Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі

Абдрахманов Сауытбек 1951 жылы 7 қарашада Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданында дүниеге келген. 1975 жылы ҚазМУ-нің журналистика факультетін бітірген.
1975-1987 жылы «Социолистік Қазақстан» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, редакциялық алқа мүшесі болып қызмет атқарады. 1987-1995 жылдары ҚазКП Орталық комитетінде нұсқаушы, мәдениет секторының меңгерушісі, ҚР Президентінің және Минстрлер кабинеті аппаратында Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 1-орынбасарының қызметін атқарды. 1995-1997 жылдары Мәдениет минстрінің орынбасары, 1997-2000 жылдары «Қазақ телевизиясы мен радиосы» республикалық корпорациясының 1-вице-президенті, 2000-03 жылдары «Егемен Қазақстан» республикалық газеті ашық акционерлік қоғамының президенті болды.
2003-04 жылдары ҚР Ақпарат минстрі болды. «Біздің Пушкин», «Тәуелсіздік шежіресі», «Азамат күнтізбесі», «Елдік сыны» кітаптарының, «Париж. Юнеско. Әуезов», «Қажылық», «Ертегілер елінде екі күн», «Мадридтегі мереке», «Мәңгілік мұрат», «Армысың, Астана», «Биіктік» фильмдерінің авторы.
Қырыққа жуық көркем фильмді қазақшалап, В.Солоухиннің, Д.Коволевскидің шығармаларын, арабтың Бейбарыс султан туралы халық романын аударды.
«ХХ ғасыр жырлайды» атты қазақ поэзиясы антологиясының құрастырушы авторы. Қазақ әдебиет және фольклорінің дәстүрінде А.С.Пушкиннің «Евгени Онегин» романының алатын орны, поэзия аударудың эволюциялық жолы, суретші Орал Тансықбаев шығармалары туралы зерттеудің иесі.
Аударма адам баласымен қатар жасасып келеді. Ежелгі Римдіктер мәдени даму жағынан өздерінен бір саты жоғары тұрған көне Греция даналарынан көп үйренген. Ол кезде мұның өзі таза лингвистикалық қарым-қатынастың аясынан асып, белгілі бір дәрежеде идеологиялық сипатқа ауысқан-ды.
Пушкин «Мильтон және «Жоғалған жұмақтың» Шатобриян жасаған аудармасы жайында» деген мақаласында: «Өткен ғасырда жарық көрген аударма кітаптардың арасында «Біз білімге қанық француз оқырмандарының нәзік талғамын жәбірлейтіндей жерлерін ашып тастап отырдық, ондағы ойымыз жамиғатқа, сол арқылы өзімізідің авторымызға да жақсылық жасау болатын» деген сыңайда түсіндірмесі жоқ бірден бір алғы сөзді таба алмайтынсыз; «Кім, кімнен, кімнің алдында осылай кешірім сұрады екен дегенді ойласам, таң-тамаша қаласыз! Қалайда халыққа жақын боламын деп жанталасудың мұндайлық топтас түрін көргеніңіз бар ма?» деп ызалана жазған еді.
1. Абдрахманов С. Елдік сыны. Әр жылдардағы жазбалар. – Алматы: «Қазығұрт» баспасы, -2003.-496бет.
2. ХХ ғасыр басындағы Қазақ жазушылары, - Алматы 2003.
3. Абдрахманов С. Өлең аудармасының теориясы мен поэтикасы. –Алматы 2007
4. Егемен Қазақстан газеті.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Абдрахманов Сауытбектің
аударма саласына сіңірген еңбегі
Орындаған: Мұқашова Ж.Қ.
Тексерген: ... ... ... Сауытбек 1951 жылы 7 қарашада Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... 1975 жылы ... ... бітірген.
1975-1987 жылы «Социолистік Қазақстан» ... ... ... ... алқа ... ... ... атқарады. 1987-1995
жылдары ҚазКП Орталық комитетінде ... ... ... ҚР Президентінің және Минстрлер кабинеті аппаратында ... ... ... ... ... ... атқарды.
1995-1997 жылдары Мәдениет минстрінің орынбасары, 1997-2000 жылдары «Қазақ
телевизиясы мен ... ... ... ... ... «Егемен Қазақстан» республикалық газеті ашық ... ... ... ... ҚР ... ... ... «Біздің Пушкин», «Тәуелсіздік
шежіресі», «Азамат күнтізбесі», «Елдік сыны» кітаптарының, «Париж. Юнеско.
Әуезов», «Қажылық», «Ертегілер елінде екі ... ... ... ... ... ... «Биіктік» фильмдерінің авторы.
Қырыққа жуық көркем фильмді қазақшалап, В.Солоухиннің, Д.Коволевскидің
шығармаларын, арабтың Бейбарыс султан туралы халық ... ... ... жырлайды» атты қазақ поэзиясы ... ... ... ... және фольклорінің дәстүрінде А.С.Пушкиннің ... ... ... орны, поэзия аударудың эволюциялық жолы, суретші
Орал Тансықбаев ... ... ... иесі.
Аударма адам баласымен қатар жасасып келеді. Ежелгі ... ... ... ... бір саты ... ... көне Греция даналарынан көп
үйренген. Ол кезде мұның өзі таза ... ... ... ... бір ... ... сипатқа ауысқан-ды.
Пушкин «Мильтон және «Жоғалған жұмақтың» Шатобриян жасаған аудармасы
жайында» деген ... ... ... ... ... ... кітаптардың
арасында «Біз білімге қанық француз ... ... ... ... ашып ... отырдық, ондағы ойымыз жамиғатқа, сол
арқылы өзімізідің авторымызға да жақсылық жасау болатын» ... ... жоқ ... бір алғы ... таба ... ... кімнен,
кімнің алдында осылай кешірім сұрады екен дегенді ойласам, таң-тамаша
қаласыз! ... ... ... ... деп ... мұндайлық топтас
түрін көргеніңіз бар ма?» деп ызалана жазған еді.
Осы қоғамның дамуына аударманың ... ... ... ... ... ... ... искусство) деп бағалағаны,
атақты кітабын солай атағаны мәлім. Айтса айтқандай. ... – асау ... Оның қай ... бас білгізбей кететінің шамалау қиын-ақ. Жұрттың ... ... ... де ... ... ... ... табылып жататын көрінеді. Соған бір мысал келтірейік. Гейненің «На
севере ... ... ... деп басталатын өлеңінің аудармаларының
арасында Лермонтовтың аудармасы айрықша ... Сол өлең ... ... ... аудармасы махаббат сырын ашпайды, тек арманшыл
сағынышты ғана ... - деп ... ... ... Лермонтов немісше
түпнұсқадағы «соснаны» «сосна», «пальманы» «пальма» деп алған. «Соснаның»
немісшесі «Fichtenbayn» «мужской ... ... сөз ... Сол ... Тютчев те, Фед те аударған. Олар «соснаны» «кедр» деп алып «мужской
родқа» түсіріпті. Мысалы, Фед нұсқасы ... ... ... ... кедр одинокий
Стоит на пригорке крутом:
Он дремлет, сурово покрытый
И снежком и льдиным ковром.
Восне ему видется пальма
В ... ... ... ... глубокой печали.
Одна на горячей скале...
Лермантов нұсқасының бойында, расында да бір мін бар ... ... ... ... ... орысша айтсақ (мұны қазақша айту мүмкін де
емес): «Она любить ее»... Фед те «Он ... ... ... ... С.Сейітовтың кітабында мұндай жағдайларға жіті назар салынған.
Пушкин шығармалары, әсіресе, оның ең басты туындысы – «Евгени Онегин»
романы ... ... ... көп айтылған, көп жазылған. Сонда да
адамзат мәдениетінің Пушкин шыңына ұмтылған талабы бір сәт те ... ... ... ... ақынның 93 тілде 1750 түрлі аудармасы бар деп
саналады. Аудармасының көптігі ... ... ... тек Шекспир мен
Толстой ған түсетін көрінеді. Көлеимінің үлкендігіне қарамай, көп аударылғн
шығармалардың арасында «Евгений Онегин» ... - ... атап ... жай.
Мысалы, осы роман ... ... 13 рет ... ... өзінде
Р.Данилевский «А.С.Пушкиннің поэзиясы мен прозасының неміс ... ... ... ... «Оны орыс тілінде оқи алмайтын
оқырман түптің түбінде осы романның қандай данышпандық шығарма ... ... ... ... ... ... ... үміт білдіреді.
Р.Данилевскийдің айтуы бойынша, ... ... ... ... асу» болып келе жатқан көрінеді. Романның хайнзу тіліне 7 ... да ... ... ... ... ... кешегі социолистік достық
одақтың тұсындағы идеологияның да әсері бар ... ... ... дегенде де
ондағы жұрттың Пушкинді жақсы білетіні анық. Қытайда болғанда Пушкин томын
қолға алып ... ... ... ... ... аты ... Шанқайда ақынның қоладан құйылған ... бар. ... орай ақын ... ... ... «ағылшын, неміс,
француз тілдеріндегі» үш томға бірігіп жарық көрді. Англия мен Америка
құрамаштаттарында «Евгений ... 10 рет ... ... ... (1996 жылы ... Д.Ж.Е.Фэлон аудармасы) біршама сәтті деп санайды.
Пушкин романын аударудағы басты қиындық ақын ... 40 ... ... ... ... ... ... пен сыршылдықтың
жарасымды үйлесіне қол жеткізуде. Басқасын былай қойғанда, Пушкиннің бір
қарағанда оп оңай, ап ... ... ... ... ... ... өзі
оңай емес. Жұрттың бәрі жатқа айтатын бірінші шумақтан мысал келтірелік:
«Мой дядя самых честных правил
Когда не в ... ... ... себя ... ... ... не мог».
Бір қарағанда түсінікті-ақ дүние. Алайда осының өзі ... ... ... ... бір ... орыс ... ... кері аударғанда былай болып шағады екен:
«Мой честный дядя
Когда тяжело заболел
Заставил себя ... ... ... не придумал ».
Мәтінді бұлай ұққан жерде қаншама тілін төгілдіріп аударсаңыз да
көңілдегідей дүние шыға қоюы ... ... ... әл ... жатқан
ағайының дәмі таусылар шағын күтіп жүрген ... қап, - ... ... ... ... Евгенидің шын сиқы салған беттен ашылып ... ... ... ... ... ... ... бұл тұс былай келген:
Таза жолға берік ағам,
Ауырса шын төсек тартып,
\ Өзін ... ... таба ... одан артық.
1950 жылғы аудармасында Қуандық Шаңғытбаев былай алған:
Арамдығы жоқ-ақ еді ағам,
Балтыр сыздап ауырса бас,
Күтуді әбден сүйген адам,
Содан артық ойлап таппас.
Екі ... да ... ... осылай шыққан. І.Жансүгіровте :
«самых честных правил – таза ... в ... ... – шын ... себя ... - өзін сыйлату»,
«выдумать не мог – ой таба алмау»...
Қ.Шаңғытбаевтың нұсқасында да мәтінді дұрыс түсінбеу бар. ... еді ... - ... ... ... ... ... мұра қалайын
деп жатқанында. Ол ауырғанына байланысты сыйлы бола қалған жоқ, сол ... ... ... мол мұрасы бұған тиетініне байланысты аяқ астынан
сыйлы бола ... ... ... ұрып ... ... ... жетіп келгені содан, «салғансып жастық ... ... ... шыркөбелек үйіріліп жүргені де тек мұраға ие болып қалудың қамы.
Қ.Шаңғытбаевтың 1985 жылғы аудармасына қарайық:
Мінезі мінсіз ағайым,
Ауыра қалса бағзыда,
Тұрғызып тіп-тік ... со бір ... ... ... ... өбектеп жүретін, маңайын «тіп-тіп
тұрғызып» қадірін арттыратынын «мінезі мінсіз ағайы» да ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерінің бет
пердесін сыпырып тастайды, оның безбүйректігін ашық айтады.
Әдебиет мамандарының бәрі де ... ... ... ... тұрғыдан ақ алмастай алуан түрлі болып ... ... ... ... ... бір ... ... қырық құбылып кететінің атап
көрсетеді. Аудармадағы басты қиындықтардың бірі де осында. Атақты «Онегин
шумағының» уәзінің сақтау, ... ... ... ... өз ... ... – Пушкин романының интонациялық байлығынан айырылып қалмау.
«Евгений Онегинді» құдірет шығарма етіп ... да осы ...... аяқ ... ... қызғылықты сюжетке, қақтығыс-тартысқа емес,
ішкі иірімдерге, адамның жан ... ... ... ... арасында мынандай бір әңгіме бар. Кинематографистер
одағының бір пленумында пікірталас ... ... ... ... ... ... ... қызықсыз болатыны сценари авторлары
сюжетті тартысты етіп қүра алмайды, кей ... ... ... ауыз
сөзбен айтын өте шығатындай, онда қалай жақсы дүние жаратасың деген
сыңайды, ... ... ... ... Бір кезде Михайл Ромм сөз сұрап,
мінбеге көтеріліпті. Атақты режиссер өз сөзін мәселенің бәрін оқиғаға тіреп
тұрған кісілерге ... ... ... «Бір ... ... ... ... жас жігіт келеді. Оны осындағы бір жас қыз ұнатып
қалады. ... ... ... ... ... түсінбейді. Жігіт қалаға
қайтады. Кейін қызды қалада жолықтырады. Қыздың таза ... ... ... жігіт енді өзі хат жазып, сөз салса қыз тұрмысқа шыққанын, ... адал ... ... ... ... ... ... дал болып тұрып
қалады... Осындай да сюжет бола ма екен? Мұнан дені ... ... ... ... Жоқ болады екен. Мұндай сюжеттен де ... ... ... ... ... Менің айтып тұрғаным «Евгений Онегиннің» сюжеті ғой.
Демек, бар мәселе шеберлікте»...
Пушкин романының шын құдіреті ... адам ... ... ... Біздің ойымызша, оқырманы әуелден ... ... ... ... құрылатынына әбден бой ... ... Азия ... ақын ... ... ... жыл тосырқайып қара төніректеп жүріп алғанының бір сыры да ... Ол ... ... «Евгений Онегин» осы ғасырдың орта тұсында
ғана аударылса біздің ұлы Абайымыз Пушкиннің жыр тұлпарының жалынына өткен
ғасырда-ақ қол ... ... ... ... ... ... тұлғаларға тек өз
тұрғмыздан қарап, төл мәдениетімізге тікелей ... ... ... ... соны сөз айта ... ... тұрғыдан Пушкиннің эстетикалық көзқарастарын өзара
құрамдас үш болікте тандап, үш жолмен сөз ... ... еді. ... жол ... ... ... құбылысы ретінде қарастыру ... ... ... бәрінен де оқшау шыға білген ақын ешқандай
дәстүрлі қалыпқа симайтын өзгеше өнер ... ... ... ... ... ... халықтың көркем сөзге ... ... ... ... орыс ... алтын ғасыры болып жүргенінің басты
сыры Пушкиннің ұлы шығармашылығында жатыр.Бұл жолмен жүріп өту әрі ... ... ... тау-тау әдебиетті ақтарып, арасында қажетіңізді ала
бересіз.Қиын болатыны, жоғарыда ... ... ... ... мүмкіндігі әбден шектелген.Екінші жол – Пушкіннің тағдырын сөз ету
арқылы ақан ... ... ... - ... ашу жолы.Пушкиннің
тағдыры деген ұғым оның ғұмырбаянының ауқымынан анағұрлым асып ... пен ... ... ... ... ... оның бүкід омірінің өзі өнер туындысы денгейіне көтерілген деуге
болады.Бұл жолмен жүрсенізде тұяқкешті сүрлеуге түсіп кете ... ... ... ... ... бітті деуге келеді. Үшінші жол ... ... ... ... ... қарастыру, ақынның эстетикалық
көзқарастарын оның өзінің ... пен ... ... ... сан қилы ... орай ... ой-пікірлері арқылы танып-
білуге тырысу жолы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мұрасын зерттеушілер оның эстетикалық көзқарастарын ... ... ... ... ... танытуға тырысып жүр.
«Пайғамбарды» Пушкин 1826 ... 8 ... күні ... ... ... ... айтсақ, Пушкиннің бағдарламалық жыры. Бұл өлеңде өз әзілден
хақ тағаланың бұйрығымен ақындық қонған ... өзге ... ала ... ... сол ... қуатын майда шүйдеге шашып-төкпеу, ... ... ... керектігін айтады, өмір бойы жалпақ жұрттың жүрегін
жалын ... ... ... ... жеткізеді дейміз әдетте. Солай. Оған
дау жоқ. Мұны дәлелдеудің өзі артық.
Осы тақырыпқа жазылған жырларында ақын көбіне көп ... ... арқа ... Парнас, Апалон сияқты бейнелерді арқау етсе, бұл
жолы ол діни мифологияға бет бұрады. ... ... ... ... ... орнында мұнда – Пайғамбар, Апалонның орныда – Құдай,
Музаның орнында – Алтын қанатты періште, ... ... - ... ... құла дүзде жан ансарына су сап келе ... ... ... ... әлгі ... ... Алты қанатты ақ құс жеп-жеңіл, жұп-жұмсақ
сақинасымен жайлап ғана маңдайдан сипап қалғанда, адамның бар жан ... ... ... ... ... ... ... бір
(Алғыр көзден жарқ етті нұр)».
Сол-ақ екен: «Естідім мен ... ... ... ... ... суда гүрлеп,
Самсай қалды жерден шыбық» ... ... ... Онымен де
қоймайды: «Қарысқан сол қужағыма, (дана жылан тілін салады)». Түпнұсқада:
«И вырвал ... мой ... И ... и ... Мынандай ғажайып
жер жаһанда кәдуілгі пенденің күнаһар, данғазаға бейім, ... ... ... ... ... ақын. Періште онымен де қоймайды:
«Содан кейін көкірегімді,
(Қылышпен тіліп жарды.)
Дірілдеген жүрегімді
(Суырды да жұлып алды» . ... ... ... ... ... ... бәрінен
бұрын ділдің ерекше болуы шарт екен. Бақсақ, шын ақын ... ... ... ... барып:
«Салды қызыл шоқты жанған,
/ Бос кеудеме қуыс қалған;
/ Өліктей бір жаттым жонда,
Құдірет үміт ... ... ... баста, тыңда,
/ Өміріме ер де менің,
/ Жерді, суды кезіп, зырла,
/ Жандыр сөзбен ел жүрегін!»
Пушкиннің қанатты сөзге айналған «Глаголом жги ... ... ... Оның ақын ... қалдырып кеткен асыл аманатына айналған бұл сөз –
құдай ... бір ... ... ... Пушкин құранды М.И.Веревкиннің
прозалық аудармасынан оқығанын кезінде дәлелдеген. Ақын ... ... ... ... ... от ... их ... поддерживая оное,
Да не падает на них...», деп келетін жолдарды жыр тіліне ... ... ... ... ... ол басып біздерді,
Мықты ғой сенің әмірің.
Жандырдың күнде о ... ... ... ... ... ғаламға
Жұпарға жұртты қарық қып.
Міне, ұлы ақын Жаратқан Иенің құдіретін осылай ... ... ... де ... ... орталық образы – алла бейнесі мүмкім болғанша
жан-жақты ашылған. Әрине мүмкін болғанша.» Адам ... алла ... ... толық аша аламайды.
А.С.Пушкин «Пайғамбар» атты жыры ақынның эстеткалық көзқарастарының
өзіндік бір ... ... деп ... ... Бұл ... ұлы ақын ... ел ... ұстаған адамның жауапкершілігін жеріне жеткізе
жырлаған. Ал енді осы ... ... ... ... ... – «Пайғамбардың» сарыны Тәураттан емес, тікелей құраннан алынған,
ол жырда Пайғамбарымыз Мұхаммед ... ... ... ... оның алла ... ... аманат алғаны айтыладжы деген
тұжырымымызға қайшы келмей ме?
Жоқ, қайшы келмейді. Өйткені бастан аяқ өлеңге ... қара ... ... өзі де ... ... өшпес туындысы. Жер жарылып, ... ... ең ұлы жыр. ... ... да «Ұлы ... ... ... ұрпағы – данышпан Пушкин өзінің өлеңдер циклінің
болмыс бітімін «еліктеу» деп сыпайы ғана сипаттау арқылы ... ... ... көрсетіп, алланың алдында тағзым ететінін танытып отыр.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Абдрахманов С. Елдік сыны. Әр жылдардағы ...... ... ... ХХ ... ... ... жазушылары, - Алматы 2003.
3. Абдрахманов С. Өлең аудармасының теориясы мен поэтикасы. –Алматы
2007
4. ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Қазіргі қазақ фалеронимдері: тарихы мен қалыптасуы37 бет
Қара алтынның қақпағы3 бет
Oнoмастика және аударма53 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
Ілеспе аудармашының міндеттері10 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь