Ақпараттар оқығандағы артикуляцияның және дикцияның қажеттілігі

1. Артикуляция
2. Дикция
3. Дикциямен жұмыс істеу
4. Дикция, жоғарыда айтқанымыздай, бұл . дыбыстың анық айтылуы.
5. Барлық дыбыстардың дикциялық айқындылығын бақылап, тексеруге арналған жаттығулар
6. Пайдаланылған әдебиеттер
Сөзді анық та, нақты сөйлеу үшін дауысты, дауыссыз дыбыстарды дұрыс айту керек. Сөйлеуге қызмет ететін аппарат арқылы әр түрлі дыбыстау қозғалыс орнын артикуляция дейміз. Диафрагмалық тыныс алуда дем сыртқа шығады, сол сәтте әрбір дыбыстың өз қимылы, артикуляциясы болады. Дем алғанда кеудені ауамен толтырып, сол сәтте өкпеміздің төменгі жағын да ауаға толтырып, диафрагмамызды тартамыз, сонда ауа көп болып толады. Кеудемен алынған демді ұстап тұрамыз да, диафрагмалық демді қысқа, дыбыссыз, төменгі дауысты дыбыстар У, Ы, И, О, Э, А арқылы шығарамыз. Демді сыртқа әр дауысты дыбыспен шығаруды бірнеше рет жасаған соң, өкпедегі қалған демді дауыссыз дыбыстың бірімен (Х, Ф, С, Ш, Щ) шығару керек. Дауысты және дауыссыз дыбыстарды дәл айтсақ дұрыс дем аласыз.
Дауыс жақсы болу үшін: 1. Дауыс қою керек
2. Артикуляция
3. Дикция

Артикуляция (ерін жаттығуы):
1. Алдыңғы ерінді алға шығару (қайта жинау)
2. Үстіңгі ерінді көтеру, түсіру.
3. Алдыңғы ерінді көтеру, түсіру.
4. Сүйірлеп шығарып, жоғары-төмен қозғалту.
5. Алға шыққан ерінді оңға-солға қозғалту.
6. Сүйірленген ерінді сағат тілімен айналдыру.
Тіл жаттығуы:
1. Тілді босату (а; ә; е; о;)
2. Тілді таңдайға апару (р-ды айту)
3. Ауыз ішінде тілді оңға-солға қозғалту.

Сөйлеу аппаратының қимылы
Дауысты дыбыстарда
Дауысты дыбыстар артикуляцияда ауа ішке қарай дыбыссыз мұрын арқылы өтеді. Ал, ауа сыртқа қарай жаймен дыбыссыз жылы шығады.
У дыбысы – Ы, И дыбысын айтқанда, ауа жоғарғы, төменгі екі тістің ортасын ала шығады. Дыбыс жоғарғы тіске тисе ысқырып шығады. Соған сақ болған дұрыс. О, Э, А – дыбыстарын айтуды үйренбес бұрын, 2 ерінді жымқырып тұрып, көмейді керіп ашу қажет. Ол үшін мұрынды қысып тұрып, 2-3 рет М (м-м-м) деп дыбыстаймыз: О, А, Э, Е.

Дауыссыз дыбыстарда
Дауыссыз дыбыстар да дауысты дыбыстар сияқты демнің дұтыс шығуына қарай лайықты тиіс. Дауыссыз дыбыстар айтылар кезде сөйлеу аппаратының (езу, ерін, тіл) қай бөлігі бұған қатысатынын және дауыссыз дыбыстардың қайсысына демнің екпіні қалай, қандай түрде керек екенін анық білген жөн. Әрбір дауыссыз дыбысты айтып жаттыққан кезде ауызекі сөйлегендей емес, анық әрі күш түсіре айтылсын. Дауыссыздарды айтқан кезде демнің дауыс шымылдығына қарй (дем күшпен шыққанда) және ауыз қуысына жайылып кетпеуін (ауа баяу шыққан кезде) қадалаған дұрыс.
1. Сауық Жақанова «Сөйлеу техникасы»

2. Дариға Тұранқұлова «Сахна тілі»
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
әл – Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Ақпараттар оқығандағы артикуляцияның және дикцияның қажеттілігі
Қабылдаған: Алтынбек Халықов
Орындаған: ... ... ... анық та, ... ... үшін ... дауыссыз дыбыстарды дұрыс
айту керек. ... ... ... аппарат арқылы әр түрлі дыбыстау
қозғалыс орнын артикуляция дейміз. Диафрагмалық тыныс алуда дем ... сол ... ... ... өз ... ... ... Дем
алғанда кеудені ауамен толтырып, сол сәтте ... ... ... ... ... ... ... сонда ауа көп болып толады.
Кеудемен алынған демді ұстап тұрамыз да, ... ... ... төменгі дауысты дыбыстар У, Ы, И, О, Э, А ... ... ... әр ... ... шығаруды бірнеше рет жасаған соң, өкпедегі
қалған демді дауыссыз ... ... (Х, Ф, С, Ш, Щ) ... керек.
Дауысты және дауыссыз дыбыстарды дәл айтсақ дұрыс дем аласыз.
Дауыс жақсы болу үшін: 1. Дауыс қою керек
2. Артикуляция
3. ... ... ... ... ... алға ... ... жинау)
2. Үстіңгі ерінді көтеру, түсіру.
3. Алдыңғы ерінді көтеру, түсіру.
4. Сүйірлеп шығарып, ... ... Алға ... ... ... қозғалту.
6. Сүйірленген ерінді сағат тілімен айналдыру.
Тіл жаттығуы:
1. Тілді босату (а; ә; е; ... ... ... ... (р-ды ... Ауыз ішінде тілді оңға-солға қозғалту.
Сөйлеу аппаратының қимылы
Дауысты дыбыстарда
Дауысты ... ... ауа ішке ... ... ... ... Ал, ауа сыртқа қарай жаймен дыбыссыз жылы ... ... – Ы, И ... ... ауа ... төменгі екі тістің
ортасын ала шығады. Дыбыс жоғарғы тіске тисе ... ... ... ... ... О, Э, А – дыбыстарын айтуды үйренбес бұрын, 2 ерінді жымқырып
тұрып, көмейді керіп ашу қажет. Ол үшін ... ... ... 2-3 рет М ... деп ... О, А, Э, ... дыбыстарда
Дауыссыз дыбыстар да дауысты дыбыстар сияқты демнің дұтыс шығуына қарай
лайықты ... ... ... ... ... ... аппаратының (езу,
ерін, тіл) қай бөлігі бұған қатысатынын және дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... ... керек екенін анық білген жөн. Әрбір
дауыссыз дыбысты айтып жаттыққан кезде ауызекі ... ... анық ... ... ... ... ... кезде демнің дауыс шымылдығына
қарй (дем ... ... және ауыз ... ... ... (ауа ... ... қадалаған дұрыс.
П, Б, Т, Д, К, Г, Ғ – дауыссыз дыбыстары ауаның қысқа ... Л, Р, Н, Ң, М, В, Ф, З, Ж, Ш, Щ, С – ... да ... ... ... ... бар. Бұл ... диафрагмалық тыныс алумен қоса
кеудемен де тыныстауға дағдыландыруға ... мен ... ... ... мен ... – мәтелдер арқылы
толықтыруға болады. Қысқа жаңылтпаштар диафрагмалық деммен, ал ... ... ... айтылады.
Ерін дауыссыз дыбыстарымен айтылатын жаңылтпаштар мен мақал – мәтелдер
ерні қиын қозғалатындар үшін қажет. Ал тілдік дауыссыздары бар ... ... ... тез ... өбі ... бүлдірген,
Бүлдірген де күлдірген,
Күлдірген де бүлдірген,
Бүлдіріп алып күлдірген,
Дейді енді бүлдірген.
От бетінде май балқаймақ,
Ол қабал майқаймақ,
Балдан тәтті май балқаймақ.
Шерлі сал шерлі ... ... шал ... ... ... қара қарындашын,
Ұштап қарындашын қарындасын,
Ұсынды қарындасын қарындашын.
Шуақтаған батамды,
Шуға апарып шудаладым.
Шудалаған шудасын,
Суға ... ... ... суға ... ... ... ... ақ шалғынға жай Тайқарбай.
Тарқарбай, Марқайбайлар толып жатыр,
Сенің айтқан Тайқарбайың қай Тарқарбай?
Дикция
“Әрбір сөздің жеке-дара, бөлекше анық ... ... ... мәнерде қырланып
өткірлегені абзал”.
Летунов Ю.
Дауыс қою жаттуғуларымен да қоса ... ... ... ... латын сөзі
“айтылу”, “айту” екенін білеміз. Дауысты, дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... ... ... мына ретімен
айтып үйренеміз:
А-Я Э-Е ... Ы-И ... ... дыбыстарды дауысты дыбысқа қосып үйренеміз:
ПА-ПЯ, ПО-ПЕ, ПУ-ПЮ, ПЭ-ПЕ
ПЫ-ПИ, ... ... ... ДЬ деген жіңішке дауыссыз дыбыстардың айтылуы кімде-кімге
қиындық тигізсе, мына ... мен ... ... ... ... жөн. ТЯ, ТЕ, ТИ, ДЯ, ДЕ, ДЮ, ДИ. Ал Ц, Ш, Ж ... бүкіл дауысты дыбыстар жазылғанда ... ... ... жіңішкеріп ЦИ, ШИ, ЖИ болып оқылады. Термин сөздерде немесе адам
аттарында ... ... ... ... ... ... ... ... ... үшін ... ... әрпі арқылы дауыссыз+дауысты – дауыссыз буындарды үнсіз айтсақ, тат, ... т.т. ал ... ... тіл ... үшін Р – ... қосуға
болады.
ПРА – ПРЯ – ПРӘ, ПРО – ПРЕ, ПРУ – ПРО, ПРЭ – ПРЕ, ПРП – ПРИ, ПРҰ – ...... ... де айтып жаттыққан өте пайдалы:
ТАДИТА – ТАДИТЯ, ......... ДАТИДО – ДАТИДЕ
ТАДИТУ – ТАДИТЮ, ......... ДАТИДЭ – ДАТИДЕ
ТАДИТЫ – ТАДИТИ, ...... ... артикуляциясы және дикцияға:
ДРДА – ДРДЯ, ДРДЫ – ДРДИ, ДРДО – ...... ДРДУ – ... ДРДӨ - ДРДО, ДРДЭ – ДРДЕ
Бір дауысты дыбысқа 4 бірдей дауыссыз дыбыс қосып ... да ... ... ... Р – ... тіл анық дірілдеп естілсін.
ЛБЛБАЛЬ – соңғы ЛЬ-ді айтқанда тіл бөлінеді.
БТТТБАБ – Т дыбысының үшеуі де соңғы ... ... анық ... Ол ... ... ... жеп қоюшылар үшін пайдалы (глаталь).
ВЗВА, ВЗРА, ФСТРА, ФСТКА, ФКСТА қосындылары әсіресе сөздерімізді анық,
ашық айту үшін ... ... ... қисынға келмей, тіліміз
икемге келмей, жағымыз ашылмай ... ... осы ... дыбыс
тіркестері өте пайдалы.
Дикциямен жұмыс істеу
Дикция, ... ... бұл – ... анық ... ... ... жеке қасиеті оқулықта берілген жаттығуларды таңдауға,
жаттығулармен ұзақ ... ... ... ... ... сөз ... ... (дыбысты анық айтпау) болса, онда
ең алдымен әрбір дыбыспен жеке дара ... ... ... ... ... анық ... ... мән берген жөн. Және басты назарды анық айтылған
дыбыстардын құралған ... ... оның ... ... ... ... жұмыстың келесі кезеңі – сөйлемдегі сөз. ... ... ... ... ... нақты, анық болуын қадағалау өте орынды.
Бұл кезде орфоэпиялық және ... ... ... ... ... ... кезінде бір-бірмен байланысты, қиылысқан
сөздердің анық айтылуына ереше көңіл бөлінген дұрыс. ... ол ... ол кеше келе ... Бұл ... ол ... ... ол кеше
келалмады деп айтылуы мүмкін. Яғни кейбір дыбыстар түсіп қалады.
Ал өлең-жыр, тақпақтармен жаттығу ... оның ... ... ... ... іс жүзінде жұмыс істеу
Дыбыстау мүшелеріне: ерін, тіс, иек, тіл, кішкене тіл, көмей ... ... ... бірнеше жаттығулар бар.
Ерінді жаттықтыратын жаттығулар
1-жаттығу. Екі ерінді Ө ... ... алға ... ұмсындырыңыз, бұл
жаттығуды жасағанда тіл және тіс өз қалпында болуы қажет.
2-жаттығу. Тісті көрсетпей, езу тартыңыз.
3-жаттығу. Алдымен тек ... ... ... ... ... ... ... тұрыңыз. Енді осы жаттығуды керісінше жасап көріңіз.
4-жаттығу. Екі еріннің қалыпты жағдайын сақтап тұрыңыз да, ... ... ... сәл ... ... ... Енді екі ерінді сүйірлеп алып, әуелі оң жаққа, ... ... ... ... ... Иек қозғалмасын.
Тіл жаттығулары
Сөздің анық шығуына тілдің тікелей қатысы бар. Тіл ауыр, икемсіз болса,
жаңылтпашты, қиын ... ... ... ... ... ... ... жасай отырып арылуға болады. Сонымен, жаттығу түрлеріне көңіл
аударыңыз
1-жаттығу. Ауыз екі елі ашық, бірақ ... ...... ... Тіл ұшы жай ғана ... тиіп жатсын, ауызды ашқанда көмейдегі кішкене
тілді көтеріп, дауысты дыбыстарды еркін ... ... ... ... Тіл ... ... ... тіске тиіп (иек қозғалмайды),
қайта орнына келуі тиіс.
3-жаттығу. Енді тіл жоғарғы көмейге қарай жиырылсын. Сонда ... көк ... күш ... р әрпі сөйлемде анық шығатын болады.
4-жаттығу. Тілді жиырып алып, ... оң ... ... сол ұртқа
тигіземіз (ауыздың жағдайы бұрынғысынша).
Барлық дыбыстардың дикциялық айқындылығын бақылап, тексеруге арналған
жаттығулар
Жаттығуларды денені ... ... бір ... ... ... ... жаттығулармен ұштастырса пайдасы зор. Жаттығуды ... 1-2 ... ... ... уақытты бірте-бірте ұзартыңыз да, сол
күннен бастап тыныс алудағы өзгешеліктерге, үніңізге, ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктерді түзетуге
тырысыңыз.
Дауысты дыбыстарды күн сайын айтып жаттықтырған дұрыс. Айтқанда
дыбыстың деммен ... ... ... көңіл бөлеміз. Бір жуан, бір
жіңішке ... ... ... ... ... соң үнді ... одан
кейін үнсіз, тек ерін ... ... ... үшін ерінді
өзгертіп айтуға болады.
Негізінде иектің, ауыздың қимылына көңі бөлген жөн.
А - а, ә - а, о – ... - ө, о - ә, о - ө, о - ... – і, і –ы, ы – і, і – ... – ү, ұ – ү, ү – ... – и, и – ... тамаққа салмай, әріпті еріннің қимылы, сөйлеу ... ... ... ... ... екпініне назар аудару керек.
Сөйлеген кезімізде дыбыс ... ... ... ... орын ... шығармасақ, сөйлеу техникасын меңгерер едік. Енді тілді ... ... ... ... мақал-мәтел, жаңылтпаштармен жұмыс жасауға
болады. Дикциялық ... ... мен ... ... ... ... ... аздырады,
Артық күлкі адамды қоздырады.
Адал көршісі бар алаңсыз ұйықтайды.
Туа сала даяр тұрған айлық жоқ,
Туа сала даяр ... ... ... аз, ... көп болса, жер боларсың,
Ақылың аз, ашуың көп болса, қор боларсың.
Адалдықты айт, ерлікті айт, батырлықты айт,
Ел бірлігін сақтаған ... ... ... ... ... ... анық айтылады. Сосын
жылдамдатып айтып, ең соңында өте шапшаң айтуға жаттығады. Буындар бірінің
үстіне бірі ... ... ... ... ... ... Тағы ... – жаңылтпаштардың әр сөзіне мағыналық екпін түсіріп айтылса, оған
сөйлемді ... қою ... ... көмектеседі. Және сөйлемді логикалық
екпінмен меңгеруге үйретеді. Мысалы: сұрақ – жауап, ... ... ... ... айтамыз.
Әсен әсем билеймін деп әлек?
Әсен әсем билеймін деп әлек.
Әсен әсем ... деп ... әсем ... деп әлек
Әсен әсем билеймін деп әлек?
Әсен әсем билеймін деп әлек
Әсен әсем билеймін деп әлек?
Әсен әсем билеймін деп ... ... ... ауыр тиетін сөздерді тауып жаттап
жаттыққандары дұрыс. Мысалы: спецификалық, пессимистік, ... ... ... ... ... публицистикалық, компонентті, ... да ғой, ... ... ... ... ... ... – мәтелдер,
жаңылтпаштар, шағын әңгімелер, ертегілер жаттап үйренген ... ... ... ... ұстамды, салмақты айтылуына жаттықтырады және
мағынасыз асығушылықтан арылтады.
Ақпарат өте шапшаң емес, ... ... ... ... айту ... ... Ди – джей яғни көңілді шоу немесе ... ... ... – ойнақы, дос көңіл білдіру мақсатын ойлайды.
Дегенмен, ... ... ... ... сөз ... жүйесін бұзып, іртік
– іртік өтірік ойнап, дыбысталу артикуляциясын бұзып ашық, жасанды ... ... Одан сақ ... ... ... ... адал көңілмен өз
көзқарасыңды сездіріп оқысаңыз міндетті түрде жасанды емес әдемі ... сан ... ... мағыналы, шым – шытырық шындық, міне соны мақаммен
жүрекке жететін етіп жасалынса, жүректен шығатындай етіп ... ... ... ... ... сөз жоқ. ... ... керек,
әр сөз, сөйлем ішінде өз айтпақ ойын өзінің мақам ырғағын өзі сездіріп
тұрады, сен тек өзің ... оқы. ... ғана сені ... да түсіне алатын
болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Сауық Жақанова «Сөйлеу техникасы»
2. Дариға Тұранқұлова ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерлік желілер24 бет
Компьютерлік технологияның педагогикалық мүмкіндіктері20 бет
Маркетингтік ақпарат жүйесі26 бет
Мәлеметтер қоры көмегімен ақпаратты сақтау,іздеу, сұрыптау технологиясы. Ақпаратты сақтау және жүйелеу3 бет
Ақпарат дегеніміз не? Ақпараттың түрлері мен талаптары3 бет
Ақпарат және ақпараттық технологиялар17 бет
Ақпараттар теориясы11 бет
Ақпараттық жүйелердің қауіпсіздігі. Ақпаратты қорғау негіздері10 бет
Ақпараттық логистика9 бет
Бухгалтерлік есеп - қаржылық бақылаудың ақпарат көзі17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь