Еуропаның энергетикалық қауіпсіздігіндегі табиғи газдың орны мен рөлі

КІРІСПЕ 3

І ТАРАУ ЕУРОПАНЫҢ ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІ
1.1 Еуропалық Одақтың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету 10
1.2 Энергетикалық қауіпсіздік түсінігі. 11
1.3 Жасыл Кітап 14
1.4 Еуропалық Энергетикалық Хартия және Энергетикалық Хартия
Келісімі 20

ІІ ТАРАУ ЕУРОПАНЫ ГАЗБЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҚАУІПСІЗДІГІ
2.1 Еуропаның газбен қамтамасыз етудің ішкі және сыртқы көздері 30
2.2 ЕО.Ресей энергетикалық диалогы 35
2.3 ЕО пен Қазақстан арасындағы энергетикалық әріптестік 40

ІІІ ТАРАУ ТАБИҒИ ГАЗДЫ ТАСЫМАЛДАУ МӘСЕЛЕСІ
3.1 Еуропаның энергетикалық қауіпсіздігіндегі транзиттің рөлі 44
3.2 Энергетикалық Хартия Келісіміндегі транзиттік жайттар
мен Транзиттік Хаттамасы жобасы 45
3.3 «Солтүстік ағым» жобасы 48
3.4 «Оңтүстік ағым» жобасы 53
3.5 «Набукко» жобасы 56

ҚОРЫТЫНДЫ 59

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ 68
Бітіру жұмысының өзектілігі. Адамзаттың жаһандық мәселелері ішінде қазіргі таңда ең өзектісі энергетикалық мәселе болуда. Соңғы отыз жылда әлемде көмірсутектер оған дейінгі бүкіл тарихқа қарағанда көп тұтынылды [1]. Сонымен қатар, әлемдік энергетика индустриализациясы жетік дамуда және геологобарлау өндірістен кейін қалуда. Саланың техникалық базасы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында ашылған заңдар мен заңдылықтар болып қалуда. Жаңа, көміртектік емес энергетика технологиялары әлі нақты қарастырылмауда. Ғаламшардағы отын қоры шектеулі, тең таралмаған және дәстүрлі және жаңа ірі тұтынушылардан алшақ орналасқан. [2]
Нәтижесінде әлемдік шаруашылық ХХІ ғасырдың басынан бері энергетикалық дағдарысқа ұшырауда, ал ол өткінші, коньюнктуралық сипатта емес, құрылымдық сипатта болуда және оны қазба қуат көзінің бір түрінің басқа түріне ауысуы немесе қуатты үнемдеу арқылы шешу өте қиын.
Энергетикалық қауіпсіздіктің осы барлық мәселелері жинақталған түрде Еуропалық Одақ экономикасында анық көрініс алуда, өйткені оның жинақталған шаруашылық потенциалы шектелген табиғи энергетикалық қорымен қарама-қайшы келуде. Сонымен қатар, энергетикалық дағдарыспен күрес талпыныстар мен қателіктер арқылы жүруде және оң және теріс тәжірибеге ие болып, ғылыми зерттеуді қажет етеді.
Біртұтас еуропалық рынок Еуропалық Одаққа жаңа мүшелердің қосылуы мен кеңеюге байланысты жаңа масштабқа ие болды. Бұл еуропалық рыноктың кеңірек және құрамы жағынан әр-түрлі болғанын білдіреді. ЕО кеңеюі еуропалық интеграцияның дамуының жаңа сапалық серпілісі ғана емес, халықаралық қатынастар жүйесіне әсер ететін басқа да масштабты өзгерістердің орын алғандығын білдіреді.
Жаһанданудың жалпы үрдісіне қарамастан, табиғи газ рыногы объективті себептерге байланысты негізінен аймақтық сипатқа ие екендігін атап көрсеткен жөн. Бұл Еуропалық Одақтың рыногінде анық көрініс алады, өйткені ЕО мүше-елдері мен оның серіктестері үшін табиғи газ саяси, экономикалық, өндірістік, экологиялық және әлеуметтік мәселелер туындатуда.[3]
Еуропалық Одақтың кеңеюі табиғи газдың біртұтас рыногін құру аспектінде ЕО заңнамаларына өзгерістер енгізу, жалпы энергетикалық рынокта және әсіресе табиғи газ рыногында жаңа тиімді рыноктық құрылымдар мен сәйкес әрекет қағидаларын құруды білдіреді. Нақты айтқанда, ол мүдделі тараптар арасындағы диалогқа негізделген қуат көздеріне рыноктік бағаларды босату, жалпыеуропалық рынок үшін бәсекелестік қағидаларын жасау мен орындау, оны мемлекетсіздендіру мен демонополизациялау негізінде жеткізушілер мен тұтынушылар үшін толық ашу, икемді реттеуді білдіреді. Жиынтығында ол Еуропалық Одақтың табиғи газ рыногінің барлық қатысушылары мүдделеріне сәйкес келетін оптималды рыноктік жағдайды қалыптастыруға қолдау көрсетеді.
1. Лаверов Н.П. Топливно-энергетические ресурсы: состояние и рациональное использование (в Сборнике трудов Российской Академии наук «Энергетика России. Проблемы и перспективы», Москва, Наука, 2006. С. 22.
2. Дмитриевский А.Н. Фундаментальный базис инновационных технологий в нефтяной и газовой промышленности (Там же. С. 191).
3. Сергеев П. Энергетика Евросоюза в начале столетия. // Современная Европа, № 3, 2004, с. 79-89.
4. Право Европейского Союза. Учебник. / Под ред. С.Ю.Кашкина. –М.:Юристъ, 2002, с. 748.
5. Алексей Уразов. Политика Евросоюза в отношении Казахстана// Агентство политических новостей – Казахстан.- 27 мая 2010
6. Green Paper "Towards a European Strategy for the Security of Energy Supply" II COM (2000) 769 final. - P. 41.
7. Павел Усов. Энергетическая безопасность ЕС: вызовы и способы стратегических решений// Politon-Regional analytical and information Centre. – 14 май 2009
8. Кавешников Н.Ю. Энергетический баланс и основные направления энергетической политики Евросоюза. // Мировая энергетика, № 11, 2004.
9. Зеркалов Д.В. Проблемы Европы и Россия : хрестоматия / Д. В. Зеркалов. – К. : Основа, 2009. – 103 с. – (Энергетическая безопасность : в 5 кн. ; кн. 5).
10. Зеркалов Д.В. Глобальные проблемы : хрестоматия / Д. В. Зеркалов. – К. : Основа, 2009.– 179 с. – (Энергетическая безопасность : в 5 кн. ; кн. 2).
11. Europe's current and future energy position: Demand — resources — investments. An EU Energy Security and Solidarity Action Plan. Second Strategic Energy Review. Commission Staff Working document. November 2008
12. A European Strategy for Sustainable, Competitive and Secure Energy. Green Paper. 8.3.2006. COM(2006) 105 final
13. Богучарский Максим Евгеньевич. Энергетическая дипломатия Европейского Союза//Москва. - 2005 176 с.
14. Договор к Энергетической Хартии. Лиссабон, 17 декабря 1994 года.
15. Жизнин С. Энергетическая дипломатия России: экономика, политика, практика. –М.: ООО «Ист Брук», 2005.
16. Ирина. Пашковская Энергетическая политика Европейского Союза в отношении России и новых независимых государств : монография .Издательство ЛКИ. 2010 c. 168
17. Селиверстов С.С. Энергетическая безопасность Европейского союза (международно-правовые аспекты) –М.: Изд. дом «Финансовый контроль», 2007.
18. Милов В.С. Повестка дня для глобальной энергетики. // Россия в глобальной политике, № 5, Сентябрь – Октябрь 2005.
19. Телегина Е.А. Международный транзит энергоносителей в системе энергетической безопасности государства: Принципы орг. и регулирования / Е.А. Телегина, М.А. Румянцева, С.В. Покровский; Под ред.С.М. Богданчикова. - М.: Энергоатомиздат, 2004. - 287 с.
20. Договор к Энергетической Хартии и связанные с ними документы//Секретариат Энергетической Хартии. – 2004
21. Зеркалов Д.В. Мировая энергатика : хрестоматия / Д. В. Зеркалов. – К. : Основа, 2009. – 174 с. – (Энергетическая безопасность : в 5 кн. ; кн. 1).
22. Europe’s energy position – markets&supply;. 2009 annual report//Publications office of European Union.Luxembourg. – 2010
23. P. Carpos, L. Mantzos. The European energy outlook to 2010 and 2030//Global energy issues, vol 14, Nos. 1-4. 2000
24. Каныгин Пётр Сергеевич "Энергетическая безопасность Евросоюза и интересы России"//Институт Европы РАН. – 8 октября 2007
25. Мастепанов А.М. Региональные и внешнеэкономические аспекты энергетической политики России. М.: Минтопэнерго, 1997
26. Жизнин, Энергетическая дипломатия России автор: Жизнин С. издательство: Ист Брук год: 2004, с 356
27. Энергетическая стратегия России на период до 2020 года. Утверждена распоряжением Правительства Российской Федерации № 1234-р от 28 августа 2003 года. (http://www.minprom.gov.ru/docs/strateg/1)
28. Группа высокого уровня Россия-ЕС. Обобщающие доклады по Энергодиалогу. (www.delrus.cec.eu.int).
29. Хайтун А.Д. Конкурентность энергетических ресурсов России на рынках Европы. Доклады ИЕ РАН, № 149. –Москва, 2005.
30. Либерализация рынка природного газа в России: применение опыта европейских стран (часть 1) // Мировой рынок нефти и газа, № 12, 2003.
31. Problems and perspectives of East-West economic relations. Lutz Hoffman. Milan, 1993, p. 115.
32. Eni concern materials, January 2006
33. www.ia-centr.ru
34. Шайхиев К.М. ЕС и Казахстан: опыт экономической интеграции//ИМЭП. - 2008
35. ЕС и Казахстан заключили меморандум о взаимопонимании в области энергетики// Интерфакс-Казахстан. - 06.12.2006
36. www.sngnews.ru
37. М. Тәжин. Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы дипломатиялық ынтымақтастықтың 15 жылдығы//New Europe. – шілде 2007
38. Станислав Жизнин. Проблемы международного транзита и энергетическая безопасность//НГ-Энергия.- октябрь 2009
39. Наталья Гриб. Газовый император. Россия и новый миропорядок// М:Коммерсантъ. - 2009. - c. 288
40. Макаров А.А. Мировая энергетика и Евразийское энергетическое пространство. М.: Энергоатомиздат, 1998
41. Романова Т.А. Россия и ЕС: диалог на разных языках. // Россия в глобальной политике, № 6, Ноябрь-Декабрь 2006.
42. Pierre Noel. The EU and Russia's gas. — The European Council on Foreign Relation, 21.11.2008
43. Российский газ: тернистый путь в Европу. — Бизнес & Балтия, 21.11.1996. — №229 (602)
44. Газопровод "Северный поток" (Nord Stream) - История. — Официальный сайт ОАО Газпром
45. Ольга Виноградова. Пути "Газпрома" неисповедимы. — Нефтегазовая Вертикаль, 20.01.2003. — № 1
46. Строительство Nord Stream может быть начато в I квартале 2010 года. — РИА Новости, 20.05.2009
47. Ирина Резник. Маттиас Варниг: "Что хорошо для России, хорошо и для Германии". — Ведомости, 11.10.2006. — №191 (1718)
48. Пол Коркоран: До запуска "Северного потока" риски несут акционеры. — Время новостей, 02.02.2009
49. Gas pipeline stirs up Baltic fears. — BBC News, 31.12.2007
50. "Газпром" начал укладку труб газопровода Nord Stream. — РИА Новости, 06.04.2010
51. С голубого ручейка... — Нефтегазовая вертикаль, 26.12.2005. — № 18
52. Газпром и Eni подписали меморандум о взаимопонимании по реализации проекта "Южный поток". — ОАО Газпром, 23.06.2007
53. Николай Вардуль, Оксана Гавшина, Антон Иваницкий, Дмитрий Павлович, Константин Смирнов, Полина Химшашвили. Газиопа. — Газета Gzt.ru, 25.06.2007. — №112
54. "Южный поток" будет запущен в 2015 году - глава Минэнерго РФ. — РИА Новости, 23.04.2009
55. Цифры и факты. — Официальный сайт проект "Южный поток" (www.south-stream.info), 25.07.2009
56. Наталья Гриб, Тамила Джоджуа, Михаил Зыгарь. "Южный поток" сносит к северу. — Коммерсант, 20.10.2008. — № 190/П (4007)
57. Turkey to join South Stream: comments in Russian media. — Focus News Agency (focus-fen.net), 20.10.2009
58. А. Миллер: Мощность «Южного потока» была удвоена по просьбе Eni//Ведомости – 15 мая 2009
59. Игорь Наумов. "Южный поток" не переиграл Nabucco. — Независимая газета, 13.07.2009
60. EU natural gas pipeline project gets first order – The International Herald Tribune, США, 11 июня 2008
61. Nabucco expects governments deal by end-June – Reuters, Великобритания, 27 марта 2009
62. Ассигнования на финансирование Nabucco сокращаются — РИА «Новости», 21 февраля 2009
63. Редакционная статья «Трубопроводная война Европы» = Europe’s Pipeline War // Шпигель : газета. — 27 января 2009
64. Игорь Томберг. «Шах» — Украине, «мат» — «Набукко» - РИА «Новости», 12 марта 2008
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Халықаралық қатынастар факультеті
Аймақтану және әлемдік экономика кафедрасы
Бітіру жұмысы
ЕУРОПАНЫҢ ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІНДЕГІ ... ... ОРНЫ МЕН ... ... студенті _________________ Арипов С.М.
Ғылыми ... ... ... ... ... бақылаушы ... ... ... ... ... ... _________________Макашева К.Н.
т.ғ.д., профессор
Алматы, 2010
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
І ТАРАУ ЕУРОПАНЫҢ ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІ
1. Еуропалық Одақтың ... ... ... ... ... ... түсінігі.
11
3. ... ... ... ... ... және ... Хартия
Келісімі
20
ІІ ТАРАУ ЕУРОПАНЫ ГАЗБЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҚАУІПСІЗДІГІ
1. Еуропаның газбен қамтамасыз етудің ішкі және ... ... ... ... ... ЕО пен ... ... энергетикалық әріптестік
40
ІІІ ТАРАУ ТАБИҒИ ГАЗДЫ ТАСЫМАЛДАУ ... ... ... ... транзиттің рөлі
44
2. Энергетикалық Хартия Келісіміндегі транзиттік жайттар
мен ... ... ... ... ағым» жобасы ... ... ... ... ... «Набукко» жобасы ... ... ... ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ішінде
қазіргі таңда ең өзектісі энергетикалық мәселе ... ... отыз ... ... оған ... ... тарихқа қарағанда көп ... ... ... ... энергетика индустриализациясы жетік дамуда және
геологобарлау өндірістен кейін қалуда. Саланың ... ... ... соңы мен ХХ ... ... ашылған заңдар мен заңдылықтар болып
қалуда. Жаңа, көміртектік емес энергетика ... әлі ... ... отын қоры ... тең ... ... және жаңа ірі тұтынушылардан алшақ орналасқан. [2]
Нәтижесінде әлемдік ... ХХІ ... ... бері ... ... ал ол ... ... сипатта емес, құрылымдық
сипатта болуда және оны қазба қуат көзінің бір түрінің басқа түріне ауысуы
немесе қуатты үнемдеу арқылы шешу өте ... ... осы ... ... ... ... Одақ ... анық көрініс алуда, өйткені оның жинақталған
шаруашылық потенциалы шектелген табиғи энергетикалық қорымен ... ... ... ... ... күрес талпыныстар мен
қателіктер арқылы жүруде және оң және ... ... ие ... ғылыми
зерттеуді қажет етеді.
Біртұтас еуропалық рынок Еуропалық Одаққа жаңа мүшелердің қосылуы мен
кеңеюге ... жаңа ... ие ... Бұл еуропалық рыноктың кеңірек
және құрамы жағынан әр-түрлі болғанын білдіреді. ЕО ... ... ... жаңа ... ... ғана ... ... жүйесіне әсер ететін басқа да ... ... ... ... ... ... ... табиғи газ рыногы объективті
себептерге байланысты негізінен аймақтық сипатқа ие ... ... жөн. Бұл ... ... рыногінде анық көрініс алады, өйткені
ЕО мүше-елдері мен оның серіктестері үшін ... газ ... ... ... және ... мәселелер туындатуда.[3]
Еуропалық Одақтың кеңеюі табиғи газдың біртұтас рыногін құру аспектінде
ЕО ... ... ... ... энергетикалық рынокта және
әсіресе табиғи газ рыногында жаңа тиімді рыноктық құрылымдар мен ... ... ... білдіреді. Нақты айтқанда, ол мүдделі тараптар
арасындағы диалогқа негізделген қуат көздеріне рыноктік ... ... ... үшін ... ... жасау мен орындау, оны
мемлекетсіздендіру мен демонополизациялау ... ... ... үшін ... ашу, ... ... білдіреді. Жиынтығында ол
Еуропалық Одақтың табиғи газ рыногінің барлық қатысушылары ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қуат көздеріне бағаның жоғарылығы, импортқа тәуелділіктің өсуі, қуат
көздеріне әлемдік сұраныстың жоғарылығы мен ... ... ... шешу үшін ЕО ... деңгейде және Қоғамдастық деңгейінде
біртұтас жүзеге асырылатын нақты сыртқы энергетикалық саясатқа ие ... ... - ... газ дауы бұл ... тағы да ... ... әр
мемлекет энергетикалық салада өз бақылауын сақтап ... ... ... ... ... газды үзіліссіз жеткізуді қамтамасыз ету шаралары
туралы Директивасына ... ... ... газ ... ... өкілеттілігінде қалады. Аталған құжатқа сай әр мемлекет газ
жеткізілімдері үзіліссіздік, өте төмен температура және ... ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз етуі тиіс және ... ... ... [4] ... ... ... Еуропалық
Қауымдастықтағы оның құрылуынан бері келе жатқан екі бәсекелес тәсілдің
барын көрсетеді: үкіметаралық (мемлекеттер деңгейінде) және ұлт ... ... ЕО ... ... ... ... қалыптастыру процесі одан да күрделене түсті.
Ресейден газдың жеткізілуінің үзілістері және ресейлік компаниялардың
еуропалық құрлықтағы үлесінің өсуі ... қуат ... ... ... ... ... ... бен Алжирден табиғи газдың
қорының шектеулігі себепті газды жеткізуді ... ... ... ... газ ... саяси мәселелердің орын алуына байланысты
мүмкін болмағандықтан ... ... ... газ жеткізу маңызды бағыт
болуда. Ал ЕО-тың Орталық Азиядағы басты аймақтық серіктесі Қазақстан ... ... ... Қазақстан ЕО елдеріне жеткізілетін мұнай мен
газдың 10% қамтамасыз етеді. Еуропалық Одақтың газбен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және ... экспортері ретінде ЕО энергетикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету мақсаты шеңберінде нақты ... ... ... ... ... алады. [5]
Қазіргі таңда Қазақстан табиғи газы Еуропадағы көтерме бағадан 2 есе
арзанға сатып алынуда. Оның ... ... ... Еуропаға газ
тасымалдаудың альтернативті маршрутының болмауы екендігі ... ... ... ... ... атап өту ... еуропалық елдер
Орталық Азия елдерінен газ жеткізу үшін ... ... ... ... ... ЕО ... қолданыстағы құбырларды пайдалану
мен жаңа, альтернативті құбырлар құрылысына ... ... ... жұмысының мақсаты Еуропаны газбен қамтамасыз ету ерекшеліктерін
анықтау, Еуропалық Одақтың газ саласындағы бірыңғай энергетикалық саясатына
тұжырымдама жасау арқылы Еуропаның ... ... ... ... ... жасау болып табылады. Көрсетілген мақсаттарға жету
үшін келесі міндеттер қойылып, ... ... ... ... ... ... ашып ... «Жасыл Кітап» құжатын сараптап, оның негізгі жайттарын анықтау;
- Еуропалық Энергетикалық Хартия және Энергетикалық Хартия ... ... ... Еуропадағы энергетикалық қауіпсіздікті
қамтамасыз етудегі рөлін анықтау;
- Еуропаның газбен қамтамасыз етудің ішкі және ... ... ... мен болашағына сараптама жасау;
- ЕО - Ресей энергетикалық диалогының барысы мен тиімділігін анықтау;
- ЕО - ... ... ... ... ... ... энергетикалық қауіпсіздігіндегі транзиттің рөлін анықтау;
- Энергетикалық Хартия Келісімінің транзиттік қағидалары мен Транзиттік
хаттама жобасын сараптау;
- «Солтүстік ... ... ... ... ... ірі газ ... жүзеге асырылуы мен негізгі мәселелерін зерттеу.
Бітіру ... ... ... 1991 ... ... ... қабылдануынан бастап бүгінге дейінгі уақытты
қамтиды.
Бітіру ... ... ... ... ... ... қауіпсіздіктегі газдың рөліне арналған ... ... ... ... төмендегідей төрт топқа бөлуге болады.
Зерттеу көздерінің бірінші тобын заңнамалық ... ... ... ... пен Кеңестің энергетикалық тиімділік Директивасы мен
Табиғи газдың ішкі рыногі үшін ортақ қағидалар Директивасын пайдаландым ... Бұл ... ... Одақ ... ... ... ... табылады және сәйкесінше энергетикалық тиімділікті арттыру және газ
рыногін реттеу бойынша қолданылады.
Деректік ... ... ... ... құжаттар орын алады.
Олар қатарына Ресей-ЕО ... ... ... ... кітап-2000», «Жасыл кітап-2006», Еуропалық ... ... ... ... ЕО пен ... ... өзара түсіністік
туралы келісім, Ресей мен ЕО арасындағы ... ... ... ... ... ... өнімді бөлісу жөніндегі келісім кіреді
[3-10]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын анықтайды, Ресей мен ЕО арасындағы
энергетикалық ... ... ... ... рыноктың
құқықтық негізін анықтайды және Каспий теңізіндегі газ қорын компаниялар
арасында энергетикалық ресурстарды өндірудің үлесін белгілейді.
Келесі, ... ... ... ... ... ... орын
алған [11-17]. Мұнда Қазақстанның бұрынғы вице-министрі Нұртай Әбіқаевтың,
Венгрияның СІМ ерекше тапсырмалар бойынша ... ... ... ... ... ... А. Миллердің, ГФР канцлері Ангела Меркельдің,
Ресей премьер-министрі В.В. Путиннің, ҚР Сыртқы ... ... ... баяндамалары мен сөйлеген сөздері орын алған. Олар алға қойылған
мақсатты талқылауда мемлекет басшыларының ... ... ... ... ... сол ... ... саяси ұстанымын айқындауға
өзіндік зор ... ... ... пайдаланылған деректердің төртінші тобына Еуропалық
Одақтың энергетикалық қауіпсіздігі мен оның ... ... ... ... ... мен ... ... құрайды
[18-30]. Жұмыста, әсіресе, еуропалық басылымдардың кең қолданысы орын
алды.
Деректерді пайдалану ... ... ... ... мейлінше
толық зерттеуге және жұмыстың мақсаттары міндеттерін ашуға ... ... ... зерттелу деңгейі. Соңғы жиырма жылда энергетикалық
қауіпсіздік мәселелері, әсіресе, Еуропаның энергетикалық ... ... ... ... нысанына айналды. Оның ішінде, өткен ғасырдың
соңынан бері ЕО Шығыс Еуропа мемлекеттерімен ... ... ... ... мазмұнының өзгеруі көптеген еуропалық және
ресейлік ғалымдардың еңбектеріне ... ... ... қауіпсіздігі мәселесіне арналған әдебиеттерді
үш топқа бөлуге болады.
Әдебиеттердің алғашқы тобына отандық авторлардың туындылары кіргізілді.
Тақырыпты зерттеуде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі Қазақстанның орнын
анықтауға мүмкін береді.
Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан бастап, Еуропалық Одақпен ... ... ... М. ... ... ... [31] ... еңбегін Қазақстан мен ЕО арасындағы дипломатиялық қатынастардың 15
жылдығына арнап, онда ол осы ... ... ... ... ... негізгі бағыттарына және Еуропаның сыртқы
саясатындағы Қазақстанның алар орнына арнаған.
Еуропалық Одақтың ... ... ... ... Шайхиевтің еңбегінде де қарастырылған. [32] Бұл еңбекте автор ЕО пен
Қазақстанның ... ... және ... мен ... әріптестігіне назар аударған. Сонымен қатар, автор Қазақстанның
ЕО интеграциялық тәжірибесін ... ... ... ... ... Қазақстанның әлемдік державалармен
қатынастары кеңінен қарастырылған. [33] Қазақстанның ... ... ... қатынасы ерекше мәнге ие болды. Автор державалардың,
соның ішінде, ... ... жас ... ... ... мүдделерін және олардың Қазақстан мүдделеріне
сәйкестігін қарастырған.
Әдебиеттердің екінші тобына ... ... ... ... тақырыбын ашуда бірқатар ресейлік авторлардың еңбектерін пайдалану
Еуропалық Одақтың энергетикалық қауіпсіздігі мәселелерін тереңірек түсінуге
мүмкіндік берді.
Әлемдік әнергетикадағы ең ... ... Д.В. ... ... арналған.[34-36] Д.В. Зеркалов өзінің еңбектерінде әлемдік
энергетиканың қазіргі ... мен ... ... ... ресурстармен қамтамасыз ету мәселелері және ЕО-тың Ресеймен
энергетика ... ... ... Ол өз ... энергетикадағы Энергетикалық Хартия келісімдері жинағының рөлін
қарастырып, Транзиттік хаттама ... ... ... ... ... Еуропалық Одақтың энергетикалық ресурстармен қамтамасыз етілуі мен
Еуропаның энергетикалық ... ... ... ... ... ... әсері де назардан тыс қалмаған.
Наталья Гриб өз кітабында Ресейдің Еуропа ... ... ... ... ... ... ету ... рөлін ашып
көрсеткен. [37] Ол Еуропалық Одақ пен Ресейдің ... ... ... ... ... бір ... орыс ... С.С. Селивестров өз еңбегінде Еуропалық
Одақтың ... ... ... ... талдайды. [38]
Мұнда негізгі назар Еуропалық Энергетикалық Хартия мен ... ... ... кітапқа» және Еуропалық ... ... ... келісім-шарттарға аударылған.
Еуропалық Одақтың энергетикалық саясаты Богучарскийдің еңбегінде ... ... Өз ... ... ... ... Ресеймен,
Солтүстік Африка, Парсы шығанағы елдерімен энергетикалық қатынастары ... ... ... ішкі ... ... жақсы көрініс
тапқан.
С. Жизнин өз еңбектерінде ... ... ... шолу
жасаған.[40,41] Мұнда ол Ресейдің негізгі табиғи газ ... ... ... ... ... ... аударған. Екі тарап арасындағы
энергетикалық ынтымақтастықты талқылау форумы ретінде энергетикалық диалог
барысы кеңінен қарастырылған.
Энергетикалық ... ... ... ... еңбегінде орын алды.[42] Автор еңбегінде энергетикалық
ресурстардың ... ... ... мен ... ... ... тобына шетелдік авторларды жатқызуға болады.
Зерттеу тақырыбында шетелдік авторлардың ... ... ... ... мәселесін зерттеудегі шетелдік ... ... ... ... ... ... етудегі Батыс пен Шығыс Еуропаның ... рөлі Л. ... ... ... [43] ... ... құлауынан кейінгі Шығыс Еуропадағы мемлекеттерге
қатысты Батыс Еуропаның жүргізген саясаты және ... ... ... Бұл ... сонымен қатар КСРО-ның ыдырауымен
байланысты Шығыс Еуропадағы энергетикалық транзиттік жүйенің қызмет ... мән ... ... еңбегі өткен ғасырдың соңындағы энергетикалық рыноктың
геосаяси ... ... ... ... [44] Ол өз еңбегінде Еуропаның
энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қарастырған.
П. Карпос пен Л. Манцос өздерінің еңбегінде Еуропалық ... ... 2010 ... 2030 ... ... болжам жасаған. [45]
Американ ғалымы П. Камерон өз еңбегінде Еуропалық Одақтың энергетикалық
рыногіне талдау жасап, ондағы негізгі рыноктік ... ... ... ... ... Сонымен қатар ол Еуропалық ... ... ... бағыттарын және энергетикалық
қауіпсіздікті сақтаудағы негізгі қауіп-қатер көздерін зерттеген.
Н. Гнесотто мен Г. ... ... ... ... ... ... мәселелерді талқылап, ЕО-тың 2025 жылға қарай болшағына болжам
жасаған. [47] Олар ... ... ... ... ... ... ерекше атап өткен.
Бітіру жұмысының ғылыми ... ... ... ... ... ... ... мәселелері қарастырылып,
энергетикалық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... ... табиғи газбен қамтамасыз етудің ... ... ... ... ЕО ... ... қамтамасыз етудің
болшағына болжам жасалынды. Табиғи газбен қамтамасыз етудегі транзитінің
рөлі зерттелінді.
Еуропалық Одақтың жалпы энергетика ... және жеке ... ... ... ... ... қарастырылып, бұл
қатынастардың сипаты мен ерекшеліктері, болшақтағы мүмкіндіктері анықталды.
Зерттеудің ... ... ... ... теориялық
негізін американдық және ресейлік ғалымдарының ... ... ... ... ... оқиғаларға, сан-саладағы мемлекетаралық
құжаттарға жинақтау, талдау, ... ... ... ... қолданылатын тарихи-салыстырмалы және теориялық әдістемелік негіз
де ... ... ... ... Бұл ... ... ... түрде
айқындауға мүмкіндік береді. Зерттеу жұмысын ғылыми ... ... ... шығару үшін сол арқылы талдау, баяндау және болжау ... ... жету үшін ... әр ... әдістерді зерттеген. Тақырыпты
ашуда ресейлік саясаттанушылардың еңбектері өз үлестерін қосты. Олар ... пен ... ... ... мен ... ... ... жұмысының тақырыбын ашуда негізгі әдістеме ретінде қоғамдық
ғылым саласында ... ... ... – контент-сараптама
қолдану өз септігін тигізді. Яғни, оның көмегімен БАҚ хабарламасы, ... ... және де ... ... ... ... ... типтеріне сараптама жасалды.
Зерттеу пәні – Еуропалық Одақтың табиғи газ рыногының қазіргі ... ... мен ... ... ... ... ортақ саясаттың қалыптасуы болып табылады.
Зерттеу объектісі – Еуропалық Одақты табиғи газбен қамтамасыз етудің
қазіргі ... ... ... мен ... мәселелері, Еуропалық Одақтың
энергетикалық саясаты мен энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Жұмыс кіріспеден, үш тараудан тұратын
негізгі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, ... ... ... ... ... ... Одақтың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Энергетикалық қауіпсіздікті сақтау Еуропалық Одақтың алдында ... ... бірі ... ... және тез әрі тиімді ... ... ... ... ... интеграциялық үрдістердің
басталуынан бері біріккен Еуропа алдында тұрғанымен, соңғы онжылдықта ол
ерекше мәнге ие ... Бұл ... ... және ең ... ... ... яғни қуат көздерін пайдаланудың өсуімен байланысты. Сонымен
қатар, тез дамып келе ... ... осы ... ... қол жеткізуді
талап етеді. Кері жағдайда ЕО мүше - ... ... және ... ауыр ... ... ... қуат көздеріне қол жеткізу туралы ... ... ЕО өз ... сырттан жеткізілуіне және жеткізуші мемлекеттер жүргізіп отырған
саясатқа толықтай дерлік тәуелді.
2000 ... ... Green Paper ... ... ... жағдайы
туралы пессимистік баяндама жасады. Баяндамаға сәйкес, ЕО-ның қуат көздерін
шетелден ... ... ... 2030 ... ... 65 % ... ... газға келер болсақ, 2030 жылға қарай ЕО тұтынатын газдың 80 ... ... және оның 60 % ... ... ... ... ... жеткізілулерге тәуелділігінің артуы Одақтың
экономикасының осалдануына алып келеді. [6]
Орын алған жағдай Еуропалық Одақты ... ... жаңа ... ... ... Бұл жаңа ... ... пункттері 2007
жылғы Лендмарктегі саммитте дайындалып, қабылданған болатын:
- Қуат көздерін жеткізудің қауіпсіздігін арттыру;
- ... ... қол ... қуат ... ... ... өзіндік энергожүйені тұрақты дамыту;
- экология саласында тиімді саясат ... ... ... ... ... жайлы айтар болсақ, мұнда негізгі
мақсат ЕО мүше-елдерінің энергетикалық векторын диверсификациялау, яғни
жеткізу көздері, қамтамасыз ету ... ... ... ... мен ... және мұнай мен газ ... ... ... табылады.
Диверсификация тек ЕО-тың бір жеткізушіге ... ... ... соған байланысты потенциалды қатерлерді де азайтуы қажет.
Сонымен қатар, жеткізілімдер қауіпсіздігі энергетикалық монополистердің
пайда болып, қуат ... ... ... ... үшін энергетикалық
рыноктың либерализациялануын да қарастырады.
ЕО тек қуаттың үзіліссіз, ... ... ғана ... ...... ... мен газды тұтынуды қысқарту мақсатын да өз ... Бұл ЕО ... ... ... дамытуға бағыт
алғанын білдіреді. Сол арқылы ЕО тек қуат көздеріне шығынды ... ... ... одан әрі ... ... ... ... қысқарту негізі қуаттың қалпына ... ... ... ... ... мұндай қуат көздері 2030 жылға қарай ЕО
электр қуатының үштен бірін ... ... ... ... ... ... ... 20 %, Испанияда 8 % және Германияда 6 % жел ... ... қуат ... негізгі көздері: күн қуаты, жел
күшін ... және ... ... ... ... ЕО қуат сақтаушы технолгиялар бойынша әлемдік көшбасшы
болып табылады. Альтернативті қуат ... ... ... мәліметі
бойынша осы салада 300.000 адам жұмыспен қамтылған және оның тауар айналымы
20 млрд еуроны құрайды.
Энергетикалық ... ... ... ... маңызды
мәселе ЕО мүше-елдері арасында «энергетикалық ынтытамтастықты» нығайту және
ЕО мүшелерінің қуат көздеріне бірдей қол ... ... ету ... Бұл ең ... ... ... бері жалғыз жеткізуші – Ресейге
тәуелді орталық Еуропа мен ... ... ... ... Бұл ... үшін ... жаңа ... қоймалар мен құбырлар құрылысына
инвестицияларды ұлғайтуды жоспарлауда. [9]
Жалпы алғанда келесі 25 жыл ішінде ЕО газ ... 150 ... және газ ... қосымша 220 млрд еуро инвестиция салуды
жоспарлауда.
Осылайша, Еуропалық Одақтың энергетикалық қауіпсіздігі бірнеше ... ... ... және ... ... ие. ... энергетикалық
концепция дайындау бірқатар жаһандық экономикалық және экологиялық
мәселелерді шешіп қана ... ... Одақ ... ... ... ... ... түсінігі
Энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету халықаралық ... ... ... ... ... ... етуді талап етеді:
• әлемдік экономиканы дәстүрлі көмірсутектік энергоресурстармен сенімді
және тиімді қамтамасыз ету;
• энергожабдықтауды энергия және ... жаңа ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру.
Энергетика мәселелері Ресеймен 1975 жылғы алғашқы саммиттен бастап
барлық уақытта «Үлкен ... ... ... ... назарында болды. 70
жылдардың соңы мен 80 ... ... ... ... ... ... ... бағасына тәуелділігін энерготиімділікті
ынталандыру, энергия көздерін диверсификациялау арқылы азайту алды. ... ... мен ... ... ... қарқының артуы барысында
энергетикалық тақырыптама екінші орынға кете бастады. Акцент қоршаған ...... ... ... ... ... ... рентебельді және қалпына келтірілетін энергетикалық жүйелер ... ... әрі ... ... технологияларды дамытуға ауысты.
«Энергетикалық қауіпсіздік» түсінігін қарастырғанда оның жалпыға ортақ
және бір ... ... ... атап ... жөн. ... ғылым
академиясының Л. А. ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық қауіпсіздік тұлға, қоғам және
мемлекеттің өмірлік маңызды мүдделерін олардың қажеттіліктерін ... ... ... ... ... және ... жанармай және энергоқамтудың бұзылуы
қаупінен қорғалу жағдайы деп түсіндіріледі. Яғни ... ... деп оның ... ... және ішкі қауіптердің орын алу
мүмкіндігінің аздығын түсінуге болады.
Ғылымда ... ... ... ... ... ... осы ... қатысты ымыра қажет. Ресейдің «Энергетикалық
қауіпсіздік доктринасын» құрушылар түсінігінде ол ... ... ... ... тапшылығынан қорғау болып ... ... ... қол жеткізу мүмкіндігіне – негізінен бағасына үлкен
рөл артылады. Энергоресурстарды пайдалануды рационалдау олардың тапшылығын
азайтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... де ... ... саясат құралы ретінде пайдалану мүмкіндігі бәрімізге ... газ ... ... ашу ... жабу арқылы өзінің
энергоқамту көздері жоқ тәуелсіз елдің саясатына әсер ... ... ... жасаушылардың позициясы түсінікті: ... ...... ... ... бөлігі. Оны қамтамасыз
ету үшін экономикалық және саяси қауіптерді жоюдың шаралар ... ... ең ... ... ... жою мен ... ... білдіреді. [9]
Алайда мәселені бұлайша түсіндіру өзінің жалпылауы себепті көп нәрсені
түсіндіре алмайды. Егер оған сүйенер болсақ, онда ... ... ... ... орын алуы оның басқарушы элиталарының қате
саясатының салдары болып ... ... ... ... ... қабілдау
үшін жарамсыз.
Басқа зерттеушілердің пікірінше, энергетикалық қауіпсіздік қатерлері ... ... ... және ... қауіп-қатерлер болып
табылады.
Физикалық қауіп-қатерлер ретінде, ең алдымен, тұтынылатын жанармайдың
кендерінің таусылуы ... ... ... ... әсер ... ... ... апаттар мен геосаяси
дағдарыстардың мүмкіншілігін де ескерген ... ... ... ... қуат ... ... байланысты. Мұнай бағасының секіруі қаржы және сауда
салаларында тұрақсыздық ... ... ... ... ... ... жаппай автомобилизациялау дауірінде Еуропада бензин
бағасы бір ғасыр бұрынғы нан бағасы ... ... ... факторы
атанды.
Энергетикамен байланысты экологиялық қауіп-қатерлер де назарға алынады:
атомдық электростанциялардағы апат мүмкіндігі, ... ... ... және ... ... ... мен қуат көздерін
тасымалдаудағы басқа да апаттар және зиянды заттар эмиссиясы.
Көрсетілген тізімге бір ... ... ... ... ... өндіру, өңдеу, магистралды тасымалдау және тораптық ... ... және ... ... осы ... ... экономика
салаларының деңгейлерінің сәйкестігі факторын қосуға болады. Мысалы, мұнай
өндірісі өнеркәсіп пен байланыстағы ақпараттық революцияға барабар ... ... ... транспортының инженерлік шешімдері ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс деңгейі бойынша террористтік тәсілдердегі
«техникалық прогрестен» қалып қояды және т.б. [10]
Ең ... ... мен ... ... Егер ... ... мақсаттарды жүзеге асыру құралы деп ... ... ... ... ... ... энергияны ішкі және
сыртқы көздерден жеткізуді минималды резервті пайдалану арқылы арттыруға
тіреледі. Осы тұрғыдан қасрастырсақ, ЕО ... ішкі ... ... ... ал ... мен ... да жеткізушілер сыртқы жеткізудің
тұрақтылығын ... етуі ... ... ... ... қауіпсіздікке қатердің
негізгі көздері:
• мұсылман өндіруші аймағының тұрақсыздығы;
• көмірсутектердің резервтік қорларының және ... ... және ... ... ... ... кезінде осы
тұрақсыздықтың орын толтыра алмауы;
• энергобалансты қатаң жоспарлаудың жоқтығы;
• ЕО елдерінің реттеудің рыноктық механизмдерін жектен тыс қорғауы;
... СО2 ... ... мен атом ... ... салуға бағытталған әрекеттерінің шектен тыс болуы. [3 б. 81-83]
Алайда аталғандардың барлығы дерлік анық ... ... ... ... ... саяси тұрақсыз, ал террор жаһандық ауқымға ие
болып, техникалық жағынан ... ... бұл ... ... қуат
локалды дағдарыстардың орнын толтыруға жеткіліксіз, ал ЕО елдерінде жеке
транспорт пен шаруашылықта энергия ... ... ... ... көпшілік
қауым пайда болған жағдайдан шығатын жол рынок пен тұтынуды қатаң реттеу
деп ... ... ... ... ... ... құрал деп санауға да болмайды. Еуропада – Екінші дүниежүзілік
соғыс кезінен бері, Ресейде 70 жыл ... ... ... мұндай тәсіл
индустриализациялаудың тек бастапқы кезеңінде ... ... ... қарамастан жағдайды ғылыми бағалау мен стратегиялық басқару қажет.
Сонымен, «энергетикалық қауіпсіздік» - нақты және ... ... ... ... түсінік. Мәселе өте ерте пайда болған, алайда ... ... ... ... ... ... ... жалпы
ұлттық, сосын ... ... ... ие ... ... автоматтық қорғау, электр жүйелерін
конфигурациялаудың ... ... және ... ... ... ... ... жинақтады. Нәтижесінде энергетиканың басқа ешқандай
саласында жүйенің ... ... және ... ... және ... ... ... мұншалықты анық көрініс алмайды. Соңғы
жылдарда бұл тәуелділік ЕО елдерін ... ... ... де ... [9 б. ... ... ... қауіпсіздігі мәселелері – ең
алдымен дамыған елдер ерекшелігі болып ... ... мен ... ... ... ... жатқызылуы мүмкін болса да, алайда жалпы алғанда олар
тұрақты дамуы жан ... ... ... өсуі ... ... ... елдер болып табылады.
1.3 «Жасыл кітап»
1970-1980 жж. ... ... бері ... ... мен ... ... ... ішкі және сыртқы саясатында
маңызды орын ... ... ... ... ... әр бес жыл сайын
қарастырылып, анықталады. 2006 жылы оның ... ... ... ... Осы ... ... кезеңдерінің бірі «Жасыл кітапты» дайындау ... ... орын алып ... ... мәселелерді жария түрде
талқылау болып табылады.
2000-2001 жж. өткен алдыңғы энергетикалық саясатты қарастыру кезеңінде
«Жасыл кітаптағы» ең басты ... ... ... ... ... ал басты мәселе – жалпы алғанда қазба отынға үлкен тәуелділік
және жеке алғанда сыртқы ... отын ... ... артуы
болды. Сол кездің өзінде аса жоғары энергетикалық ... ... ... энергиямен қамтамасыз ету қауіпсіздігін қамтамасыз
ету бойынша саясатын қайта қарау қажеттігі туралы тұжырым жасалды. [3 ... бес ... ... ... ... көп жағынан елеулі
шиеленісті болып ... Әлі ол ... ... ... экономикалық
дамуына кері әсер еткен жоқ және тіпті мұнай мен газ ... ... ... ... ... алып ... энергобалансындағы қазба отынның басым рөлі сақталуда. Негізінен
транспорт тұтынатын мұнай мен мұнай өнімдеріне ең үлкен үлес ... ... ... ... ... ... отын – ... газды тұтыну ең
жоғары қарқынмен өсуде (2000-2004 жж. орташа есеппен 2,8%). Көмір тұтыну
көлемі ... ... қуат көзі ... ... және ... ... ... Алайда ЕО-тың Киото хаттамасы аясында парниктік
газдардың шығарылуын қысқарту бойынша міндеткерлікті орындауына байланысты
таза ... ... ... мен ... газды сақтау және жою
жүйелерін қондырусыз оны масштабты жағуды жалғастыру мүмкін емес.
Атомдық энергия үлесі тұрақты ... ... ... ... ... ... ... құю тоқтатылып, ЕО бірқатар жаңа ... ... ... атомдық станциядарды жабу туралы
келісім жасалды. Сонымен қатар, бірқатар бұрынғы ... ... ... ... ... энергиядан бас тартуға шешім қабылдады. Қалпына
келетін энергия түрлері ішінен жел ... өте ... ... ... жж. жел ... қуаты 4 есе өссе, ал 2003-2005 жж.
тағы 57% қуат қосылды.
ЕО соңғы тұтыну құрылымында үш ... ... ... (30 ... (28 %) және үй ... (27 %). Еуропаның көмірсутектердің
өндірісі мен ресурстық базасының ... орын ... ЕО ... ... таза ... үлесі қауіпті 50 % жетсе, мұнайға қатысты 81% жетті
(табиғи газ - 54%). Мұнда табиғи ... 95% тек үш ... ... ... ... жеткізіледі. Табиғи газ жеткізілімінде Ресей үлесі 50% ... ... 30% ... ... ... ... және мұнай өнімдерін
жеткізушілер диверсификациясы табиғи газдан қарағанда әлеқайда жоғары болып
табылады. [11]
Соңғы уақытта Еуроодақ елдерінде ... ... ... ... ол ... ... жж. қысқы суық кезінде Ресейден табиғи газды
жеткізбеу жағдайында және 2009 ... ... ... ... мен Украина
арасындағы газ транзиті дауы ... ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдалану қатеріне байланысты
қауіптену күшейді. Сонымен қатар Еуропаның қауіптенуінде Ресеймен 2007 жылы
серіктіестік пен ... ... жаңа ұзақ ... келісімнің жасалуы
жолында ілгерілеудің болмауы және Иранның ... ... ... және әлемдегі тұрақсыздықтың жалпы күшеюі белгілі-бір рөл ойнауда.
ЕО қазіргі ... ... ... 2030 ж. ... ЕО ... жағдай дамуы қолайсыз болуда және жедел жаңа энергетикалық
саясат дайындауды талап етеді. 2030 жылы 2000 ... ... ... 15% ... ... ЖІӨ осы кезеңде күтілген 79% өсімі ... ... ... орташа 1,5% төмендейді.
Энергияға сұраныс 2030 ж. қарай қызмет көрсету ... ең ... ие ... (49%) деп күтілуде. Тұрғын үй секторында үй шаруашылығы
санының өсуі мен өмір сүру қалпының ... ... ... ... ... деп ... ... секторындағы сұраныстың 21% өсуі белсенділік
өсімінің қарқының баяулауы мен қозғалтқыштардың ... ... ... бойынша Директиваны жүзеге асыруға көп ... ... оның ... ... ... 2030 ... ... 8%
жетуі тиіс.
Жалпы алғанда энергияны соңғы пайдалану саласында электр ... (58%) ең көп өсім ... ... ... осы ... қазіргі таңда
қызмет істеп тұрған электр станцияларының 60% алмастыруға тура келеді.
Нәтижесінде ЕО ... ... 25 ... ... 600 млрд ... қажет болады.
Қазіргі энергетикалық саясатты саралай отырып, «Жасыл ... ... ... ... және ... ... ... жаңа энергетикалық дәуірге енді және жаңа энергетикалық
мәселелер мен шындықтарға кезікті деп айқындайды. ... ... ... ... 20 ... ... ... евроға жуық қаржы салуына
тура келеді;
• ЕО-қа энергия импорттау тәуелдігі 20-30 жылдан соң 70% дейін, табиғи
газ ... 80% ... ... бойынша 100% дейін өседі. Сонымен қатар
импортталатын отын көздері геосаяси тұрақсыз аудандарда шоғырланған;
• Импорттың диверсификациясының төмендігі: тұтынатын ... ... үш ... ...... ... және ... Мұнай мен газға баға өсуде және тұрақсыздықты ескере отырып, әлі ... ... ... ... мүмкін. Бұл электр энергиясына бағаның
өсуіне алып ... және ... ауыр жүк ... Жер ... ... Бұл Еуропаны қоса ... ... ... мен эко ... ауыр ... ... мүмкін;
• Еуропада жалпы еуропалық бәсекелі энергетикалық ... құру ... және ... ... ... ... ету қауіпсіздігі
мен энергия бағасының төмендеуіне қол жеткізе алмауда.[12]
Жаңа жағдай біріккен ... ... ... ... пен жаңа
ұйымдастырылған әрекеттерді талап ... ЕО 25 ... ... ... ... ... Бұл ... Еурокомиссияның 2000
ж. энерго қамтамасыз ету қауіпсіздігі туралы «Жасыл кітабында» айтылған
болатын, ... ... ... ... ... негізгі тәсіл құру және әрекеттерді
ұжымдастыру жолында айтарлықтай ... қол ... жоқ. Жаңа ... энергетикалық стратегияны қалыптастыру ... пе ... ... ... ... ... ... жаңа ортақ Еуропалық энергетикалық саясаттың негізін
қалап, оның қалыптасу процесін іске ... ... Бұл ... ... ең ... ... ... негізделуі тиіс:
Тұрақтылық: энерготиімділікті арттыру мен қалпына келтірілетін ... ... ... ... ... тұрақтылықты күшейту.
Бәсекеге қабілеттілік: ЕО ... ... ... және дамуға ыңғайлы энергиямен қамтамасыз ету шарттарын
қамтамасыз ету.
Энергиямен қамтамасыз ету ... ... ... ... қуат ... балансын жақсарту, дағдарыс жағдайында
әрекет ету жүйелерін дамыту.
«Жасыл кітапта» Еуроодақ ... ... ... ... ... ... әлдеқайда тиімдірек болатын алты приоритетті ... ЕО ... мен ... ... құру және ... ... энергияны жеткізу қауіпсіздігі мен бәсекелестігін қамтамасыз ету.
3. ЕО елдерінің дағдарыс жағдайында ынтымақтастығы.
4. Климаттың жаһандық өзгеруіне интегралды көзқарас.
5. Жаңа ... ... ... ... ... энергетикалық саясат.[11 б. 56]
Осы облыстар шеңберінде «Жасыл кітапта» әрекеттің үлкен аясы ұсынылады.
Жалпы әрекеттердің бірінші облысындағы негізгі ... – газ бен ... ... ... ... 2007 ж. шілдесіндегі
электроэнергетика мен газ бойынша ... ... ЕО ... ... ... ЕО-тан тыс кез-келген жеткізушіден электр қуаты мен газды
сатып атуға құқығы иеленеді. Бұл ... ... ... үшін ... және ... ... шешу қажет: жүйе мен
диспечерлеуге кіру ... ... ... ... ... ... ... елдер арасындағы қуат көздері ағымы жүйесін
жақсарту, ... ... ... ... және ... ... ... және монополиялық қызмет түрлерін бөлу.
ЕО энергетикалық рыноктарында ... пен ... ... ... ... ... ... құрылымдары үшін ортақ жұмыс ... ... ... ... ... ... ... мен
ұйымдастыруды жақсарту, энергетикалық инфрақұрылымның ... ... ... қамтамасыз ету қауіпсіздігін арттыру үшін қорларды ... ... ... үшін ЕО ... мен газдың резервтік қорлары
мәселесінде ... ... оның ... ... ... ... ... әрекет ету механизмін енгізу ұсынылуда.
«Жасыл кітапта» Еуропалық Қауымдастық деңгейінде ... ... ... үш ... ... жеке қуат ... ... туралы талқылау өткізу
қажет деп ескеріледі.
Энерготиімділік ЕО энергетикалық саясатының басты бөлігі болып қалуда.
Еуропа басқа да ... ... ... ... пен ... қуат ... ... көшбасшылықты сақтап қалуы тиіс.
Әрекеттің приоритетті бағыттары – энерготиімділікті арттыру (2020 ... 20%) және ... ... қуат ... ... (2015 ... 15%).
Жаңа жалпы еуропалық рыноктық құралдар, көміртек шығаруға квота саудасы
секілді «ақ ... ... ... ... Екі бағыт бойынша да
қазба отын импортына тәуелділікті ... ... ... ... және т.б. ... ... жоспарлары қаралып, қабылдануы
тиіс. Транспорт секторы энерготиімділігіне ерекше назар аудару қажет.
Жаңа энергетикалық ... алға ... ... қамтамасыз етудің тұрақтылығы, бәсекеге қабілеттілігі және
қауіпсіздігі) қол ... ... ... Жаңа ... ... мен енгізуін және оларға ... ... ... үшін ... технологияларды, әсіресе төмен және ... ... ... мен енгізу стратегиялық жоспарын дайындау
қажет. ЕО деңгейіндегі ұйымдастырылған саясат осы шаралардың тиімділігін
арттырып, үлкен ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемдегі серіктестермен бірге
жалпы энергетикалық және саяси мәселелерді шешуде тиімді көшбасшы рөл ойнау
үшін ... ... ... ... ... ... ... Бұл Еуропаның 450 млн тұтынушысы бар әлемдегі үлкендігі бойынша
екінші энергетикалық рынок ретіндегі ... ... ... деп атап ... бұл ... ... үшін Еуропа халықаралық энергетикалық диалог
шеңберінде бір ауыздан сөйлеуі тиіс.
Бұл бағыттағы бірінші қадам ... ... ... ... ... және оларды жүзеге асыру бойынша ұлттық және ... ... ... ... келісімге қол жеткізу керек.
Мәселелерге ортақ көзқарас ... ... ЕО ... шолу ... ... шолу ЕО ... ... келесі басты мақсаттары мен құралдарын
қамтуы тиіс:
I. Энергия жеткізу қауіпсіздігі мен диверсификациясы мәселелерінде нақты
саясат. Ең ... ... ... газ жеткізуге қатысты өте маңызды.
Онда Таяу ... ... ... және т.б. газ ... СТГ
үшін терминалдар, Каспий аймағынан мұнай құбырларын қоса алғанда жаңа
инфрақұрылым салу мен жаңарту ісіндегі приоритеттер ... ... ... ... ... және ... ... Еуропаның біртұтас тұрғысы негізінде тек ... ... ... ... ірі ... де (АҚШ, ... ... саяси диалог жүргізу қажет. Ресеймен қатынастарға приоритет
берілуі керек. Ресеймен қатынастарды тең серіктестер қатынасы ... ... мен ... ... жаңа ... ... ... қолдау көрсету үшін жаңа бастама ... ... ... ... қол ... ... бойынша келіссөздерді аяқтау керек. Сонымен бірге,
ЕО периметрі бойынша көрші елдермен және олардың ... ... ... ... ... жасау арқылы біртұтас
қағидалар таралуы және энергетикалық рыноктарды кеңейту ұсынылады.
III. Сыртқы дағдарыстық жағдайларға тиімді жауап ... ... ... ... ... ... құралы жоқ. Оны құру үшін бұл жүйеге
не кіретінін, атап айтқанда, мониторинг пен ... ... ... ... ... ... ... бойынша саясатқа біріктіру. Мұнда әңгіме
климат өзгеруі, энерготиімділік және қалпына ... қуат ... ... және т.б. ... ... бойынша жаһандық
серіктестермен халықаралық ынтымақтастық туралы болуда. Атап айтқанда,
Көміртегі шығару саудасының Еуропалық жүйесі қатысушылары ... ... күш салу ... ЕО, ... ... ... бойынша халықаралық келісім жасау идеясын қозғауы тиіс. [11
б. 85]
Сыртқы саяси ... ... ... ... ЕО энергетикасын
стратегиялық шолу жоғарыда айтылған жаңа ... ... ... ... негізін қалаушы құжат болуы тиіс.
2006 ж. наурыз айындағы кездесуінде Еуропалық кеңес «Жасыл кітап-2006»
қарастырып, оның негізінде Еуропаның жаңа ... ... ... және ... ... ... ... әрекеттерді ұсынды. Кеңес
осындай әрекеттер қатарында басты ... ... ... бірі ... ... ... ұзақ мерзімді өзара
тиімді тең ... ... ... ... үшін ... жандандыруды, оның ашықтық деңгейін көтеру және Энергетикалық
хартияның транзиттік хаттамасы бойынша ... ... ... ... [10 б. ... климаттың жаһандық өзгеруі облысында өз стратегиясын дайындап,
Киотолық және пост-Киотолық үрдіске өз ... қосу үшін ... ... ... етуі ... отырысы нәтижесі бойынша Президенттік шешім мен ЕО энергетика
министрлері отырысы шешімінде ... ... ... ... ... ... мен сценарийлер, индикаторлар жүйесі)
дайындау қажеттілігі де атап өтілген.
Еуроодақтың ... ... ... ... ЕО мүше-елдерінің
негізгі мәселелер бойынша ортақ, біріккен позициясын қалыптастыру мен жақын
онжылдықта ЕО ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... ... ... көтеру
қажеттігін негіздеу болып табылады. Әлемдік ... ... және ... ... энергетикалық мәселелерді жаңаша түсіну және оларды шешуде ... ... ... бір ... ... ету арқылы Еуропа
энергетикалық ... ... ... ... ... ... Энергияның ең ірі тұтынушыларының бірі, энерготиімділік, парниктік
газдар шығаруын ... ... ... ... мен ... ... мәселелерінде көшбасшы ретінде оның ондай
басшылыққа барлық мүмкіндіктері бар.
Еуропаның жаңа энергетикалық саясатын құру ... ... оның ... ... табылады. Ондағы әр құжат, әр идея әр кезеңде
жариялылық меншігінде болып, тәуелсіз эксперттер, ... ... емес ... ... ... ... алынады. Атап айтқанда, ЕО
сайттарында «Жасыл кітап» және үкіметтік ... ... ... ... ... болатын. Сонымен қатар Еурокеңес
отырысы материалдары да жарияланған.
«Жасыл кітап» энергетика саласында ЕО ... мен ... және ... ... мен ... жүзеге асыруды
қамтамасыз ететін құжаттар жүйесінің элементі болып табылады.
«Жасыл кітапта» Еурокомиссия ... пен ЕО жеке ... ... Ол жалпы еуропалық деңгейде шешіліп, жүзеге асуы тиіс ... ... ... ... тиіс ... мен ... назар
салады.
1.4 Еуропалық энергетикалық хартия мен оның келісімінің ерекшеліктері
1994 ... 17 ... ... ... ... ... және соған байланысты құжаттар қол қойылуға ашылды: Еуропалық
Энегргетикалық ... ... ... ... Акті ... ... ... пен аралас экологиялық аспектілер
бойынша хаттама. Қазіргі күнге ЭХК мен оған ... ... ... 51 ... қол ... Олардың арасында Еуропаның түгел дерлік
мемлекеттері, ТМД ... және ... ... Жапония мен Моңғолия бар.
ЭХК, Қорытынды Акт пен Хаттамаға қол қою кезіндегі ресейлік тараптың
төлемді ... ... ... сату және кей ... да ... ... алаңдаушылығы Лиссабондағы кездесудің қорытынды
материалдарына енген ЕЭХК төрағасы мәлімдемесінде орын ... ... ... қатысқанымен АҚШ ЭХК-не қол қойған жоқ,
соған ... әрі ... ... ... ретінде қатысуға өтініш
білдірді. АҚШ-на қарағанда Канада ... рет ... ... ... ... мен ... ... кеңес аяқталған соң қол
қойған жоқ.
Еуропалық Энергетикалық Хартия (ЕЭХ) идеясын Голландияның ... Р. ... 1990 жылы 25 ... ... Кеңес
жиналысында ұсынды. Оны ЕО, ... ... ... ... ... ... қатысушылары Еуропадағы саяси жағдайдың
өзгеруінен пайда болған және ... ... ...... пен ... ... ... ұсыныс ретінде қолдады.
1991 жылдың 17 желтоқсанында ... ... ... ... ... ... ... Түркия, АҚШ және Жапония қол қойды. ЕЭХ саяси құжат
болып табылады. ЕЭХ ... мен ... ... міндеткерліктерге
айналдыру үшін ЭХК дайындау қажет деп танылды. [13]
ЭХК бойынша келіссөздер 1992 ... ... ... Онда ... ... ол соңына дейін болған жоқ. Сонымен қатар, ЮСФР
тарауы мен ... ... ... ... ... қатысуға қабылдамауға шешім қабылдады. Соған қарамастан
бұрынғы ЮСФР құрамындағы төрт ... ... және ... Словения,
Македония және Хорватия) ЭХК қатысушылары болып табылады.
ЭХК бойынша келіссөздер күрделі және қиын ... және ол ... ... ... ... елдердің көптігі мен даму
деңгейінің ... ... ... ... ... және ... ... ал Орталық-шығыс Еуропа және ТМД елдері ... ... жоқ. ... дамыған және реформаланушы елдер арасындағы
айырмашылық тек ... ... ... ... және ... ғана емес, сонымен қатар көптеген негізгі «рыноктық» заңдарда да
болды. Төртіншіден, экономиканың басқа салаларымен тығыз байланыста болатын
шаруашылықтың бір ...... ... ... ... өте
қиын болып шықты. Бесіншіден, ЕО, АҚШ, Канада және Жапония арасындағы
бұрынғы КСРО-ның энергетикалық ... ... алу ... ... ... ... ... бірқатар елдердегі күрделі ішкісаяси
және экономикалық жағдай.
ЭХК мен оған байланысты келісімдер – келіссөздер ... ... ... ... деген құлшынысын көрсететін өзара бітім
мен жол берулер өнімі. Көпжақты келісім-шарт ... ... ЭХК ... ... ... ... ... салымын көтермелеу, табиғи
ресурстарға мемлекеттік егемендік, энергетикалық рыноктарға еркін ену,
энергоресурстарды ... ... ... ... салумен
байланысты капиталдың еркін қозғалысы.
ЭХК қатысушы елдер заң шығарушы органдары ратификациялауы тиіс. Ол 1998
жылы 16 ... ... ... ... ... соң ... күннен кейін күшіне енді. Қазіргі күнге ... ... ... және Норвегия ратификациялаған жоқ. [14]
Ресей Федерациясы оны 1969 жылғы Халықаралық келісімдер құқығы ... ... II ... және 1995 ... 16 ... «Ресей
Федерациясының халықаралық келісімдері туралы» Федералды заңының ... сай ... ... қолданады.[15]
Сонымен қатар Вена конвенциясының 25 бабының 2 тармағына сай егер сол
мемлекет басқа мемлекеттерді оның ... ... бас ... ... оған байланысты келісімнің уақытша қолданылуы тоқтылады.
Ресейлік өкілдер ЭХК ... ... ... ... отырып,
Энергетикалық Хартия бойынша Конференция шеңберінде жұмыс ... ... ... ... ... және олар ... транзит
мәселелерін көрсетуге болады. 2003 жылдың соңына дейін Энергетикалық
хартияның транзит ... ... ... ... Оның ... қатысушы елдер территориясы бойынша энергетикалық ... ... ... ету үшін ... негіз дайындау
болып табылады. Хаттамадан тыс экспортер-елдер мен ... ... ... ... мемлекеттер мен транзиттік проектілер
инвемторлары арасында және компаниялар ... ... мен газ ... ... ... ... дайындалуда. 1999 жылға дейін
Энергетикалық хартияға қосымша ... ... ... ... жұмысшы топ отырыстары үнемі өткізіледі. Кейіннен ол
жұмыс тоқтатылып, негізгі ... ЭХК ... ... ... ... ... ... бағалауға және оның
ЭХК-нің инвестициялық жайттарына сәйкестігін тексеруге бағытталған. Осыған
байланысты елдер отырыстар ... ... ... баяндамалар жасайды.
Энергетикалық Хартия бойынша Конференция шеңберінде сауда ... ... ... және олар барысында энергетикалық тауарлардың
халықаралық саудасына байланысты ... және ... ЭХК ... ... ... ... ... мен ДСҰ қағидаларына сәйкестігі
талқыланады.
Энергетикалық тиімділік пен сәйкес ... ... ... ... тобы ... Келісім қатысушы елдерінің осы саладағы
саясаты және ... пен ... ... ... ... ... хаттамасы жайттары талқыланады.
Сонымен қатар, ЭХК қол қойылғаннан соң ЭХК шеңберіндегі ... ... тиіс ... мәселелер қалуда. Бұған ең алдымен
ұлттық ЖЭК ядролық компоненті мүдделері мен ... ... ... ратификациялау жаңа постконфронтациялық Еуропада біртұтас
энергетикалық ... ... үшін ... құқықтық негіз қалауға және
жалпы еуропалық процесті әрі қарай жүзеге ... ... ... ұжымдық энергетикалық қауіпсіздік жүйесін құруға көмектесу арқылы ЕҚЫҰ-
ның көптеген принциптерін нақтылайды.
Энергетикалық хартия энергетикалық секторда серіктестіктің ... ... ... ... жетістікке жететінін түсінуге негізделген.
Табиғи қорларға бай мемлекеттер инвестицияны алу тәсіліне, олар ... ... ... сенімді жеткізуді қамтамассыз
етуіне және қайта өңдеу кезінде өзінің ... ... ие ... ... мемлекет басқа ... ... ... ие ... және ... қамтамасыз ету
механизмдерімен қамтамасыз етеді.[14]
Энергетикалық Хартияның екі ерекшелігі бар. ... ... ... ... секторға арнайы дайындалған халықаралық
ереженің жалғыз ... ... ... ... ... хартия
үрдісі транзит мемлекет және энергия өндіруші және ... ... ... ... масштабын қамтиды.
1990 жылдың басында Еуропада басталған Энергетикалық Хартия ... ... ... ... ... континентінде орын алған
экономикалық бөліністі қалпына келтіру мүмкіндігін туындатты. 1991 ... ... ... ...... аумағындағы
халықаралық ынтымақтастық саяси декларациясынан кейін 1994 жылы ... жылы ... ... зандық міндетті Энергетикалық Хартия Келісімі
жасалды.
Энергетикалық Хартия Келісіміне мүшелік ету. Елу бір ... ... ... ... қол ... ... Қауымдастығының
мемлекеттері оған жеке-жеке қол қойған және де бұдан басқа Келісім шартына
Еуропа Қауымдастығы мен ... ... ... қол ... сол ... ... саны елу үшке ... елу үш мемлекеттің бесеуінен басқасы Энергетикалық Хартия Келісім
шартын бекітті. Бес ... ... ... ... ... және ... ... Ресей Федерациясы мен Беларусь Келісім
шартты ... ... ... Бұл ... ... және заң ... акттарға қарама – қайшы келмейтіндіктен олар
Келісім шартты бекітілу аяқталғанша ... 2009 жылы 20 ... ... ... ... ... ... қабылдаған мемлекеттер
қатарына кірмеу жайындағы ниетін Депозитария ... ... ЭХК ... сәйкес Депозитария хабарландыруды алған кезден 60 ... ... соң ғана бұл ... Ресей Федерациясының уақытша Келісім шартты
қолдануы тоқтатылғанын көрсетеді. Осыған байланысты Ресейдін ЭХК уақытша
қолдануының соңғы күні 2009 ... 18 ... ... ... уақытша
қолдануын әлі де жалғастыруда. Энергетикалық Хартия Жерорта теңізінің
аумағын, Таяу Шығыс және ... ... ... мен ... дамушы
энергетикалық тауар айналысына бағытталған. Келісім шарты «Шығыс пен Батыс»
арасындағы ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... қамту аймағы орасан зор. Соңғы ... ... ... ... Иран және ... Азия ... Ассоциациясы
бақылаушы мәртебесіне ие болды және де Энергетикалық Хартияның азиялық
өлшемдері маңыздырақ болып келеді.
Келісімнің ... ... ... ... өсуі мен сенімді
транзитті қамтамассыз ету, ... мен ... ... ... ... бірдей Келісім «ойын ережелері» жасалды.
Қуат көздері сұранысына ... ... ... ... ету ... ... Хартия халықаралық инвестицияларының,
капиталдың, технологиялардың өзара тиімділігі идеясына негізделген, ... жеке ... ... ... ете ... ... климатын құру
болып табылады.
Келісім шарты Энергетикалық Хартияның ... ... ... ... ... ... талапқа сәйкес ресурсқа ашық рұқсат
алу компанияларға инвестициялық мүмкіндік ... Бұл ... ... тиіс дербес шешім.
Бірақ айналымдағы инвестициялар Келісім шарты энергетикасында шетел
инвесторлары мен ... ... ... ... ... Бұл ... жобалар үлкен дәрежеде стратегиялық және күрделі
салымда болатын, ал тәуекелге барған ... ұзақ ... ... ... өте маңызды.[14]
Ең негізгі мақсат осы тәуекелге бару жолдарын тұрақты және ... ... құру ... ... ... ... ... Хартия келісімі нағыз және жанама экспортқа шығаруға немесе
жеке инвестициялық құжаттардың бұзылуына, дискриминация сияқты ... ... ... ... ... салатын шетел
инвесторларының заңды міндетті қорғанысын қамтамассыз етуге көмектеседі.
Келісім шартының ... ... ... ... ағымына қолдау
көрсету болып табылады. Бұл мәселе Еуразияның энергетикалық қауіпсіздігіне
өте маңызды, өйткені мұнай мен ... ... ... ... ... ... ... кесіп өтіп, Еуразия территориясында құбырлар
арқылы үлкен аралықта тасымалданады.
Келісімге сәйкес мүше-мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... және де қуат көздерінің қалыптасқан
транзит ағынын бұзбау керек.
Үшіншіден, Келісім шартта мүше – мемлекеттер энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... Келісімде міндетті
мақсатты көрсеткіштер бұл орайда көрсетілмеген, бірақ мүше – ... ... ... ... қолданылатын мәлімет
алмасу форумы ретінде қолданады.
Хартия процессіне қосылу. Энергетикалық Хартияға ... ... үшін ... ... – ол 1991 ... ... Энергетикалық
Хартияға» қол қою. Осы Энергетикалық Хартия принциптерін ... ... ... ... ... ... мен құжаттарға рұқсаты
бар бақылаушы болады.
Келесі қадам, егер мемлекет оны ... ... ... ... Бұл өте ұзақ ... ... ... өзінің заі шығарушы
органының Келісім шартқа сәйкес ... ... ... ... мүше –
мемлекеттер, Энергетикалық Хартияның басқару органы ... ... ... мемлекет көрсеткен баяндаманы мақұлдаған кезде
ғана, осы мемлекетке Келісім шартқа қосылуға шақыру ... шарт оған ... ... ... шарт ... жауаптылықты
алуға дайын, мәлімдемесі Энергетикалық Хартия Конференциясымен ... ... ... бірнеше дауды шешу механизмдері бар, олардың әр-қайсысын шешу
үшін Келісім шартта нақты аспект үшін құрастырылған.
Егер мүше – ... ... ... өз міндеттерін Келісім шарт бойынша
орындамайды деп санаса, егер екі ел аралық дипломатиялық арналарар арасында
шешім табалмаған ... бұл іс ... ... ... мүмкін. Бұл
механизм бәсекелестік пен қоршаған ортаны қорғау бабын санамағанда Келісім
шарт бойынша туындайтын барлық таластарға қолданылады.
Келісім ... ... ... ... бұзу ... халықаралық арбитажға Энергетикалық Хартия мүше – мемлекеттерін
шақыруға жеке ... ... ... шарт ... ... Арбитажға
берілген іс мөлшері Келісім шарт тиімділігі көрсеткіші емес. Әдетте
таластың ... ...... ... Жеке инвестор үшін ол
үкімет пен инвестор арасындағы пайда ... ... ... шешу ... Бірақ істің арбитажға келуі маңызды: ол Келісім шартты орындамау
қаржылық шығындарға әкеледі және де ... кір ... ... ... ... өз ... ... көмектеседі.[14]
Келісім шартта транзит мәселесі бойынша дауларды шешу үшін ... бар. ... ... ... қарағанда тезірек және аз мөлшерде
бюрократтық, оған мүше – мемлекеттер сүйене алады. Осы ... ... ... ... келу үшін ... делдал тағайындалады. Егер келісімге
тез келе алмаған жағдайда, делдал екі жақты келіссөз ... ... 12 айға ... ... ... белгілеуге құқығы бар. Бұл шара
мақсаты – келісімге келгенше транзиттік ағынды үзу ... ... ... ... ... ... Хатшылығының Бас Хатшысы делдалды
тағайындайды, бірақ – осындай айқын жағдай болмаған кезде ... ... ... ... алмайды. Келісім шарт бойынша пайда болған
таластарда Хатшылық төреші ретінде ... ... жоқ. ... ... да ... ... шараларын қолдана немесе ұсына алмайды.
Келісім шартта мүше – ... ... ... ... ... өз ... өнімдер мен энергетикалық материалдардың
транзиті оңайлату және де ... ... ... ... ... ету. ... ... Келісім жағдайы «Келісімге отырған жақтарды
үшінші жаққа рұқсат беруді міндеттемейді» деген түсінік енгізілген.
Қолданыстағы Келісім шарт жағдайына сүйене отырып ... ... ... іс ... нені ... ... үшін ЭХК ... хаттамасы жасалды. Жабдықтаудың бұзылу ... ... ... ... ... ... және тиімді дамуына
жағдай жасауына әкелетін өнімдер мен энергетикалық материалдар халықаралық
транзит ... ... және ... ... ... етуі жалпы мақсаты
болып табылады.[4 б. 654]
Энергетикалық ресурстардың ұлттық егемендігі Келісім шарттың негізі
болып табылатындықтан (ЭХК, 18 бап) ... ... ... ... ... ... инвестиция ағыны мен технологиясы
идеясына негізделген.
Әр бір ... ... мүше – ... оған ... ... пе, егер керек
болғанда қандай негізде, өзінің ұлттық энергия ресурстары ма және де ... ... ... ... белгілі болу шектерін
белгілеуді еркін шешеді.
Энергетикалық Хартия Әлемдік ... ... ... ... ... айқындау принципі мен дискраминизацияламау. Келісім
шарт ережесі халықаралық сауда жүйесінің ережесіне сәйке келеді, іс жүзінде
Энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі кезең болды.
Дегенмен, энергетикалық аумақтың арнайы мәселелерін ... ... ДСҰ ... ... ... ӘСҰ ... Хартия Келісім шартының инвестицияны қорғау туралы бөлімге
ұқсас жайттары жоқ. ... ... ... ... сұрақтарды
толығымен қамтиды және энергия транзиті жайында таластарды ... ... бар. ДСҰ ... ... ... ... ... арақатынасы бір-бірін толықтырады, бұл ұйымдар бір-
бірінің орнын аустыра алмайды.
Энергетикалық Хартия ... ... ... ... 1994 жылы
ЭХК қол қойды және бекітілуге дейін уақытша ... ... ... келісті. Бұл Ресейдің Энергетикалық Хартия Келісім шартын ... ... және ... тәуелді акттарға қарама-қайшы келмеген
дәрежеде ғана қолдануға келісті. Ресей белсенді мүше ... ... ... және техникалық жұмыс процесіне ... ... ... жоқ. ... Ресейдің Келісім шартқа байланысты
заңды құқығының қатысуы кейбір белгісіздікті қалдырады.
2009 жылы 20 тамызда Ресей Федерациясы Энергетикалық Хартия ... ... ... және ... ... мәселелері мен
экологиялық аспекттер Хаттамасына мүше болмауы ... ... ... ... ЭХК 45(3(а)) Бабына сәйкес Депозитария
хабарландыруды алған кезден 60 ... күн ... соң ғана ... ... ... ... ЭХК және ЭТМЭАХ қолдануының
тоқтатылғанын көрсетеді. Осыған байланысты Ресейдін ЭХК және ... ... ... күні 2009 ... 18 ... ... меншіктегі негізгі энергетикалық ... ЭХК ... ... Келісім шарт мақсаты –
энергетикалық рыноктардың қызмет ... ... мен ... ... ... табылады, алайда мемлекеттердің үкіметі өзі ... ... ... ... ... ... ... немесе сегменттелген тік ... ... ... ... ... жылы маусымда Еуропалық Қауымдастық ұсынған ... ... ... ... идеясы – Энергетикалық Хартия құру
идеясы ... ... ЕО ... ... ... Келісім
шартына қол қойған тараптар және Келісім шарт acquis communautaire, яғни
Бірлестіктің ... мен ... ... ... Хартия хартия процесінде тең құқылы дәрежеде қатысатын
транзиттік мемлекеттер мен өндірушілер, ... қоса ... ... Азия ... ... үлкен спектор ортасында энергетикада
ауқымды сұрақтарға жауап іздеу деп мақсат ... ... ... ... ... ... ... Шығыс пен Батыс арасындағы
ынтымақтастық ... ... да, ... ... Хартияның азияттық құрамы
басымдылыққа ие болуда.[17]
2006 жылғы Ресей мен Украина арасындағы және 2007 жылғы ... ... ... ... сұрақтарға байланысты келіссөз жүргізуде
Энергетикалық Хартия рөлі. 2006 жылы ... ... мен ... ... 2006 жылы желтоқсанда-2007 жылы ... ... мен ... ... мен ... қатынасы жайындағы таласта өздеріне
көп көңіл аударғызды және де ... ... ... көз ... ... ... бір ... Энергетикалық Хартия рөлімен және Хартияның
қуат көздерінің жеткізілуіндегі үзілістер қатерін ... ... ... ... Украина өкілдері Энергетикалық Хартияның жайттары мене
прициптерін шешімін табу жолы ретінде қарады. ... мен ... Бас ... екі ... да 3 ... Келісім шартта таластың
шешу жолдары бар екендігін, транзиттік таластарды шешу жолдары ... ... екі жақ ... келмеген жағдайда ғана қолдануға болатындығы
туралы хат ... 4 ... ... мен ... арасындағы келісім
жағдайдың шешілуін осы ұсыныс шешкендігін көрсетті. [18]
Ресей мен Беларусь ... ... Бас ... 2006 жылы ... және 2007 жылы 8 ... ... ... негізінде Ресей
мен Беларусь арасындағы транзит тақырыбындағы сұрақтарды ... ... ... ... ... энергетикалық транзитқа
еркін транзит принципіне негізделіп қатысуға және қалыптасқан эқуат көздері
транзит ағынын ... ... ... Хартия белгілі тауар
айналымдағы баға ... ... ал ... ... жайында
Энергетикалық Хартия мүше – елдермен арасындағы энергетикалық жеткізілулер
жайындағы келіссөздерге қатыспайды. ... ... ... принципі –
қуат көздері ... ... ... мен қысқартулар, шексіз
тоқтатылуларды ешқандай тарап орнатпауы керек және ... ... ... деп ... Хартия Келісім шартында
көрсетілген.
2006-2007 ... ... ... ... мүше – ... ... баратын транзиттік ағынға әсер ететін сұрақтарды
мақұлдады. Кезекті отырыстарға қосымша ретінде Хатшылық ... ... ... ... ... Беларусь мен Украина өкілдерін қоса алғандағы
тақырыбы газ транзитіне байланысты ... ... ... ... шартта энергетикалық материалдар, өнімдер, электр қуатын қоса
алғандағы қондырғының энергетикасымен байланысты бөлімдер бар. ... ... ... ... ... күн ... және де ... жаңарту энергия көздеріне қолданылады. Мысалы,
Энергетикалық Хартия Келісім шартында ... ... ... мен ... (когенерация) бірегей экологиялық жағынан жақсы кішігірім компанияда
жүзеге асқан инвестиция ... ... ... ... ... ... Келісім шартына түскен нақты инвестициялық
таластар. Энергетикалық Хартия ... ... ... ... ... ... ... табуда Хатшылық ресми рөл атқармайды.
Қарастыру поцессі кезінде іс жайындағы ақпаратты ... ... екі ... ... ... болса да ақпарат бөлігі ашық түрде болады және ...... мен ... ... ... ресми таластар жайында
ашық ақпарат тұратын істер тізімін жасады.
Келісім шартты уақытша қолдану. Энергетикалық Хартия ... ... екі ... яғни ... мен Беларусь уақытша қолданған.
Энергетикалық Хартия Келісім шартының 45(1) ... : ... қол ... егер оның ... ... ... ... актілеріне
қарсы келмесе, Келісім шарт күшіне енбей тұрып уақытша қолдануға ... - ... ... ... ... ... ... басында қол қоюға ашылған
кезде ғана қол қойған мемлекеттер үшін ... ... ... ... 1995 ... 16 ... дейін). Қол қою кезінде ... ... ... ... ... ... ... таңдауы болды.
Кейбір мемлекеттер декларацияларын ұсынды, ал кейбір мемлекеттер Ресей,
Беларусь сияқты уақытша ... ... ... ... ... ... Келісім шарт мүшесі болғысы
келетін жаңа мемлекеттер оған кіруі ... ... ... шартқа қол қоюмен
байланыссыз еркін процедура, сондықтан осындай жағдайларда уақытша қолданыс
туралы сұрақ туындамайды.[20]
2007 ... ... ... қол ... бес мемлекет оны бекітпеді. Осы
бесеуінен Норвегия, Исландия, Австрия қол қою кезінде уақытша ... ... ... ... ... мен ...... Келісім
шартқа қол қою кезінде бекітпеген, уақытша қолданысты қабылдаған екі
мемлекет.
Энергетикалық Хартия ... ... ... ... мен ... 45(1) ... ... заңды құқықтары мен міндеттері
мемлекетпен уақытша қолданысты ... ... ... ... ... анық ... және ... жағдайларда басқаша
айтылуы мүмкін. Ақыр ... ... ... жіберілген істер
контекстінде ресми бұл ... ... ... жылы 20 ... ... Федерациясы Энергетикалық Хартия Келісіміне
Келіскен Мемлекет болмауы және ... ... ... ... ... ... мүше болмауы ... ... ... ... ЭХК ... ... сәйкес Депозитария
хабарландыруды алған кезден 60 күнтүзбелік күн ... соң ғана ... ... ... ... ЭХК және ... ... көрсетеді. Осыған байланысты Ресейдін ЭХК және ЭТМЭАХ уақытша
қолдануының соңғы күні 2009 жылдың 18 қазаны болды. [21]
Беларусь ... ... ЭХК және ... қолдануда.
Энергетикалық Хартия процессінде бақылаушыладың рөлі. 2010 жылдың бас
кезінде Энергетикалық Хартия жанында жиырма төрт ... және ... бар он ... ... бар.
Энергетикалық Хартия Конференциясы мен көмекші Топтарының отырыстарына
қатысуға бақылаушылардың құқығы бар. Энергетикалық Хартия шеңберінде істік
талқылауларға ... ... ... ... ... материалдар алуға толық құқығы бар.
Энергетикалық Хартия Келісім шартына ... ... ... ... ... және оның ... ... мүмкіндік беруі
бақылаушы мәртебиесін қарастырады. Егер шолушы – ... ... ... олар ... ... саласындағы мамандарын
Хатшылыққа іс-сапарлық мүшелері не сынақ ... ... ... ... [20 б. ... жылы сол кездегі мүше – мемлекеттер Энергетикалық Хартияның
бөлшектік жұмыс ... ... және ... тұжырым жасады:
«Энергетикалық Хартия процессінің негізгі назар аударып отырған ортасы
Жерортатеңізі елдерін, Таяу Шығыс пен Азияны қоса алғандағы ... ... ... келе ... ... ... ... өлшемдердің
өсуін белгілей ... ... ... жатпайтын мемлекеттердің
қызығушылығын біз ... ... ... ... Энергетикалық Хартия
Конференциясында Хартия процессімен танысу мен ынтымақтастық механизмін
көрсетеді, біз Хартия жұмысында бақылаушы – ... ... ... де ... ... қосылуының артықшылығын қарастыруға шақырамыз».
[21 б. ... ... ... ... ету қауіпсіздігі.
1. Еуропаның газбен қамтамасыз етудің ішкі және сыртқы көздері
Өткен ғасырдың 50 жылдарынан бастап, мұнайдың ... ... ... ... газ ... онжылдық ішінде энергетикалық секторда
алдыңғы оырндарға ие бола бастады. Пайдалану оңайлығы мен таратудың өзіндік
жүйесі арқасында энергия ... ... ... ... ... болды. Газдың басым бөлігі қазіргі таңда өнеркәсіп секторында (26%) ... ... ... (30%) тұтынылады. Тенденцияға сәйкес 2020-2030
жылдарға қарай электроэнергияның 40% табиғи газдан өндіріледі.
Газ кен ... ... ... тең таралғанымен, ЕО
территориясында әлемдік қордың тек 2% ғана ... және ... ... ол 20 жылға жетеді. Еуропалық газдың басым бөлігі
Нидерланды (56%) және ... (24%) ... ... ... ... 40% ... ... газдың импортының 32%
ресейлік газ құрайды: Ресей газ қоры бойынша ... 1 ... ...... м3. ЕО кей ... ... газ ... тәуелділік едәуір
жоғары. Батыс Еуропадағы 2025 жылға ... ... ... ... ... есеппен 2,4% құрайды. Басқаша айтқанда, сұраныс 2001 ... ... ... 2025 жылы 730 млрд м3 ... ... үлесі 40%-тен 70% дейін
өсіп, Еуропаның газ жеткізіліміне ... ... ... [9 б. ... газ баға құруды либерализациялау жағдайында Еуроодақ елдерінің
энерготұтынуы балансын жақсартып, диверсификациялайтын энергоресурс ретінде
қарастырылуда. Екі жол ... ... ... ... ... ... ... қолдану немесе ОПЕК секілді
«газ картелін» құру.
Алайда нақты оқиғалар басқаша өрбуде: картельдік келісімдер ... ... ... және ... болып табылатын экспортерлер арасында
бәсекелестік төмендеуде, ал жақын болашақта оларға Иран мен ... ... ... газ ... балансын жақсартып,
диверсификациялауға бағытталған, алайда дағдарыс жағдайында газбен қамту
өзінің инфрақұрылымының ... ... ... қамтамасыз етуге
қарағанда ... ... ... Газ ... ... ... ... саяси ынталандырылған газбен қамтуды тоқтату
ірі зардаптарға ... етуі ... ... ... ... ... орын толтырылуы мүмкін емес.
Бұл Еуропаның қымбаттау – шамамен үштен бір есе – ... ... (СТГ) ... ... ... ... болып қалады. СТГ
жеткізілімдері қымбат инфрақұрылым – ... ... мен ... құю ... ... ... мен ... танкерлерін
қажет етеді және бұл объектілер террористік қауіп кезінде өте осал болып
табылады.
Шетелдік ... ... ... 2010 ... ... Еуропаның СТГ
сұранысы 55-75 млн м3 құрап, негізінен Африка елдері экспорты есебінен
қанағаттандырылады. СТГ ... ... ... ... ... ... Қара ... арнайы терминалдар қуаты мен арнайы ... ... ... ... ... ... негізгі ерекшеліктері жүйені
орталықтандырудың жоғары деңгейі, құбыр жүйелеріне алдын -ала ... ... ... және ол ... ... қақтығыстар мен
терроризм қатерлеріне тәуелділігі. Оны мұнай бизнесімен салыстырсақ, мұнай
негізінен өндіру кезеңінде саяси тұрақтылыққа тәуелді, ал оны ... ... ... ... ... Еуропаның табиғи газ қоры мен өндірісі көп емес – әлемдік
көрсеткіштердің сәйкесінше 3,5% және 12% ... Бұл ... мен ... өте ... ... тек Ямал ... ... қоры бүкіл
Еуропа құрлығының қорынан 3 есе көп. Сонымен қатар ... ... ... ... өсуде және ол импорттың үлкеюіне алғышарт болуда.
Болашақ еуропалық проектілерді ... ... ... жеткізушілері
үлесі мен ЕО газ өндірілуі төмендейтінін көрсетеді.
2002 жылы Еуропада табии газ ... 516,6 м3 ... Бұл ... ... пен даму ... ... елдері мен осы
ұйымға кірмейтін Словакия мен Оңтүстік-шығыс Еуропа ... ... ... нәтижесі болып табылады. [22]
Еуропа өндірісі 2009: 318 млрд. м3.Еуропадағы негізгі импорт құрлықтық
Еуропаның өндірістік ...... ... және ... ... ... олардың тұтынуы сәйкесінше 43,57 млрд. м3, 93,9 млрд. м3 және 69,3
млрд. м3 ... Бұл үш ... ... ... ... ... 40% құрайды. Ал егер үлкен ... ... ... ... сұранысын қарастырсақ, оған жоғарыдағы
елдермен қатар Ұлыбритания кіреді. Ұлыбританияда 2009 жылы 99,6 млрд ... ... ... ... ... ... 59,3% ... Алайда «үлкен
сегіздік» ішінен тек Ұлыбритания табиғи газға сұранысын өз ... ... жылы ... газ өндіруі 318,3 м3 ... ... ... Еуропалық мемлекеттер (Норвегия, Ұлыбритания, Нидерланды)
құрлықтағы газ ... ... ... ал ... ... ... мен Алжир болып табылады. Осы бес ел еуропалық газ рыногінің 84%
қамтамсыз етеді.
Қазіргі таңда Ұлыбритания ... газ ... ... ... оның ең жоғары кезеңі жылдарға келді. Елдің ... және ... ... ... қоры тек 730 млрд м3 ... ... ... бастап Ұлыбритания импорттан бас тартатындай жеткілікті
газ өндіруде, бірақ көршілес Норвегиядан Шотландия ... үшін ... ... ... ЭІМ ... ... ол 2008 жылы Ла Манш арқылы
құрлыққа 13,63 млрд м3 тасымалдады.
Норвегия құрлықтық шельф кен орындарынан 67,61 млрд м3 ... ... ... 56,3 млрд м3 жуық газ ... ... ... ... сатып алушысы бес неміс компаниясы, ... ... және ... ... ... ... ... және Чехиядан
басқа да компаниялар болып ... Бұл ... ... ... ... бәсекелес болуда. Ал басты өткізу ... ... онда ... газ ... ... 30 % ... кен орнын өндіруден бастап ұзақ мерзім аралығында Нидерланды
еуропалық газ рыногінде маңызды рөл ойнады. ... ... ... ... ең ірі газ экспортері болып табылады. ... ... ... сатысындағы Гронинген кенінің орнын басатын құрлықтық шельфтегі
жаңа табиғи газ ... табу ... ... ... ... ... ... елде 75,6 млрд м3 газ өндірілді.
Табиғи газдың басқа өндірушілері 2009 жылы 66,7 млрд м3 газ ... ... бірі ... ... ... ... ... өндірушілер Еуропа газ рыногінің бақылауда және рыноктың үш
сегменті – энергетика, өндіріс және ... ... ... ... ... етуде. [22 б. 16]
Сыртқы экспортерлер (Ресейді қоспағанда) 68,8 млрд м3.Құрлыққа жылдан
бері газ жеткізетін ... ... газ ... ... ... ... ... болып табылады және Жерорта теңізі ... ... ... мен Ресейге бәсекелес болып табылады. 2009 жылы Ажир
магистралдық құбырлар арқылы және СТГ түрінде еуропалық ... 57,1 ... ... газ ... және құрлықтағы тұтынудың 11 % ... ... ... ... ... газ ... ең ірі кен орны – ... жеткізіледі, ал оның қоры 2,4 трлн кубты ... ... ... ... жеткізуші болып табылады. Ол жылы
Shell, TotalFinaElf трансұлттық компаниялары көмегімен ... ... ... проектін жүзеге асырып, сол арқылы еуропалық газ рыногында мықты
орын ... ... ... ... ... 2009 жылы 7.1 млрд ... экспорттады.
Осы екі елдің газ өдірісін дамыту жолындағы ең басты ... ... ... ... топтардың қарсы тұруы мен Нигериядағы
ұлтаралық қақтығыстарға байланысты ... ... ... ... ... ... елдері (БАӘ, Катар және Оман), Ливия, Тринидад пен
Тобаго және ... ... ... ... ... ... газ ... ЕУропаға жалпы алғанда млрд м экспорттады.[22 б.
20]
Ресей: 129,5 млрд ... ... есеп ... ... Еуропаға
табиғи газ жеткізу өткен жылы 129,5 млрд м3 көлемінде жүзеге асырылды және
ол тұтынудың 28% құрайды. ... ... ... ... экспортының ұлғаю
мүмкіндігі туралы айтуға болады, өйткені егер Батыс Еуропа елдеріне Ресей
жеткізілімдеріне Норвегия мен Алжир ... ... бар ... ... ... Ресей моноплист болып табылады. Ресейдің еуропалық рынокта
қатысуын кеңейту жаңа ресурстық базаны игеруден басқа газ ... ... ... ... және оған ... ... сегменттеріне бағытталған транспорттық коридорлар қызмет етеді.
Бұл проектілер газдың болашақта тұрақты экспортына негіз болады.
2010 жылға қарай Еуропа ... ... ... ... орында болып
табылатын газ импортына жоғары деңгейде тәуелді ... Қуат ... ... ... демографиялық және саяси факторлар арқылы
анықталады. ХХ ғ соңы мен ХХІ ғ ... ... қуат ... ... ... ... ... саясатына тәуелді, ал ... бірі ... ... ... газ ... ... ... Құрлықта қуат көздері тұтынуын диверсификациялау мен таяу
шығыстық мұнайға туәелділікті ... ... ... табиғи газды
пайдалану себептерінің бірі оның қоршаған ортаға салыстырмалы қауіпсіздігі
болып табылады. Осы ... ... ... үшін ... ... ... қарағанда өте тартымды қуат көзі етіп көрсетеді, ... ... ... мемлекеттер саясатына үлкен әсер етеді.
Болашақта ортақ заңнама қабылдау құрлық ... газ ... ... ... әсер ... ... Алдағы жылдарда еуропалық газ рыногінің
заңнамалық рәсімделу үрдісі аяқталуы мүмкін, бірақ ... ... ... бұл ... қаншалықты ескерілетіні әлі
белгісіз. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Еуропада газ тұтынуының шетелдік мамандар жасаған бірнеше
болжамдары бар. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... экономикаға 640 млрд м3 газ қажет болады.Халықаралық
Энергетикалық Агенттік болжамы бойынша 2030 ... ... ... ... ... есеппен 2,1 % өсіп отырады.
2010 жылдан кейін ... ... ... газ ... ... мүмкін. Солтүстік теңіздің кен ... ... газ ... деп ... Норвегия мен Ұлыбритания осы жылда ... ... 28% ... етуі ... ал бұл ... 2002 жылы 34 ... ... жиынтық өндіріс пен еуропалық рыноктың дәстүрлі
экспортерлері өндірісі тек 534 млрд м3 ... ... ... тек 87 ... ... Осылайша, Еуропа басқа көздерден қосымша 106 млрд м3 ... ... ... ... ... ... тек ... ғана жаңа
проектілерді жүзеге асыру мен Орта Азиялық газ жүйесін интергациялау ... ... ... ... ... ... газ жеткізу дефициті орын алмауы ... өз газ ... ... дамытып жатқан басқа да өндірушілер өз
үлестерін көбейтеді. Олардың әлемдік рынокқа бағытталған жиынтық потенциалы
270 млрд м3 ... ... ... ... ... бірқатар географиялық
артықшылықтары бар африкалық елдер, Парсы шығанағы елдері және ... КСРО ... ... ... Бұл ... ... рынокқа нақты
қанша жеткізуі мүмкін екендігін дөп басып айту қиын, өйткені Азия-Тынық
мұхит аймағы елдері ... ... ... да ... ... ... [22 б. ... өндірушілер: 270 млрд м3.Көшбасшы елдер арасында газ
өндірудің қатты төмендеуі ... орын ... деп ... және ... табиғи газды қайта импорттау күтілуде. Ұлыбритания сауда және
өнеркәсіп министрлігі мәліметі ... ... газ ... 2010 ... млрд м3 ... бұл 2002 ... өндіріспен салыстырғанда 30 млрд м3
төмен. Қазірге ағылшындарда жаңа кен ... іске қосу ... ... ... ... ... жаңа ... жоқтығы туралы барлау
мәліметтеріне сәйкес олар пайда болмайтын да болар.
Норвегия жағдайы әлдеқайда ұтымды болып тұр. әлемдік деңгейдегі ... ... ... ... ... пен Батыс Слейпнер кен орындарындағы
өндіріс көрсеткіштерінің максималды деңгейге жету мүмкіндігі және жаңа ... ... ... ... ... директораты мәліметтері
бойынша 2010 жылы газ өндіру 92 млрд м3 жетуі мүмкін. ... ... ... ... ... газ ... ... Норвегиядан сәл көп
болады – 97 млрд м3. Жалпы еуропалық төмендеу ... тек ... ... газ ... ... ... байқалуы мүмкін. Алайда, ең ... кен ... ... ... ... ... ... Еуропаның
әлемнің басқа аймақтарынан газ импортына тәуелділігін ... ... ... [23 б. 23]
Алжир: 84 млрд м3. Алжирдің газ өндірісі дамуы бағдарламасына сәйкес
болшақта табиғи газдың ... ... ... жағымды болады. Газ
өндірісінің көлемінің артуы 2004 жылы іске қосылған Охамет пен ... ... ... ... ... артуы есебінен орын алуы тиіс. 2010 жылға
қарай ... кен ... ... газ ... 11,8 млрд м3 ... ... ... айтуынша, 2010 жылға қарай Алжир еуропалық рынокқа газ
құбырлары арқылы және СТГ ... 84 млрд м3 газ ... ... [22 б. 59]
Ресей: 180 млрд м3.Еуропаға табиғи газ ... ... ... 2010 ... 180 млрд м3 ... ... ... одан көп газ
жеткізе алады ма? Бұл сұраққа жауап беру үшін үш негізгі ... ... ... ... ішкі газ рыногі жағдайы болып табылады, өйткені газ
секторы құрылымын өзгерту қай бағытта жүзеге асауына ... ... ... ...... мен басқа да ... газ ... жаңа ... және ... ... ... ... фактор – ортаазиялық ... газ ... және ... ресейлік газ рыногіне интеграциялау. Осы
факторлардың ... ... ... стратегиясына елеулі әсер етеді.
Американдық мамандары болжамына сай Еуропаға ресейлік газ ... ... 190 млрд м3 ... ... ... 59,8 млрд ... ... географиялық
жақындық пен еуропалық ірі компаниялардың Африкада белсенді қызмет етуі
себепті Еуропаға табиғи газ ... ... көзі ... қарастырылуы
тиіс. Еуропалықтар өздерінің газ ... ... ... ... газ импорттауды ұлғайтуға мүдделі. Өз газ өнідірісін
дамытуда Нигерия ірі ... ... ... ... СТГ өндірудің
болжалған көрсеткіштеріне сәйкес Нигерия алдағы бес жылда ... ... 2002 ... ... 4 есе ... 7,1 млрд ... 29,8 млрд
м3 дейін жеткізуі мүмкін. Нигерияның газ өнеркәсібінің дамуы ... ... ... Agip, ... және Statoil секілді бірнеше
трансұлттық компаниялар көмегімен жаңа зауыттар салу ... ... ... ... ... рынокта жаңа африкалық газ өндіруші ... ... ... Нил бойы мен ... ... ... орындарын сәтті іске
қосу жағдайында бұл елдің газ жеткізудің максималды мүмкін болған көлемі 18
млрд м3 ... ... ... ... Ливия үшін эскпорт көлемін
арттырудің ірі мүмкіндіктерін ашуда. Кен орындарын игеру мен Сицилияға газ
құбырын ... ... газ ... 12 млрд м3 ... өсіруге мүмкіндік
береді.
Бұрынғы КСРО елдері: 136 млрд ... мен ... ... ... ... ... дамуына әсерін ескере отырып,
әлемдегі мүмкіндіктерін ескеру қажет. ... ... ... ... бұл елдер өз экспорттық потециалын бірнеше бағытта,
соның ішінде ... ... ... ... ... жылға дейінгі елдің газ саласын дамыту концепциясына сәйкес
Қазақстан 2010 ... ... ... ... ... 70 млрд ... ... 24 млрд м3 дейін экспорттауды жоспарлауда. Қарашығанақта,
Теңізде және ... ... ... ... [23 б. ... ... ... энергетикалық диалогы
2000 жылы Парижде өткен Еуропалық Одақ-Ресей саммитінің басты ... Одақ (ЕО) мен ... ... кең ... тұрақты әріптестік
құру және олар арасындағы энергетикалық тасымалдаудың сенімділігін ... ... ... құру ... ... Келесі ЕО-Ресей
саммиттерінде тараптардың стратегиялық әріптестігін Энергетикалық диалогты
кеңейту арқылы ... ... ... ... ... диалог мақсаты ЕО мен Ресей арасында ... ... ... ... ... ұзақ ... энергетикалық
серіктестікті дамыту болып табылады. Диалог мұнай мен табиғи ... ЕО мен ... ... ... ... ... және оларды пайдаланудың қауіпсіздігін ... ... Одақ ... қуат ... ... ... ал ... негізгі тұтынушысы болып ... ЕО ... ... ең ірі импортерлері болып табылады. ЕО тұтынатын мұнай
мен газдың ... ... ... ... жеткізеді және жеткізудің көлемінің
арту потенциалы бар. ... ... ЕО ... ... ... бірі және уранның бестен бірі Ресейден импортталады. ... ... ... ... ... ... мен ЕО-тағы
көмірсутектік шикізатты ... ... ... ЕО пен ... ... ... өте маңызды етеді. Ресейдің және ... ... ... ... ... ... көмірсутектік шикізат пен өнімдердің үлесі Ресей ... ... ... ... және транспорттық инфрақұрылымның
ұйымдастырылғандығы мен 1960 ... бері келе ... ... ... ... өте ... болып табылады. [25]
Ресей мен ЕО арасындағы энергетика саласындағы стратегиялық әріптестік
орта және ұзақ ... ... ... қауіпсіздік және
болжалдылықты қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... болып табылады. Ресей де, ЕО та осы серіктестіктің дамуына,
тығыз әріптестікке және ... ... ... ЕО-Ресей
энергетикалық диалогы Ресей мен ЕО энергетикалық саласында, соның ... ... ... ... ... ... мен ... базаны дамыту туралы ақпарат алмасу саласында сенімділік пен
ашықтық деңгейін арттыруға ... ... ... ... мен ... саласында өзара тиімді әріптестікті нығайтуға мүдделі.
Ресейдің энергетикалық секторы ... мен ... табу үшін ... ие. ... ... ... және ... ресурстарға
деген сұраныстың артуы ресейлік өндіріс үшін қиындықтар туындатуда. Созылып
жатқан әлемдік қаржы-экономикалық дағдарыс энергетикалық ... да ... ... Оған ... ... күрес диалогтың приритетті
бағыттарының бірі ... ... ... мен мүдделері. Ресей мен Еуропалық Одақ энергетикалық
рыноктардың тұрақтылығы мен қуат ... өсіп келе ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге тырысады және ... ... ... ... ... Екі ... өз ... энергия өндіру мен оны пайдалануда энерготиімділік
пен улы газдардың ... ... ... ... ... ... ... Ресей мен ЕО арасында энергетикалық секторде өзара
ортақ мүдделер болып табылатын ... ... ... ... ... ... құрлықтың энергетикалық қауіпсіздікті нығайту болып
табылады.
ЕО-Ресей энергетикалық диалогы шеңберінде ортақ мүддені ... ... және орта ... ... ... ... қолданылатын
бірқатар өзара толықтырушы бағыттар анықталды:
• Қысқа және орта мерзімде сенімді энергетикалық ... ... ... арттыру;
• Ұзақ мерзімді инвестициялармен қамтамасыз ету;
• Энергетикалық рыноктар ашу;
• Қуат көздерін импорттау мен экспорттауды диверсификациялау;
• Экономиканың ... ... ... негізін
күшейту;
• Энергияны өндіру мен тасымалтаудың құқықтық негіздерін жақсарту;
• Трансторттық байланыстардың ... ... ... ... қаржы-экономикалық дағдарыстың энергетикалық секторға ... ... ... табиғатты қорғау компоненті де кіреді, өйткені
диалог энергетикалық ... ... ... әсерін әсерін азайту,
энергетикалық рыноктардың ашылуын қолдау, ... ... ... мен ... ... ... көрсету және
энерготиімділік пен энергия сақтауды қозғауға бағытталған.
Алдын-ала ... ... ... ... ... ЕО-Ресей
энергетикалық диалогының салыстырмалы түрде жаңа элементі болып табылады.
Алдын-ала ескерту механизмін құру туралы ... 2007 ... ... ... мен ... одақ ... қабылданып, 2007 жылдың
қазанындағы Мафрдегі ... ... мен ... одақ ... ... 2009 ... мамырында Хабаровскте өткен Саммитте алдын-
ала ескерту механизмін құрудың қажеттілігі әрі ... ... ие ... ... ... ... ... тараптардың бір-бірін жеткізулер мен
сұраныстың қысқа мерзімді және ... ... ... ... ... ... Екі тараптың да байланыс ... ... ... ... ... ... мазмұнын
және ұйымдастырылуын біріктіретін құжаттың ресми бөлігі 2009 ... ... ... ... ... ... Memorandum on an Early Warning System қол ... ала ... ... туралы Меморандум).
Ресейдің энергетикалық секторының тұрақты дамуы үшін ... ... ... ... ... асуы үшін Ресейдің
энергетикалық секторына инвестицияны тарту және технология ... ... ... ... ... ... ... 2030 жылға дейін
Ресейдің энергетикалық стартегиясына сәйкес ескірген қорларды жаңарту мен
өндіру көлемін болжалған деңгейде ... үшін 1,8 трлн евро ... ... болады. Инвестицияның ... көзі ... қоса ... жеке ... ... деп ... Ішкі және
шетелдік капиталды тарту үшін Ресейге бизнес пен ... ... мен ... ... етуі ... ... энергетикалық сектордағы стратегиялық реформаларды
қолдауға бағытталған. Энергетикалық диалог орта ... және ұзақ ... ... Бұл ... бірдей пайда түсіретін екі
тараптың диалогы ... ... ЕО ең ... қуат ... ... және ... ... мүдделі. Ресеймен тараптардың
энергетикалық салада ... ... ... ... ... ... міндеткерліктері бойынша келісімге келу және инвестициялық
климатты тез жақсарту үшін нақты қадамдарды ... ... Осы ... Энергетикалық диалог ресейлік энергетикалық секторындағы жүргізіп
отырған реформаларды қолдайды.
Ресейге мұнай мен газды ... ... ... өзінің энергетикалық
инфрақұрылымын қалпына келтіру мен модернизациялау үшін және ... ... ... ... мен ... ... пайдалану үшін
инвестиция тарту ... Бұл ... ... «айнымалы өлшем»
стратегиялық реформалрдың сапасы, мерзімі мен ... ... ... қатысты бақылауын азайту, энергияға тарифтерді
либерализациялау, ... ену ... ... ... мен
транзит мәселесі болып табылады. [27]
Диалогтың жүргізілуі. Энергетикалық диалогты ЕО тарапынан Энергетика
мәселелері ... ... ... ... ал ресейлік тараптан Ресей
Федерациясының Энергетика министрі басшылық етеді. ... ... ... пен ... ... ... бекітілген
құрылымдар арқылы жүргізіледі.
Диалогтың алғашқы зерттеулік ... ... ... ... ... ... және ... алмасу және
энерготиімділік пен соған байланысты экологиялық ... ... ЕО мен ... үш ... тобы ... ... бағыттар
бойынша ортақ қызмет етеді:
• энергетикалық стратегия, балжау және сценарийлер;
• энергетикалық рыноктарды дамыту;
• энерготиімділік.
Тематикалық топтар қызметінде Ресей ... ЕО ... ... ... ... мен ... топтар, Еуропалық қайта құру
мен даму банкі, Еуропалық ... банк ... ... ... және ... және ... ... өкілдері қатысады.
[28]
Проектілер. Энергетикалық диалог шеңберінде бірқатар көмекші проектілер
ЕО мен ... ... ... ... ... атауы ... ... (ай) ... ... ... проектілеріне |3 000 000 |28 ... ... | ... | |0) ... энергия бойынша саясат және кіші|2 000 000 |24 ... ... | ... мен ... ... ... ... |19 ... | ... ... ... және ... |3 000 000 |19 ... ... | ... ... ... техникалық стандарттарды |3 000 000 |21 ... | ... ... ... технологиялық орталығы|3 000 000 |32 |
| | ... ... ... ... ... ... ... тиімді нақты
саясатқа бағытталған ірі проектілер, ... ... ... ... әсері және энерготиімділікті қолдаудың ең жақсы
тәжірибелерін қолдайды. [16 б. 85]
Сонымен қатар, қазіргі таңда ресейлік және ... ... ЕО ... ... ... ... қарастыруда.
Атом энергетикасындағы қауіпсіздік. Ресей ядролық энергияның барлық
аспектілерімен айналысады. Атомдық энергетика электр жарығының маңызды ... ... ... ... ... ірі ... ... болып
табылады. Елде бірінші ұрпақ реакторлары өмірін ұзарту ... ... ... қатар, Ресей ЕО-тың ... ... ... ... ... ... ... саласындағы серіктестік бағдарламасы бірқатар
приоритеттерді ескере отырып жүзеге асырылады:
• Атомдық энергетиканың қолданбалы қауіпсіздік мәдениетін қолдау;
• Қолданылған отынды өңдеу, ... ... ... ... ... стратегияларын дамыту мен жүзеге асыру;
• Үлкен сегіздік / Еуропалық одақтың Чернобыль АЭС жабу жөніндегі
инициативалары секілді ... ... үлес ... Ядролық қауіпсіздік бойынша ұлттық агенттіктердің ... ... ... ... ... ... мен реттеуші
органдардың атомдық энергетика саласында барлық сәйкес ... ... ... ... ... электростанцияларға көрсетілетін қызмет шеңберінде
еуропалық АЭС операторларымен байланысын қамтамасыз ... ... база және ... аспектілерін сараптау жұмыстарын
қолдау;
• АЭС инспекторлары мен операторларын оқыту бағдарламаларын, ядролық
материалдард ... алу мен ... ... ... ... ... АЭС деңгейінде шаралар қолдануды жүзеге ... ... ... ... ... ... Саммитінде қол
жетілген келісімдерге сәйкес Ресей мен ЕО арасындағы ... ... ... ... ... мақсатында жаңа ЕО-Ресей келісімін
дайындау басталды.
Ресей де, ЕО та ... мен ЕО ... ... жаңа келісімде 2006
жылғы Санкт-Петербургтегі Үлкен сегіздік Саммитінде жасалған ... ... ... ... ... ... ... сұраныс мен ұсыныс,
тасымалдау мен транзит сенімділігі, инвестициялар, ... ... ... механизмі және аотмдық энергетика мәселелері көрсетіледі.
ЕО үшін ең ... ... бірі ... энергетикалық секторда
экономикалық реформаларды жүргізуі болып табылады. Еуропалық Одақ Ресейге
болашақта ... мен ... ... инвестицияларды
қолдау мен қорғау, энергетикалық транспорттық инфрақұрылымға ену құқығы,
жүйелік операторлардың табиғи монополиялардан тәуелсіздігі, ... ... ... реформалау секілді рыноктық ... ... ... ... ... ішкі ... азаюына байланысты
Еуропа қазба отынның импортына тәуелділігі артады. Инфрақұрылымды ... Орын ... ... ... ЕО көшбасшылары Еуропаның
энергетикалық ... ... ... ... ... жеткізілуінің қауіпсіздігі, бәсекеге қабілеттілік,
экологиялық тұрақтылық, ... ... ... ... көздері үлесін
арттыру мен энерготиімділік. Мұның ... ... ... приоритетті мақсаттарына енгізілген. [30]
Энергетикалық диалог Ресей мен ЕО ... ... ... ... бірі болып табылады. Оның қазіргі құрылымы ЕО ... ... ... ... ... және халықаралық қаржы
институттарының тікелей ... ... ... Тематикалық жұмыс
топтары қоғамдық және академиялық секторлардан 100 аса еуропалық ... ... ... Бұл ... ... шеңберінде
инвестиция, сауда және энерготиімділікпен байланысты мәселелерді талқылауға
мүмкіндік береді.
2.3 Еуропалық Одақ – Қазақстан арасындағы энергетикалық серіктестік
Тәуелсіздікті ... ... ... ... ... Одақ ... серктестікті жүзеге асыра бастады. Осы серіктестіктің негізгі
фаторларының бірі энергетикалық ... ... ... Қазіргі таңда
Қазақстан Еуропа елдеріне 10 млрд доллардан ... ... қуат ... ... ... негізінде – қуат көздерін
жеткізудің ... ... ... ... тереңдеуі мен кеңеюі.
Қазіргі таңда Қазақстанда «ТоталФина», «Аджип», ... ... ... ... Петролеум» секілді ірі еуропалық компаиялар жұмыс істеуде.
Бұл компаниялардың қазақстандық экономикада қатысуының кеңеюі ... елде және ... ЕО ... ... ... Қазірде ЕО мен
Қазақстан арасындағы қатынастар тұрақты және ұзақ ... ... ... деп ... ... Қазақстанның ЕО елдерімен қатынастарындағы
мүдделері:
1. республиканың экономикасын сауықтыру, әлеуметтік және ... шешу үшін ... ... кеңінен тарту;
2. сауда-экномикалық байланыстарды кеңейту;
3. ЕО ... ... өз ... ... ... ... жылдың 10 сәуірінде Қазақстан ... ... ... ... министрі мен Бельгия Корольдігі Өкілдер Палатасы
Төрағасы Херман Де Кроомен кездесуі барысында Х. Де Кроо ... ... ... ... ... ... ... және
Қазақстанның мұндағы рөлі зор екендігін атап өтті.
Қазақстанда «Эни» концернінің бөлігі болып табылатын Аджип ККО белсенді
жұмыс жасауда. Ол қазіргі ... ... ... ... ... ... ... атынан және Солтүстік Капий бойынша өнімді бөлісу
жөніндегі келісімге сәйкес барлау және бағалау ... ... ... ... ... ... Эни 18,52%; ҚазМұнайГаз
8,33%; ЭксонМобил ҚазақстанИнк. 18,52%; Шелл 18,52%; ... ... 9,26%; ... ... 2008 жылдың қаңтарында Қазақстан
басшылығы басқа ... ... ... ... ... ... екі ... өсуі – 8,33%-тен 16,81% деін
өсіру туралы келісімге қол жеткізді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... газ және конденсатты өндіруге
қатысады.
Өнімді бөлісу келісіміне сәйкес бұл кен орнынан өнім ... 40 ... төрт ... – «Эни», «Бритиш газ», «Тексако» және ... ... ... ... Кен ... ... 3 ... Алғашқы, аяқталған кезең жаңа скважиналардың техникалық қамтамсыз
етілуін дайындаудан тұрады.
Екінші кезеңде 30 ... және 37 газ ... қазу және ... ... ... салу қарастырылған. Ал ... ... ... ... газ ... елдері рыногінде сатылуы жоспарлануда.
Осылайша, тәуелсіздік алғашқы күндерінен қазіргі ... ... ... жылдан жылға Еуропалық Одақ елдерімен энергетикалық салада
серіктестігін ұлғайтуда деп қорытуға ... Әрі ... ... тек
өсетін болады. [33]
Қазақстандық тарап үшін сауда-экономикалық серіктестіктің приоритетті
мәселесі ЕО елдері рыногіне ену болып табылады. 2006 ... ... ... бойынша жаңа стратегия бойынша ЕО-ҚР энергетикалық
диалогына ... мән ... ... ... ... ... ... және Шығыс Еуроап елдеріне ... ... ... ... құбыр инфрақұрылымына тартудан тұрады.
Сонымен қатар, маңызды мәселелер шикізатты әлемдік рыноктарға жеткізудің
альтернативті ... ... ... және ... қорғау болып
табылады. Осы контекстте келесі серіктестіктер болшағы зор деп бағалануда:
- халықаралық ТРАСЕКА проекті шеңберінде;
- ... ... ... ... мен газ ... бойынша;
- Энергетикалық Хартия Келісіміне сәйкес қуат көздерін тасымалдау
көпжақты уағдаластық шеңберінде серіктестік.[34]
Қазақстан президенті Нұрсұлтан ... пен ... ... Жозе ... ... ... келіссөздер нәтижесінде 2006
жылдың 4 желтоқсанында Брюссельде тараптар ... ... ... түсіністік туралы меморандумға қол қойылды.
Тараптар қол қойған меморандум « Қазақстанның Каспий аймағындағы ... мен газ ... ... ... рөлін мойындайды және ЕО пен
Қазақстанның энергетикалық секторда өзара мүдделілігін мойындайды».
Құжатқа сәйкес Еурокомиссия төрағасы Назарбаевқа Қазақстаннан, ... және ... ... газ ... сұйылтылған газ тасымалдау
және мұнай құбырларымен байланысты мультимодальдық транспорттық жүйе ... ... ... ... транскапийлік-трансқаратеңіздік
энергетикалық коридорды дамытуға қолдау көрсетуге ... ... ... мәселе Франция мен Қазақстан арасындағы 2009 ... ... ... ... ... ... келіссөздер барысында да орын
алды. Президенттер Н.Назарбаев пен Н. ... ... ... мен сауда саласында жалпы соммасы 6 млрд долларға тең келісімдер
жасалынды. Капий теңізі ... ... ... ... дамыту, ірі
Қашаған мұнай-кен орнын батыс ... ... ... ... қосатын құбыр салу туралы келісімдер жасалынды.
Сонымен қатар «Ескене-Құрық» экспорттық магистральдық ... ... ... ... ... жылы ... ЕҚЫҰ төрағалығы қызметіне тағайындалуы ЕО сыртқы
саясатының құндылықтық аспекті басты рөл ойнамайтынының дәлелі ... Қуат ... ... күрделі мәселелерінің бірі екендігі
белгілі, сондықтан энергртикалық қауіпсідік ... ... ... ... ... саясатын қалыптастыруда шешуші рөл
атқаруда. Осыған байланысты ЕҚЫҰ төрағалығы мінберін ... алға ... ... проектілеріне Қазақстанның көрсеткен ықыласы ретінде
қарастыруға болады. [36]
Брюссельдің сыртқы саяси курсының ... және ... ... ... анық ... ЕО қуат ... экспорттау маршруттары
саяси құралдардан қарағанда аймақта әсер етудің ... ... ... ... ... ... Еуроодақ қуат көздерінің рыногінде АҚШ,
Ресей, Үндістан және ... ... ірі ... ... тура ... ... әсер етудің экономикалық механимздерін құруға көңіл
бөлуде.
Осыған байланысты Еуроодақтың Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... процесіне белсенді қатысу;
2. Қолда бар құбырларды пайдалану;
3. жаңа альтернативті мұнай-газ құбырларын ... ... ... ... мен өткізуді бөлісуді ұсыну ... ... ... ... ... ... өсуі мен ... бағаның төмендеуіне көмектесу және ЕО ... ... ... ... жабуға тырысады. Сонымен қатар
Еуроодақ «газпромның» еуропалық рыноктарда қатысуының кеңеюіне жол ... ... ... тасымалдау мәселесі
1. Энергетикалық ресурстардың халықаралық транзиті
Жақын онжылдықта энергетикалық қауіпсіздік жағдайын елеулі ... ... ... ... мәселелерін шешуге
байланысты болады. Жалпы анықтамаға ... ... ... ... ... мен энергетикалық өнімдерді кем дегенде
екі шекараны кесіп өту арқылы бір немесе бірнеше ел территориясы ... ... ... ... болжалып отырған энергетикалық ресурстардың елеулі
өсімі ... мен ... ... ... ... өйткені ресурстардың көп бөлігі үшінші елдердің
шекарасын көбірек кесетін болады. ... ... ... әрі ... дамыту үшін оның объектілеріне ... ... және т.б.) ... ... ... ... Сонымен
қатар транзиттің экономикалық, саяси, техникалық, экологиялық және басқа да
аспектілеріне қатысты энергетикалық ... ... саны ... ... ... ... ... күшейіп, ол астаң-
кестең сипат алады және ол әлемдік энергетикалық ... ... ... ... ... ... таяу ... дейін тұтынушы
мемлекеттер мен ресурс өндіруші мемлекеттер ... ... ... ... қарым-қатынастардың тағы бір комплексі –
экспортер және импортер мемелекеттер мен өз ... ... ... ... елдер арасындағы қарым-қатынастар
комплексі құрылуда.
Транзиттік мемлекеттердің экономикалық мүддесі өз территориялары арқылы
энергетикалық ресурстар ... ... көп ... ... ... Одан басқа, транзит белгілі-бір мемлекеттің геосаяси маңыздылығын
арттыруы мүмкін. Іс жүзінде транзиттік мемлекеттер мүдделері энергетикалық
ресурстар ... ... ... ... үшін ... ... бойынша қайшы келеді. Сонымен қатар импортерлер мүдделері
транзиттік мемлекеттер мүдделерімен транзиттің ... мен ... ... ішінде қуат көздерін жеткізуді блокадалау немесе қысқарту
жағдайында қайшы келеді. [38]
Бұрынғы кезде ... ... ... ... ... реттейтін болатын, ал мемлекет аралық келісімдер айтарлықтай рөл
ойнаған жоқ. Іс жүзінде мұндай ... ... ... ... ... ... ... шарттарын қоса алғандағы халықаралық құқық
принциптері арқылы бекітілді. Ресей газын экспорттау жөніндегі ... ... ... ... атап ... жөн. [17 б. ... ... агенттік пен Энергетикалық хартия хатшылығы
мәліметтері ... ... ... ... ... мәселелермен
қақтығысқан жағдайлар аз болған жоқ. Біраз жағдайларда транзиттің ... ... ... мен газ ... үшін ... жатқан немесе жасап тұрған
маршруттардағы транзиттік қосылыстардың санының көп ... ... ... ... ... ... жағдайды сараптау
халықаралық-құқықтық салада реттеуді қажет ететін келесі мәселелерді бөлеп
көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... қалпына
келтіру, тарифтер бойынша дауларды қоса алғанда коммерциялық даулар, еркін
транзиттік қуатын пайдалану, контрактілерді бұзу және т.б. және ... ... ... ... ... экологиялық мәселелері,
саяси және экономикалық себептер бойынша транзитті физикалық үзу қаупі,
транзит саласында ... ... ... ... ... секілді рыноктық принциптерді қамтамасыз ету, транзиттік
инфрақұрылым объектілерінің жаңасын салу және ... ... ... ету. [10 б. ... ... Хатшылығы бағалауы бойынша ГАТТ және 1921 ... ... ... Барселона конвенциясындағы ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге
жеткіліксіз, өйткені оларда халықаралық транзит ерекшелігі ескерілмеген.
3.2 Энергетикалық ... ... ... ... ... қауіпсіздік контексті тақырыбындағы Транзиттік Хаттама
Кейінгі уақыттарда ЕО және оны "үлкен сегіздікте" өкіл ... ... ... тәуекел ететіндіктері көрсетілген болатын, бұл жерде нақ ... ... ... және оны ... ... көрсетіле
бастаған Ресей Федерациясымен ратификациялау басты ... ... ... ... ... да осы ... ... және оның
құралдарын бағалау, оған қатысты нақтыланған тұрғыны жасап ... ... және оған ... ... мен ... осы ... сипат ретінде де, "жақтаймын" және "қарсымын " деп ... ... ... де кең ауқымды жарияланулар арналған болатын.
Төменде транзиттік үрдістер мен ... ... ... ең ... ... хартияның құжаттар пакеті саяси декларация мен ... ... ... ... келісімшарттардан тұрады. ЭХК ... ... ... ... ... пен дауларға
жол бермеу туралы сұрақтар мен мәселелерді қамтиды. Оған қатысты қазіргі
уақытта келіссөздер мен кеңестер ... ... ... ... ... бойынша Хаттама табылады. Хаттаманың мақсаты болып энергетикалық
материалдардың және әр-түрлі ... ... ... және ... ... етіп отыратын өнімдердің ... ... ... ... ... ... шығару табылады. Ол
келісілетін тараптардың арасында келіспеушілік болғанда немесе болуы ... ... ... ... ... және соған байланысы
бар ЭХК баптарын нақтылауға бағытталған. [20]
Үлкен жол кезеңдері. Энергетикалық ... ... ... және ... ... ... ұзақ тарихқа ие. Ол Любберстің жалпыеуропалық
энергетикалық қауымдастықты құруы туралы бастамасының ... ... ... 1990 ... ... басталған болатын. 1991-жылдың 17-
желтоқсанында қатысушы ... ... ... ие ... ... қол қойылды. Үш жылдан соң, 1994 жылы, Энергетикалық
Хартияға келісімшарт пен ... ... және ... ... ... бойынша Хаттамаға қол қойылған болатын.
1998 жылдың сәуірінде ЭХК ... ... ... Осы ... дейін
келісімшартқа 52 ел (51 мелекет және ЕО елдері) қол ... 47 ... ... және ЕО ... ... бірақ мұның ішінде Белоруссия,
Исландия, Австралия, Норвегия және РФ жоқ. ... осы ... ... ... уақытша негізде ғана қолдану туралы шешім шығарды. 1996
жылдың маусымында Ресей ЭХК-ны ратификациялау үрдісін бастаған еді, ол ... ... ... ... жылы ... ... ... дамуы барысында ЭХК-ге транзит
бойынша Хаттаманы дайындау туралы келіссөздер жүргізіле бастады. 2001 ... ... ... шешімі кезінде РФ Мемлекеттік думасы РФ
үшін Транзиттік ... ... ... ... ... ... ... ратификациялауды міндеттеді.[21 б. 122]
2002 жылдың желтоқсанында келіссөздердің көпжақты фазасы аяқталған
болатын. РФ мен ЕО делегацияларының ... ... ... ... ... ғана ... бірінші бас тарту құқығы ("Қолма-қол
күшті пайдалану" ... ... ... ... ұйымдастыру
бойынша баптар және транзиттік тарифтер бойынша сұрақтар. ... мен ... ... ... ... 2003 ... маусымында тараптар
Хаттама мәтіні бойынша екіжақты келісімге келді.
Бірақ 2003 жылдың қазанында Ресейдің ДСҰ-на енуі бойынша ... ... ... ... пайда болды. Бұл құжат Ресейге ЭХК
бойынша, өзге баптармен қатар,барынша қатал транзиттік талаптар алып ... ... ... ... ... ... ... "компромиссті"
нұсқасын ұсынды, бұл аталған жағдайда "соңғы" әрі "ең ... ... ... ... ... Хартия бойынша маусымдық Конференцияда Транзиттік хартия
бойынша келіссөздер ... ... ... ... себебі, қос тарап та
екі жақты келіссөздерді жүргізуге ... ... еді. 2004 ... РФ мен ЕО ... мүше ... елдерге олардың арасындағы ДСҰ
шеңберіндегі ... ... ... және ... ... күн ... алынып тасталғанын мәлімдеді. Екіжақты кеңестер
қазіргі ... ... де ... ... ... жыл ішінде өткен РФ мен ЕО арасындағы ресми емес
эксперттік кездесулердің қорытындысы бойынша Энергетикалық Хартия Хатшылығы
Хаттама жобасының жаңа ... ... ... ... ... ЭХК
Конференциясында 2005 жылдың желтоқсанында ресми және ресми емес екіжақты
эксперттік кеңестерді жалғастыру және 2006 ... ... ... желтоқсандық Конференция шеңберінде хаттама қабылдау үшін ағымдағы
жылдың ортасына дейін ... ... ... ... ... ... ... пен "транзит бостандығы". Соңғы кездері байқалып және
кейбір БАҚ өкілдерімен ... ... ... кампаниясы" негізінде
Келісім-шарт пен Хаттамаға қатысты үнемі естілетін, құбыр желілеріне "ашық
қол жеткізу" пен "транзит ... ... ... ... ... болып көрінеді.
Кең жайылған және бірнеше ... ... ... ... ... ... құбыр желілеріне күшіне "ашық ... Бұл ... ... ... ... және ... жұмыс жасау кезінде ... ... қуат ... ... ЭХК-не мүше, сонымен қатар, ЕО-ның ... ... ... ... және ТМД ... көбінде болмауы
жағдайымен байланысты. [21 б. 126]
ЭХД-ның шетелдік жақтастарының және оның ... ... ... ... "транзит бостандығы" принципіне өзара ... ... ... ... ... ... принципін қолдану
Ресей үшін ортаазиялық газ транзитіне өз аумағында ... ... ... ... ... ... ... дегенді білдіреді, бұл Ресейдің
еуропалық газ ... ... ... алып ... ... ... ... Азия елдерінде, ең бастысы, Түрікменстанда газды
игеру көбінесе бұрынғы КСРО кезінде қолданылуға берілген аймақтарда ... Бұл аз ... ... және осы ... сату ... төменгі
бағамен жүргізуге мүмкіндік береді.
"Транзит бостандығы" принципінің ГАТТ/ДСҰ құжаттарына тән ... ... жөн. Бұл ... осы ... ... мен ... оны ... аз қолданбалы етеді. Бұл ретте РФ аталған принцип
қуат көздері транзитіне қолдануға жатпайды деп ... ... ... транзит туралы баптар барыншы анықталған және конструктивті
болып табылады. Сөз ... ... ... байланысты транзит
құқығы туралы болып отыр; транзит жеткізудің ... мен ... ... ... өзге ... ... ... үшін ЭХК-не қарағанда
барынша қатал ... ... да ... ескерілді. Бұған
жауап ретінде Ресей үкіметі 2003 жылдың желтоқсанында әзірше екі ... (ЭХК және ДСҰ) ... бар ... ... ... Хартия бойынша маусымдық Конференцияда Транзиттік хаттама
бойынша келіссөздер үрдісі қайта жаңғырды, себебі, екі ... ... ... ... екендіктерін білдірді.
Транзиттік ел, егер қажет бола қалған жағдайда транзиттік күштердің
кеңеюіне ... ... ... қабылдайды, бірақ мұндай кеңейтілімді
жүзеге асыруды міндетіне алмайды. Осы ... ... ... ... қолданылып келе жатқан ТМД-ға мүше елдер транзиті келісіміне де
енгізілгенін атап кеткен жөн. Орталықазиялық газды РФ ... ... ... КСРО кезінде қамтамасыз етілген болатын, бұл кезде
осы газ бен оған ... газ ... газ ... және ... ... етуінің бірыңғай жүйесінің бір бөлігін құраған еді. 80-жылдардың
соңында Орталық Азия республикаларындағы газды игеру ... ... ... шамасында, ал газды аймақтан тысқа шығару жылына 75 млрд.куб
шамасында ... еді. ... ... ... көлемі КСРО-да 100
млрд.кубты құраған еді. Сонымен бірге, Шығыс еуропа және ... ... ... ... ... ... байланысты 90-
жылдардың ... ... ... ұсыныстың жоқтығы байқалды. ТМД
аумағында газ үшін төлем жасамағандардың ... ... ... ... ... сол ... Батыс Еуропа елдері үшін ғана ұсыну
көзделді. [40]
Қазіргі уақытта іс ... мен ... ... күрт өзгерістерге
ұшырады:
- Орталық Азияны Ресейдің Еуропалық ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттыратын
шаралардың жеткіліксіздігінен ... 45 ... м. ... ... күрт
төмендеді;
- Ресей жағы мен Газпромға ... газ ... ... ... газ ... сату-сатып алу туралы келісім жасалды; бұл сатып
алу көлемі Орталық Азия - Центр жүйесінің өнімділігінен ... ... ... ... да ... ... жүзеге асырылуы үшін жаңа күші мол
өндіріс орындарын салу қажет ... ... ... ... газ ... ... ... жаңа келісімдерді ескере отырып, ол қазақстандық, өзбекстандық
және ресейлік ... бір ... ... "Росукрэнерго" компаниясының
ресурстар портфелін түзетін болады, бұл, ... ... ... ... және ... газ ... елдің үштен бір бөлігіне жүзеге
асыруды ... ... ... газды Ресей территориясы арқылы ... ... ... ... ... жоғалтып алды. Ресей территориясын
қолдану арқылы жаңа транзиттік орындарды салуды Ресей мүддесімен қарама-
қайшылықта ... ... ... ... ... Тұрғының тұрақсыздығы мен
азиялық әріптестер ... ... ... ... өзінде де ресей
жағы онымен бірігіп жасалған ... ... ... ... ... үшін транспорттық күштердің дамуының қажеттігіне жүгіне
алады. ТХ ... ... осы ... ... қосымша тәуекелдер
туғызбайды, бірақ қазіргі келіссөздер үрдісінің ... ... жете ... ... жөн.
3.3 «Солтүстік ағым» жобасы
Балтық теңізінің түбі бойынша Ресей мен Германияны ... газ ... ... ... мен ... ... ... байланыстыратын және де Балтық
теңізінің түбімен Белоруссия, Польша және ... да ... ... ... жағалауындағы транзиттік елдерді айналып өтуге тиісті магистральді
газ ... ... ... ... ... құрылысы 2005 жылы North European
Gas Pipeline Company атты ... ... ... ... 2006 жылы аталған компания Nord Stream (Солтүстік тармақ) деп
атауын өзгерткен болатын. 2009 ... ... ... ... 51%-ы
«Газпром» иелігінде, неміс акционерлері E.ON Ruhrgas и Wintershall Holding
AG еншісінде – 20%, ... N.V. ... Gasunie ... ... ие. ... жоба ... рет ... мен Балтық елдері тарапынан
наразылық тудыртқан болатын. Газ құбырының құрылысы 2010 жылы бастау алса,
ал іске қосу ... 2011 ... ... ... ... тарихы. Кеңес Одағы 1991ж. құлдырауына дейін Европаға ... ... ... болған: оның үлесінде шамамен 110 млрд.
шаршы метр болды ... ... ... бұл отын түрінің жалпы импортының
75%-ын құрады. КСРО-дан ЕО-ға қарай ... газ ... ... ... ... ... осы ретте Ресей үкіметі төлем ақы мен
украиндық ... ... ... ... ... ... көз
жұмуына тура келді [42]. 1999 жылы ... ... ... ... ... ... саласы іске қосылды, алайда «Газпром» мен Александр
Лукашенко үкіметі арасындағы қайшылықтар Украина, Белоруссия мен өзге ... ... және ... мемлекеттерін айналма жолдарды іздестіруіне
мәжбүр етті [43].
Балтық теңізінің түбімен өтетін газ ... ... ... ... газ ... ... ... таңдау кезінде алға тартылған болатын,
алайда бұл жоба тым қымбатқа түскендіктен, кері ... 1996 ... ... ... газ: ... мен ТМД-дағы сауда инвестициялық
мүмкіндіктер» атты конференцияда «Газпромның» сол ... ... ... ... ... ... мәлімдеді: «Тек бір-ақ рет ғана 30%-ға
көбірек төлеп, басқа елдермен қош айтысып, құбырды Балтық ... ... еді» ... ... өзінің мақсатынан таймады да, 1997 жылы ресейлік
газ компаниясы ... Neste Oil ... Fortum Oyj деп атын ... ... ... бірлесе отырып, Балтық теңізінде өз
іздестіру немесе барлау ... ... North Transgas ... ... Газ ... ... салудың бірнеше жобасы болды:
қолданыстағы Выборг-Хельсинки газ ... ... ... салу ... аумағы мен Ботникалық шығанақ арқылы Швеция ... ... ... ... газ ... ... жағалаулық өзендерінің түбімен өтіп,
Германияға қарай жалғасын табуы тиіс еді. Бұл жол мол ... ... ... оның ... мамандар мұндай газ құбырын салудың қиындығы ... ... атап ... ... бірақ жоба іске асқаннан соң,
Ресей Европаның газ көшбасшысына айналатыны сөзсіз еді. Жаңа газ ... ж. ... ... ... ... газ ... (СЕГ)
немесе «Балтық газ сақинасы» деп атаған [44].
1999 жылы қарашада North Transgas, «Газпром» және Fortum ... ... ... теңізінің түбі арқылы өтетіндігі жайлы келісті [42],
2000 жылдың соңына қарай трассировканың алдын ала нұсқасы ... ал ... ... ... ... бұл ... ... болатын, осы
кезде оған «Трансевропалық энергетикалық желі» деген мәртебе берілген еді
(TEN-E).
Кейіннен газ ... салу ... ... «Газпром» басқармасының
жаңа төрағасы Алексей Миллер жүргізді. 2002 жылы күзде Еврокомиссия ... ... ... оны ... ... құру және ... ... жібереді. Осы кезде «Газпром» мен ... ... ... ... ... ... жобаның құжаттарын дайындау
кезеңі басталады, ал 2002 жылы 3 желтоқсанда «Газпром» ... ... ... 2005 жылға дейін жобаны жүзеге асыру жайында келіссөздер
жалғасып жатты: тіпті, аталған газ құбырын ... ... салу ... ... [45]. 2005 жылы ... ... президенті Владимир
Путиннің неміс канцлері Герхард Шредермен ... ... ... ... BASF ... ... концерні және «Газпромның» ең ірі шетел
акционері, E.ON атты кәсіпорнының бөлімшесі болып табылатын E.ON Ruhrgas ... ... ... көзделетін орыс-неміс компаниясын құру туралы
келіседі [44]. Жаңа компания North Transgas ... ... жоқ: 2005 ... мамырында ертеректе финдік тараптың иелігінде
болған акциялардың 50%-ын «Газпром» сатып ... Газ ... ... ... ... 2005 жылы қыркүйек айында Шредер мен Путин
арасында жасалады. 30 ... СЕГ ... ... ... ... ... North European Gas Pipeline Company (NEGP) атты ... «Газпром» өз кезегінде бұл компанияның 51%-на, E.ON Ruhrgas пен
BASF ... ... ... ... ... Holding ... 24,5%-ға ие болды. 2005 жылдың желтоқсанында Ресей жерінде ... газ ... ... ... жұмыстары басталды.
2006 жылы сәуірде ЕвроОдақ елдерінде ... ... ... алу ... ... 2006 жылы ... NEGP Nord Stream ... тармақ) болып атауы өзгертілді. 2008 жылы ... ... ... N.V. ... Gasunie газ ... қосылды: бұл
компания неміс акционерлерінің үлесі арқасында акцияның 9%- на ие болды, ал
немістердің акциялары 20 %-ға ... ... 2009 жылы ... ... ... GDF Suez ... болатындығы белгілі болды.
2010 жылы наурызда GDF Suez E.On мен ... Holding AG ... ... NEGP ... 9%- ын ... алатындығы жайлы
меморандумға қол қояды [46].
2005 ... ... Nord Stream ... ... ... ... германдық барлау бөлімінің бұрынғы қызметкері, Путиннің
жақын танысы мен Dresdner ... ... ... ... ... кеңесінің бұрынғы төрағасы болған Маттиас Варнинг
(Matthias Warnig) атқарып келген [47].
2006 ... ... ... ... ... ... Германия канцлері қызметінен отставкаға кеткен Герхард Шредер
келді. Компания басшылығына шақыру ... ... өзі ... ал ... болса, көптеген саяси күштер бұл тағайындауды ... ... ... мен жоба ... «Солтүстік
тармақтың» бекітілген жолы 1220 километрді құрады. Газ құбыры Выборгтан
басталып, сол жерде теңізге ... ... ... мен ... аумақтық
сулары арқылы судың түбіне өтуі шарт еді. Ары ... ... ... ... ... ... жерде қызмет түрлерін көрсететін платформа
салынады), кейіннен Борнхольм дат аралынан солтүстікке қарай ... ... ... ... ... және ... құрлыққа, немістің
Грайфсвальд қаласына жетеді, аталған жерден бастап жоба қатысушылары болып
табылатын герман компаниялары Германияның ішкі ... ... ... ... қажет еді. 2009 жылы газ жеткізу жөніндегі келісім шарттар
Dong Energy (Дания), E.ON Ruhrgas, Gaz De France ... ... & Trading ... и Wingas ... ... ... жердің максималды тереңдігі 200 метрге жетеді. Ішкі
диаметрі 1153 метр, сыртқы диаметрі 1219 метр, ал табиғи газдың ... ... 55 ... метрді құрайтын құбырлардың екі желісін салу жоспарланды.
Аталған газ құбыры арқылы Ямала мен Штокмановский атты Оңтүстік орыс мұнай-
газ кен ... газ ... деп ... [12]. Газ ... ... ... ... келісім шарт ААҚ «Біріккен металлургиялық
компаниясы» мен немістің Europipe компаниясымен жасалды. Ал газ ... ... ... шарт Saipem атты ... ... ... жылы жоба құны ... 5 млрд. АҚШ долларына бағаланды, ал 2009
жылы инвестициялардың жалпы соммасы 7,4 ... ... ... айта ... бұл ... 30%-ын ... ... бөлеміз десе, ал қалған
сомманы ұзақмерзімді несие ... алу ... 2010 жылы газ ... 8,8 ... евроға дейін өсті.
Құрылысқа қарсы наразылықтар. «Солтүстік тармақ» ... ... ... ... мен ... мемлекеттері болды, олар газ
құбырының Балтық теңізіне әкелетін экологиялық ... ... ... ... өкілдері құрлықпен, яғни өз аумағы
арқылы өтетін транзиттік ... ... ... әрі Европаның жалпы газ
импортында ресейлік газ үлесінің ұлғаймауына мүмкіндік береді. Сондай-ақ,
Польша үкіметі ... ... ... ... өз ... отырып, осылайша жобаның жүзеге асуына кедергі келтірмекші болған,
алайда нәтижесінде аралды ... ... ... өту ... 2006 ... ... ... Радек Сикорски (Raderk Sikorski) ... газ ... ... ... ... деп ... бұл ... және неміс тараптарының ашу-ызасын тудырды. Эстонияға болса газ
құбырының бір бөлігін өз ... ... салу ... ... 2007 жылы ... Nord ... ... кемелерін өз
шекарасына кіргізуден бас тартады [49]. Дегенмен, 2008 жылы ... ... ... ... ... және ... өкілдері жобаға еш
қарсылықтары жоқ екендіктерін айтады, ал ... ... ... ... ... ... жеткізеді: «Құбырлардың көп болғаны
бізге жақсы!».
«Солтүстік тармақ» құрылысына байланысты өз қарсылықтарын білдірген
тағы бір жақ ол ... ... олар ... газ ... ... ... ... сонда өз аумағы өтетін газ ... ... ... алға ... 2006 жылы газ ... ... АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілдері де білдірді, ... ... ... ... ... ұлғаюынан үрейленді. 2000
жылдың ортасында ЕвроОдақтың газ импортындағы ресейлік газдың ... ... 25%-ды ... пен өзге де табиғатты қорғау ұйымдарының ... ... ... табанды наразылықтарын білдірді: олардың пікірінше, газ
құбырының ... ... ... миналары мен химиялық қаруларды жанап
өтуі мүмкін, ал бұл экологиялық апатқа әкеліп соқтыруы ... ... ... өкілдері болса, құрылыс кезінде барлық экологиялық нормалардың қатаң
сақталатынын, сонымен қатар газ ... жолы ... ... еш ... ... ... барысы. 2008 жылдың ... ... ... ... ... ... комиссия жобаға қатысты оң шешімдерін
шығарады. Пресса ... ... ... ... ... баға мен ... газ ... делдалға (RosUkrEnergo)
қатысты дауы әсерінен 2009 жылдың қаңтарында Украинада ... газ ... ... ... газ беру ... нәтижесінде Шығыс Европаның
кейбір мемлекеттері газсыз қалды. 2009 ... ... ... аяқталмағанмен, құрылысқа қатысты қорытынды келісімді Финляндия
үкіметі білдірді, Германия, Дания және ... ... ... ... ... алғашқы екі мемлекет өз келісімін берсе, Швеция жағы
болса, жобаға күмәнмен қараған. Атап ... ... ... газ ... ... қауіп туғызады деп есептеді, себебі олардың ойынша,
ресейлік жақ ... газ ... ... ... барлау
қондырғыларымен жабдықтандырмақшы болғанға ұқсайды. 2009 жылдың ... ... ... ... ... айында – Швеция жағы ... ... 2009 ... желтоқсанында Германиямен газ құбырының
құрылысы жөнінде келісім жасалды: пресса ойынша, неміс үкіметі АҚШ ... ... ... 2010 жылдың ақпанында ең соңғы қажетті жауап
Финляндия тарапынан алынды. Сондай-ақ, Польша, ... ... мен ... ... ... ... ... құбыр құрылысына бұл елдердің
келісімі еш қажет емес еді. Еврокомиссия болса, бұл ... ең ... бірі ... мен ... өз ... ... газ ... қаржы алатындығы не керісінше ақпарат жайлы пресса бейхабар
болды, алайда кейбір ... ... ... ... ... ағаш ... ... экспорттық баж салығын көтермеуінің
арқасында алынған делінеді.
2009 жылы құбырдың бірінші желісі 2011 жылы іске ... ... ал газ ... толық жұмысы 2012 жылы басталады делінеді.
2010 жылдың 6 сәуірінде «Газпром» газ құбырының су асты желісінің ... ... ... ... ... ... ... өтіп, Ресей мен Орталық және Оңтүстік ... ... ... газ ... ... ... мен Орталық және Оңтүстік Европа елдері: Болгария, Сербия,
Венгрия, Хорватия, Словения мен ... ... ... мен ... газ құбырының құрылыс жобасы. Газ құбырының су асты желісі
Қара теңіз түбімен Түркияның экономикалық ... ... ... ... жағалауына дейінгі аумаққа созылуы қажет. Жобаны 2007 жылы ... ... газ ... мен ... ENI ... ... ... 2009 жылы жобаға француздық Electricite de France компаниясы қосылды.
2008 жылы ... South Stream AG ... ... ... ... басты бәсекелесі болып Nabucco атты газ құбыры саналады.
«Оңтүстік тармақ» та «Солтүстік тармақ» ... ... ... ... газ ... жөніндегі жобаларының бірі саналады, бұл жоба
транзитер ... ең ... ... ... ... ... пен
Орталық Европадағы негізгі тұтынушыларға барар тікелей жол ... ... ... мен Түркия газ тасымалының көлемін ұлғайтуға ... ... мен ... ... ... ... ... қарай өтетін
газ қолданыстағы құбырдың өту қабілетін ұлғайтудан бас тартады. Оның ... ... ... ... транзит үшін сұраған төлемақысының тым
жоғарылылығын атауға болады. Мәселені шешу ... ... ... ... Қара ... ... Ресей мен Түркияны тікелей
байланыстыратын «Көк тармақ» (Blue Stream) атты газ ... ... Газ ... екі желісі 2003 жылы ашылды, алайда алғашқы жылдары
олар еш ... ... жоқ, ... Түркия табиғи газбен қамтамасыз
етушілерді әртараптандырмақшы болды да, тек 2005 жылы ғана ... ... ... ... алу ... ... ... соң, сәйкесінге
орыстардан газ сатып алуға өз келісімдерін ... «Көк ... ... Израиль жаққа жалғасатыны жайлы әңгімелер жүрді, алайда
2005 жылы Италия мен Ресей «оңтүстік европалық газ жолын» салуға ... ... ... Аталған жобаға сәйкес, газ «Көк тармақ» жолы ... оған ... желі ... ... ... ... ... кейін Түркия
аумағы мен су асты газ құбыры арқылы ... ... ... ... Италияға
жеткізілуі тиіс. 2006 жылы «Газпром» мен ENI Ресейден ... ... ... ... ... қол қояды [52].
2007 жылы 23 маусымда Ресей президенті ... ... мен ... ... Романо Прадидің кездесуі шеңберінде «Газпром» мен ENI
өкілдері «Оңтүстңк тармақ» (South Stream) газ ... ... ... оның ... Новороссийск жанындағы «Береговая» атты компрессорлық
станциясынан Қара теңіз арқылы өтіп, Варна ... ... ... компрессорлық станцияларға жетуі керек. Кейіннен ... екі жол ... ... ... ... Грекия мен Адриат теңізі арқылы
Италияға, екіншісі Сербия, Венгрия, Словения мен Австрия ... ... ... қарай бағытталуы керек. 2008 жылдың қаңтарында швейцарлық
Цуг кантонында атлған жобаның басқарушы South Stream AG компаниясы ... ... ... 9000 АҚШ $) бар ... ... тіркелген
болатын. Компанияның иелері ENI мен "Газпром" болып келісілті. 2009 ... ... ... ... ... de France (EdF) компаниясы
да қосылады деп ... Өз ... бұл ... ENI мен "Газпромның"
суасты жобасы бөлімінен акцияның 5%-ын иемденуі шарт деп мәлімделді. 2009
жылғы мәліметке ... ... ... ... ... жайлы
ақпарат болмаған; Цуг кантонының коммерциялық ... ... ... Иво ... ... (Ivo Johannes Bechtiger) есімі аталған [53].
«Оңтүстік тармақ» жобысының құны 10 ... 19-24 млрд ... Газ ... өткізу қабілеті алғашында жылына 31 миллиард текше
метрді құраса, алайда 2009 жылдың мамырында 63 миллиардқа ... ... ... 2 ... ... бойынша өтпек, ал суасты желісінің жалпы
ұзындығы шамамен 900 ... ... ... газ ... ... транзитер
мемлекеттерден толық тәуелсіз болу мүмкін емес еді, ... газ ... ... ... не ... ... ... арқылы өткендіктен,
олардың да келісімі қажет ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу үшін, Торжктан Қара ... ... ... газ ... салуға мәжбүр болды. ... ... ... мен өзге ... ... ... жоба
шеңберінде «Газпром» мен ... газ ... ... салу
көзделді. 2015 жылға қарай газ құбыры толықтай іске қосу ... ... жылы жоба ... ... ... өтті: «Оңтүстік
тармаққа» қатысуға байланысты ... ... мен ... ... ала
келісімдерін берсе, 2009 жылы Словения келіседі. Путин Словениямен келісім
жасағаннан соң, Ресей газ құбырының құрылысы жөнінде басқа ... ... ... ... ... бұл кезде келіссөздер әлі
жүргізліп жатқан болатын: келісімге қол ... ... ... ... ... ... газ ... жетіп қалушы еді,
алайда Австриясыз газ Италияға Словения аумағы арқылы жететін еді [55].
Пресса ... ... ... ... (газ құбыры транзиттен
айыратын еді) жағы қарсылық білдірді. Газ ... ... ... өту ... болатындықтан, Украинамен кеңес берулер жүргізу ... ... ... да ... байсалды болды: энергетикалық
мәселелер ... ... ... ... ... ... қарағанда, «Газпром» ЕвроОдаққа аталған жобаның
басымдылығын, тиімділігін дәлелдеуі тиіс еді. ... ... ... ... ... ... 2009 ... қаңтарында Украинада
орын алған газ дағдарысы мен баға мен Украинаға газ ... ... ... ... ... ... ... елдерінің газсыз қалуы қатты ықпал еткен.
2008 жылдың желтоқсанында Румыниямен ... мен және ... ... ... соң ... ... газ ... асты бөлігінің соңғы нүктесі болып Румыния аумағы саналуы мүмкін деп
жарияланды. 2009 жылы шілде ... ... ... соң, ... премьер-министрі Бойко Борисов Ресеймен «Оңтүстік тармақ» пен «Белене»
атом станциясының ... ... ... ... ... ... ол ... министрлер кабинеті жасаған келісімдерін
сараптап, тексеріс жүргізбекші ... ... ... ... ... ... дағдарысын атап өтті: болгар үкіметі мұндай ірі
инфрақұрылымды жобаны қолдау үшін ... ... ... жоқ ... 2009 ... тамызында Болгарияның энергетика министрі Трайчо
Трайков Болгария жобаға ... ... ... ... ... ... Симеон Данков болса, керісінше Болгарияның Ресеймен біріккен
энергетикалық жобаларды жүзеге асыруына мүмкіндігі жоқ деп жар ... ... ... ... Рсей мен ... арасында газ саласына байланысты
жүргізген келіссөздері жайлы мәлім болды. ... «Көк ... ... сөз болған, алайда сол жылдың шілде айында ... ... ... ... газ ... су асты ... украиндық
экономикалық зонаны айналып, жағалаулық суларда салуды ұсынады. 2009 жылы 6
тамызда ... ... ... Анкараға сапары кезінде орыс
және түрік жағы Түркияның жағалаулық суларында ... ... ... ... ала ... қол ... Тараптар келісім шеңберінде
басқа да энергетикалық жобаларға да бірігіп қатысуға және Түркияға ... ... ... ... бағаны түсіруге келіседі. «Газпром» түріктің
аумақтық суларында су асты барлау жұмыстарын ... ... ... ... ... ... да ... Ресейдің Болгария
тастаған ойы болды, яғни «Оңтүстік тармақ» ... ... ... ... ... болды. 2009 жылдың қазан айында ... ... ... үшін өз ... ... ... ... бастауға рұқсат береді. Оған жауап ретінде Ресей Түркия үшін
маңызды саналатын "Самсун – Джейхан" (Samsun – Ceyhan) ... ... ... ... ... ... жылдың сәуірінде «Газпром» басшысы Алексей Миллер газ құбырының су
асты бөлігі ... ... ал ... ... ... ... айналып өтетін құрлық немесе теңіз жолын салып беруді хабарлады
[58].
2008 жылы әр елде ... ... ... ... жөнінде
біріккен компаниясын құру туралы серб Srbijagas ("Газпром" үлесі 51 пайыз,
Srbijagas - 49 ... ... ... Energy Holding ... ... ... ... мен грек DEFSA компанияларымен келісімге қол
жеткізілді. 2010 жылдың наурызында Хорватия аумағында «Оңтүстік тармақтың»
бөлігін салу ... ... қол ... 2010 ... сәуірінде
Австриямен жоба жөнінде ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімге қол
жеткізілгендігі жайлы мәлім болды.
«Оңтүстік ... ... ... бәсекелесі болып Nabucco газ құбыры
саналады: оның жобасы 2002 жылы ... ... ... ... ... Орта ... ... Европаға бағытталатын газ құбырының қуаттылығы
жылына 31 миллиард кубометр газды ... ... ... ... ... болатын бәсекеден қорықпайтындығын мәлімдеді. Компанияның
басқарушылар төрағасының орынбасары Александр ... ... ... бізде газ да, тапсырыс та, технологиялық ... ... пен газ ... ... ... ... 2009 жылы шілдеде
мамандар Ресей «Оңтүстік тармақ» жобасынан бас тартуы мүмкін деп болжаған,
өйткені Nabucco қатысушы мемлекеттердің келісімі мен ... ... ... үлгерді. Сондай-ақ, ресейлік жоба экологиялық зардабының әсерінен
кері қайтарылады деп ... ... ... мен ENI өкілдері және Германия
канцлері Ангела Меркель де ... ... пен Nabucco ... емес және бір ... ... аса ... деп ... сарапшылар мен
саясаткерлер болса, екі жоба бірге іске аса алмайды және «Оңтүстік ... Nabucco ... ... ... ... ... ... деп
пайымдады [59].
3.5 «Набукко» жобасы
Газ құбыры маршруты. Набукко – ... Азия мен ... ... ... ... мен ... бағытталған 3,3 мың км ұзындықты
құрайтын магистралды газ құбыры ... ... ... ... ... Джузеппе
Верди операсынан алынған.
Тарихы. Проект жобасы мен жасалыну үрдісі 2002 жылы австриялық OMV мен
түріктік BOTAŞ компаниялары арасындағы ... ... ... ... жылдың маусымында алты компания мақсаттары туралы хаттамаға қол ... ... ... ... ... ... ... 50 % көлемінде грант бөлді. 2005 жылдың 28 маусымында газ ... ... ... ... 2008 ... 11 ... «Набукко»
арқылы газ тасымылдаудың алғашқы келісімі Әзірбайжан мен Болгария арасында
жасалды. [60]
Проектіге қызығушылық Ресей мен ... ... 2009 ... газ ... нәтижесінде күрт артты. 27 - қаңтарда Будапештте
газ құбырының ... ... ... өтті. Оның қорытынды актісіне
сәйкес, 7 - мамырда «Набукко» бойынша Түркия, Австрия, ... ... және ... ... ... ... жасалуы тиіс болатын.
Алайда, ол кейінге ... ... және ... ... Газ ... ... - 3,3 мың ... өткізу мүмкіндігі – 31 млрд м3. Проектті дайындау барысында
болжалған бағасы бір жарым есе ... 7,9 млрд € ... ал ... ... 2009 жылдан 2013 жылға дейін шегерілді.
Еуропалық Одақ жаңа энергетикалық проектілерге жаратуға бағыттаған 3,5
млрд еуроның 250 млн ... ... деп ... ... проектке 50 млн кем ақша бөлінеді деген ақпарат тарады. [62]
Газ құбырының маршруты мен толтыру көздері. Проекттің ... ... газ ... ... ... ... Азиядан
Транскаспийлік газ құбырын салу, ал ... ... ... ... австриялық Баумгартенге құбыр жүргізу жоспарлануда. Оңтүстік
Осетиядағы бес ... ... ... ... жағы газ ... Армения
территориясы арқылы жүргізуді ұсынды.
Алғашында газ құбыры ирандық газға жоспарланған болатын, алайда оның
ядролық бағдарламасы ... ... бұл ... ... 2007 ... ... Ресей мен Иран ... ... ... Соңғы уақытта эксперттер арасында жаңа американдық
әкімшіліктің келуі арқарсында ... ... ... ... қатынастарды жаңарту ұсыныстары орын алуда.
[63]
Қазіргі таңда газ құбырын толтырудың жалғыз көзі ... ... ... ... орны ... ... ... Ильхам Алиевтің
айтуынша, қазірде елге ... ... ... ... және ... қатысуы толықтай шешілмеген.
Болжам бойынша, 10 млрд м3 жеткізе алатын Түркменістанға ... ... Бұл ... газ қоры толық анықталмаған және қазіргі таңда ол Ресей
мен ... өз ... ... жөн ... 2009 жылдың қаңтарындағы өзбек-орыс келіссөздері барысында ел
президенті Ислам Каримов елінің газды тек Ресейге сататынын мәлімдеді.
Орталық Азияда «Набукко» бәсекелесі ... ... ... ... ... ... 2009 жылдың басынан бастап, «Газпром» ортаазиялық
газды сатып ... ... ... ... ... сыртқы көздермен толтырудың күмәндігі себепті Ресейді проектіге
қосу туралы мәселе бірнеше рет ... Бұл ... ... ұсынысы бойынша Еуроодақтың энергетикалық ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін Набукконың
атқарушы директоры Рейнгардт Митчек те айтты.
Проекттің негізгі мәселелері. Айналасында өрбітілген үлкен пропагандаға
қарамастан, «Набукко» жүзеге ... ... ... ... ... ... газ ... максималды қуаттылықтың тек төрттен
біріне ғана анықталған және ол проекттің ... ... ... ... ... ... тек ... газ қорларының
анықталмағандығымен ғана емес, сонымен қатар Каспий ... ... да ... ... арқылы транзит те қиыншылықтарға ие: бес күндік ... ... ... ... жарамдығы төмендеп кетті, ал Армения арқылы
құбыр салу Әзірбайжан тарапынан қатты қарсылыққа ұшырауда;
Көптеген мәселелер Түркиямен байланысты ... ... ол ... өз ... ... пайдалануға тырысуда. Атап айтқанда, «Набукко»
мәселесі елдің ЕО-ға мүше болу мәселесімен байланыстырлуда. Сонымен ... ... 15% өз ... ... және қалған 85% транзит үшін салық
төтеуді талап етуде. [63]
Газ құбырының саяси және ... ... ... ... ішінен газ
құбырының пропагандалық мәнін ең үлкен деп есептеуге болады: ... ... ... күннің өзінде, ол еуропалық тұтынудың тек 5% қамтамасыз
етеді.
Проект бойынша ... ... ... ... ... ... ... кез-келген диверсификациясы қолдауға ие болады, бірақ,
сонымен қатар, бәсекелесін артта қалдыру ниеті ... Ірі ... да ... газ ... ... ... ... экономикалық
жағынан күмәнді проектіге үлкен қаражат жаратқысы келмейтінін білдіруде.
Шығыс Еуропалық елдердің ұстанымы АҚШ-тың ... ... ... ... ... ірі еуропалық елдерді газбен қамтамасыз ... ... бар ... ... ... қажетті назар аудармай
жатқандығын айтуда. Польшаның Қорғаныс министрі ... ... ... орыстар арасындағы келісім Молотов-Риббентроп пактіне ұқсап кеткендігін
айтқан болатын.
Жалпы алғанда, Еуропаға нақты газ импортының кем дегенде жартысы ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы
жүргізілетін болады.
Қорытынды
Еуролықтардың көпшілігі қуат көздерінің сенімді, қол жетімді ... ...... қауіпсіздік пен өркендеудің негізі болып
табылатындығымен келіседі. Қуат көздерінің жеткізілуі ... қару ... ... Ол ... мен ... арасындағы газ қайшылықтары
барысында айқын көрініс тапты. Сонымен қатар, Еуропа ... ... ... ... қуат ... ... ... Бұл мәселелер бойынша
көптеген келісімдердің болуына қарамастан, оларды шешу ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен, жалпы
энергетикалық қауіпсіздік түсінігін анықтап алу қажет. ...... ... және ... ... маңызды мүдделерін,
олардың қажеттіліктерін энергетикалық ресурстармен ... ... ... және энергетикалық ресурстарға еркін қол жеткізуді
қамтамасыз ету жағдайы деп түсіндіріледі. Оның ... ... және ... ... бар. Осы ... алу үшін ... Одақ бірыңғай тиімді энергетикалық саясат жүргізуі
қажет.
Еуропаның жаңа энергетикалық ... құру ... ... оның ... ... ... Ондағы әр құжат, әр идея әр кезеңде
жариялылық меншігінде болып, тәуелсіз эксперттер, парламентарийлер, бизнес,
үкіметтік емес ... ... ... ... ... Еуропалық Одақтың
энергетикалық саясаты әр бес жыл сайын қарастырылып, анықталады. 2006 жылы
оның кезекті ... ... орын ... Осы ... ... бірі ... кітапты» дайындау мен соның негізінде орын алып
отырған энергетикалық мәселелерді жария ... ... ... ... ... ... ... алдында тұрған жаңа энергетикалық жағдай
көрсетілген, талқылау үшін мәселелер ... ... және ... мүмкін болған әрекеттер ұсынылған. Талқылауларға келсек, ... ... ... ... ... тиіс. ЕО барлық мүше-елдері ... ... ... өз ... жасайды. Алайда жаһандық өзара
тәуелділік әлемінде олардың ... ... ... ... ... тиіс.
Еуропаның энергетикалық саясатының үш басты мақсаты болуы тиіс:
- Тұрақтылық;
- Бәсекеге қабілеттілік;
- Энергетикалық ... ... ету ... ... ... осы ... ... асыру үшін бірқатар ұсыныстар
орын алған:
- ЕО ішкі газ рыногін ... ... ... ... ... ... қуат ... балансын жақсарту;
- Келісілген сыртқы энергетикалық саясат;
- Жаңа энергетикалық ... ... ... жаһандық өзгеруіне интегралды көзқарас;
- дағдарыс жағдайында әрекет ету ... ... ... ... ... энергетика саласында ЕО мақсаттары мен
әрекеттерін айқындайтын және қойылған ... мен ... ... ... ... құжаттар жүйесінің элементі болып табылады.
Мұндай ... ... ... ... ... энергетикалық хартия
мен Энергетикалық хартия келісімі болып табылады.
Еуропалық Энергетикалық Хартия жалпы Хартия үрдісінің ... ... ... Бұл ... ... қамтамасыз етудің сенімділігі
мен тұрақты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс принциптердің көрінісі
болып табылады. Хартия халықаралық ... ... қуат ... инвестициялар, транзит және энергетикалық тиімділік салаларындағы
қызмет ... ашық ... ... ... Хартия келісімі мен оған байланысты келісімдер –
келіссөздер ... өз ... ... ... ... ... өзара бітім мен келісімдер өнімі. Көпжақты келісім-
шарт болып ... ЭХК бес ... ... ... энергетикаға
капитал салымын көтермелеу, табиғи ресурстарға мемлекеттік ... ... ... ену, энергоресурстарды тасымалдау еркіндігі,
энергетикаға инвестиция салумен байланысты капиталдың еркін қозғалысы.
Энергетикалық Хартияның екі ерекшелігі бар. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... халықаралық
ереженің жалғыз жинағы болып табылады. Екіншіден, Энергетикалық хартия
үрдісі ... ... және ... ... және ... ... ауқымды, әр-алуан масштабын қамтиды.
ЭХК негізгі мақсаты тұрақты және айқын инвестициялық климат құру арқылы
энергетика инфрақұрылымына инвестиция ... ... ... төмендету
болып табылады. Энергетикалық Хартия келісімі нағыз және жанама экспортқа
шығаруға ... жеке ... ... ... ... ... емес ... қатысатын, энергетикаға қаржы салатын
шетел инвесторларының заңды ... ... ... ... ... ... ... халықаралық транзит ағымына қолдау
көрсету болып табылады. Бұл мәселе Еуразияның энергетикалық қауіпсіздігіне
өте маңызды, өйткені, мұнай мен газдың ... ... ... ... ... ... ... өтіп, Еуразия территориясында құбырлар
арқылы үлкен аралықта ... ... ... ... ... етуге оралсақ, алдағы уақытта
Еуропадағы табиғи газды тұтыну едәуір өседі деп жоспарлануда. ... ... ... 2010 жылы 610-640 млрд м3 ... деп ... ... ... табиғи газ дефициті туралы айтуға әлі ерте,
өйткені оның тұрақты дамуына ... ... ... газ ... ... да өндірушілер, атап айтқанда, Африка, Парсы ... және ... ... ... ... етеді деп жоспарлануда.
Африкалық өндірушілер еуропалық рынокқа қатысуын Орталық Азия мен Парсы
шығанағы елдеріне қарағанда белсенді түрде кеңейтеді, өйткені ... ... ... шығанағы елдері үшін табиғи газға сұраныс жоғары қарқынмен өсіп
келе жатқан АТА елдері рыногы ... ... ... ... ... үшін ... ... үлкен маңызға ие болмақ. Еуропалық Одақ ... ... ... ... ең ірі энергетикалық экспортер ретінде
Қазақстанның келешегі зор. Ал ... ... ... энергетикалық серіктесі
ретінде өзінің экспорттық міндеткерліктерін жүзеге асыруына күмән аз
болмақ.
2000 ... бері ... келе ... ... ... ... ... арасындағы ынтымақтастықтың ең маңызды аспектілерінің бірі ... Оның ... ... ЕО ... ... ... ... және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... топтары қоғамдық және
академиялық секторлардан 100 аса еуропалық және ... ... Бұл ... диалог шеңберінде инвестиция, ... ... ... ... талқылауға мүмкіндік береді. Осы
мәселелер бойынша талқылаулар Энергетикалық диалог комитетінің жыл сайынғы
баяндамасында толығымен көрсетіледі.
Қазақстанмен ... ... ... ... ... ... қатынастарында басты бағыт ретінде көрсетілген. ... ... ... ... ... ... мұнай-
газ саласындағы басты инвестициялық және техникалық объектілері:
- Қазақстанның теңіз және территориялық зоналарындағы ... мен ... мен ... ... ... компанияларының қатысуын
кеңейту;
- Қолданыстағы мұнай мен газ құбырларын жөндеу мен техникалық
жаңарту;
- ... ... ... ... ... мен ... еуропалық рыноктарға жеткізудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... негіздеу және кепілдік беру болып табылады.
Осылайша, ЕО пен ... ... ... ... ... ... ... арасында тұрақты кездесулер,
конференциялар, жұмысшы ... ... ... ... ... ынтымақтастық мұнай мен газды Еуропаға ... ... ... ... ... ... ... және Еуропа-
Кавказ-Орталық Азия транспорттық коридоры ТРАСЕКА бағдарламалары бойынша да
жүзеге асуда.
Еуропалық ... ... ... құру ... ... ... және ... транзиті механизмін құруды талап етеді.
Табиғи газ ... ... ... ... ... қажет ететін бірқатар мәселелерді бөліп көрсетуге мүмкіндік
береді: техникалық ... ... ... ... ... бойынша
дауларды қоса алғанда коммерциялық даулар, еркін ... ... ... бұзу және т.б. және осы ... ... ... ... ... мәселелері, саяси ... ... ... ... физикалық үзу қаупі, транзит
саласында бәсекелестік, транзиттік инфрақұрылымға еркін кіру мүмкіндігі
секілді ... ... ... ету, ... инфрақұрылым
объектілерінің жаңасын салу және бұрынғыларын жаңартуды ... ... ... жобасы бойынша келіссөздер ЭХК транзиттік
шарттарының тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... келіссөздер барысында ЕО энергетикалық рыногын ... ... ... ... ... ... бағытталған
ұсыныстарды талқылау жүргізіледі.
ЭХК мен Транзиттік ... ... қуат ... ... мақсатында екіжақты және көпжақты халықаралық-құқықтық
құжаттар да қолданылуы тиіс.
Қуат көздерін қауіпсіз және ... ... ... құру ... ... сенімділігін және қуат өндірушілер үшін
сұраныстың сенімділігін қамтамасыз етудің негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... Еуропа мен
Ресей, Орталық Азия және Кавказ елдері арасында газ ... ... ... ... салмақты жобалар – «Солтүстік ағым»,
«Оңтүстік ағым» және «Набукко».
«Солтүстік ағым» ... құны мен ... ... ... қазіргі
таңдағы келешектің жобасы ретінде саналады және оны ... ... ... ... салмақты елдері қолдап отыр. Сонымен қатар,
құбырды газбен толтырудың нақты ... ... ... ... ... ... ... түбінде көмілген фашисттік Германияның ... ... ... апат ... жоба ... үлкен дау
туғызуда. Бірақ, соған қарамастан, жоба құрылысы осы жылдың 6 ... ... ... ... ... табиғи газдың Еуропаға жеткізілуін
диверсификациялау және ... ... ... азайту үшін
салынуда. «Оңтүстік ағым» жоспардағы «Набукко» жобасына бәсекелес саналады.
Алайда оның ... ... мен ... ... ... оның
экономикалық тартымдылығын төмендетуде. Алайда оның ... ... ... құбырды газбен толтыруға кепілдікте болуы.
«Набукко» жобасы айналасында өрбітілген үлкен пропагандаға қарамастан,
жобаны жүзеге асыру жолында ... ... ... ... теңізінің
статусының анықталмағандығы, құбыр маршруты төңірегіндегі Кавказ елдерінің
қарама-қайшылықтары, қатысушыларының ... ... ... ... сәйкессіздігі секілді бірқатар мәселелерге ие. Алайда,
Энергетика бойынша комиссариат кабинеті мүшесі Роланд ... ... ... ... ... ... ... табылады», сондықтан ЕО бұл
жобаның жүзеге асуына бар ... ... ... ЕО ... ... ... ... өте өткір мәселе етті. Ескі Еуропаның табиғи газ ... ... ... көзі - ... ... Солтүстік Африка және Ресей болса,
ал Жаңа Еуропада ол тек жалғыз – Ресей. ... ... ... ... елдері Еуропалық энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде
капиталды көп қажет ететін жаңа энергетикалық жобаларға қатысу арқылы саяси-
экономикалық тәуекелдерге ... ... Ал Жаңа ... ... ащы ... ... Ресейге қайта тәуелділікке – бұл ... ... ... ... ... негізгі қарама-қайшылық көзі ... ... ету ... ... болып табылады. Қазіргі таңдағы ЕО
мүше-елдерінің энергетикалық ресурстармен қамтамасыз ету ... ... ету ... ... мүше-елдердің сыртқы серіктетерге қатысты
ЕО мүдделерін қорғаудағы ынтымақтастығы мен ... ... ... жеткізудің ортақ саясаты келуі тиіс. Осындай ... ... 50 жыл ... өркендеу мен интеграциялануға мүмкін берген
болатын.
ЕО барлық негізгі газ өндірушілерімен, ... ... және ... ... ... ... ... дипломатиялық
стратегия қалыптастыру қажет және ЕО ішінде ... ... ашық және ... сектор құруы тиіс.
Еуропалық энергетикалық қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... энергетикалық болашағын қамтамасыз ету
бойынша шаралар қолдану арқылы Еуропа елдері еуропалық интеграцияға жаңа
күш ... ... ... ... ... жаңа ... бекітеді.
ЕО экономикасы әлемдегі ең дамыған экономика ... ... оның ... ... ... ... ... энергетикалық ресурстарға бай мемлекет ретінде ЕО энергетикалық
рыногына шығуға үлкен қызығушылық ... ... ... толық жүзеге асыру Қазақстанның мүддесіне сәйкес келеді.
СІЛТЕМЕЛЕР
1. Лаверов Н.П. Топливно-энергетические ресурсы: состояние и рациональное
использование (в Сборнике трудов Российской ... наук ... ... и ... ... ... 2006. С. ... Дмитриевский А.Н. Фундаментальный базис инновационных технологий в
нефтяной и газовой промышленности (Там же. С. 191).
3. Сергеев П. ... ... в ... столетия. // Современная
Европа, № 3, 2004, с. ... ... ... Союза. Учебник. / Под ред. С.Ю.Кашкина. –М.:Юристъ,
2002, с. 748.
5. Алексей Уразов. Политика Евросоюза в ... ... ... ...... 27 мая ... Green Paper "Towards a European Strategy for the Security of Energy
Supply" II COM (2000) 769 final. - P. ... ... ... ... ... ЕС: вызовы и способы
стратегических решений// Politon-Regional analytical and information
Centre. – 14 май 2009
8. Кавешников Н.Ю. Энергетический баланс и основные направления
энергетической ... ... // ... ... № 11, ... Зеркалов Д.В. Проблемы Европы и Россия : хрестоматия / Д. В. Зеркалов.
– К. : Основа, 2009. – 103 с. – ... ... : в 5 ... кн. ... ... Д.В. Глобальные проблемы : хрестоматия / Д. В. Зеркалов. – К.
: Основа, 2009.– 179 с. – (Энергетическая безопасность : в 5 кн. ; ... Europe's current and future energy ... Demand — ... ... An EU Energy Security and ... Action Plan. Second
Strategic Energy Review. Commission Staff Working document. November
2008
12. A European Strategy for ... ... and Secure ... Paper. 8.3.2006. COM(2006) 105 final
13. Богучарский Максим Евгеньевич. Энергетическая дипломатия Европейского
Союза//Москва. - 2005 176 ... ... к ... ... ... 17 ... 1994 года.
15. Жизнин С. Энергетическая дипломатия России: экономика, политика,
практика. –М.: ООО «Ист Брук», 2005.
16. Ирина. Пашковская Энергетическая ... ... ... ... ... и ... независимых государств : монография
.Издательство ЛКИ. 2010 c. 168
17. Селиверстов С.С. Энергетическая безопасность Европейского союза
(международно-правовые ... –М.: Изд. дом ... ... ... В.С. ... дня для ... энергетики. // Россия в
глобальной политике, № 5, ...... ... ... Е.А. ... ... ... в системе
энергетической безопасности государства: Принципы орг. и регулирования
/ Е.А. Телегина, М.А. Румянцева, С.В. ... Под ... - М.: ... 2004. - 287 ... ... к Энергетической Хартии и связанные с ними
документы//Секретариат Энергетической Хартии. – 2004
21. Зеркалов Д.В. Мировая энергатика : ... / Д. В. ...... ... 2009. – 174 с. – ... безопасность : в 5 кн. ;
кн. 1).
22. Europe’s energy position – markets&supply. 2009 ... office of European ...... P. Carpos, L. Mantzos. The European energy outlook to 2010 ... energy issues, vol 14, Nos. 1-4. 2000
24. Каныгин Пётр Сергеевич "Энергетическая безопасность Евросоюза и
интересы России"//Институт Европы РАН. – 8 ... ... ... А.М. ... и внешнеэкономические аспекты
энергетической политики России. М.: Минтопэнерго, 1997
26. Жизнин, Энергетическая ... ... ... ... ... Ист Брук год: 2004, с 356
27. Энергетическая стратегия России на период до 2020 ... ... ... ... Федерации № 1234-р от 28
августа 2003 года. (http://www.minprom.gov.ru/docs/strateg/1)
28. Группа ... ... ... ... ... по Энергодиалогу.
(www.delrus.cec.eu.int).
29. Хайтун А.Д. Конкурентность энергетических ресурсов России на рынках
Европы. Доклады ИЕ РАН, № 149. –Москва, 2005.
30. Либерализация ... ... газа в ... ... ... ... ... 1) // Мировой рынок нефти и газа, № 12, 2003.
31. Problems and ... of ... economic ... ... Milan, 1993, p. ... Eni concern ... January ... www.ia-centr.ru
34. Шайхиев К.М. ЕС и Казахстан: опыт ... ... ... ЕС и ... ... ... о ... в области
энергетики// Интерфакс-Казахстан. - 06.12.2006
36. www.sngnews.ru
37. М. Тәжин. Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы дипломатиялық
ынтымақтастықтың 15 жылдығы//New Europe. – шілде ... ... ... Проблемы международного транзита и энергетическая
безопасность//НГ-Энергия.- октябрь 2009
39. Наталья Гриб. Газовый император. Россия и ... ... - 2009. - c. ... Макаров А.А. Мировая энергетика и Евразийское энергетическое
пространство. М.: Энергоатомиздат, 1998
41. Романова Т.А. Россия и ЕС: диалог на разных ... // ... ... ... № 6, Ноябрь-Декабрь 2006.
42. Pierre Noel. The EU and Russia's gas. — The European Council on
Foreign Relation, ... ... газ: ... путь в ...... & Балтия,
21.11.1996. — №229 (602)
44. Газопровод "Северный поток" (Nord Stream) - ...... ОАО ... ... ... Пути "Газпрома" неисповедимы. — Нефтегазовая
Вертикаль, 20.01.2003. — № 1
46. Строительство Nord Stream может быть начато в I ... 2010 ... ... ... ... ... Резник. Маттиас Варниг: "Что хорошо для России, хорошо и для
Германии". — Ведомости, 11.10.2006. — №191 (1718)
48. Пол Коркоран: До ... ... ... ... ... ... ... новостей, 02.02.2009
49. Gas pipeline stirs up Baltic fears. — BBC News, ... ... ... укладку труб газопровода Nord Stream. — РИА Новости,
06.04.2010
51. С голубого ...... ... ... — № 18
52. Газпром и Eni подписали меморандум о взаимопонимании по реализации
проекта "Южный поток". — ОАО ... ... ... ... ... ... ... Иваницкий, Дмитрий Павлович,
Константин Смирнов, Полина Химшашвили. Газиопа. — Газета Gzt.ru,
25.06.2007. — №112
54. "Южный поток" будет запущен в 2015 году - ... ... РФ. — ... ... ... и факты. — Официальный сайт проект "Южный поток" (www.south-
stream.info), 25.07.2009
56. Наталья Гриб, Тамила ... ... ... "Южный поток" сносит к
северу. — Коммерсант, 20.10.2008. — № 190/П (4007)
57. Turkey to join South Stream: comments in Russian media. — Focus ... ... ... А. ... ... «Южного потока» была удвоена по просьбе
Eni//Ведомости – 15 мая 2009
59. Игорь Наумов. "Южный ... не ... Nabucco. — ... 13.07.2009
60. EU natural gas pipeline project gets first order – The International
Herald Tribune, США, 11 июня ... Nabucco expects ... deal by end-June – ... 27 ... ... ... на ... Nabucco сокращаются — РИА «Новости», 21
февраля 2009
63. ... ... ... война Европы» = Europe’s Pipeline
War // Шпигель : ... — 27 ... ... ... ... ... — Украине, «мат» — «Набукко» - РИА «Новости», 12
марта 2008

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.О.Әуезов шығармаларындағы адам мен табиғат тақырыбы64 бет
Европаның жер бедері мен пайдалы қазбалары33 бет
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті11 бет
Еуразияның жер бедері3 бет
Еуропа6 бет
Еуропа мен Азияның саяси картасы мен құрамы9 бет
Еуропа туралы29 бет
Еуропадағы интеграция25 бет
Шарль де Голльдің тұжырымдамаларын іске асырудағы басты қадамдары27 бет
Шетелдік Еуропаға жалпы сипаттама10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь