаммен мемлекеттің құқықтары мен заңды
мүдделерін қамтамасыз ... ... ... Тек ... қоғам және
мемлекеттің мүдделерінің үйлесуі олардың жүзеге асырудың кепілі болады және
қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... береді, соңында ол қылмыстылықпен күрес күйінде оң әсер етеді.
Л.В. Алексеева, қылмыстық-процесуалдық функциялардың ... ... ... ... ... ... ... түрде бөліп көрсетілетін процесуалдық функциялардың талдауымен
шектеле алмайды, қылмыстық-процесуалдық қызметті ... ... ... қажет екі әдістемелік ережелерге назар аудару қажет: а)
функцияларды талдау алдында қылмыстық сот ісін ... ... ... мұқият талдау жүзеге асырылуы тиіс, өйткені, әр функция тура
немесе ... ... ... ... біреу арқылы іс міндеттері ... ... б) ... ... ... ... байланыс анық көрінуі тиіс, өйткені функциялар ... ... ... ... [86, 139-б.].
Қылмыстық сот ісін жүргізу принцип ретінде тараптардың сайыскерлігі
айыптау (прокурор) және ... ... мен оның ... ... дұрыстығын сотқа дәлелдей отырып, соттың алдында сайысатын сот
талқылауларының сайыскерлік сипатын көрсетеді. Бұл сайыскерлік талдау мен
іс ... бар ... ... ... Дәл ... ... тең ... Қалған жағдайда айыптау органдары
айыптау, сондай-ақ ақтау дәлелдерін жинауы тиіс. Қалған жағдайда ... ... және ... ... ... ... органдары дәлелдермен жұмыс
барысында объективті, толық және жан-жақты әрекет етуі ... ... ... ала ... ... ... тарапы жариялаған арыздарды орындау
барысында да ... ... ... дәлелдеу міндеті айыптау тарапына
жүктеледі. Тұлғаның ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі (ҚР Конституциясының 77-бабы, 3-
тармағы 8-тармақшасы) [87, 140-б.].
ҚІЖК 23-бабының мазмұнында заң шығарушы ... ... ... ... ... және қылмыстық сот ісін жүргізуде
үш ... ... ... 1) ... қудалау, 2) қорғау, 3)
қылмыстық істі шешу.
М.С. Строгович ... ... ... ... ... ... жекелеген бағыттарын” түсінеді.
Оның пікірінше, қылмыстық істе үш ... ... ... 1) ... (қылмыстық қудалау), 2) қорғау, 3) істі шешу
[89, 150-б.]
Ғалымдардың пікірінше, “қылмыстық-процесуалдық ...... мен ... және ... қызметтің тиісті
бағыттарында көрініс тапқан арнайы мақсат пен оның қатысушыларының рөлі
болып табылады. ... ... ... ... ... құралады: анықтау, қылмысқа қатысты деректерді тексеру;
оларды тергеу; айыптау; қорғау; сотта қарастыру және ... істі ... ... [90, ... ... ... функцияларды қылмыстық сот ісін жүргізудің
қатысушылары олардың құқықтары мен міндеттері жүзеге асыру арқылы ... ... ... ... ... ... деп пайымдайды
[91, 142-б.]. С.И. Гирьков: “қылмыстық-процесуалдық функцияларды қылмыстық
сот ісін жүргізудің мақсатына ... ... және оның ... ... мазмұны олардың субъектілерінің арнайы өкілеттері,
құқықтары мен міндеттерімен (процесуалдық ... ... ... ... ... ... ... болады” деп есептейді
және оларды 1) негізгі, 2) қылмыстық ... ... ... ... 3) ... ... ... жіктейді.
Қылмыстық сот ісін жүргізудің ... ... ... басқа авторлар функциялар ұғымы мен олардың тізбесіне ... ... [92, ... ... бірге, олар айтылғандардан біраз
ғана ерекшеленеді.
Қылмыстық сот ісін жүргізуде жүзеге асырылатын үш функцияны ... заң ... ... іске ... ... функцияларға
жіктейді. ҚІЖК 8-тарауында – қылмыстық қудалау функцияларын ... ... ... мен ... ... ... (62-бап),
тергеу бөлімінің бастығы (63-бап), тергеуші (64-бап), анықтау органы (65-
бап), анықтау органының бастығы ... ... ... ... ... немесе берілетін құқықтар мен мүдделерді қорғайтын іс қатысушылары:
сезікті ... ... ... ... ... ... ... айыптаушы (76-бап), азаматтық талапкер (77-бап), ... ... ... талапкер, жәбірленуші, жеке айыпталушының өкілдері (80-
бап). Заң шығарушының пікірінше, істі шешу ... сот әділ ... ... ... ... ... ... қорытынды ҚІЖК 57-бабының 1-ші
бөлімі мен 23-бабының 2-ші ... ... ... ... ... талдау бізді істі шешу ... заң ... тек қана сот ... ... ... ... әкеледі. Бірақ
қылмыстық істі шешу – бұл ... ... ... ... ... ... өндірісінде қылмыстық іс қаралып жатқан орган қабылдайтын ... ... ... немесе аралық шешім болып табылады. Соған байланысты осы
функцияның “соттың қарауы және қылмыстық істі ... деп ... ... Элькиндтің ойы қарастыруды қажет етеді. Мұндай түсіндірудегі “соттың
істі қарауы мен ... тек қана сот ... ... ... ... синонимі
болып табылады. Басқа ешкім мұндай қызметті ... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізудің принципі деп
сеніммен атау ... ... ... ... тек сот ... ғана ... ... Алдын-ала тергеу сатысында тараптар
сайыскерлігі тек қана тарапқа қатар тергеуді жүзеге асыруға ... ... ... ... ... жағдайда жариялылық принципі әрекетін
тоқтатады, ал қоғам ... осы ... ... жол ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізуде ... ... ... ... ... үлкен маңыздылығын растайды. Яғни,
тараптар сайыскерлерді – ... сот ісін ... ... ... ... ... тәсілдерінің бірі, сотта айыпталушылар, ... ... ... алу ... табылады. Заңда айыптау мен
қорғаудың орындалатын функциялар ... іске ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке тартылатын
тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудағы теріс ... ... ... ... ҚІЖК ... ... ... тарапынан
іске қатысушыларға жатқызылған. Оған тек қана қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... ... ғана емес,
сонымен қатар, анықтау органдары мен алдын ала ... ... ... ... ... ... Соңғыға қылмыстық сот
ісін жүргізуіне тартылатын барлық ... ... мен ... заңдылығын қадағалау қамтылады. Қылмыстық қудалау прокурордың
қадағалау қызметімен өзара байланыста ... ... ... ... ... сипаты 1995 жылғы 21 ... ... ... Прокуратурасы туралы” ҚР заңында белгіленген.
Прокурордың қадағалау өкілеттері 1-бапта ... ... ... ... – Қазақстан Республикасының
Президентіне есеп беретін, Заң, Қазақстан Республикасының Президентінің
жарлықтарын және ... да ... ... ... ... анық және біртектес қолдануды, шұғыл-іздестіру қызметінің
заңдылығын, анықтау мен тергеу, ... және ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік орган болып табылады.
Прокуратура заңдылықты кез ... ... ... және жою бойынша
шаралар қабылдайды, Конституция және ... ... ... ... мен ... да ... ... даулайды, сотта мемлекеттің
мүдделерін қорғайды, ... ... ... ... тәртіпте
және шектерде қылмыстық қудалауды жүзеге асырады”.
Біз прокурорлардың қадағалау өкілеттерінің бүкіл көлемін көрсету ... ... ... туралы” заңның 1-бабын санаулы
түрде оқып шықтық. Біз ... ... ... белгіленген өкілеттерге сәйкес қылмыстық ... ... ... тек бір бөлігін алатындығын көреміз.
Айтылғаннан прокуратураның негізгі функциясы ҚР Конституциясы және басқа да
заңдарды ... ... ... ... ... ... сол қадағалау
қызметі болып табылады, бірақ оның бір түрін құрайды және ... ... ... Бұл ойды прокурор ҚІЖК белгілеген ... ... ... ... бас тартудан құқылы екендігін белгілейтін
ҚІЖК 197-бабы 1-ші бөлімі 11-тармақшасы да растайды.
Айтылғандардың ... ... ... жүзеге асыратын айыптау
функциясы оның қылмыстылық пен ... ... ... ... ... форма болып табылады. ... ... ... оның ... ... ... ақтайтын жағдайларды,
сонымен қатар ауырлататын және жұмсартатын жағдайларды ... ... кез ... қатенің алдын алуға мүмкіндік береді” деп жазған Я.О.
Мотовиловкердің ойы назар ... ... [94, ... ... ... айыптау функциясы – қылмыстық қудалауды
орындамай, қадағалу функциясын орындайтындығы растайды. ... ... ... ... қорытындысын бекіту қадағалау функциясын жүзеге асыру болып
табылады. Прокурордың қылмыстық істі сотқа жөнелтуі ... ... ... ... ... атты 64-бабы “қылмыстық қудалау функциясын ... ... ... мен лауазымды тұлғалар” тарауында қамтылған.
Тергеушінің құқықтық ... ... ... мазмұнын талдау
тергеушінің айыптау функциясын ... ... ой ... ... ҚІЖК 64-бабының 1-ші бөлімінде “тергеуші – қылмыстық іс бойынша
өзінің ... ... ... ала ... ... ... ... болып табылады ...” деп анықталған. Жалпы алғанда, ҚІЖК ... ... ... ... ... тергеушінің қылмыстық
қудалау бойынша міндеттерінде ешқандай ... ... жоқ. ... ... тергеушіге қадағалаушы прокурордың іс бойынша кез келген
нұсқаулары немесе ... ... ... ... беру ... Бұл ретте басты, ... ... ... заң ... оның ... дербестігіне кепілдік береді. ... ... ... ретінде жауапқа тарту; қылмысты ... ... ... ... ... ... ... өзгерту немесе
бас тарту; қылмыстық істі сотқа жөнелту немесе оны ... ... ... оны әрі ... ... ... шеттету; қылмыстық істі басқа
тергеушіге беру туралы мәселелер бойынша нұсқауларын тергеуші ... ... ... бере ... ал ... ... тоқтатылуы мүмкін.
Жоғары сатыдағы прокурор ... ... ... ... ... мәжбүрлеуге құқығы жоқ; ол төменде тұрған прокурордың
нұсқауларын болдырмауы тиіс немесе істі басқа ... ... ... ереженің болуы тергеушінің дербестігін ... ... ... ... ... жоқ және болмайды да. Прокурор
ешқандай дербестікке ие болмайды, ол үшін жоғарыдағы прокурордың ... ... ... ал ... ... арыз беруі нұсқауларды орындауды
тоқтатпайды.
Тергеуші қылмыстық істі толық, жан-жақты және объективті ... ... ... ... және ... барлық жағдайларда анықтау керек.
Тергеудің біржақтылығы, толық ... оған ... ... ... үшін ... істі қайтаруға негіз болып табылады. ... ... ... ... жоқтығын анықтау қылмыстық істі
басқа тергеушіге беру, оны ... ... ... ... мүмкін,
тиісінше, тергеушіні айыптау жағынан іс қатысушыларына жатқызу негіздері
жоқ. Осы ... ... Р.Д. ... ... ... ...... болып табылмайды және осы функцияға сәйкес келмейді. Біз тергеуші
айыптау функциясын жүзеге ... деп ... деп ... ... 63-б.] Р.Д. ... ... ... сияқты. Айып тағу – ... ... ... ҚІЖК ... ... тергеу функциясының
элементі болып табылады. Заңда тұжырымдалған функцияларды ... ... ... ... ... ... жоқ. ... қатар,
аталған анықтау іске қатысушыларды шатастырады. Іс ... ... ... – тергеушілер, прокурорлар, – осы анықтауды сол ... ... ... ... ... ... кінәсін
жұмсартатын дәлелдерді жинау құқығы жоқ деп ... ... ... ... объективті түрде зерттеуден босатады. Осы шатасу қылмыстық сот
ісін жүргізудегі міндеттерді орындауға, оның қатысушыларының құқықтары мен
заңды мүдделерін ... ... ... зиян ... ... ... тәртібінде іске қатысушылардың
келесідей анықтамасын енгізген жөн деп ... 1) ... ... іс ... ... ... сот, судья, прокурор, тергеуші, тергеу
бөлімінің бастығы, анықтау органы, ... 2) ... істе ... ... бар іске қатысушылар: сезікті, айыпталушы, жәбірленуші, азаматтық
талапкер, азаматтық жауапкер және олардың өкілдері, ... 3) ... ісін ... ... ... ... ... барысында қылмыстық
іске тартылатын басқа да іске қатысушылар: ... ... ... және ... ...... іс алдындағы міндеттерді
шешуге бейімделген, іске қатысушылардың қызметінің бағыттарын анықтайтын,
олардың құқықтық мәртебесіне байланысты ... сот ісін ... ... ... ... ... нормалары анықтайтын бағыттар болып
табылады.
Қылмыстық сот ісін жүргізудің негізгі мақсаты материалдық қылмыстық
құқық нормаларын жүзеге ... ... ету ... ... ... сот ісін жүргізудің мақсатынан шығатын іске қатысушылардың қызмет
бағыттары:
1) ҚР Конституциясы және қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... (ҚР
Конституциясының 83-бабы және ҚР ҚІЖК 62-бабы) – прокурор үшін;
2) Дайындалып ... және ... ... ... ... анықтау
және қылмыстық істер қозғау туралы шешім қабылдау – ... ... ... ... Қылмыстарды алдын-ала тергеу (кінәлілерді анықтау, ... ... ... айыпталушы мен
жәбірленушілердің мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету) ... ... ... ... ... ... ... аяқтау және істі түпкілікті шешу
жолдарын анықтау (сотқа жіберу немесе іс бойынша өндірісті
тоқтату) – ... ... ... ... Тергеудің аяқталуын прокурорлық қадағалау – прокурор үшін;
6) Соттың істі ... ...... сот үшін;
7) Сот талқылауы және іс бойынша сот шешімін қабылдау (әділ сот
жіберу) – сот үшін;
8) Тергеу және сот ... ... ... ... ... мен ... мүдделерін қорғау – судья,
сот, прокурор, қорғаушы, сезікті мен айыпталушы, жәбірленуші,
сезікті мен ... ... ... ... іске ... ... асыратын көмекші функциялар –
куәлар, сарапшылар, ... ... және ... ... ... ... (азаматтық талап ұсыну және одан қорғану) –
азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер, олардың өкілдері үшін;
ҚР ҚІЖК ... 2-ші ... ... қудалау, қорғау және соттың
істі шешуі бір-бірінен ... ... және ... ... мен ... ... асыратындығы” туралы ережемен келісе қою қиын.
Сотқа қатысты қылмыстық істі шешу функциясы әділ сотты ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасындағы әділ сотты тек ... ... ... (ҚР ... ... 1-ші ... Халық
даналығы: “Сот соттау үшін емес, істі шешу үшін керек” дейді. Бұл ...... ... сәйкес келетін шешімді өздігінен қабылдайтындығын
білдіреді. Егер сотқа берілген, ... және ... ... ... ... ... ... қылмыстың барлығына көзін жеткізсе,
онда сот сотталушыны кінәлі деп таниды және оған тиісті жаза ... сот ... ... шығып, айыптау функциясын орындайды және егер
дәлел жеткіліксіз болса ... олар ... ... ... онда сот ... ... да бір ... алып, ақтау үкімін
қаулы етеді. Осындай шешім шығара отырып, сот қорғаныс ... ... ... әділ соттың функциясын жүзеге асыра отырып, сот қарастыру
барысында ... ... ... ... ... бойынша немесе бір
істің түрлі эпизодтары бойынша, бір ... ... ол ... ... ... ... бойынша кінәлі деп танып, жазалау белгілей отырып,
соттағанда қорғау функциясын жүзеге асырады.
Прокурор, тергеуші, анықтаушы алдын ала ... ... ... ... ... дәлелдер жиынтығы мен оны осылайша айыптау
функциясын орындай отырып айыпталушы ... ... ... істі сотқа жөнелту арқылы тергеуді аяқтайды. Қылмыстық істі
тоқтату туралы шешім ... ... және ... қаулы шығару арқылы осы
шешімді рәсімдей отырып, олар ... істі шешу ... ... ... 2-ші бөлімінде қамтылған формуланың бұрыстығы тергеуші,
анықтаушы, прокурор және соттың дәлелдерімен жұмысты ... ... да ... ... ... ҚІЖК ... 2-ші бөлімінде:
“қылмыстық іс жүргізетін орган, тараптардың арыздары бойынша ... ... ... оның ... қылмыстық іс бойынша сарапшы ретінде
қорытынды беруге немесе жауап алу үшін кез-келген тұлғаны ... ... ... ... ... ... жасауға құқылы ...”. Ал
сот, белгілі болғандай қылмыстық істі жүргізетін органдарға жатады. ҚІЖК
117-бабы ... ... ... ... анықтайды. Дәлелдеу міндеті
қылмыстық сот ісін жүргізуді жүзеге асыратын мемлекеттік ... ... ... ... бұл ... ... ... ал сотта – сотқа жүктеледі.
Дәлелдеуге жататын жағдайлардың әр ... ... ... ... ... ... Бұл ... ала тергеу сатысында тергеуші,
анықтаушы, прокурор, ... ... ... ... айыптау жағында
әрекет ететінін, ал ақтау немесе кінәні жұмсартатын дәлелдерді жинай
отырып, ... ... ... ететінін білдіреді. Басқаша оған әрекет ете
алмайды, ... ... ... ... жалпы алғанда – тергеу
функциясының жүзеге асыра отырып, ... ... ... ету керек. Сот
талқылауында сотта осылай әрекет етуі керек. Оның ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ. Яғни,
әркез ол бірде айыптау жағында болса, енді ... ... ... ... айыптау да, сондай-ақ қорғауда функцияларын орындайды. Осылайша сот
объективті ... ... істі шешу ... әділ сот функциясын
орындайды.
Қорғаушы сезіктілер мен айыпталушылардың қылмыс жасаудағы құқықтары
мен заңды ... ... ... ... ... сот ... ... қатысушыларының бірі болып табылады. Қылмыстық сот ісін
жүргізудің саласына тартылған тұлғаның құқықтары қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... тұлғаларынан бір
ерекшелігі, олар ... ... ... ... ... ... қылмыстық іске өздерінің қорғалушыларына білікті
заңгерлік көмек көрсету үшін қатысады.
Айыптау және ... ... ... ... ... бар, бұл ... туралы біздің қоғамда көп жазылады және
айтылады.
Біз олардың тек жекелеген әдебиетте көп ... ... ... ... ... ... ... қол
жетімділігі, осындай көмек көрсетуі тиіс институттардың тиімділігіне аса
үлкен мән береді. Адам құқықтары мен ... ... ... ... ... 3-тармағы “с” тармақшасына сәйкес, әр бір айыпталушының
“өзін жеке немесе таңдалған қорғаушы арқылы, қорғауға немесе егер ... ... ... үшін ... қаражат болмаса, қорғаушы оған
тегін берілуі керек”.
Бүгінгі таңда ... ... ... институты реформаны қажет етеді.
Қорғаушының жоғары мәртебесі, айыптау жағымен оның тең ... оның ... ... ... толыққанды пайдалану туралы,
қорғаушының қызметіндегі ... да ... шешу ... ... ... кең өкілеттері және қуатты қоры бар айыптау мен қарсылығында
қорғау жалғыз және акценттелген ... ... ... ... ... ... ... қалу мақсатында айыптауға әсер ету үшін
жеткілікті мүмкіндіктері жоқ.
Айыптау дәлелдерін алу үшін ... ... ... ... әлеуетіне ие тергеу және басқа да процесуалдық ... ... ... ... ... күштеуге дейін). Тергеушінің
мемлекеттік билік өкілі ретінде ... ... мен ... ... лауазымды тұлғалар және азаматтардың орындауына міндетті
болып табылады. Тергеушінің процесуалдық емес ... ... ... ... қудалау мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Тергеушінің айыпталушы және басқа да ... ... ... ... шектеулеріне байланысты басқа да процесуалдық
әрекеттері туралы арыздар прокурордың ... және ... ... ... Соттың қылмыстық істе ҚР ҚІЖК 59-бабы 2-ші ... ... ... сот ... қоры тек қана қылмыстық қудалау
және айыптау дәлелдерін ... ... ... ... дәлелдері, әдетте, жасырмайды, тергеушіге еркін ұсынады!). ... ... ... процесуалдық мәселелердің бірі бұлтартпау
шарасын қолдану болып табылады.
Қылмыстық істегі бұлтартпау шараларына қатысты нормалар заңнамада ... ... ... қорғау органдары және соттың лауазымды
тұлғаларының субъективті қатынасына байланысты ережелері болады. ... ... ... ... ... ... құраушы принциптер
бұзылады.
Тергеушінің айыпталушы үшін тергеу немесе ... ... ... ... оның еркіндік және жеке қолсұқпаушылыққа құқықтарын
шектеу арқылы қол жеткізілетін қылмыстық іс ... іс ... ... ... шығу мүмкіндігінен сақтандыру мақсатында бұлтартпау шарасын
таңдау айыпталушының тағылған айыптан, әсіресе ... ұзақ ... ... ... ... елеулі түрде қысқартады. Сонымен
қатар, бұлтартпау шарасын ... ... ... ... ықтимал
процесуалдық бұзу туралы негізделген болжам бар. Процесуалдық ... бұзу ... ... ... осы шаралардың негіздері болжамдық сипатқа
ие болады, өйткені болашақтағы тәртіп бұзу ықтимал ғана болады. Бұл ... ... мен іс ... ... ... тудырады.
Бұлтартпау шараларын қолдану үшін негіздер нақты фактілерді көрсететін
процесуалдық дәлелдермен белгіленуі тиіс, әйтпесе бас ... ... ... байланысты, ҚР ҚІЖК 139-бабында ... ... ... қолдану негіздерінің бірі түсінбестік тудырады (онда
айыпталушы ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті негіздер болған жағдайда ... қылмыстық істі
жүргізетін ... ... осы ... ... ... ... ... ...). Қылмыс жалғасқанша, оны талқылау ... ... ... іс ... ... ... жүргізіледі. Алайда, айыпталушы
басқа қылмыстарда жасау қаупі бұлтартпау шарасын таңдау үшін негіз ретінде
дауланады. Айыпталушының бас ... ... ... ... ... болғандықтан оның жаңа қылмыс жасауының ықтимал қаупімен салыстыруға
келмейтін” - деп ... ... орыс ... ... ... ықтимал жасау туралы қорытынды болашақ қылмыстар туралы ... ... ... қылмыстардағы кінәсіздікті болжайтын кінәсіздікті заңды
деп тануға қайшы келеді (ҚР ... ... ... 1-ші
тармақшасы).
Айтылғандарға тергеуші әрекеттерінің адам ... ... ... ... ылғи жөн бола бермейтіндігін қосқан жөн.
Қылмыстық істер бойынша мемлекеттік мәжбүрлеудің ... ... ... ... ... Бұл, ... ... уақытта үйді тінту және
осы тергеу әрекетінің шегеруге болмайтыны туралы сылтаумен, оны заңда
қарастырылған адам ... ... ... ... ... ... болса да, прокурордың санкциясы болмаған жағдайда өндіріс жүзеге
асырылғанда осындай көрініс табады. Асыра ... іс ... ... ... оны ... ... ... кепілге қалдыруға
мүмкіндік бергенде, бұлтартпау шарасы ретінде қамауды таңдау ... ... ... сағат немесе одан біраз азырақ шаршататын жауап алуларына
қатысты іс жүргізуді жатқызуға болады.
Асыра мәжбүрлеуді қолдану ... ... ... ... ... т.б. нәтижесі болуы мүмкін. Заңды бұзу салдарынан асыра мәжбүрлеу
айыпталушының еркін ... ... қол ... ... оның өз
кінәсін мойындауына қол жеткізу үшін басу тәсілі бола отырып, адамға да,
оның ... мен ... ... әділ сот үшін үлкен қауіп
төндіреді. Осындай мәжбүрлеу ... онда ... ... болмауының
нәтижесінде, қылмыстық-процесуалдық заңның өзінде бар. Осылайша, атап
айтқанда, ҚР ҚІЖК бір ... бір ... ... неше рет ... ... және ... көп реттік жауап алуға бола ма деген сұраққа жауап жоқ.
Тергеу аяқталғаннан кейін тергеуші сот талқылауының ... ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... одан ... үкім ... басқа сот
шешімінің негізі болып ... ... ... ... ... билік органынан келетін айыптау қорытындысы айыптау үкімі бойынша
соттың қаулысын алдын-ала анықтайтын ... ... ... қудалау
органдары соттар арқылы оларға берілген “қылмыстылықпен ... ... ... оның ... ... ... әрекеттер
жасаудағы айыпталушылармен, жекелеген тұлғалармен жүзеге асырудың қосымша
мүмкіндіктерін алады.
Айыптау қорытындысының көшірмесі айыпталушыға, ... ... ... егер ол осы ... арыз ... (ҚР ҚІЖК ... 2-ші бөлімі),
ол да, екіншісі де айыптау ... ... ... ... оған
тағылған әрекетке қатыстылық мәселесін көру келтірілген, осы ... ... ... ... ... қатар, ҚР ҚІЖК, атап айтқанда,
сотталушы, ақталушы, олардың қорғаушыларына ... ... ... апелляциялық шағымға немесе қарсылыққа әкелу құқығын береді (ҚР ҚІЖК
401-бабы 1-бөлімі). Айыпталушыға және оның ... ... ... ... ... ретінде қарсылықтар беру құқығы тиесілі болу
керек. Айыптау қорытындысына қарсылықтарды тындау үшін анағұрлым қолайлы
сәт мемлекеттік айыптаушы ... ... ... ... кейін және
төрағалық етушінің сотталушыға ол және оның қорғаушысының айыптау мәніне
өзінің қатынасын білдіргісі келе ме ... ... ... ... сот
тергеуінің басында ұсынылады (ҚР ҚІЖК 345-бабы).
Тергеушінің қорғау сот тергеуінің басында жариялауға жататын айыптау
қорытындысына ... бере ... ... ... ... ... ... шығару және айыптау қорытындысын құрауда анағұрлым
мұқият және жауапты ... ... ... ... тигізуі керек.
Қорғауға келсек, ол анағұрлым ұйымдасқан бола алады, ... ... ... ... ... және ... аяқ ... және
көңіл-күй әсеріне байланысты реприкалары және бағалау пікірлеріне көңіл
бөлмеуі тиіс.
Сот бұрынғыдай, – ... ... ... ... ... ... ... прокуратура органдарын қамтыған
қылмыстық әділет деп аталатын жүйенің бір ... ... ... ... ... қажетті жағдайларда тергеу органдары және прокуратураның
қылмыстық іс бойынша қорытындысын ... ... ... ... ... ... ... сотталушының конституциялық
құқықтары мен ... ... ... ... процедурасын сақтамау
(мысалы, қорғаушының қатысуы міндетті болып табылғанда, қорғаушының
қатысуынсыз тергеу ... ... ... қатар, айыптаудың сот
рұқсат етілмеген деп таныған дәлелдерді ... ... ... істі тоқтату бойынша қосымша өкілеттер беру қажетті деп санаймыз.
Қылмыстық істі тоқтатуды тудыратындардың тізбесіне деректер және ... да ... қосу ... ... ... арттыруға, қылмыстық істе
тұлғаның құқықтары және бостандықтарын сақтауға, қылмыстық іс бойынша іс
жүргізуге заңдылықты қамтамасыз етуге септігін ... ... Бұл ... ... ... оның құқықтары мен бостандықтары жоғары құндылық
болып табылады (1-бап), сонымен қатар, заңсыз тәсілмен алынған ... күші ... ... ... ... және т.б.
белгімелеріне сәйкес келеді.
Қоғамға қауіпті іс-әрекетті есі дұрыс емес жағдайда ... ... ... ... ... есі ... адамдардың істері бойынша
қорғаушының қатысуы міндетті болып табылады. Тергеу аяқталар кезге дейін ол
қылмыстық процеске жіберіледі. ҚІЖК-нің 274-бабының ... ... ... оған алдын ала тергеудің аяқталғандығын және оның істің
барлық материалдарымен танысуға, сондай-ақ алдын ала ... ... ... ... ... ... жайында хабарлайды.
Қорғаушының құқықтық мәртебесімен салыстырғанда қоғамға қауіпті іс-
әрекетті есі дұрыс емес жағдайда немесе ... есі ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері туралы заңда мүлде ешнәрсе
айтылмаған. ҚІЖК-де оның жақын туыстары жайында ғана ... ... А.П. ... ... ... ... ... туралы заңда
айтылмағанмен, құзіретті органның ондай міндеті бәрі бір ... ... ... ... ... ... тізбесін анықтайтын нормалар
әзірге жоқ, ал іс жүзінде есі ... ... ... ... жиі қатысады, мысалы, тергеу аяқталған бойда ... ... ... өзі ... өзі мүддесін білдіретін адамның
қорғаушысы арқылы танысады.
Егер заңда өкіл қылмыстық іс материалдарымен өзі жеке ... ... ... ... беріледі. Егер заңды өкіл материалдармен қорғаушы
екеуі бірігіп танысу ... ... ... оған ... ... және ... және қай жерде танысуға болатындығы хабарланады.
Қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адамның заңды өкілі мен ... ... ... ... ... қорғаушы келгенше, бірақ бес
тәуліктен аспайтын уақытқа кейінге қалдырылуы ... Егер ... ... осы ... ... келе ... онда тергеуші қоғамға
қауіпті іс-әрекеттердің ... ... ... соңғысы жасалған ауданның
заң консультациясы арқылы басқа қорғаушы шақыруға шара қолданады.
Есі ауысқан адамның заңды ... мен ... ... ... ... және нөмірленген түрде беріледі. Бұл ... ... ... ... жіберуге” жол берілмейді. Қосымша
тергеу жүргізу үшін қайтарылған іс бойынша тергеу аяқталғаннан кейін ... ... ... мен ... ... ... ... ғанаемес, істің барлық парақтары беріледі.
Егер, алдын ала етргеу кезінде ... ... ... дыбыс жазылса,
олар заңды өкіл мен қорғаушыға көрсетіледі және тыңдатылады.
Есі ... ... ... мен ... ... іс ... кейін тергеуші олардың алдын ала тергеуді толықтыру және
немен ... ... ... ... ... Қылмыстық
іс материалдарымен танысу барысында бұлардың ... де одан кез ... кез ... ... ... ... құқылы.
Заң шығарушы іспен танысудың қандай да бір мерзімін белгілемеген. Заңды
өкіл немесе қорғаушы ... ... ... кезін мүмкіндігінше кештету
мақсатында өз құқықтарын теріс пайдаланса, оған ... ... ... ... ондай қылыққа жол ... ... ... тергеуші өзі оқып береді.
Есі ауысқанның қорғаушысының құқығы мен айыпталушының қорғаушысының
құқығы бірдей. Ол мынаған құқылы:
1) есі ... саны мен ... ... оңаша жолығуға;
2) істің барлық материалдарымен танысуға, одан кез келген деректі кез
келген көлемде жазып алуға;
3) есі ... ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеттері жүргізу, дәлелдемелер сұратып алып оны іске тіркеу
туралы және іс үшін ... бар өзге ... ... ... тергеушіге, проурорға, сарапшыға, маманға, аудармашыға қарсылық
жасауға;
6) қорғаушының немес қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адамның ... ... оған ... ... тергеуші әрекетіне прокурорға
шағымдануға;
7) өзінің өтініші бойынша орындалатын тергеу әрекеттерінің жүргізілуіне
тергеушінің рұқсатымен қатысуға.
Құқықтың ... ... бәрі соны іске ... тиіс ... Мысалы, есі ауысқанмен оңаша жолығу оның есі оралған шақтарда
ғана ... ... ... және ... ... ... азаматтық
талапкерге, азаматтыө жауапкерге және олардың өкілдеріне іс материалдары
берілетіндігі туралы хаттама ... онда ... үшін ... ... танысу қайда, қашан, қанша уақыт болғандығы,
қандай өтініш ... ... ... өкіл ... ... танысудан бас тарта алады, ал қорғаушыда ... ... ... ... құқығын қорғауды қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... іс материалдарымен
танысуы үшін адвокатты да ауыстыра алады.
Айыпталушы тергеушінің айыптау ... ... ... ... айып ... жауаптар, дәлелдер ұсыну, тергеу амалдарына қатысу),
шындығында көбінесе эфенерлік, ... ... ... жоқ ... ... ... ... оған тиесілі жекелеген құқықтарды
пайдалануы бірқатар жағдайда оның заңды ... ... ... мүмкін.
Осыған байланысты мысалы, кодекстен алынған келесі ... ... ... ... ... беруге келісім берген жағдайда ол
оның жауаптары оған қарсы пайдаланылуы мүмкін екендігі ... ... ... (ҚІЖК 217-бабы 2-бөлімі).
Бейнелеп айтсақ, науқасқа оған ... дәрі – ... ... ... құрал екендігі емес, оның дозадан ... ... ... жанама жағымсыз қолдану салдарлары туралы ... ... істе оның ... емес ... ... ... үшін, қылмыстық сипаттағы әрекеттер жасағаны
үшін (мысалы, ... ... сөз ... ... ... ... ... тергеу деректерін тарату) және т.б. үшін ... ... алуы ... ... ол берген деректер оған қарсы айыптаушы
дәлелдер ретінде пайдаланылуы мүмкін екендігі туралы ескерту ... ... ... айыптан қорғау ісіне қызмет ететін, оның кінәсіздігін
заңды деп тануға негізделген маңызды ... ... ... ... ішкі ... ... ... Оның редакциясы айыптаушының олардың
тексерілетіндігі, расталуы және айыптаудан қорғануға қызмет етуіне ... ... ... ... ... ... ... барлығы
ықтимал салдарлары туралы құлағдар ... ... ... пайдаланылатын жауаптар береді; осылайша ол өзін айыптауға ... ... ... [96, 309 б.].
Айыпталушының дәлелдер ұсыну құқығы (ҚР ҚІЖК ... ... ... және жеткіліксіз. Ол айыпталушыға тән емес және
айыптау ... және ... ... ... ... ... қатысушыларына
тиесілі (ҚР ҚІЖК 125-бабы 4-бөлімі). ҚР ҚІЖК кез-келген басқа азаматтар мен
ұйымдарға осындай құқық бергені ... ... ... ... ... іс ... ... басқа қатысушыларына қарағанда,
тек дәлел ұсыну ... ғана ... ... ... осы дәлелдер іс
материалдарына қосылу қажеттігі құқығында керек ... ... ... ... ... ұсынған құжаттар мен заттар дәлел
ретінде іске міндетті түрде қосуға жататындығы ... ... ... Және бұл ... ... ... анықтау және істің
жағдайларын белгілеу үшін ... ... ... етуі ... ... мен
құжаттар ғана мүліктік дәлелдер ретінде танылады және іс ... (ҚР ҚІЖК ... ... Олардың іс жағдайларын белгілеу
үшін мәні болатындығы туралы ... ... ... ... ... ... емес ... қорғаушысы), тергеуші шешетін болады. Осыған
қатысты тікелей нұсқау ҚР ҚІЖК 123-бабы 1-бөлімінде бар: ... ... ... және ... ... ... растаған мәліметтер
қылмыстық іс үшін мәні болса, құжаттар дәлел ретінде танылады” [97, 34 ... ... ғана ... ... іс ... ... ... ал ненің дәлелдерге қойылатын талаптарға ... ... ... қылмыстық істе тергеу және басқа да
процесуалдық амалдар арқылы алған ... ... және ... ... ... ұсынған деректер де болуы тиіс. Айыпталушының
(оның қорғаушысының) дәлел ұсыну ... ол іске қосу ... ... ... ... ... ... дәлелдерді бағалауда
сонымен қатар, қорғаушы ұсынған дәлелдерді бағалауда еркін, ол оларды
дәлелге жататындығы, жол ... және ... ... ... іс ... дәлелдер жүйесіне қоспауы мүмкін. Бірақ бұл жағдайда да
олар істе қалуы керек. Бұл әркез ... іс ... ... келесі
сатыларында олар сол лауазымды тұлғалардың зерттеу мәні болу үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар, оның
арызын негізсіз деп ... ... оны ... ... қорғауы қажет. Сонымен қатар бұл мәселені шешу тек өркениетті ... ... ... ... ... сот ... қосымша
құрылымын – “тергеу судьялары” құру арқылы ғана ықтимал болып көрінеді. Бұл
судьялар сот бақылауын, ... ... ... қудалау органдарының
әрекеттері мен шешімдерінің ... және ... ... ... ... тиіс [98, 45 б.].
Қылмыстық істегі қорғаушыны сезікті, айыпталушы, оның ... ... ... ... мен айыпталушының тапсырмасы немесе келісімі бойынша
басқа да тұлғалар шақыруы ... ... ... іс бойынша өндіріс
жүргізетін лауазымды тұлғалар тағайындауы ықтимал. Анықтаушы, тергеуші,
прокурор немесе сот егер ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... ... мен ... ... бойынша (ҚР ҚІЖК 72-бабы 2-бөлімі),
егер олар өздерінде қорғаушыны шақыруға қаражаттың жоқтығын хабарласа, оның
міндетті ... ... ... ... ... тағайындайды. Бұл
жағдайларда ҚР ҚІЖК 72-бабы 6-бөліміне сәйкес қорғаушы еңбек ақысын төлеуге
кететін ... ... ... ... ... ... ... заңгерлік көмектің және қорғау мен өкілдік ... ... өтеу ... ... ... ... 1999 ... 26-тамыздағы №1247 Қазақстан Республикасының Үкіметінің
қаулысымен бекітілген.
ҚОРЫТЫНДЫ
Куәлік иммунитет институтың зерттеу нәтижесінде келесі ... ... ... ... және ... ... элементі
ретінде тек қылмыстық іс жүргізудің ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... «иммунитет» сөзі – (immunitas) жеңілдік
деген мағынаны білдіреді. Батыс Еуропалық тілде «иммунитет» термині XIII ... ... Орыс ... «иммунитет» сөзі XIX ғ. «белгілі бір
лауазымынан немесе салықтан босату» дегенді білдірген.
Батыс Еуропаның феодалдық ... ... ... өз иелігінде
орналасқан аумағында кейбір мемлекеттік функцияларды жүзеге асыру
құқықтарының жиынтығы ... ... ... ... мағынасын әр түрлі энциклопедиялық және
заңи сөздіктер әр қалай береді: жалпы ... ... ... орын алып ... ... бағынбау.
Куәлік иммунитет институтының өзара құқықтық институт болып
қалыптасуына, оның ... ... ... ерекшеліктерімен
айқындалады.
Куәлік иммунитет институтын екі мағынада түсінуге болады. Объективті
мағынада ол аталған институт жүзеге ... ... ... ... ... құқық нормалардың жиынтығы. Субъективті мағынада
жәбірленушілер мен куәгерлердің кейбір санаттарының қылмыстық іс ... ... ... ... ... нормалар.
Куәлік иммунитетінің мазмұнына куәгерлер мен жәбірленушілердің айғақ
беруден бас тарту субъективті құқығы жатады.
Заң ғылымында куәлік иммунитеттің ... ... әлі де ... жоқ. ... бір тобы ... иммунитеттің кең
мағынада түсіндіруде. Яғни, олар азаматтардың екі санатын көрсетеді: 1)
куәгер ретінде жауап ... тиім ... 2) ... беруден бас тартуға
құқығы бар азаматтар.
Басқа заңгерлер қарастырып жатқан терминның тар мағынасын ұстануда.
Ол, куәнің ... ... ... жағдайда ғана бас тарту. Ондай куәларға
аталған заңгерлер: 1) моральдық және ... ... ... ... айғақ беруден бас тартуға құқығы бар азаматтар; 2)
мемелекеттік, қызметтік және кәсіби ... ... ... бар ... ... бас ... ... бар.
Біздің ойымызша куәлік иммунитеттің кең мағынадағы түсінігі дұрыс
сияқты. Шыныменде моральдік ... ... ... ... іс ... ... ... санада әділетсіз және тергеу практикасында
тиімділігі жоқ ... ... ... ... ... ... яғни ... өзі, жұбайы
және жақын туысқа қарсы айғақ беруден бас тартуға құқығының берілуі ... ... ... ... мақсатында мемлекетпенен беріліп
отыр.
Куәлік иммунитет ... іс ... ... ... және ... қарым-қатынастар арқылы жүзеге
асырылатын қылмыстық іс жүргізу құқығының институты болып табылады. ... ... ... ... кез келген субъект емес, тек
қана тікелей қылмыстық іс ... ... ... куәлік иммунитет
субъектілері ғана ие болып табылады.
Біздің жағдайда қылмыстық іс ... ... ... бір ... ... ізге түсу ... және сот, ... жағынан куә ретінде жауап беруден бас тарту құқығы бар жеке тұлға
қатысады.
Біздің пайымдауынша куәлік иммунит ... ... ... ... ... ... ... құқығы. Біздің ойымызша, бұл толық емес
болып табылады. Аталған автордың анықтамасында ... ... ... ... Осы ... бізде заңды сұрақ туындайды. Қалайша жәбірленуші
айғақ беруден бас ... ... ... ол куәлік иммунитетпен
пайдаланатын тұлғаларға жатады (банкир, діни қызметкерлері, дипоматтар ... Ал ... ... ... куәлік иммунитеттің болуы
негізсіз болып табылады. Осы орайда сұрақ туындайды. Жәбірленуші сезіктінің
немесе айыпталушының ... ... ... бұл ... оған ... ... қылмыстық іс жүргізуінде жәбірленушінің процесуалдық
жағдайы, куәгердің процесуалдық жағдайынан ... ... ... ... ... жағдайда, куәгерлік
иммунитетті оған тарату керек екендігін ... деп ... ... ... ... өтелуі аяқталғаннан кейін адам отбасына ... от ... ... ... ... өте ... ... екінші тобы куәлік айғақтарды беру міндетінен
бас ... ... ... сәйкес діни қызметшіден азаматтардың өздерінің
ішкі сырын білдіргенге байланысты жауап алынуға тиім салынған.
Айғақ беруден бас тартуға құқығы бар азаматтардың санатына ... ... ... ... ... ... беру үшiн куә ... iс үшiн маңызы бар қандай да болсын мән-
жай белгiлi болуы мүмкiн кез келген адам шақырылуы және одан ... ... ... жауап алуға:
1) қылмыстық iс бойынша iс жүргiзуге қатысуына ... ... сот ... ... ... туындаған мәселелердi кеңесу бөлмесiнде
талқылау барысында өздеріне ... ... ... iстiң ... - ... ... аралық судьяның немесе төрешiнiң ... ... ... ... ... ... туралы - аралық судья немесе
төрешi;
3) қылмыстық iс бойынша өзiнiң мiндеттерiн ... ... ... ... жағдайлар туралы - сезiктiнiң, айыпталушының
қорғаушысы, ... ... ... ... ... және
азаматтық жауапкердiң өкiлi;
4) оған iшкi сырын ашу ... ... ... ... туралы
дiни қызметшi;
5) өзiнiң жасының толмауына не ... ... ... орай iс үшiн ... бар ... дұрыс түсiнуге және
олар туралы жауап беруге қабiлетсiз адамдар жатпайды.
Қасақана жалған жауап ... үшiн және ... ... бас ... куә Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексiнде көзделген қылмыстық
жауапқа ... ... ... бас тарту немесе қылмыстық процестi
жүргiзушi органның ... ... ... ... келмеу әкiмшiлiк
жауапқа тартуға әкеп соғады.
Куәлік иммунитеттен басқа қылмыстық іс жүргізуде біз келесідегідей
иммунитеттердің ... ... ... ... ... б) халықаралық қорғаныспен пайдаланатын
иммунитет тұлғалары; в) депутаттық иммунитет; г) сот деңгейінің иммунитеті,
құқық қорғау және бақылау ... ... ... д) ... ... е) «басқа да иммунитеттер», оған теңестірілген
Қазақстан Республикасының Президент иммунитеті.
Азаматтардың кейбір санатына ... ... іс ... беретің институттар мен субинституттардың нормаларының жиынтығы
көп деңгейлі процессуалды иммунитеттерді ... ... және ... ... ... ... нақты
айырмашылығы жоқ деген ғалымдардың ой пікірмен келісеміз. Бұл жағадай әр
бір ... ... және ... ... ... ... түсіндіріледі. Олардың әр қайсысы иммунитеттің де, жеңілдіктің
де белгіленген ... ... ... ... ... ... іс жүргізуге
қатысушылардың арасында ... ... ... ... асырылатын қылмыстық іс жүргізу құқығының
институты болып табылады. ... ... ... қатысатын кез келген
субъект емес, тек қана ... ... ... ... ... ... ... ғана ие болып табылады.
2. Біздің жағдайда қылмыстық іс жүргізу ... ... ... бір ... ізге түсу ... және сот, ал ... куә ... жауап беруден бас тарту
құқығы бар жеке тұлға қатысады.
21. Куәлік иммунитет ... ... ... ... бұл осы ... ... ... барысында пайда
болатын құқықтық қатынастарды реттейтін заң ... ... ... ... ... ... ... мен жәбірленушілердің кейбір категорияларын қылмыстық іс ... ... ... сонымен қатар азаматтардың қылмыстық іс бойынша
өзіне қарсы жауап беруден бас тарту ... ... ... ... ... ... іс ... құқығының Куәлік иммунитет ... ... ... ... ... ... ... категорияларын қылмыстық іс бойынша
жауап беруден босататын, ... ... ... ... ... ... ... жауап беруден бас тарту альтернативсіз және
альтернативті құқығын қамтамасыз ететін құқықтық ... ... ... ... болады:
1) күә ретінде мүлдем жауап алмайтын тұлғалар;
2) куә ретінде ... ... өз ... бас ... ... ... Өзін өзі ... куәлік иммунитеттің мәні ... ... ... ... барысында куәға оны жасалған
қылмыс бойынша айыптайтын сұрақтар қойылмауы керек; куә осыған
сәйкес мұндай ... ... ... ... ... беруден
бас тартуға құқылы; қылмыстық іс жүргізу органдары мен лауазым
иелері жауап ... ... ... ... ... ... бойынша оны айыптайтын мән-жайлар туралы жауап беруден
бас тартуға құқылы екендігін түсіндіруге міндетті.
24. Куәлік ... ... ... ... қамтиды: куә мен
жәбірленушінің заңда белгіленген ... іс ... ... ... ... бас ... субъективтік құқығы және
азаматтардың қылмыстық іс бойынша өзіне қарсы жауап беруден ... ... ... ... ... ... іс ... жүзеге асыратын мемлекеттік органдар мен лауазым
иелерінің іске қатысушы тұлғаларға олардың құқықтарын түсіндіру
ғана ... ... өз ... ... ... мүмкіндігін
қамтамасыз ету.
25. Куәлік иммунитет институты қылмыстық іс ... ... ... асырылуы тиіс, өйткені жауап беруден ... ... ... іс ... уақыттан бастап емес,
азаматтың құқық ... ... ... түскен
уақытынан басталады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Концепция правовой политики Республики ... на ... ... года до 2020 ... ... указом Президента РК от 24
августа 2009 г. № 858 //Казахстанская правда – 27 августа, 2009.
– С. ... ... в ... ... ... ... ... // Казахстанская правда. – 2009. – 14 октября.
3. Назарбаев Н.А. Новое ...... ... ... ... ... Казахстана: Послание Президента Республики
Казахстан народу Казахстана // Казахстанская правда. - 30 ... ... – С. ... ... ... Конституциясы. – Алматы: Жеті Жарғы,
әқққ. – 45 б.
5. Алауханов Е.О, Садыков А.Ж. Право подозреваемого и обвиняемого и
подсудимого на ... ... ...... 248 ... ... в ... мире: интеллектуальный прорыв в
будущее // Казахстанская правда. – 2009. – 14 ... С. ... ... Н.А. ... ... – новый экономический подъем –
новые возможности Казахстана: Послание ... ... ... ... // ... ... - 30 ... года. – С. 2.
8. Ағыбаев А.Н., Алауханов Е.О. Алдын ала тергеудің ... ... Жеті ... 2004. – 136 ... Социальная психология: Учебник для вузов / Под ред. ... М.: ... 1995. – 320 ... ... А.Г. Основы философии: Учебное пособие для вузов. - М.,
1988. – 256 ... ... и ... в ... ... ... дел: Учебное пособие / Под ред. ... М.: ... 1997. – 287 ... Платонов К.К. Структура и развитие личности. - М., 1986. – 410
с.
13. Кучинский В.А. Личность, свобода, право. - М., 1978. – 225 ... ... Н.И. ... ... ... - ... 1972. – ... Шадрин В.С. Обеспечение прав личности при расследовании
преступлений. - Волгоград, 1997. – 311 ... ... Т.А. ... в уголовном судопризводстве (по
материалам Кыргызской Республики и ... ... ...... ... - М., 1999. – 25 ... Витрук И. В. Основы теории правового положения личности в
социалистическом обществе. – М., 1979. – 255 ... ... и ... расследование дел о преступлениях
несовершеннолетних. - Волгоград, 1982. – 288 с.
19. Головко Л.В. Дознание и ... ... в ... Франции. - М., 1995. – 222 с.
20. Корнуков В.М. Конституционные ... ... ... ... ... - ... 1987. – 267 ... Царев В.М. Эффективность участия защитника в доказывании ... ... - ... 1990. – 297 ... Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1990. – 1450 с.
23. Теория государства и права: Учебник для ... ... ... / Под ред. В.М. ... и В.Д. Перевалова. - М.:
Инфра-М – Норма, 1997. – 345 с.
24. Явич Л.С. Право и ... ... - ... – 299 ... ... В.М. ... и ... основы положения личности
в уголовном судопроизводстве: Автореф. дисс. …д-ра юрид.наук:
12.00.09.
- Харьков, 1987. – 38 с.
26. Азаркин Н.М. ... - М., 1988. – 300 ... ... ... ... ... ... Т. 1. - М.:
Юраит, 2007. – 378 ... ... Б.Э. ... ... в Соединенных штатах.
Верховенства права. - М., 1992. – 281 ... ... И.Л. ... личности и уголовно-процессуальное
принуждение. - М., 1985. – 377 с.
30. Матузов Н.И. Правовая система и личность. - ... 1987. – ... ... Е.А. ... ... реализации прав
личности. Реализация прав ... в ... ... - М., 1983. – 345 ... ... Н. ... в суде первой инстанции по уголовно-
процессуальному праву Республики Казахстан: Учебное ... ... ... 2009. – 240 ... ... Н.А. Правовое обеспечение интересов личности.
- Свердловск, 1990. – 295 ... ... З.З. ... ... ... и защиты по уголовным
делам: Учебное пособие. - Ижевск, 1989. – 256 с.
35. Арсеньев В.Д. ... и ... ... советского
уголовного процесса. Проблемы доказательственной деятельности по
уголовным делам. - Красноярск, 1985. – 265 с.
36. Лобанов А.П. ... ... ... и ... ... уголовном судопроизводстве. - Тверь, 1996. – 288 с.
37. Якубович Н.А. Процессуальные функции ... ... ... в ... ... - ... – 275 ... Царев В.М. Эффективность участия защитника в доказывании на
предварительном следствии. - ... 1990. – 298 ... ... процесс: Учебник / Под ред. В.П. Божьева. - М.:
Спарк, 2000. – 266 с.
40. Куцова Э.Ф. ... ... прав и ... но(советский уголовный процесс): Дисс. ... ... - М., 1986. – 335 ... ... К.Х. и др. ... реформы в Центральноазиатских
странах (На примере Республики Казахстан и ... ... ... – Т.: ... 2006. – 432 ... ... ... Учебник. 2-е изд. / Под ред.
П.А. Лупинской. - М., 2005. – 258 ... ... М.Е. ... ... законности и прокурорского
надзора в досудебных стадиях уголовного процесса. - М., 1997. –
259 с.
44. Умархунов И.М. ... ...... ... ... // ... ... Международного
права. – 2001. - №1(4). – С. 25.
45. Капсалямов К.Ж. Меры пресечения в ... ... - ... 2004. – 240 ... Международное публичное право: Сборик документов. Т. 1. - М.:
Юраит, 2007. – 378 с.
47. Курс ... ... ... ... часть / Под ред.
А.Д. Бойкова и И.И. Карпеца. - М., 1989. – 312 ... ... И.С. ... режима законности советским государством.
- М., 1960. – 288 с.
49. Строгович М.С. Курс ... ... ... Т. 1. - ... 297 ... ... Ф.Ф. Сущность и принципы социалистической законности.
- Л., 1971. – 299 с.
51. Кротова Л.А. Процессуальные ... ... ... уголовного
судопроизводства: Дисс. ... канд.юрид.наук: 12.00.09. - Казань,
1982. – 160 с.
52. Александров С.А. Содержание, система и ... ... ... // Вопросы криминологии, уголовного
права и уголовного процесса. - Горький, 1974. – 230 ... ... В.П. ... ... - М., 1975. – ... Алауханов Е.О., Турсынбаев Д.Е. Борьба с ... ... ... Республики Казахстан. – Алматы: КазАТК,
2008.
– 280 с.
55. Витрук Н.В. ... ... ... ... личности в
социалистическом обществе. - М., 1979. – 264 с.
56. Якупов Р.Х. Уголовный процесс: Учебник для вузов / Под ... ... - М., 1998. – 286 ... Копабаев О.К. Актуальные проблемы конституционного права.
– Алматы, 2002. – 438 с.
58. Кокорев Л.Д., Лукашевич В.З. ... ... прав ... ... ... в уголовном судопроизводстве ... ... ... – Л., 1977. – 290 с.
59. Халиков К.Х. Некоторые вопросы судебного ... ... ... дел // ... Министерства юстиции РК. –
1996. - №11. – С. ... ... И.В. ... прав личности и деятельность органов
внутренних дел. - Волгоград, 1996. – 314 ... ... М.С. Курс ... ... процесса. Т.1. - М.,
1968.
– 321 с.
62. Халилов Э.Х. Ижтимоий турмушда хукукий онгнинг урни. – ... – 250 ... ... В.Д. ... ... на ... от ... и других
жестоких бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения
или наказания: теоретико-правовые ... ... ... ... Волгоград, 1999. – 165 с.
64. Воеводин Л.Г. Юридические гарантии конституционных прав и ... в ... ... - М., 1987. – 260 ... ... П.П. ... защита конституционных прав и
свобод граждан (теория и практика). - СПб., 1998. – 251 с.
66. Полянский Н.Н. ... ... ... ... ... -
М., 1956. – 280 с.
67. Рахунов Р.Д. Участники уголовно-процессуальной деятельности. -
М., 1961. – 293 ... ... П.Е. ... ... обвиняемого как фактор,
определяющий формирование и осуществление советской уголовной
политики // ... прав ... в ... ... ... 1981. – 345 с.
69. Добровольская Т.Н. Гарантии прав ... в ... // ... ... и ... – 1980. - ... – С. 13.
70. Белозеров Ю.Н., МаРКицын П.Г. ... прав и ... ... в стадии возбуждения уголовного дела. - ... – 235 ... ... Л.А. ... ... достижения задач уголовного
судпроизводства: Дисс. … канд.юрид.наук: 12.00.09. - Казань,
1982. – 168 с.
72. Жогин Н.В. Прокурорский надзор по ... ... дел. – М., 1968. – 243 ... ... М.С. ... ... и ... доказательства в
советском уголовном процессе. – М., 1955. – 270 с.
74. Ларин А.М. Уголовный процесс: ... ... и ... – М., 1985. – 254 ... Вольтер. Избранные произведения по уголовному праву и процессу.
– М., 1956. – 410 с.
76. Феофанов Ю.В. Бремя власти. - М., 1990. – 320 ... ... В.М ... процесс США. – М., 1981. – 318 с.
78. Ковалев В.А. Буржуазная законность: ... ... ... ... – М., 1986. – 305 ... Строгович М.С. О правах личности в советском ... // ... ... и ... - 1976. - №
10. - С. 74-75.
80. Мартынчик Е.Г. ... прав ... в суде ... Кишинев, 1975. – 225 с.
81. Когамов М.Ч. Предварительное расследование уголовных дел в РК.
– Алматы: Аян ... 1998. – 176 ... ... А.Я. ... ... доказательств в советском праве.
– Изд. 3-е. – М., 1950. – 366 с.
83. Лукашевич В.З. Гарантии прав ... в ... ... – Л., 1959. – 253 ... Пашин С.А. Опыт практической разработки нового ... ... ... // ... юстиция.
– 1994.
- №7. - С. 25.
85. Права человека и статус ... ... ... в ... юридическом институте МВД
России) // ... и ... – 1994. - № 11. - С. ... ... П. И. Свобода личности в уголовном ...... – 215 ... ... Г.С. ... ... ... и законов РК
// Законотворческий процесс в РК: ... и ... ... ... ... – Алматы, 1997. –
310 с.
88. Бойков А. Проекты УПК РК: ... ... ... ... ... - 1995. - № 3. - С. ... Михайловская И.Б. Кузьминский Е.Д., Мазас Ю.Н. Права человека в
массовом сознании. – М., 1995. – 311 ... ... И.Л. ... ... и ... – М., 1985. – 297 ... Комментарий к «Европейской конвенции о защите прав человека». -
Совет Европии, 1995. – 710 ... ... С.А. ... действия. Система и процессуальная
форма. – М., 1981. – 299 ... ... Д.И. ... информация и расследование
преступлений. – М., 1997. – 300 с.
94. ... А.А. ... ... ... ... 1991. – 211 ... ... Х.К. Проблемы судебной власти В РК ... ... ... ... дисс. ... д-ра
юрид.наук: 12.00.09. – Алматы, 1998. – 50 ... ... Н. ... и ... ... ... в ... Узбекистан // Хозяйство и право. – 2003. -
№5. – С. ... ... Н.А. ... ... дела в ... // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2004. - №3. – ... Баев О.Я. ... в ... ... – Воронеж, 1981.
– 275 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
Swot талдау4 бет
SWOT талдау жүйесі3 бет
«Куәлік кітабы» және «Уәкілеттілік кітабы»30 бет
Іс жүргізудегі ақпараттық жүйені қолдану23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь