Аудит: мәні, пайда болуы, қалыптасуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 Аудиттің пайда болуы мен даму кезеңдері
1.1 Аудиттің пайда болуы мен қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қазақстанда аудиттің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Қазақстандағы аудиттің нарықтық қатынастардың қалыптасуына
әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12

2 Аудит түсінігі, мәні және аудит принциптері
2.1 Аудит түсінігі және оның даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.2 Аудиттің мәні, қажеттілігі және зерделеу аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.3 Аудит принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Аудит өздігіне заңдылықпен орнатылған талаптарға сай қаржылық есептерді құрастырудың обьективтілігі мен шындығы туралы тәуелсіз көзқарасты көрсету мақсатымен заңды тұлғалармен қаржылық есебін тексеруді көрсетеді.
Аудит нарықтық экономика жағдайында барлық шаруашылық процесіне қатысушылардың қызметінде маңызды роль ойнайды. Ол анық ақпаратпен қамтамасыз етеді,серіктестер арасындағы сенімділкті қалыптастыруға септігін тигзеді,оңтайлы басқарушылық шешімдерді іріктеу мен кемшіліктерді жою бойынша ұсыныстарды әзірлейді,сондай-ақ қаржылық жағдайды тұрақтандыруға шаруашылық жүргізуші субьектілер қызметінің тиімділігін арттыруға және тұтастай қоғамның әлеуметтік экономикалық жағдайын жақсартуға ықпал етеді.
Аудит қаржылық,экономикалық,техникалық заңдық және басқада қызмет салаларында жүргізуге болады. Аудмттің ең негізгі мақсаттарының бірі – шаруашылық жүргізуші субьектінің қаржылық есеп берулерінің нақты екендігін анықтау болып табылады.
Бұл арада клиенттің нормативті құқықтық актілері талаптарды сақтауын бақылауда үлкен мән беріледі. Компаниялардың қызмет нәтижелері және олардың заңды сақтауы туралы ақпарыттық тәуелсіз расталуы мемлекеттке,меншік иелеріне,акционерлерге инвесторларға,кредиторларға және олардың бизнес бойынша серіктестіктеріне қажет. Негізгі есеп тұжырымдамасы бойынша Америкалық бухгалтерлер ассоциациясы аудиттің мазмұнын барынша қамтып жинақтаған анықтамасында былай делінген « Аудит – бұл экономикалық әрекеттер мен оқиғалар,олардың белгіленген деңгейінің нақты өлшемдерге қаншалықты сәйкестігі туралы ақпаратты алу мен бағанаудың және нәтижелерді мүдделілік танытқан пайдаланушыларға беретін жүйелі процесс».
ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» заңында мынандай анықтама берілген: «Аудит ҚР заңында белгіленген талаптарға сәйкес қаржылық есептіліктің дұрыс және обьективті жасалған туралы тәуелсіз пікір білдіру мақсатында заңды тұлғалардың қаржылық есептілігін тексеру болып табылады».
Аудиторлық мамандықты өздігінен реттеуді дамыту қазіргі таңда кәсіби қоғамдастықта белсенді талқылануда. Олар арқылы аудиторлық қызмет сапасына бақылау жүргізілетін өзін өзі реттейтін ұйымдарды нығайту және күшейту туралы мәселе қойылуда. Бірнеше кәсіби ұйымдар құру қажеттілігі туындайды, бұл, мәні жағынан, аудиторлық нарықты одан әрі дамыту үшін иінтірек болады.
Әлемдік экономикалық жағдайдағы соңғы он жылдықта болған шапшаң өзгерістер бухгалтерлік есепке алуға және қаржылық есептілікке арналған ережелерді жасау кезінде елдердің қолданатын тәсілдерін айтарлықтай дәрежеде өзгертті. Капитал нарықтары ұлттық шекарадан тыс жерлерде кеңейіп, ұлттық экономикалардың дамуына байланысты кірігу процесі нығаюда. Капитал нарықтарының кемелдене дамуы олардың даму үрдісін инвесторлардың жоғары дәрежеде түсінуін, олардың нығайтылуына, тұрақтылығына және өтімділігіне сенімділігін талап етеді. Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының бірыңғай топтамасын қабылдау кредиттердің құнын және инвесторлар үшін маңызды емес стандарттар бойынша есептілікті дайындау жөніндегі әкімшілік шығыстарды қысқарту арқасында ұйымдардың инвестицияларды тарту бойынша шығыстарын қысқартуға себепші болады.
1. Абленов Д.О. «Аудит негіздері» Алматы: Экономика, 2005.- 294 б
2. Дүйсенбаев К.Ш. «Анализ финансовой отчетности» Алматы: Экономика, 2009.-366 б.
3. Ажибаев З.Н. Аудит: Учебник. – Алматы: Экономика, 2004
4. Балапанова А.Ж. «Аудиттің теориялық негіздері»: Оқу құралдары. – Алматы. – 2003
5. Ержанов М., Даулетбеков Г.Б. и др. Аудит – 1: Учебник. – Алматы: Бастау, 2005. 282 с.
6. Байдаулетов М.Б., Байдаулетов С.М., «Аудит». Алматы. «Қазақ университеті», 2004 ж
7. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит: Оқулық, - Алматы 2006ж, 603 б
8. Дүйсенбаев К.Ш., Егембердиева С. К., Дүйсенбаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. – Алматы : Қаржы қаражат 1998ж.
9. ҚР аудиторларының Этика Кодексі. Алматы, Қаржы-қаражат, 1995.
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| ... |
| ... | |
|1 ... пайда болуы мен даму кезеңдері | ... ... ... мен | |
| ... | ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасуына | |
| ... |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... мәні және ... ... | ... түсінігі және оның даму | |
| ... | ... ... ... және ... | |
| ... | ... | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| | | ... ... ... ... ... сай қаржылық
есептерді құрастырудың обьективтілігі мен шындығы ... ... ... ... заңды тұлғалармен қаржылық есебін тексеруді
көрсетеді.
Аудит нарықтық ... ... ... шаруашылық процесіне
қатысушылардың қызметінде маңызды роль ... Ол анық ... ... ... ... ... септігін
тигзеді,оңтайлы басқарушылық шешімдерді іріктеу мен ... ... ... ... ... ... тұрақтандыруға
шаруашылық жүргізуші субьектілер қызметінің тиімділігін арттыруға және
тұтастай қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... етеді.
Аудит қаржылық,экономикалық,техникалық заңдық және басқада ... ... ... ... ең ... ... бірі ... жүргізуші субьектінің қаржылық есеп берулерінің нақты екендігін
анықтау болып табылады.
Бұл арада клиенттің нормативті құқықтық ... ... ... ... мән ... ... ... нәтижелері
және олардың заңды ... ... ... тәуелсіз расталуы
мемлекеттке,меншік иелеріне,акционерлерге инвесторларға,кредиторларға және
олардың бизнес бойынша серіктестіктеріне қажет. Негізгі есеп ... ... ... ассоциациясы аудиттің мазмұнын барынша
қамтып жинақтаған анықтамасында ... ... « ... – бұл экономикалық
әрекеттер мен ... ... ... ... өлшемдерге
қаншалықты сәйкестігі туралы ақпаратты алу мен бағанаудың және нәтижелерді
мүдделілік танытқан пайдаланушыларға беретін жүйелі процесс».
ҚР ... ... ... заңында мынандай анықтама берілген:
«Аудит ҚР заңында белгіленген талаптарға сәйкес қаржылық есептіліктің дұрыс
және обьективті жасалған ... ... ... ... ... заңды
тұлғалардың қаржылық есептілігін тексеру болып табылады».
Аудиторлық мамандықты өздігінен реттеуді дамыту қазіргі таңда кәсіби
қоғамдастықта белсенді талқылануда. Олар ... ... ... ... ... өзін өзі ... ұйымдарды нығайту және күшейту
туралы мәселе қойылуда. Бірнеше кәсіби ұйымдар құру қажеттілігі ... мәні ... ... ... одан әрі дамыту үшін иінтірек болады.
Әлемдік экономикалық жағдайдағы соңғы он ... ... ... бухгалтерлік есепке алуға және қаржылық ... ... ... ... ... ... тәсілдерін айтарлықтай
дәрежеде өзгертті. Капитал нарықтары ұлттық шекарадан тыс жерлерде ... ... ... ... ... ... нығаюда. Капитал
нарықтарының кемелдене дамуы олардың даму ... ... ... ... ... ... ... және өтімділігіне
сенімділігін талап етеді. Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының
бірыңғай топтамасын ... ... ... және инвесторлар үшін
маңызды емес стандарттар бойынша есептілікті ... ... ... ... ... ... инвестицияларды тарту бойынша
шығыстарын қысқартуға себепші болады.
Бухгалтерлік есепке алу және аудит саласын дамыту ... ... ... ... ... ... ... есеп беру және аудит жүйелерінің өздеріне тән функцияларды одан
әрі ... ... және ... ... үшін ... жағдайлар мен
алғышарттарды қамтамасыз ету болып табылады.
1.1 Аудиттің пайда болуы мен қалыптасуы
Ел Президентінің ... ... ... -2030» барлық
қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... ХХ ... ... ... ... экономикасында орын алған
дағдарыстың себептері ашылып, оны жеңудің жолдары айтылған. Радикалдық
саяси және экономикалық реформаларды жүзеге ... ... ... ... ... ... шаруашылық қатынас жүйесіне енуі
дағдарыстың ... ... ... мен ... жұмыс, қызметтің
бәсекеге қабілеттілігін күрт төмендетуге объективті жағдайлар тудырады. Бұл
дәстүрлі нарықтың ығысуына, ... ... ... ... ... және ... ... жүргізуші субъектілер қызметінің
тоқтауына әкеп соқтырады. Қалыптасқан жағдайды ескеру арқылы ұзақ ... ... бірі ... ... шетелдік инвестиция мен ішкі жинақ
ақша деңгейіндегі ақша нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу
анықталады. ... өсу ... ... ... ... ... аса маңызды салаларға инвесторларды
тартуға, шешуші бизнес салаларының іскерлігін арттыруға, белсенді өндіріс
саясатын ... және ... ... ... макро-дан
микродеңгейіне жылжытуға септігін тигізеді.
Қазақстан Республикасында ... ... ... курсы
нарықтың рөлі мен барлық тауар-ақша қатынас жүйесін ... ... ... ... оның ... жетістіктерді
жылдам енгізетінін, адамның қажеттіліктерін жан-жақты қанағаттандыруға
мақсаттылығын әлемдік тәжірибе көрсетіп берді. ... ... ... ... тәуелсіздігі, субъектілердің шаруашылық
қызметіне әкімшіліктің араласуын болдырмаушылық, өндіріс саласындағы еркін
экономикалық байланыстар және қоғамдық өнім ... және оны ... ... ... ... ... үшін оны ұйымдастырудың озық
құралдары мен нақты ... оның ... ... әдісті
көптеген факторлар бойынша талдауды, жүйелі бақылауды және оңтайлы
шешімдерді қабылдауды ... аса ... ... ... ... аса ... ... жағдайында ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік меншіктерді
жекешелендіруді тездету, өндіріс тиімділігін арттыру, бәсекелестік ортаны
дамыту, ... ... ... және осы ... ... ... ... факторлардың маңызы зор. Бір жағынан,
шегі жоқ тұтынушылық, екінші жағынан ... ... ... ... қажеттілігін тудырады. Шаруашылық ресурстардың жетіспеушілігін
терең сезінбес үшін адамдар барлық іс-әрекетін жоспарға ... ... ... ... ... ... ... өнім, қызмет түрлерін өндірудің барлық мекемелері мен әдістерін
қамтиды. Шешім қабылдаушы, ... ... ... ... әрі осыларға
сәйкес әрекет ететін барлық экономика бірліктері шаруашылық жүргізуші
субъектілер деп ... ... есеп және ... есеп ... туралы» заңда «жеке
кәсіпкер» және «ұйым» терминдерінің мәні мен ... ашып ... бұл ... ... ... резиденттері болып табылатын
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын барлық заңи тұлғаларды, ... ... ... ... бейрезидент өкілдіктер мен
филиалдарды ... ... ... ... түбегейлі процестер шаруашылық
қызметті басқаруда жаңа ұйымдық және ... ... ... ... ... ... ... Халық шаруашылығын
басқару жүйесін қайта құрудың алғашқы жылдарында-ақ жоспарлы экономиканың
дәстүрлі бақылау органдары өсу үстіндегі, яғни арта ... ... мен ... ... ... ... ақпаратпен
қамтамасыз ету бойынша пайда болған ... ... ... ... көрсетті.
Әміршіл-әкімшілік жүйеде төменгі басқару ... ... ... тек ... тапсырмалардың орындалуын, шаруашылық
операциялардың заңдылығын ... яғни оның ... ... ... ... ... жалпы ресурстардың сақталуын тексеру бойынша тиісті
ревизиялық қызметтерді талап етті. Ал, ... ... ... ... ... серіктестермен, инвесторлармен, кредит
берушілермен, меншік иелерімен, акционерлермен және ... ... ... байланыстары бойынша шындыққа ... ... ... артады. Бұл арада тек ... ... ... ғана ... ... ... ... субъектілердің қызметтерін жақсарту бойынша ғылыми негізделген
ұсынысын әзірлеуді, оларға кеңес ... және ... да ... ... ... аудиторлық қызмет көрсетуді талап етеді.
Кәсіби аудиттің пайда болуы мен ... – бұл ... ... ... тапқан айтарлықтай ұзақ процесс. Аудиттің қоғамдық рөлін
түсінуі үшін оны ұйымдастырудың әдістемесін, теориялық негізін және ... ... ... ... ... ... жүргізуші
субъектілер қызметін басқарудың маңызды құралдарының бірі қаржылық ... ТМД ... ... ... ... ... ... жаңа қаржылық бақылау жүйесін қалыптастыратын алғышарттарды
тудырды.
Қаржылық-шаруашылық бақылау ... ... ... ... және ... ... ... өңірде «қарқынды» дамыту
негізінде мына принциптер жатқызылады:
1. Меншік ... және ... ... ... ... дәл ... Бақылау субъектілерін мемлекеттік, қоғамдық, аудиторлық
(тәуелсіз), ... ... және ... (ішкі шаруашылықтық) ден
болу;
3. Бақылау мәселелерін шектеу, оның ішінде бюджеттің кірісі мен
шығысын дұрыс ... есеп ... ... өндіріс әлеуетін
пайдаланудың тиімділігін арттыратын резервтерді анықтау және бағалау;
4. Мемлекеттік, жергілікті, қоғамдық, ішкі шаруашылық, ... ... мен ... ... әрекет ету салдарын анықтау.
Аудит тарихы көрсеткендей, оның дамуы әкімшілік пен инвесторлар
арасындағы мүдделердің бөлінуінен болды.
Америкалық бухгалтерлер ... ... ... ... мына ... ... тудырады:
- ақпарат жасаушылардың (әкімшілікпен) және пайдаланушылардың (акцияны
иеленушілер, кредит берушілер және ... ... ... яғни сәйкеспеуі ақпараттың объективті болмауына ... ... ... емес ... ... ... ... жағымсыз экономикалық салдарды тудыруы ықтимал;
- алынған ақпараттың шындыққа жанасымдылығын бағалау немесе тексеру үшін
фирманың пайдаланушыларында жоқ арнайы ... ... ... ... пайдаланушының оның сапасын тікелей бағалау үшін уақыты мен
материалы әрдайым бола ... ... алу мен ... пайда болатын қиындықтар аудиторлық
қызметтің аясын тарылтады. Оның негізгі ... – есеп ... ... ету; ... ... ... ... араластырмай жеткізу.
[1]
1.2 Қазақстан аудитінің дамуы
Қазақстанда аудиттің қалыптасуы оның кең ... ... ... ... ... зор. Ол ... ... туралы заң жобасын жасаудың негізгі дайындаушысы және
оның министірліктерде, үкімет ... және ... ... бас кеңесші,сонымен қатар Қазақстан аудиторлары ... ... ... ... аудиторлық фирмалардың құрылтайшы құжаттарында-
ақ, артына «ҚР аудиторлық қызмет туралы» заңда ... ... ... ... ... ... жылдан бастап рынокта «Эрнест энд Янг Сыртқы аудит» БК пайда
болды. Ол орналасқан жері және ... ... ... ... кәсіпорындарға аудиторлық тексерулер жүргізді. Бұл сол ... ... ... ірі ... аралық аудиторлық фирма еді.
Қазір Қазақстанда аудиторлық қызмет көрсететін ірі халықаралық
аудиторлық ұйымдар мен ... ... ... өз ... ... ... ... министірінің 05.04.2001 жылғы №
173 «Аудиторлық ұйымдар мен кредиттік ... ... ... ... ... жыл ... ... аудитін жүргізу және кредиттік
рейтінгті ҚР Үкіметінің 2001жылғы 28-ақпанындағы № 290 « Кейбір ... мен ... ... ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыру жөнінднгі шаралар ... ... ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің
қатарына кіру стратегиясы» атты өз ... ... ... өз ... жаңа ... ... ... өркенді
де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, ... және ашық ... ... бола ... Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... ... басымдығы
әлемдік экономикаға ойдағыдай кірігуі болып ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру
жүйесін бара-бар дамыту ерекше өзектілікке айналады, өйткені ... ... ... есеп ... және ... ... басқару
шешімдерін қабылдау үшін мүдделі пайдаланушыларды экономикалық ақпаратпен
қамтамасыз ету болып ... ... алу және ... ... ... ... ... Республикасының экономикасында бухгалтерлік есепке алу,
қаржылық есеп беру және ... ... ... тән ... ... ... түрде және ойдағыдай орындау үшін қолайлы жағдайлар ... ... ету ... ... іске асырудан күтілетін нәтиже дегеніміз, ... ... ... ... ... ... ... алу
мен аудит жүйесін реформалаудың негізгі бағыттарын, ... іске ... ... ... ... ... инвестициялардың ағынын молайту,
халықаралық нарықтарда қазақстандық ... ... ... қор нарығын жандандыру.
Бухгалтерлік есепке алудың өзіне тән міндеттерді тиімді орындауы ... ... алу ... ... ... өзектілік,
стандарттылық сияқты талаптарға жауап беруі, сондай-ақ бухгалтерлік есепке
алу мен ... есеп беру ... және ... ... сай ... ... ... түсініктілік, орындылық, сенімділік және
салыстырмалылық ... ... ... айқындайтын сапалық
сипаттамалар халықаралық стандарттарды тікелей пайдаланумен немесе оларды
бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп ... ... ... ... ретінде қолданумен қол жеткізетіндігін көрсетеді. ХҚЕС пен ... ... ... ... ... ... ... қаржының әр алуандығынан және оның ... ... ... ... шығу ... ... тартуға жұмсалатын
шығындарды азайту мүмкіндігі туады. Мұның өзі жаңа бизнес ... жаңа ... ... ... ... ... төмендеуіне,
халықаралық нарықтарда қазақстандық ұйымдардың бәсекеге ... ... ... ... ... ... әкеп ... таңда Елбасы Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті
50 елдің қатарына кіру жөнінде қойған мәселелері ... ... ... қабілеттілігін қамтамасыз ету қажеттілігі көбірек
маңызға ие болуда. Белгіленген стратегияны іске ... үшін ... ... ... ... ... және аудит стандарттарына
тездетіп өтуді қамтамасыз ету үшін қажет шаралар қабылдануда.
Қазіргі таңда «Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы
қабылданды, оған сәйкес аудиторлық ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Отандық және әлемдік тәжірибе көрсеткеніндей, аудиторлық қызметтерге
мұқтаждық мынадай жағдайларға байланысты туындады:
- осы ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда әкімшілік тарапынан дәйексіз
ақпарат беру мүмкіндігімен;
- қабылданған шешімдер ... ... ... ... тексеру үшін арнайы білімнің болуы қажеттілігімен;
- ақпаратты пайдаланушылардың ақпарат сапасын бағалау үшін оның
көздеріне қол ... ... ... осы ... тиісті дайындығы, біліктілігі, тәжірибесі және
осындай қызмет түрлерін көрсетуге рұқсаты бар ... ... ... ... ... болуына алып келді. Бұл, расталған
ақпараттың болуы ... ... ... қатысушылардың жұмыс істеу
тиімділігін арттыруға және түрлі ... ... ... және болжамдауға мүмкіндік беретінімен байланысты.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында аудит тапсырыс берушілеріне
бухгалтерлік есептіліктің сенімділігін растайтын ... ... ... ... ... қажет. Сондықтан, аудиторлық ұйымдардың жұмыс сапасын
бақылау туралы мәселе төтенше маңызды.
Осыған ... ... орта ... ... бағыт алуы
аудиторлық қызметтер сапасын бақылауды күшейтуге қатысты және осы ... күш ... ... ... ... аудит сапасын және аудиторлық мамандыққа қоғамдық сенімділікті
арттыруға бағытталған ... ... ... Ең ... ... нығайту, оның өзін-өзі реттеуін дамыту, сондай-ақ аудиторлардың
кәсіби біліктілігін арттыру туралы сөз болып отыр.
Жоғарыда көрсетілген мәселелерді іске асыру шеңберінде ... ... ... ... ... және ... ... кезекте, білікті аудитормен расталуы тиіс ... ... ... ... ... ... институтының жұмыс
істеу негіздерін реттеуге аударылатын болады.
Аудиторлық мамандықты ... ... ... ... ... ... белсенді талқылануда. Олар арқылы аудиторлық қызмет сапасына
бақылау ... өзін өзі ... ... ... және ... мәселе қойылуда. Бірнеше кәсіби ұйымдар құру қажеттілігі ... мәні ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... ұйымдардың ұйымдар қызметіндегі ... ... ... және ... тұтастай алғанда толғандыратын мәселелер болуы
тиіс: корпорациялық басқару, салық салу, ... ... ... ... ... ... көшу ... Және осының барлығы өзін-өзі
реттейтін кәсіби ұйымдар қызметінің ... ... ... Осы ... ... кәсіби аудиторлық ұйымдар құру көзделген, олар қолайлы
бәсекелес ортаны құрады, бұл, өз ... ... ... ... және ... қызметтер сапасын арттыруға ... ... ... дамыту қоғамдық мүдделерге жауап беруі тиіс, онда
бұрыш басына тікелей пайдаланушы мүддесін қою ... және осы ... ... ... ... оны ... кеңістікте дамыту
мүмкіндігін алып тастау қажет. ... ... алып ... ... болу үшін жұмыс істейді. Бұл, ... ... оның ... ... ... Ал өз ... ... сақталуына кепілдік беру
– мемлекеттің нақты ... мен ... ... тиіс функциясының дәлі
өзі. Егер кәсіби ұйымдар ... ... ... ... және
жетілдірсе, онда мемлекет олардың заң ... мен ... ... ... Мемлекеттік қадағалау осы үшін де қажет.
Бұл мәселенің жеткілікті ... мәні ... үшін ғана бар ... ол
әлемнің көптеген жетекші елдерінде маңызды түрде теориялық та, практикалық
та жағынан дамыды. ... ... ... ... ... ... ... табылғандықтан, аудиторлық қызмет барлық елдерде
жеткілікті ... ... ... ... ... ... оқиғалар
көрсеткендей, аудиторлық ұйымдардың қызметіне қатысты мемлекет ... ... қор ... ... әкеп ... жаздады және
бірқатар жетекші американ компанияларының акционерлеріне миллиардтаған
залал келтірді.
Аудит жүйесін жетілдіру үшін орта ... ... ... ... орта және ... оқу ... оқу бағдарламаларына ХАС оқытуды
енгізу және оларды тәжірибеде пайдалану білу;
- кәсіби ... ... ... ... ... біліктілігін арттыру жүйесін дамыту және жетілдіру;
- аудиторлық ... ... ... ... ... қадағалаудың тиімді жүйесі.
Сондай-ақ, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ... ... ... ... ... ... аудиторлық мамандықтың
мәртебесін арттыру жөнінде жұмыс жүргізу қажет. Ұқсас іс-шаралар жастарды
қызықтыруға ... ... ... ... ... ... ... талап дүркін-дүркін өсуде, бұл тиісті персоналды іріктеудің
кадрлық мәселесін шешуге мүмкіндік ... ... ... ... шаралар аудиторлық кәсіпті одан
әрі үдемелі дамытуға негіз құрайды. Бұл ретте, мемлекет ... ... ... пен ... қауымдастық өзара іс-әрекеттерінде де,
аккредиттелген кәсіби ... ... ... ... ... ... де қажет тепе-теңдік деңгейіне қол жеткізуге ... олар ... ... ... ... ... бұл
Қазақстан Республикасында аудиторлық мамандықты одан әрі оң дамытуға қызмет
етеді.[5]
1.3 Қазақстандағы аудиттің нарықтық қатынастардың қалыптасуына әсері
Аудит – экономикалық ... ... ... ... бұл ... ... қорытындысын жасау. Ал, оның шаруашылық және өндірістік
мәселелер үшін ... рөл ... ... ... ... нарықтық
қатынастар енді-енді белең алып келе жатыр. Күрделі де сан ... ... ... ... қаржы-экономикалық тетіктердің дамуына ықпал
етеді. Экономикасы дамыған елдерде бұл қызметтің пайда болуы бір ... бара ... ... ... Мәселен, тәуелсіз қаржы бақылауының отаны -
Англияда міндетті аудит туралы заң 1862 жылы қабылданған. Толып ... ... ... ... ... ... ... бола бастаған тұста аудит объективті қажеттілік ретінде
пайда болады. Демек, тәуелсіз аудиторлық қызметті де біз ... өзі ... деп айта ... ... ... ... ... аудиторлық орталық пен
оның аумақтық бөлімшелерін құру туралы үкіметтің 1990 жылғы пәрменінен
бастау ... ... ... ... ... болуына нарықтың дамуы,
алуан түрлі меншіктің ... ... ... ... қаржы жұмысын
ұйымдастыруға қабілеті онша жете бермейтін тың күштің келіп ... ... ... мақсаты – тексеру мен айып салу ... ... ... ... ... ... бағалау болып табылатын тәуелсіз аудиторлық
тексеруге ... ... және ... органдармен қатар,
кәсіпкерлер де, шаруашылық жүргізуші субъектілер де жиі-жиі жүгіне бастады.
Нарық деген ұғымның кең ... ... ... меншік
иелерінің үдделерін қорғайтынын, мемлекет шығынының алдын алатынын, сөйтіп,
адамдардың нарыққа деген, жаңа экономикалық ... ... ... мықтап ескертуіміз керек.
Кәсіпорындардың, ұйымдардың, фирмалар мен басқа да ... ... ... ... ... ... оған ... жүргізуді
өзімізде құрылған аудиттің ғана жүзеге асыратынын ... бәрі ... ... ... ... болсын дәл де, толық, нақты берілгенін және
мемлекетіміздің ... ... ... ... айқындауға
көмектеседі. Ал өзін-өзі сыйлайтын инвестор ... ... ... эмитенттің,
яғни биржаға өз акцияларын шығаратын адамның кім екенін білмесе ... ... ала ... ... ... ... ... да бармайды.
Нарықты аудитсіз көзге елестету ... ... ... ... ... бірі ... мамандардың, зерттеушілердің назарын
барған сайын өзіне көбірек ... ... заң ... ие ... ... ... және оның даму кезеңдері
Аудит термині осыдан екі мың жыл бұрын «аudio» ... ... ... ... ... «ол естиді» немесе «естуші» дегенді білдіреді.
Рухани оқу орындарында озат оқушыны аудитор ... деп ... ... ... оқытушылардың сабақта өткен материалды қалай
меңгергенін, тапсырманы қалай орындағанын, яғни оқу ... ... ... тапсыратын болған. Еуропаның көптеген елдеріндегі мемлекеттік
басқару мен шаруашылық қызмет салаларында лауазымды тұлғалардың ауызша есеп
беруін тыңдаушы ... ... деп ... Есеп ... ... түрі ... адамдардың сауатсыз болуына байланысты ... де орта ... ... есеп ... ауызша түрі жазбашадан да
жақсы болады деп ... ... ... кез-келген құжатты қолдан оңай
түзей салуға болады, ал бақылаушы-аудитордың ... ... тіке ... тұрып
өтірік айту мүмкін емес немесе өте қиын, деп санаған.
Арнайы әдебиеттерде аудиттің пайда болу ... ... әрі ... толы. Бір авторлардың айтуынша, есеп ... ... ... табуын жасау және бақылау біздің дәуірімізге ... ... ... ... ... Ніл, Тигр және ... өзендерінің
жазықтарындағы Таяу Шығыстағы ежелгі өркениетте жоғары ... ... ... шаруашылық қызмет жүргізілді, үкімет
өнім, мүлік, ... ... ... ... ... толтыру және кіріс пен
шығыс есептерімен ... ... әр түрі ... ... ... аудит те бар. Мұндағы мақсат – қателіктерді азайту және шенеуніктер
тарапынан алдау ... жол ... ... ... ... сол
уақытта Библияда (Інжілде) да суреттеледі. Онда мүлікті екі ... ... ... ... ... бөлісу мәселелері баяндалады.
Ревизиялық қызмет Вавилон, Мысыр, Рим, Қытай және ... ... ... де ... ... ... ... (біздің дәуірімізге
дейінгі 3400-2400 жж.) мүлікті түгендеу ... ... ал ... бақылауды үш адам жүзеге асырған. Оның біреуі не ... ... ... ... белгілеп отырса, екіншісі нақты босатуларды
жүзеге асырған, ал үшіншісі ауытқуды анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... Ресурстардың қозғалысы
мен болған оқиғалар бойынша операциялар қатаң ... ... ... орындаушылар мен қатысушылардан тәуелсіз жүзеге ... ... ... ... ... ... жүргізу бойынша арнайы заңнама алғаш рет Вавилон мемлекетінде
пайда болған. Хаммурани заңы (біздің ... ... ... ... ... есеп ... ал ... – мемлекеттік есепшілікті
жүргізуді әмір етті, ақшаны қолхатсыз беру жарамсыз деп саналған.
Чжоу династиясы басқарған уақыттағы көне Қытайда ... ... 1122-256 жж.) ... мемлекеттік жүйесі, оның ішінде барлық үкімет
департаменттерінің мұқият әзірленген бюджеті мен ... ... ... ... ... дейінгі 700 жылы ол жақта негізгі ... ақша мен ... ... ... бар үкімет шенеуніктерінің
адалдығына кепілдік беру болып табылатын Бас аудиторлық қызметі ... ... ... ... V ... ... ... кірісі мен шығысын бақылады, ал оның қаржылық ... ... ... ... біткенше құжаттарын тексертіп үкімет
аудиторларын қамтыды.
Басқа ... ... ... ... ... ... ... саласы ретінде бухгалтерлік есептің қалыптасу кезеңімен тығыз
байланысты. Бухгалтерлік есеп туралы ... рет ... ... ... ұлы ... Лука ... (1445-1517 жж) арнайы бюрода тексеріп
және тіркеп ... ... ... іс жүзіндегі пайдалылығын атап кеткен
болатын.
Шаруашылық қызметтің дамуы есептің саапсы мен есеп ... ... ... жаңа ... формасын талап етеді. Англияда аудиторлық
алғаш рет 1299 жылы ... ... ал 1324 ... ... ... король
Эдуард ІІ, үш мемлекеттік аудиторды тағайындады. Тағайындау туралы жарлықта
аудиторды Оксфорд, Беркенхед, ... ... ... ... оларды тыңдауға, олардан сұрауға және есепшоттарды жүргізуде
барлық кемшіліктерді белгілеп отыруға ... ... ... ... мен Шотландия, Италия, Франция ... ... ... ... ... (архив) аудиторлық
қызмет туралы мағлұмат жиі ұшырасады. Мысалы, Ұлыбританияда екі ... ... ... ... ... көзінше, яғни жария түрде – билеп төстеуші
лауазымды тұлғалардың қатысуымен жүзеге асырылған, қазынашы аудиторлық есеп
беруді ауызша, яғни елге ... ... ... ірі ... ... ... төлем шотын «аудиторлық
декларацияға» орай «дебет және кредит» бойынша егжей-тегжейін тексеру, яғни
оны поместьенің қожайыны мен басқарушылар ... ... ... ... фабрикалардың өсуімен және сауда-саттықтың ... ... ... кезеңіндегі экономикалық өзгерістер есеп пен
аудиттің жаңа тәсілдемесінің пайда болуына итермеледі, яғни себепші болды.
Бұрыштың басына мүлікке деген ... ... мен ... және залалдың қатаң
калькуляциясы қойылатын болды. Аудит тыңдау ... ... ... ... ... ... ... талдаушыға айналды. ХVІІ ғасырдың аяғында
Шотландияда белгілі бір ... ... ... аудитор ретінде қызмет
етуіне тыйым салу туралы алғаш рет заң ... ... ету ... ... сол ... бері осы заманғы аудитордың тәуелсіздігі деген ұғым
енгізілді.
Мұндай аудиторлық озық ... ... тек ХІХ ... ... ғана кәсіби аудит тұтас іскерлік әлем мен кәсіпкерлік
қызметтің маңызды құрамдық бөлігі ... Бұл ... ... салу ... ... ... ... қоғамдардың өсуімен
байланысты. Ағылшындық темір жол және сақтандыру компаниялары мен басқа да
инвесторлар Солтүстік ... ... яғни ... ... ... аса ірі ... ... мүддесін қорғау үшін тәуекелсіз
аудиторлар да ... ... ... ... аудиттің шығу тегі
«ағылшындық» ... ... және ХХ ... ... ... ... ... үлгімен құрылып келді. Ол балансқа қатысты мәліметтерді егжей-
тегжейлі зерттеуді ұйғарды. Роберт Х. Монттомери американдық ... ... ... ... деп атаған, өйткені аудитордың жұмыс ... үш ... ... және ... ... ... ... Аудит
рәсімі (процедурасы) жылдам ұлғайған американдық бизнеске бейімделе
бастағанда шектен тыс ... ... ... ... мен ... ... стиль біртіндеп американдық «тестілік ... ... ... ... ... ... ... басқа операцияларды тексеру мақсатында бизнес бойынша ... ... ... ... ... іс жүзіне асыруға кірісті.
Инвесторлардың мүдделерін ескеру арқылы олар баланстың белсенділігі ... ... ... ... мен ... ... есеп берулерде және
есепшоттарда көрініс табатын шаруашылық операцияларының нәтижелеріне де ... ... ... ... ... мен ... аса ірі трансұлттық
ұйымдардың ... әкеп ... ... ... мен ... ... тенденциясы біршама тереңдей түсті. Кәсіби аудиттің
дамуы үшін Халықаралық есеп стандарттары ... ... (LASC – ... ... ... бақылау органдарының халықаралық ұйымы (NHTOCAN –
1953 ж.), Халықаралық бухгалтерлер федерациясы (IFAC – 1977ж. құрылған),
БҰҰ-да 1979 жылы ... Есеп пен есеп ... ... ... ... ... жұмысшы тобы (ISAR) сияқты халықаралық
және аймақтық ... ... ... ... Осы жаңашылдықтардың
барлығы ендігі жерде аудиттің бухгалтерлік жазбалардың кеңселік нақтылығын
тексерумен ғана шектелмей, салалары мен ... ... кең өріс ... АҚШ және ... сияқты дамыған елдерде тәуелсіз аудиттің
өзгеше жүйесі қалыптасқан. Оларды жетілдірудің ... ... ... және басқа да мүдделі пайдаланушылар тарапынан
шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметі туралы ... ... ... ... туындап отыр.
Көптеген авторлар «шаруашылық-табыстылық көрсеткіштері» деген сөз
құрамын көп келтірген. Біздің ойымызша бұл ... ... ... болады. Себебі, объектісі келісім-шарт негізінде мазмұн-талабына
сәйкес анықталады. Кәсіпорын шаруашылығына ... ... бір ... де оған ... аудиторлық қорытындыда, кәсіпорынның «шаруашылық-
табыстылық көрсеткішімен» байланыстылығы ... ... ... ... ... ... Нақты, әр елдердегі аудит туралы
анықтама берген авторалды ... ... ... ғалымы Рой Додж
өзінің “Краткое руководство по по ... и ... ... ... – тәуелсіз, дербес тексеру және табыстылық ақпарат туралы өз ... - деп ... ... ... бір ... ... бухгалтерлік
есеп, аудит маманы Роджер Адамс “Аудит ... ... ... ... қоғам үшін өте қажет мәліметтурдің дүрыстығын анықтаумен,
кәсіпорынның табыстылық ... ... ... шыққан міліметтердің
шындығын анықтау” – деп анықтама берген.
Америкалық профессор Джек Робертсон ... ... ...... ... мәліметтердің, пайдаланушылар үшін табыстылық
ақпарат көрсеткіштеріндегі ... ... ... ...... ... Осы аты аталған үш автордын ойын корытындылайтын болсақ,
англиялық аудит және есеп ... ... ... өз анықтамасында аудиттің
мағынасына қоғамдық тұрғыдан қарайтынын көосетеді. Бұл ... ... әр ... ... дамуына аудит жұмысының атқаратын рөлін өте
жоғарыдеп бағалау. Себебі, аудит кәсіпорын шаруашылығының тиянақты ... ... ... Яғни, кәсіпорындардың тиянақты дамуы қамтамасыз
етілген жағдайда ол елдің экономикасы даму ... ... ... ... АҚШ-тың аудит теорияасын және аудит жұмысының даму жолына көп
еңбек сіңірген ... Джек ... екі ... ... Оның ... ... “мәліметтік күдік” – деген түсініктің ... ... ... түрғысынан қарастыратын болсақ, ол ... ... ... ... ... мәліметпайдаланушылардың
кәсіпкелігіне зиян келтіру әсерін айтады. Яғни, аудитордың міндеті сол
“Мәліметтік күдікті” бар ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер өздерінің экономикалық
мәселелерін шешу барысында ... ... ... күдіксіз
падалануына аудит кепілдік беруі қажет. Осы өзінің ойын қорытындылай келе
профессор Джек Робертсон аудиттің ең ... ... бірі осы деп ... ойын одан әрі ... ... ... ... күдік”
– деген түсінік қосады. Бұл түсінікті кәсіпкершілік ... ... ... ... ... ... ... деп түсенугі болады. Оған себеп: инфляцияның күшеюі,
салық ... ... ... ... сату ... ... ... ереуіл жасауы мен тағы басқа көптеген
себептерден болады. Осы аталған себептерден туындайтын “ ... ... ... зияндылығын кәсіпкер есептеп шығарып, өз
шаруашылығын жүргезу үшін тиімді шешім қабылдай ... ... ... ... ... ... ... аудит мамандары Э:А. Аренс және Дж. К. ... ... ... ... анықтама береді: “Аудит ол процесс, арнайы ... ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізіп, сол мәліметтер белгіленген нормативтік үлгіге
сай екенін анықтап, өзінің аудиторлық ... ... ... ... мазмұнына берген анықтамаларын қорытындылайтын ... ... ... ... ... біздің ойымызша аудитті толық
қарастырған сияқты.[7]
К.Ш. Дюсембаев аудит мазмұны туралы мынадай анықтама береді: “аудит ... ... және ... ... қоса ... субъектілерінің барлық
жағын қамтитын мәліметтерге экономикалық талдау жасайды, ішкі бақылау
жұмысын ... ... ... ... және ... ... ... анықтап, тапсырушылар талабына жауап ретінде
түсініктеме қызметін атқару ” – ... ... ... осы ... ... ескерілген, екіншіден – тәуелсіз дербестігі көрсетілген,
үшіншіден – ... ... ... ... орны ... делінген.
Себебі, талдау арқылы кәсіпорынның қатшылық жағдайы анықталып, даму жолына
сәйкес ұсыныстар берледі, төртіншіден – ... ... ... жағы ... ойымызша, «аудит дегеніміз – дербес, тәуелсіз ... ... ... ... бойынша тапсырушылардың
шаруашылық-табыстылық есебін, бухгалтерлік есеп көрсеткіщтерінтексеру
арқылы анықтап, ... ... ... қажет болған жағдайда сараптау
жүргізіп, аудиторлық қорытынды жасау және әртүрлі ... ... - деп ... ... ... ... ... – объектісі,
шаруашылық субъектінің қалауында ... ... бір ... ... ... ... еркінде. Екіншіден, қандай есебі болмасын
оның ... ... ... тек қана ... ... арқылы анықталады. Үшіншіден, аудиттің негізгі ... ... ... жасау. Тапсырушының өз тарапынан төлем ... ... ... ...... ... алу. ... тек аудит
қорытындысын алған шаруашылық субъектілерінің есебі басылымға шығады. Яғни,
ол шаруашылық жүргізуіне ... ... ... сөз. ... ... ... ... мазмұнын анықтамалар арқылы қарастырғаннан кейін оның негізгі
түсінікті болған сияқты. Сонымен қатар, аудиттің мазмұнын одан әрі ... ... біз мына ... ... ... ... Аудитор-кәсіпкер, табыс табу үшін кәсіпорындарға қызмет көрсету.
2. Шаруашылық субъектісі-кәсіпорын, оған аудитор қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың жақсы жұмыс жүргізіп табысты болғанын ... олар ... ... ... ... ... болу ... аудитор
тексеру барысында табыстылық есебін тексеріп кәсіпорының қанша ... ... ... ... ... анықтайды. Ал қажет болған
жағдайда аудитор тікелей мемлекет ... ... ... бере ... аудит жүргізілген кәсіпорындарда табыс сомасын жасырып қалу, салық
төлемеу үшін қылмысқа немесе басқалай әр ... ... ... ... ... ... ... болсақ, аудит “осы
үшбұрыштың төбесін” ... қана ... ... ... ... айту ... ... қорытындысы» арқылы шаруашылық субъектілері бір қалыпты
шаруашылығын жүргізуге қандай денгейде болса да даму ... ... ... ... ... бір ... ... бір ел көлемінде шаруашылық
субъектілері даму жолында болған жағдайда ол елде өзінің ... ... да, оның ... сол елде нарықты қатынас
экономикалық зандылықтары күшейіп, нағыз нарықты қатынасқа көшу арқылы ол
елде тауар ... ... ... көшіп нарықты қатынас заңдылығын ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Олай дейтін
себебіміз, аудит тексеруі барысында кәсіпорынның ... ... ... ... қанша сома салық төлеу керек екенін, “салық есебінің”
дұрыс жүргізілгенін аудиторлық ... ... ... ... бір ... үлкен экономикалык мәселе ол – салықтың тиісі көлемде ... ... ... ... талабына сәйкестігін қамтамасыз ету. Қазіргі
кезде шаруашылықсубъектілері өз тарапынан “салық ... ... ... қоса тек қана ... ... аудиттік тексеру жүргізіп, аудиторлық
қорытынды алуға ... ... ... ... ... ... қатал
жаза қолданып, субъектілер айып төлейді.
Аудиттің мазмұнын қарастыру барысында тағы да осы түсінікті әйдейі
қарастырған дұрыс деп ... Ол ... ... көбісінде аудитті
тексеру деп анықтаған. Мысалы, авторлар келтірген он үш анықтаманың он
бірінде тексеру деп, ал ... ... ... ... жоқ. Тек ... ұйымдастыру барысында ғана арнайы бақылау жүргізілуі мүмкін.[8]
2.2 Аудиттің мәні, қажеттілігі және зерделеу аспектілері
Американдық бухгалтерлер ассоциациясы ... ... ... ... бойынша (ААА) аудитке мынадай анықтама берді: «Аудит
– бұл экономикалық іс-әрекеттер мен ... ... ... ... оның деңгейінің белгілі бір өлшемге (критерийге) сәйкестігін
алудың және мүдделі пайдаланушылардың ... ... ... ... аудит – кәсіпорында жұмыс істемейтін маманданған
тәуелсіз аудитор жүзеге асыратын ешкімге тәуелсіз сырттай қаржылық ... ... ... аудитке деген қажеттілік көптеген жағдайларға
байланысты артып отыр:
1. Кәсіпкерліктің дамуы мен капитал өсуінің әсері;
2. Өзін-өзі ... ... ... ... арта ... ... тұрақтылықты, меншік иеленушілерге және кредиторларға
олардың салған ақшаларының сақталуына кепілдік беруді қамтаамсыз ететін
жағдай тудырудың ... ... ... көп әрі күрделі болуы ... ол ... ... ... ... ммүкіндігі болмағандықтан
аудиторлардың қызметіне мұқтаж;
5. Қаржылық ақпаратты пайдаланушылар компанияның есептік ... ... жете ... және ... тиісті тәжірибелері жиі бола
бермейді;
6. Пайдаланушылар қабылдайтын шешімнің салдары ... үшін ... ... ... ... да аудиттер арқылы алатын ақпараттың толық
болуы мен анықтығы оларға ауадай қажет.
Аудит – бұл ... ... ... ... және басқа да шаруашылық жүргізуші ... ... ... және ... ... ... жаңа ... Бұрын бақылау мен тексеру қызметі жүзеге асырылмаған
деп, айтуға болмайды. Алайда көптеген ... ... ... ... ... ... да, ревизия мен аудит екеуі бір ұғымды білдірмейді.
Аудит бақылаудың шығармашылық ... ... ... ... бақылаудың формалары мен түрлерін ... ... іс ... ... кешенді құжаттық тексеру, балансты
немесе сот-бухгалтерлік сараптаманы есеппен тексеру біздің ұғымымыздан
бөлек ... да ... ... ... ... ... барысында аты
аталғандардың және есептік, ... ... ... (процедураларын) пайдаланады. Белгілі ғалым ... ... ... кемшіліктерді құрту және жамандықты жою, ... ...... кеміту және қастықты шектеу.
Әкімшілікті құқы бар және сатылас байланысты ұстанатын тексерушіні
клиент өз ... ... ... ... аудиторды клиент өз
қалауымен таңдайды және олардың аарсындағы қарым-қатынас ... жол ... ... ... ... және ... түсініктеріне қарағанда, аудит ұғымының аясы
кең, өйткені бұл ұғым ... ... ... жанасымдылығын
тексеруді ғана білдірмей ғылыми негізде шығындарды ұтымды ету мен табысты
оңтайландыру үшін ... ... ... ... ұсыныстарды да
әзірлеу ісін қамтиды. Аудитке келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын, оның
ішінде, бухгалтерлік есеп, ішкі ... және ... есеп ... ... ... ... шығындарды болдырмау, ресурстарды
пайдаланудың тиімділігін арттыру және шаруашылық ... ... ... ... ... ... бизнес сараптамасының өзінше бір
түрі ... ... ... ... ... ... үшін белгілі бір салалар мен компаниялар ... ... ... шындыққа жанасымды ақпарат алудың кең ауқымды
мәселелерін жан-жақты зерделеу қажет.
Мемлекеттің, аймақтың экономикалық ... ... бір ... ... ... ... іс-әрекетінің жағдайы туралы мәліметтерді
алу бойынша бірқатар әдістемелік тәсілдемелер мен нұсқамалар 310 «Бизнесті
білу» атты ... ... ... ашып ... Алайды бұл
стандарт қаржылық есеп берулердің аудитін ... ... ... ... ... экономиканың әр түрлі салаларында оқиғаларды,
процестерді және ... ... ... ... бар
тәсілдемелерге, әдістерге және өлшемдерге ие. Осы ... ... ... ... ... жетілдірумен байланысты теориялық және ... ... ... ... ... болады.
Тұтастай алғанда аудитті және талдауды ... ... ... ... субъектілердің қызметін қаржылық-кредиттік,
материалдық-техникалық ... ... ... ... және ... ... арттыруға ықпалын тигізеді.
Бүгінгі таңда бизнестің жағдайы мен дамуына ... ... ... қаржылық, кредиттік, ведомствалық, салықтық және басқа да
органдар белсенді әсер етуі ... ... осы ... бірде-біреуі
салықтық жеңілдіктер беру, кредит және баға саясатын жақсарту, өндірісті,
отандық өнімдердің, жұмыс, қызметті ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы экономикалық жағдай тудыратын
мүмкіндіктері мен белгілі бір өкілеттіліктері болса да еелулі ... ... әрі ... ... салаларындағы бизнесті ұйымдастыруды
жақсартуға ықпалын тигізбейді.
Бизнесті басқару жүйесін нарықтық экономиканың ... ... ... ... қарастыру қажет. Жалпы экономикалық жағдайдың
тұрақтылығына қол жеткізбейінше, ... ... ... ұйымдастыру мен ... ... ... ... субъектілердің жабдықтаушылық, өткізушілік және
қаржылық қызметтерін жетілдірмейінше бизнесті оңтайлы жасау мүмкін ... ... ... ... кәсіби аудитін дамыту
мәселесінің көп қырлы болуы мына аспектілерді зерделеу үшін бөліп көрсетуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... және ... оның
бақылаушы-талдамалы қызметінің басқа да шектес ғылымдары және ... ... ... ... ... түрлерін және типтерін
ғылыми жіктеу; аудиттің даму тенденциясын, тетіктерін, мәселелерін ... ... мен ... ... мен ... ... түсу, тұжырымдамасын әзірлеу;
2) Әдіснамалық: аудиттің жалпы және жеке әдістемелерін анықтау,
бизнес жағдайының ... ... ... өлшемдерін, әдістерін
таңдау, экономикалық әлеуетті (потенциалды) пайдалану тиімділігіне әсер
ететін ... ... және ... ... ... ... ... әзірлеу;
3) Ұйымдастырушылық: бизнес аудитін жүргізу мен жоспарлау
механизмдерінің, ... және ... ... ... аудиторлық бақылаушы-талдамалы қызметтердің технологиясы мен нақты
рәсімін (процедурасын) жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу.
Бизнестің ... ... ... зерттеу аспектілерінің ... ... ... ... ... шаруашылық операциялары мен
процестерінің аудитін жүргізу үшін алға ... ... ... ... ... ... бақылаудың, талдаудың және есептің озық
әдістерін анықтау;
- қаржылық-экономикалық талдау мен ... озық ... ... ... әрі оған енгізу;
- бақылаушы-талдамалы жұмыстарды жақсарту бойынша ... озық ... ... бизнестің кәсіби аудитін жүргізудің техникасы мен ... ... ... ... ... алу мен өңдеуге ЭВМ-ді және экономикалық
–математикалық ... ... ... ... ... ... жүйесін оңтайландыру.
Кәсіби аудиттің даму проблемаларымен осы аспектілерді - ... ... ... ... ... ... ... секторындағы
шаруашылық жүргізуші субъектілердің жабдықтаушылық, өндірістік, қаржылық
және өткізушілік ... ... ... мен ... ... ... оның ... жетілдіру бойынша,
ұсыныстарды жасау мен әзірлеуді тереңдетіп зерттеудің әдістемелік негізіне
қызмет етеді.[1]
2.3 Аудиттің ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізледі. Аудитор
өзінің кәсіби қызметінде мына ... ... алу ... ... ... ... кәсіби біліктілік, сенімділік, тез
жеделділік, құпия сақтай білетіндік, тәуелсіздік, мұқияттылық, нақтылық
және тағы ... ... ... ... ... орындау барысында қоғамдық
сенімді қолдау әрі ... ... ... ... ... сақтауы, өзіне сеніп тапсырылған жұмысты мәнсіз
әрі адал ... ... ... ... оъективтілігі мен
тәуелсіздігін сақтау керек.
1. Ғылыми негізделігі. Аудиттің ғылыми негізгі оның метадалогиасының
диалектиалық ... ... ... ... ... шындықты
негізге алу болып табылады. Аудит жұмысының барлық мәліметі, тұжырымы
ғылыми ... ... ... болуы қажет. Аудит қызметінің ғылыми
даму барысы оның көптеген ... ... ... ... ол ... құрайды. Аудит жұмысы барысында ғылыми зерттеу әдісі қолданылады.
Мысалы, аудитте эканомикалық ... ... ол яғни ... ... жасау. Сондықтан да аудит фирмалардың басшылығы зерттеу жұмысын,
тәжирибесін ... ... Бұл ... ... тек қана фактіге сүйену арқылы
ғана тұжырым жасау. ... ... ... ... ... ... болу керек. Ол өзінің аудиторлық қортындысына кәсіпорыннның
табыстылық ақпаратын шыншылдықпен ... ... ... ... Оның қортындысы ешқандай күндіктенбеушілікке немесе
сенбеушілік жол бермейтін ... болу ... ... ... тану ... ... статусы өз бетінше
дербес деп танылған. Оған себеп ол ... ... ... ... ол төлем алуына алдын тапсырушыға тәуелді емес , өйткені ол онда
төлем алуына алдын ала келісіп қояды, ... оның ... ... заңы ... ... ... мен аудитордың түпкі мақсаты
бір. Олардың өзара келісім-шарт ... ... тек қана ... дербестігін қорғау үшін арнайы шаралар қолданылады: аудиторларды
ротациялау, аудитор соты, мемлекеттік аудитор ... ... ... ... ... ... Қорыта келгенде,аудит
стратегиаын кеңейту тұрғысына арнайы инстеттар ашу қажет, аудитті ... ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін
Мемлекеттік Қаржы Министірлігі, аудит платасы, бухгалтерлер ассоциациясы
көмектесуі қажет.
4. ... ... ... ... өте ... деңгейдегі мамандар
жүргізуі қажет, ол теориалық және практикалық жағынан өте ... ... және ... аудит әдістерін жақсы біліуі қажет. Ол тексеру жұмысына
машықтанған болуы ... ... өз ... ... ... ... өте
жақсы біліп іс жүзінде қолдана білуі қажет. Аудитор өз ... ... ... ... ... ... ... әбден машықтанған
болуы қажет. Ол барлық тексерушіге сене ... ... тек өзі ... ... ... қорытынды жасамауы керек .
5. Сенімділік, сөзге берік болуы (конфиденцальность). Аудитор өз
жұмысының ... ... ... ... ... жаққа өз
мәліметін ерекше жағдайда ғана хабарландыруға, тапсырушымен жазбаша келісім
жасау арқылы ... ... ... ... ... ... ол өз жұмысының тез,
тианақты орындаудан тапсырушыға аудит материалын ... ... ... тез, жедел жүргізілуіне екі ... ... бар. ... аудит
жүргізу уақыты нақты белгіленбегендіктен, екіншіден, аудит үшін төлем сол
жұмыс уақытымен есептелінеді.
Халықаралық аудиторлық ... ... ... ... ... қажет басқа да принциптер ... ... ... мен ... ... аудиторлықты тек жақсы жағынан ғана
ұғындырып қоймай, оның қызмет нәтижелерінің тиімділігін арттырады.[9]
ҚОРЫТЫНДЫ
Аудит ... тағы бір ... ол ... субъектіліріне,
өндіріс барысына байланысты, өнімді сату барысына, маркетин мәселелеріне
қатысты түсініктемелер, кеңес ... ... Олай ... ірі
аудит фирмалары үлкен информатика орталығын қолданып жұмыс жүргізеді.
Аудиттің осы ... іс ... ... үшін экономикасы жоғары
дамыған елдерде, кәсіпорындардың мерзімдік қорытындылары, бухгалтерлік
отчеті тек қана ... ... ... ... ғана ... ... сол басылымға шыққын есеп ақпарат мәліметтерін ... ... ... ғана ... ... ... кәсіпорындармен қарым-қатынасқа
түседі. Яғни, анық мәлімет алу үшін мұқтаждығы бухгалтерлік ақпараттардың
дұрыстығын анықтайтын аудит жұмысының ... ... ... құру ... ... кәсіпорындардың әр
түрлі фирмаларын мынандай түрде мақсатқа лайықты пайдалану:
← Шетелдік аудиторлық фирмалардың ... ... ... ... ... ... мен ... Шағын жеке меншік және кеңес беру;
← Жеке-дара аудит және кеңес беру.
Кәсіби аудитордың бірден-бір ...... ... ... ... ... терең сезіну болып табылады. Ол
өзінің кәсібіне ... ... ... ... әрекеттер
жасамайды. Аудитор өзінің қызметін мінсіз орындауға ... ... ... ... адал әрі объективті болу керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абленов Д.О. «Аудит ... ... ... 2005.- 294 ... ... К.Ш. ... финансовой отчетности» Алматы: Экономика,
2009.-366 б.
3. Ажибаев З.Н. Аудит: Учебник. – Алматы: Экономика, 2004
4. ... А.Ж. ... ... негіздері»: Оқу құралдары. –
Алматы. – 2003
5. ... М., ... Г.Б. и др. ... – 1: ...... 2005. 282 ... Байдаулетов М.Б., Байдаулетов С.М., «Аудит». Алматы. ... 2004 ... З.Н. ... Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит: Оқулық, -
Алматы 2006ж, 603 б
8. Дүйсенбаев К.Ш., Егембердиева С. К., Дүйсенбаева З.К. ... и ... ...... : ... ... ... ҚР аудиторларының Этика Кодексі. Алматы, Қаржы-қаражат, 1995.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудиттің пайда болуы мен қалыптасуы13 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Педагогикалық іс-әрекеттің тұлғаға бағытталуы4 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Феодалдық қоғамның құқықтық дамуы18 бет
Аудит жалпылама түсінік; пайда болуы; мәні және түрлері35 бет
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
"Аудит түрлеріне сипаттама."36 бет
"Бухгалтерлік есеп."31 бет
«TASTOBE RESOURCES» ЖШС42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь