Ахмет Иүгінеки. Ақиқат сыйы

Әдиб Ахмет ибн Махмуд Йүгінекидің өмір тарихы туралы мәлімет жоқ. Кейбір деректерде қарағанда, ол XII ғасырдың аяғымен, XIII ғасырдың басында өмір сүрсе керек. Ахметтің тумысынан екі көзі көрмеген екен. Бұған «Ақиқат сиының» 467-468 жолдары дәлел болады:
Көрмеген туа біте Әдиб көзі
Тұрады он төрт баптан осы сөзі...
Зағип Ахмет жарық дүниені көрмесе де, зерделі, қабілетті, білімге құштар болып өседі. Көп ізденіп, мол білім жинайды. Түркі тілдерін, араб тілін жетік меңгеріп, әдеби және жазба тілдерді жаттап өседі. Халық арасында «Әдиб Ахмет» деген атақты иеленеді. Яғни «әдиб» дегеніміз(араб тілінен аударғанда) – «тәрбиелі, оқымысты, жазушы, әдебиетші» деген мағынаны береді.
Қазақ совет энциклопедиясында келтірілген деректерде, Ахметтің әкесі Махмұд көзі ашық, білімді кісі болған екен. Өз кезінде ақындық пен шұғылданып, жазу-сызуға жақсы болған.
Әдиб Ахметтің туылған жеріне келетін болсақ, Йүгінек деген жерде туылған көрінеді. Ал ол жер аты Орта Азияның көптеген жерінде кездеседі. В.В.Бартольтің берген мәліметтерінде « Йүгінек» қыстағы Самарқан жерінде орналасқан. Ал өзбек ғалымы Н.М. Маллаев «Югнак» деген жер аты Ферғана өлкесі мен Түркістан аймағында да бар деп көрсетеді. Ғалымның бұл айтқан пікірлерін басқа ғалымдарда мақұлдайды. Өзіміздің қазақ ғалымы Р. Бердібаев: «Кейбір деректерде ол Түркістан қаласының маңындағы Югнек немесе Жүйнек яғни қазіргі Шымкент облысы Түркістан ауданында туып өскен.» деп жазып қалдырған.
Сонау замандағы Түркі ескерткіштерінің көп жазылып, мол таралған уақыты ХІІІ-ХІV ғасырларда еді. «Ақиқат сыйының» түпнұсқасы біздің заманымызға дейін жетпей жоғалып кеткен. Оның XIV-XV ғасырларда жасалған үш түрлі көшірмесі және үш түрлі үзінділері бар.
        
        Ахмет Иүгінеки
Әдиб Ахмет ибн Махмуд Йүгінекидің өмір тарихы туралы мәлімет жоқ.
Кейбір деректерде ... ол XII ... ... XIII ... өмір сүрсе керек. Ахметтің тумысынан екі көзі ... ... ... ... 467-468 ... ... болады:
Көрмеген туа біте Әдиб көзі
Тұрады он төрт баптан осы ... ... ... ... ... де, ... қабілетті, білімге
құштар болып өседі. Көп ізденіп, мол білім жинайды. Түркі тілдерін, ... ... ... ... және жазба тілдерді жаттап өседі. ... ... ... ... атақты иеленеді. Яғни «әдиб» дегеніміз(араб
тілінен аударғанда) – «тәрбиелі, оқымысты, жазушы, әдебиетші» ... ... ... ... ... ... ... Махмұд көзі ашық, ... кісі ... ... Өз ... пен ... ... ... болған.
Әдиб Ахметтің туылған жеріне келетін болсақ, ... ... ... көрінеді. Ал ол жер аты Орта Азияның ... ... ... ... мәліметтерінде « Йүгінек»
қыстағы Самарқан жерінде орналасқан. Ал өзбек ... Н.М. ... ... жер аты ... ... мен ... ... да бар деп
көрсетеді. Ғалымның бұл ... ... ... ... мақұлдайды.
Өзіміздің қазақ ... Р. ... ... ... ... ... ... Югнек немесе Жүйнек яғни ... ... ... ... туып ... деп жазып
қалдырған.
Сонау ... ... ... көп ... ... ... ... ғасырларда еді. «Ақиқат сыйының» түпнұсқасы
біздің заманымызға дейін жетпей жоғалып ... Оның ... ... үш ... ... және үш ... үзінділері
бар.
1. ескі түрі – 1444 жылы Самарқанда Арыслан Қожа ... ... мен жазу ... ... ... бин ... Бақыт Журжаний ... ... ... Ол 508 жол ... ... Көне
ұйғыр жазуы мен ... ... ... жолдар
араб жазуымен берілген. Олар: тақырыптар, ... , яғни ... ... жеке ... ... ... ... сөздері ол
туралы айтылатын әңгіме, аңыздар. Ол ... ... ... ... кітапханасында сақтаулы
тұр.
2. 1480 жылы ... ... ... ... ... ... Ол ... және араб жазуымен жазылған,
506 жол өлеңнен ... Әр ... ... ... ... ... Бұл нұсқасыда
Станбулдағы ... ... ... ... ... XIV-XV ғасырлар арасында араб жазуымен
көшірілген. 524 жол ... ... Бұл ... ... ... сақтаулы.
«Ақиқат сыйын» ең алғаш Ая-София кітапханасынан тауып алған
ғалым -- ... ... ... 14 ... ... 508 жол өлеңнен
тұрған.
Қолжазбаны арнайы зерттеумен шұғылданған Қ. ... ... ... Ол кісі ... ... тілі ... ... кондидаттық диссертация қорғаған. ... ... ... өзбек тіліне жолма-жол аударып берді. Көпшілік оқырманға
арнап «Ақиқат сыйының» тағы бір ... ... Онда ... өзбек жазуы мен берілген және ... ... ... ... көлемі кішкене ғана, күнделікті оқып жүріп
пайдалануға арналып ... ... ... ... яғни тәлім-тәрбие,
адамгершілік ... ... әр ... ... мен
уағыздамалар келтіріп, өмір туралы ой толғаныстарын автор ... ... ... нәрсе: «Ақиқат сыйы» 14 тарауға емес, ... ... ... ... 466 жол ... ... Соңында
басқа кісілердің жазғандары өз алдына—28 жол. ... ... ... әр ... және де ... мен ... берілуіде
барлық нұсқада бірдей емес. ... ... Әдиб ... ... ал ... кісі ... ... болса керек. ... ... ... бір ...... ... ... (69-80
жолдар)
Өзбек әдебиетінің ... А. ... Әдиб ... ... ... ... бірі деп ... Навои өзінің
«Насоимул муһаббат» ... ... ... ... ... ... тыймағанның тісі ... -- ... ... және оның Ахмет Йүгінекидің сөзі ... ... ... - -өз ... ұлы. Сол ... тән ... оның ... із қалдырып отыруға тиісті ... ... ... тұру ... ... ... ... Мысалы автор:
435: Дүниені текке ұрысамыз – желік көп,
Бәрі Алладан - соның ... ... ... ... ... ... Бұйрықпен торға түсер елі кеп.
деп діни сенімдерге ... ... адам ... сөйлейді.
Ислам діні ... ... ... ... ... сенбеу - әрине
мүмкін емес. Сол кездегі уағыздама бойынша ол Білікті әйел ... ... ... ... есепті – деп әйел ... ... алып ... әлде қайда кем жаратылған
адамдар ... ... ... ... ... аудару үстінде көп ...... ... ... ... яғни көне мұралар тексін
қара сөз ... ... және ... ... ... ... ... оның нақтылы сөзбен-сөз орамдарын өзінше қолдау
ерекшеліктері, ондағы ... ... ... түсінікті жағын
қарастыру --негізгі мақсат болып ... Сол ... ... ... ... грамматикалық, синтаксистік т.б толып
жатқан ... ... ... ... білу ... ... бір шығарманың көркемдік ... ең ... ...... ... беру міндеті тұрады.
Онда образдық ойлар мен ... ... ... сөз ... сыры мен сөйлем жүйелері, сөз ... ... ... ... ... ... ... үйлесіп отыруы тәрізді
алуан ... ... өз ... ... көрініс беріп
отыруға тиісті.
«Ақиқат ... ... ... ... бір топтағы
өлеңдердің тақырыптары қара ... ... ... ... ... ... ... жоқ – мұндағы тақырыптар қысқаша
түрде ... ... ... ... аударылды, олардың
айтып отыруға жеңіл болу жағы ... ... ... бір ... жері бәйт ... Орта ... ... шығыс әдебиетінде қолданылған
бәйт – екі жолдан ... өлең ... ... Ол өлең
түрінде болса да ... ... ... ... екі жол
ұйқасып та келеді, кеде ... ... да ... береді, бірақ
бәйт қалай да ... ... ойды ... ... Мысалы,
Білімдіден қалған бір сөз тағы ... ... ат ... тый, ... ... сынбайды,
Жөнсіз шыққан тілден тісің қағылар.
(129-132 жолдар)
Әдиб Ахмет бәйттерінің екі жолы ... ... ... ... ... ... ... екі жолдық өлеңмен берілген. Бірақ
мұндай бәйттер көп емес, бар жоғы 19-ақ, яғни 38 ... ... ... дені 4 ... өлең болып келеді.
Олардың 1-2-4 жолдары өзара ұйқасады, ... оның ... бәйт ... ... да ... бәйт ... ... оның
соңғы жолы алғашқы бәйттің екі ... ... ... 4 ... ... ... ... Осы орайда жасалған өлеңдердің
жалпы саны 424 ... ... ... ... буын құрылысы ... ... әр ... Сол ... әр ... ... буын мөлшері
де әр түрлі. Бір жолдың басқы позициясында келетін ... ... әр ... яғни ... екі ... кейде үш буында сөз.
Осы ... олар 1-2-3-4 ... ... та ... ... ... ол ... келесі тұрған сөздермен тіркескенде әр буынды
болып, белгілі бір ... ... ... Осы ... жол ... ... құрап тұрған сөздер туралы да
айтуға болады. Әр ... ... ... ... мен ... де буын саны ... ... тұрақсыз. Поэтикалық
аудармада автор өлеңдерінің осындай буын ерекшеліктері ... ... мен олар ... түгелдей сақталып отырған жоқ.
Өйткені мұндай ... ... ... ... Аударма жолдарының
және ондағы жеке сөздерінің буын ... ылғи да ... ... әр ... ... ... Жалпы алып қарағанда бұл
әдісте ... ... ... ... бұзбайды: онда да
мұнда да аралас буын орын алып ... ... олар екі ... бірдей өзара сәйкес келе ... яғни ... мен ... ... ... ... ... түпнұсқаның
кейбір жолдарындағы буын саны мен аудармадағы ... ... саны ... ... ... ... ... кейде
асимметрия болуы да мүмкін, бірақ онда асинергия ... Әдиб ... ... ... араб әріптерін қазіргі
жазумен берсек, ол ... ... ... Ол ... ... ... орыс тілінде «Подарок истин» ... ... ... оны «Ақиқат қақпасы, Шындық қақпасы» деп ... жүр. ... ... тиісті әдебиеттерде еңбектің атын 12
саққа жүгіртіп, әр ... ... ... жүр, яғни 15 ... ... ... – Технологиялық Университеті
Философия пәнінен:
Тақырыбы: Ахмет ... ... ... ... БТ – ІІ ... Мургабаева А.
Алматы 2009

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Иүгінеки10 бет
Тәуелсіздіктен бұрынғы кездердегі ислам және түркі жазба ескерткіштерінің танылуы41 бет
Қарахандар дәуіріндегі ғалымдар және олардың еңбектерінің тарихи маңызы мен мәні45 бет
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
Абай және Ахмет шығармашылық үндестігі37 бет
Абайдың ақиқат әлемі4 бет
Айнымалы сыйымдылықты конденсаторлар: ауа және сегнеторэлектрикті керамикадан жасалған конденсаторлар14 бет
Алаштың ұлы-Ахмет9 бет
Ахмет Байтұрсынов12 бет
Ахмет байтұрсынов (1872—1937)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь