Баққожа Мұқай редактор әрі журналист

I . ТАРАУ. Баққожа Мұқай . публицист.
1.1. Б. Мұқайдың журналистикаға келу жолы мен өзіндік қолтаңбасы.
1. 2. Публицистикалық, көркем шығармаларының ерекшелік сипаты.
II . ТАРАУ. Баққожа Мұқаи . редактор.
2.1. Б.Мұқаидың редакторлық шеберлігі.
2.2. Баққожа Мұқайдың «Парасат» журналындағы публицистикалық мақалалары.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер:
«Кеше, бүгін, ертең» деген сөздерді саралайық. Кеше – бұл өткен шақ. Осы ретте ел мен жерін жаудан қорғаған батыр бабаларымыз, халқын бірлікке шақырған хан мен билеріміз еске түседі. Бүгін – осы шақ. Ұлттың ақылгөй зиялылары. Олар халқының жүрегіне тереңірек бойлап, жан сарайына жарық беріп, ізгілік шуағын төгу үстінде. Еліміздің ертеңі – болашақ ұрпақ. Келер күнімізді ойлау - ерлікке пара-пар. Өйткені болашақтың алдында бәріміз жауаптымыз, бұл түсінікті қоғамда жасаушы – адам. Түйіндей келе, кешегі өткен тарих та, бүгінгі атқан тәуелсіздігіміздің таңы да, ертеңгі жарқын да жасампаз қоғамымызды дамыту адамдардың ақыл-ой, сана-еңбегінің, іс-әрекетінің нәтижесі болды, бола да беретіндігі ақиқат. Ең бастысы, ұлтымыздың құндылықтары жан-дүниесі рухани бай адамдардың еншісінде болуға тиіс. Себебі, рухани қуатты адамдардың өмір сүру салты басқаша. Олар өмірге өкпелемейді, кемшілікті әуелден өзінен іздейді, өзіне - өзі жауаптылығын терең сезінеді, өзінің ішкі қуат құбылысына сенеді. Ал, рухани қуатты адам мойымайды, өз қанағатымен өмір сүреді, өз өмірлік категорияларынан айнымайды, өз құбылысына ғана сеніп, рухын сергек, көңілін тоқ санайды. Мұндай жандар өзі ғана емес өзгелерге, айналасына осы рухани ізгіліктерді, адамдық қасиеттердің сәулесін шашып, шапағатын тигізіп тұратын болады. Сондай азаматтардың бірі де бірегейі, халқының халін түптеп ойлап, түбегейлі қам жеген, көркемдігі келіскен шырайлы шығармаларымен талай оқырманына ізгі жол таба білген, қабырғалы қаламгер – Мұқай Баққожа Сейдінұлы. Оның қыл қаламынан төгілген қай туындысы болмасын, кеше шындық болып шырылдап сөйлесе, бүгін өмірдің өзі болып баурайды. Оның шығармаларының қызық оқылып, бүгін жазылғандай әсер ететіні де сондықтан. Қолыңа қалам ұстаған қандай да болсын адам өз жазған - сызғандарының тек сол кездегі замана үшін ғана емес, өз ортасында бағаланып қана қоймай, әрі-беріден соң ұлт әдебиеті мен журналистика тарихында белгілі бір дәрежеде өзіне лайық орын алуға да ұмтылары хақ. Өмірінде шығармашылық кемеліне жете толысып, әлі де болса бергенінен берері мол қарымды да майталман журналист, аяулы азамат - Баққожа Мұқай шығармашылық өміріне аз – кем тоқталып, шамамның келгенінше жақсы деңгейде алып шығуға тырысамын.
1. Мұхтар Мағауин. Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша. 8 бет.
2. Баққожа Мұқай. Естеліктер
3. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 339 бет.
4. Мұхтар Мағауин. Естеліктер.
5. Ж. Сейсенбаева. Баққожа Мұқай – публицист. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы, № 7 (89), 2005ж. 153 бет.
6. Ж. Сейсенбаева. Баққожа Мұқай – публицист. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы, № 7(89), 2005ж. 153.
7. Ж. Сейсенбаева. Баққожа Мұқай – публицист. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы, № 7(89), 2005ж. 153.
8. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 1 бөлім. 21-22 беттер.
9. Ж. Сейсенбаева. Баққожа Мұқай – публицист. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы, № 7(89), 2005ж. 154 бет.
10. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 115 бет.
11. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 116 бет.
12. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 117 бет.
13. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 117 бет.
14. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 118 бет.
15. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 118 бет.
16. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 1 12бет.
17. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 139 бет.
18. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 141 бет.
19. Бауыржан Жақып. Қазақ публицистикасының қалыптас, даму кезеңдері. 26 бет.
20.Бисенғали Зинол – Ғабден Қабиұлы. ХХ ғасыр басындағы қазақ романы. 77 бет.
21.Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды. 1999. 18 мамыр.
22. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды. 1999. 18 мамыр.
23. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды. 1999. 18 мамыр.
24. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды. 1999. 18 мамыр.
25. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды. 1999. 18 мамыр.
26. З. Ахметов. 193 бет.
27. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 6 бет.
28. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 10 бет.
29. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 29 бет.
30. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 29 бет.
31. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 65 бет.
32.Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 117 бет.
33. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 391 бет.
34. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 438 бет.
35. Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 83 бет.
36. Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 291 бет.
37. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 88 бет.
38. Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 99 бет.
39. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
40. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
41. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
42. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 452 бет.
43. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
44. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
45. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
46. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
47. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
48. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
49.Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000. 28 қараша.
50. Алма Мұхамеджанова. Егемен Қазақстан. «Өнер мен мәдениетке құрмет». 30 желтоқсан.
51. Мұхтар Мағауин. Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша.
52. Мұхтар Мағауин. Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша.
53. Мұхтар Мағауин. Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша.
54. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 143 бет.
55. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 144 бет.
56. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 143 бет.
57. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 146 бет.
58. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 145 бет.
59. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 150 бет.
60. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 151 бет.
61. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 152 бет.
62. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 149 бет.
63. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 147 бет.
64. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 146 бет.
65. Темірхан Медетбек. Егемен Қазақстан. Қайтпас та қайсар басылым. 11.10.2006.
66. Баққожа Мұқай. Өз сұхбатында
67. Қали Сәрсенбай. Өз сұхбатында
68. Құдияр Біләл. Өз сұхбатында
69. Құдияр Біләл. Өз сұхбатында
70. Парасат. 2003. 3-4 беттер.
71.Парасат. 2003. 4-7 беттер.
72. Парасат. 2002. 32 бет.
73. Парасат. 11. 2002.28 бет.
74. Парасат. 2002. 3. 24 бет.
75. Бауыржан Жақып. Қазақ публицистикасының қалыптас, даму кезеңдері. 26 бет.
76. Парасат. 6. 2002.
77. Парасат. 6. 2002. 12 бет.
78. Парасат. 6. 2002. 12 бет.
79. Парасат. 12. 2002.
80. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 186 бет.
81. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 147 бет.
82. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 147 бет.
83. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 269 бет.
84. Құдияр Біләл. Өз сұхбатында
85.Баққожа Мұқай. Өз сұхбатында
        
        Кіріспе
«Кеше, бүгін, ертең» деген сөздерді саралайық. Кеше – бұл өткен шақ.
Осы ретте ел мен жерін жаудан қорғаған ... ... ... ... хан мен ... еске түседі. Бүгін – осы шақ. Ұлттың ақылгөй
зиялылары. Олар ... ... ... бойлап, жан сарайына жарық
беріп, ізгілік шуағын төгу үстінде. Еліміздің ертеңі – болашақ ұрпақ. Келер
күнімізді ... - ... ... ... ... алдында бәріміз
жауаптымыз, бұл түсінікті қоғамда жасаушы – адам. Түйіндей ... ... ... та, бүгінгі атқан тәуелсіздігіміздің таңы да, ертеңгі жарқын да
жасампаз қоғамымызды дамыту адамдардың ... ... ... ... ... бола да ... ақиқат. Ең ... ... ... рухани бай адамдардың еншісінде болуға
тиіс. ... ... ... ... өмір сүру салты ... ... ... ... ... өзінен іздейді, өзіне - ... ... ... ... ішкі қуат құбылысына сенеді. Ал, рухани
қуатты адам ... өз ... өмір ... өз ... ... өз ... ғана ... рухын сергек, көңілін
тоқ санайды. Мұндай жандар өзі ғана емес өзгелерге, айналасына осы ... ... ... ... ... ... тигізіп
тұратын болады. Сондай азаматтардың бірі де бірегейі, халқының халін
түптеп ... ... қам ... ... келіскен шырайлы
шығармаларымен талай оқырманына ізгі жол таба білген, қабырғалы қаламгер ... ... ... Оның қыл қаламынан төгілген қай туындысы ... ... ... ... ... ... ... өзі болып баурайды. Оның
шығармаларының қызық оқылып, бүгін жазылғандай әсер ететіні де сондықтан.
Қолыңа ... ... ... да ... адам өз жазған - сызғандарының тек
сол кездегі замана үшін ғана емес, өз ... ... қана ... әрі-
беріден соң ұлт әдебиеті мен журналистика тарихында белгілі бір дәрежеде
өзіне лайық орын ... да ... хақ. ... ... ... ... әлі де ... бергенінен берері мол қарымды да майталман журналист,
аяулы азамат - Баққожа Мұқай шығармашылық ... аз – кем ... ... ... ... алып ... ... – бүгінгі күннің ең өзекті, көкейкесті мәселелерін көтеріп,
оқырмандарынан лайықты бағасын алған ... ... ... ... шығармаларында өз тенденциясын берік ұстанып, сонысынан айнымай,
ақиқатшылдықты темірқазық тұтты. Баққожаның тағы бір ... ... ... ... ғана ... ... отыруды жөн көреді. Өзіне де,
өзгеге де қатал, турашыл, әділетті ту етіп ... оның ... - ... ... ... ... ... шындық, атарылмаған кесапат Баққожаның
дүниелеріне тән», - /1/ деп Мағауин баға бергендігінің өзі ... ... ... ... ... боладытындығын жиі есітіп жатамыз.
Бірақ, Баққожа Мұқай олай емес, әскери адам сияқты, әбден ... ... ... ... ... не стол ... ... жатқан дүние
болмайтындығын жасырмаған қызметкерлері, тіл өнерінде де ... әр ... ... өз ... тұрғанын қалайтындығын айтқан еді. Қашан көңілі
толғанша түзетуден талмайтын Баққожа Мұқайдың аса талапшылығына кеше ... ... ... ... ... ... баға береді.
Біз Баққожа Мұқайдың шығармашылығын ... ... үшке ... 1. ... өз болмысын тебірене толғайтын публицистикалық
мақалалары; 2. Қызықты да тартымды проза-әңгімелері; 3. ... ... толы ... ... ... - ... өзіндік өрнегімен, шындықты әңгімелеу арқылы мөлдіретіп,
көз алдыңа жайып салатын, кейіпкерлерді ... мен ... де ... бір ... ... ... журналист -
жазушыларымыздың бірі.      Шынайы да шыншыл суреткер көркемдік әлемінің
азаптарын ... ... ... ... бір ... ... ... сәтті
көтеріле біледі. Демек, екінші сөзбен айтқанда, болашақ шығарманың да
жұлдызы ... ... ... ... «Жалғыз жаяу» және «Өмірзая» атты
романдары мен ... ... ... ... ... ... сазы», «Заманақыр»,
«Өзгенің өмірі үшін», «Мазасыз маусым», «Дүние кезек», ... ... ... «Ертегідей ертеңім» және тағы ... ... ... осындай биік талғамның, көркемдік әлемінің сәтті туындысы
болды. Бұл шығармаларда тек Баққожа ... ғана тән ... ... ... ... ... кейіпкер әрекетінің табиғилығы,
сезім арпалысының сенімді суреттері «мен мұндалап» тұр.     Шындығында
Баққожа ... ... ... ... ... ... шығарма оқып
шыққандай болмайсың, өзіңніңең жақын адамыңды, жолдастарыңды ұзақ ... ... ... ... ... ... ... да
шығармалары, міне осындай. Жазушы үшін бұдан асқан бақыт болуы мүмкін емес.
Нақтылы, ұтымды әрі жалтақтамай, ... жазу ... ... деп ... айтуға әбден болады. Туындыларының електен өткен дүниедей ... ... ... Оның ... не ... ... жүрегіне қона кететін, ұзақ жасайтын қасиет -қадірі де ... ... ... ... ... бар ... ... ширатылған сәтте де оншалықты түсініксіз ... ... ... ... ... де ... емес. Бұл ... ... ... Сезінуі, дүние қызықтарын түйсініп,
қабылдауының қыры бұл. Осы ... ... ... ... ... ... сенімді, барынша шыншыл сымбатымен оқырман жүргенінен жол
тауып, олармен қолтықтасып өмір базарында жүргендей болады.
 Баққожа Мұқай – үшінші жақпен ... ... ... ... ... ... ... танып-біліп, кейіпкерлеріне көрінбестен бағдарлап
жүргендей сыңай танытады. Сондай-ақ, өмірде болған ... ... ... кешіртіп, жазушының нақтылы оқиғаға тікелей қатысып
тұрғандай сезімде қалдырады. Баққожа ... неге ... ... ... ... ... ... Бадам тағдырын еркін игеруге, қалаған
жерден бастап, қалаған жерден ... ... ... де өзі.
Мәселен, «Илиаданы», «Соғыс пен бейбітшілікті», «Ағайынды Карамазовтарды»,
«Жан Кристофты», ... ... ... ... «мен»-мен бірінші
жақпен жазу деген тіпті ақылға сыймайды. Алайда осы шығармалардағы «ол» бір-
бірінен бөлек қой. Баққожаның ... ... ... ... ... өмір,
бәріміз тіршілік етіп жүрген жер бетіндегі үлкенді-кішілі адамдардың
әрекеті, болмаса қуаныш-күйініші боп ... ... ... ... ... тiрлiктен мағына тудыра бiлген, әр шығармасымен елдi елең
еткiзiп, жасаған дүниесi iшкi рухы мен ... ... ... ... ... iсi нық ... Мұқай жайында мен көп мәселені қамтуға
тырыстым. Iсiне деген ... ... ... ... жол ... ... ... сыйлай бiлген ол қызметтi өз жан дүниесiнiң
тiлегiн қанағаттандыруға бағындырған. Қарапайым ... ... ... ... ... жүрген кейiпкерiмiз әр туындысына жауапкершiлiкпен
қарап, халықтың көкейiндегiсiн тауып айтуға ұмтылады. ... да ... ...... шындаған тұлға, уақытты ұлы істерімен ... ... ... ... деп ... ... негіз бар.
I – ТАРАУ. Баққожа ...... Б. ... ... келу жолы мен өзіндік
қолтаңбасы.
Бүгiнде ердiң жасы елуден ... ... ... ... ... ... 1948 жылы 31 ... Алматы облысы, Райымбек ауданына
қарасты ... ... ... ... ... жорғаша, молдалармен
молдаша сөйлесе білетін Баққожаның бойына ... рух ... сәби ... ... ... ... әлдиімен, халық тарихын қолмен қойғандай
таратып беретін кітап қарттардың шежіресімен ... ... дөп ... әдебиетке әуес Баққожа Мұқайдың кітап ... ... ... бала
күнінен ерекше еді. Кей күндері әкесі қарсылық білдіріп, ... ... ... кітабын аяқтауға асығып тұратын бала Баққожа әкесі
ұйықтады-ау ... ... ... ... ... ... ... таң
атқанша ұрлана талай әдеби кітаптарды оқып шығады. Әсіресе, бастауыш
сыныптарда оқып ... ... ең ... оқыған Гектар Маланың «Тірі
жетім» деген шығармасы күні бүгінге оның есінен кеткен ... ... ... ... тағдыры, қорлықпен өткен күндері Баққожа Мұқайдың бүгінде
қаламы қарымды ... ... ... ... тигізгендей. «Сол кездегі
кітап оқуға құштарлығым, шығармашылыққа талпынысым бүгінгі жазушылық өмірге
кәсіби дайындық екен ғой»,- деп ол еске ... ... да ... ... ... ... өспейді, жаңашылдықта көктен
түсе қалмайды. Оның бәрі өзінен бұрынғы үлгіге ... соны жаңа ... ... ... тың ... ... Ол үшін әрине, қаламгер
бойында дарындылық, қабілеттілік, ... ... ... ... ... Ал, бұл қасиеттер жазушының өз ізденісімен кеңейеді, толысады.
Мәселен, Камал Смайыловтың шығармашылық өмірге келуіне нағашы ағасы Баубек
Бұлқышев ... ... ... Нұршайықовқа демеу болған Мұқан
Иманжанов болса керек. Сондықтан, ... ... ... ... ... аяқ ... үшін белгілі бір адамның септігі тиіп, үлгі тұтар
адамы болары сөзсіз. Ал, ... ... ... ... ... айналуы
43 жасында жүрек ауруынан қайтыс болған немере ... ... ... еліктеуден туса керек. Тельман ағасы 1953 жылы орта мектепті,
Қазақ Ұлттық Университеттің журналистика ... ... ... ... ... кездің өзінде «Лениншіл жас» ... ... ... ... ... ... жарық көрген мақалаларын
көріп, сол кісідей болуды үнемі армандаушы еді. Орысша-қазақшаға өте ... ... ... жас» ... ... орынбасары, «Правда»
газетінің Қазақстандағы тілшісі, «Ара» журналының бас редакторы, сондай-ақ,
киностудияда ... ... ... ... ... II-ші
секретары қызметтерін атқарған талант иесі ... Бұл ... ... ... ... жас ... сүйікті жазушысына айналған
Бердібек Соқпақбаев - Баққожа ағаймен бір ауылдың перзенттері. Ол ... ... ... ... ... ... ұшқыр қиялдың құшағында жүрген
шағы еді. Ел аузында жүрген жазушыны шынайы өмірде кездестіруі Баққожа ... ... ... Белгілі жазушы сол ауылға кездесуге келіп-кеткен сайын
оның әдебиетке, жазуға ... ... одан ... арта ... ... ... ... ортасының, тәрбие алған ордасының ұлтымыздың талай дара
тұлғаларының отаны болғандығынан шығар, Баққожа сол ... ... ... ... драматургия жанрынына да қалам тербейтіні белгілі. Ең
алғашқы ... ... ... ... 7-8 ... оқып жүрген
кезінде жазған болатын. Әрі сол ... өзі ... ... ... ... ... ... ретінде қойған еді. «Қалыңмал, адыра
қалған!» деген тақырыпты мұғалімі қойған ... әйел ... ... ... ... амалсыздан ер балалар ойнап, елді тәнті еткен
болатын. Екі күн бойына мектеп залында ... ... ... ... ... қыз-келіншектердің аянышты тағдыры жайында. Міне, бұл
Баққожа Мұқайдың тұсаукесер пьессасы болатын ... ... ... ... ... тиiс ... талант иесi тұңғиық түбiнде жатпаса керек. Баққожа
Мұқай 1965 жылдан бастап журналистикаға бiржола бет бұрады. ... ... ... ... ... ол ... аудандық газетке
корректор болып тұрды. Сондықтан Баққожа Мұқай еңбек жолын нақ осы ... ... ... нұры», Нарынқол аудандық «Советтік шекара»
газеттерінде ... ... ... ... ... газетінің редакторы
Әлнұр Мейірбековтке қолқанат болып, аудандық газеттің ... ... Бұл ... ... ... «1962 жылы Нарынқол мен ... ... ... ... газеті жабылды да, Әлекең біздің
мектепке тарих пәнінен сабақ беретін мұғалім болып келді.әрбір сөзі ... ... ... жаттап алғандай жалпылап соқпайды, тақырыпқа
байланысты мәселені барынша кең қамтиды. Сол себепті де ... ... ... ... Осындайда мұғалімнің көзіне түсіп, көңілінен орын алу ... ... ... кететінім есімде. Әлекеңнің маған деген көзқарасы сол
кезде қалыптасты-ау деп ойлаймын. Кейінірек Нарынқол ... ... ... ... ... шақыруымен аудандық ... Сол аз ғана ... ... ... ағадан көп нәрсе үйрендім. Ол
кісінің мінезі жұмсақ, алды кең ... іс ... ... ... қатып
қалатын, өте талапшыл, қатал болып кететін»,/3/- деп «Тілегі ... ... ... ... ... ... ... Баққожаны жастайынан
еңбекке баулуы мен ағалық қамқорлығы оны ... ... ... ... тән ... өзіне үлгі етуге тырысты. Өз шығармашылық
жолын осы газеттерден бастаған ол 1966 жылы ... ... ... оны 1971 жылы сәтті аяқтады. Бесінші курста оқып ... ... және ... ... ... журналының «Комсомол» және «Пионер
тұрмысы» деген бөлімінде редактор болған. Ал, 1976 жылы ... ... онда 80-ші ... дейін очерк бөлімінде істеген. Нақ сол жылдың
сәуір айынан басталған Қазақстан Жазушылар одағындағы шығармашылық өмірі
сегіз ... ... айта кету ... ... ... айналысуды
жөн санаған Баққожа екі жыл бойына үйінде отырып, «Өмірзая» романын жазды.
Содан 1990 жылы Алматы облыстық ... ... ... ұйымдастырып, басшылық
жасап жүрген кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... Қанат Саудабаев бір күні Баққожа Мұқайға ... ... ... Дәл сол ... ... романының жазылған
нұсқасы дайын болатын. Ал 1990-1995 жылдар ... ... ... ... ...... ... редактор, Бас басқарма бастығы қызметін атқарған Баққожа Мұқай - 1995
жылдан бері күні бүгінге ... ... ... бас ... жазушы шығарма жазар кезінде уақыт немесе жай талғайды.
Ал, Баққожа Мұқай жас кезінде пәтерде ... ... ... жазуға
мүмкіндік бола бермей, бәрі шырт ұйқыда жатқан кезде ... ... ... Сол күні ... дейін әдетке айналып, таң атқанша жазумен
отырғанды жанындай жақсы көреді екен. Ал үлкен ... ... ... ... берген кеңесін пайдалады. Ол кісі: «Сен таусылып, бойыңдағының
бәрін бір күнде жазып тастаймын деп ойлама. Дәптердің жоғарғы ... ... 4-5 ... ... істе де, ойыңды үзіп таста. Барлық ойлаған дүниең
бойыңда тұрсын. Әбден пісіліп-жетілген ойыңды тек келесі күні пайдаланатын
бол. ... ... ... ... ... жүйелі жұмыс
істеуге пайдалы»,/4/ - деп ағалық ақылын айтқан болатын. «Өмірзаяны» жазған
кезде Мағауиннің осы ... ... ... ... жөн ... ... 4-5 ... жазып отыруды қолға алған. Келесі күні дәл сол дағды
бойынша төр көз дәптердің ... ... ... белгілеп, жұмысын жалғастыра
берген. Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО және ... ... ... ... мүшесі. Аталмыш Комсисия құрамында сол ... ... ... ... ... ... Нұрғалиұлы Тасмағамбетов, ... ... ... ... ... ... төрағасының орынбасары Сүлейменов Олжас
Омарұлы, сондай-ақ Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... жазушы Әкім Тарази Үртайұлы сынды заңғар
тұлғалы жиырма бес ... ... ... ... ... да ... елеулі оқиғалардың бірі еді.
Ол «Жалғыз жаяу» және «Өмірзая» атты романдар мен «Жаңбыр жауып тұр»,
«Өмір арнасы», «Аққу сазы», «Мазасыз маусым», ... ... ... ... ... ... ... «Ертегідей ертеңім» атты кітаптардың
авторы. Шығармалары тәжік, қырғыз, орыс, башқұрт, қарақалпақ, өзбек, татар,
якут, түркімен, ... ... лак ... аударылған. Орыс тілінде 1984
жылы «Водовород», 1988 жылы «Белая птица» атты ... ... ... бол, ... ... «Сергелдең болған серілер», «Өзгенің өмірі үшін»,
«Дүние кезек», «Заманақыр», «Раушан гүлі», ... ... ... ... көп үй» атты драмалық шығармалары Қазақстан және шет ... ... ... ... ... ... тіліне аударған.
1982 жылы «Қош бол, менің ертегім» пьесасы мен «Аққу сазы» хикаялар
кітабы үшін Қазақстан Ленин ... ... ... ... ... жылы ... әдебиет жөніндегі сыйлығын алған. 2000 ... ... ... ... Республикасы Мемлекеттік сыйлығы берілді.
«Еңбектегі ерлігі үшін», «Астана» медальдарымен және «Құрмет» ... ... ... көп томдық еңбектер жинағы жарық көруде. Атап
айтар болсақ, I және II - томына повесть, ... III – ... (он бір - он екі ... ... IV – томына «Жалғыз жаяу»
романы кірсе, V – томы ... ... ... ... бас – ... ... кітапбы, оннан астам пьесасы және екі – үш жүзге ... бар ... ... - өз ... ... ... ... саналады. Осы
орайда, аяғынан қаз тұрған еліміздің ертеңіне алаңдап, ұлт болашағына ... ... ... ... ... жаңа қыры – ... ... болып саналады. Қаламгер жазушылық жолында
қоғамдық өмірдегі маңызы жоғары, саяси-әлеуметтік мәні ... ... өз ... өзек ете ... ... публицистикалық
мақалалары автордың қаламгерлік жолының алғашқы жылдарынан бастап-ақ газет-
журналдар беттерінде жарық көре бастады. Ол ... әр ... ... ... ол ... ... да ... өз елінің
болашағын ойлап, ой тербеген ... ... ... ... ... ... қазақ халқының тілін, дінін, қоғамдағы орнына айрықша көңіл
бөліп, ұлттық болмысы мен ... ... ... мәселелерді
мақалаларының негізгі өзегіне айналдырады. Шындығында, ... ... бір ... ... Оның ... да, жазып отырған
проблемасы да сол уақыт негізінде ... Ең ... ол ... ... ... ... ... терең әлеуметтік мәселе бірден
көрінеді және оны публицистиканың кез-келген элементінен көруге болады. Кез-
келген ... ... бір ... кезеңге тән. Осыған орай әлеуметтік
үрдістермен, оқиғаларды ... ... ... ... ... зерттеуші-ғалым М.И. Стюфляева орынды тұжырымдаған. Жазушының
публицист ретіндегі даралығы мен қолтаңбасының ... ... ... ... ... атты ... атаймыз. Жазушы-драматург, Қазақстан
Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Баққожа Мұқайдың ... атты ... мен ... ... жаңа ... екі бөлімнен
тұрады. «Тәуелсіздік тағдыры» деп ... ... ... ... ... басын біріктірген. Бұл - Баққожа Мұқайдың
қазақ елі тәуелсіздік ... бері ... ... басылымдарда
жарияланып, көпшіліктің ықыласына бөленген ой-толғамдары. ... ... ... ... Бұл ... ... Тахауи Ахтанов, Бердібек
Соқпақбаев, Жұбан Молдағалиев, С. Омаров, Қасымжомарт ... ... Әкім ... С. ... Р. Сейтмет, Сағат Әшімбаев және басқа
әдебиет пен өнер қайраткерлері ... ... ... тұрады. Кітап
2003 жылы «Ана тілі» баспасынан 416 беттік болып жарық көрді. Алғашқы бөлім
1990 жылы ... жас» ... ... ... ... ... жарық
көрген «Тіл – халықтың жаны» деп аталатын мақаласымен басталған ... ... ұзақ ... ... ... ... ... ой-толғамдарға толы болып келетін мақалалары жинақталған.
Бұл еңбекте қаламгер жаңа заман, жаңа қоғам және оның ... ... өз ... ... Публицистикалық мақалалар негізінде
халық тарихы таразыланып, тарихи оқиғалар тұсындағы қазақ елінің ... ... ... ... сөз ... ... қатар, сөз
зергері мен руханият жоқшысы ретінде әдебиет, ... өнер ... Осы ... ... ... ... сай ... үн
қосып, батыл ой айтқанына көз жеткіземіз. Мысалы, «Тіл -халықтың жаны» атты
мақаласында тіл туралы ... ... Ана ... ... ... ... айта отырып, тығырықтан шығар жол іздейді. Кеңес үкіметі ... ... ... ... көзқарастың әсерінен балабақша, мектеп, жоғары
оқу орындарының жаппай орыс тілінде ... бұл ... ... ... табиғатымызға тигізген орасан кесірін қинала жеткізеді.
«Ертеңімізді ойламай, өркениетіміздің болашағына ... ... ... ... ... ... табысымызға алданып жүре берсек анамыздың
тілінің күндердің күніне саптан шыққан елу бір ... ... ... ... ... - /5/ ... сауалды ортаға тастаған жазушы халыққа түрлі
мысалдар келтіреді.
Салт-дәстүр мен өнердің, діннің ана тілге зор әсер ... ... осы ... ... ... үлгілерінің тілдің дамуы үшін ең басты
қару екенін тілге тиек етеді. Өзге ұлт өкілінің ... ұлт ... ... ... баға ... ... ... үлкен ағаттық екенін жеткізеді.
Яғни, «Кейбір азаматтар көп жағдайда ұлттық мәселенің ... ... үкім ... ... намысына тиетін артық сөзге кетіп қалады.
Ойымыз да сөзіміз де бір ... ... ... ... ... ... ... кейін ұсақ-түйек фактілерден үлкен қорытындылар жасап,
халықтың кейбір дәстүрін әжуалап, тілін кемсітіп, «Казахстанская ... ... ... ... секілді газеттерде үлкен мақалалар
жариялады. Әлгілердің шектен шығып ... көре тұра ... - ... ашына ой толғайды. Бұл үнемдеудің себебі, тарих ... ... атқа ... ... ... ... ... қашқаны
емес пе?! Ендеше қаламгер ой толғанысы ... ... ... халқының
тілі өзіндік орнын, тілдік қасиетін жоғалтып алуға шақ қалғаны ақиқат ... ... ... ... ... ... орыс атаулары туралы да ойын
жалғастырады. Тіпті сол атаулардың ... ... ... ... де ... ... ... жүргеніне халықтың өзін кінәлі деп тануы әбден
орынды.
«Тіл – ... ... ... ... үшін ... міндетті. Тіл –
халықтың ары, абыройы, жаны. Ары мен ... жаны үшін ... ел ... ... жауып тұрған оқтан қайтпайды. Ана тілін қорғау үшін халық
ешкімнен рұқсат ... ... - /7/ деп ... ... ... жазушы өз
ойын көркем шығармаларында да жеткізеді. Бұл жазушының халық үшін, ұлт
болашағы жолында ... ... ... етер ... ... ... түскендей.
Патша заманында жердің, елді мекеннің аты сол аймақты басып ... қан ... ... ... ... атымен аталады
екен. Сондай қатал да қатыгез адамдардың атын алып, ... ... ... Қазақстанда да аз емес екендігін Баққожа ... ... ... атап ... Және олар сан рет қайталанады ... ... 14 ... 10 Алексеевка, 12 Андреевка, 27
Березовка бар көрінеді. Кім ... енді ғана ... ... ... ... ... Қазақстанда 24 Ждановка, 14 Воршилова, 11 ... 24 ... 39 ... ... ... екен. 17 Михайловка, 14
Николаевка, 30 Целинное деген атауларды кездестірдім. Бұдан Жамбыл бабамыз
бен ... ... да ... Олардың есімдерін 30-40 рет
қайталау жөн бе? Соншама рет ... ... ... Антонов,
Андреев, Николаев, Дмитриев дегендер кім? осындай дерексіз атаулар Алматы
маңайында да аз емес. ... ... ... ... Бутаковка,
Лебедевка, Ремизовка, Каменское деген атауларға тап боламыз. Бұлар кімдер?
Верный бекінісі салынғаннан кейін ... ... ... саудагер көшіп
келіп, Дулат руының байларымен келісім жасап, Іле Алатауының ... ... ... үшін ... ... Ол ... қарағайын есепсіз
кесіп,үй салатын материал ретінде сата бастайды. Генерал – губернатор болып
келген Кауфман ағашты кесуге тыйым салады. ... ... ... ... қояды. Бутаков, Лебедов, Ремизов, Каменский, Комиссаров дегендер
сол сайларға қойылған қарауылдар екен», - /8/ деген пікрлерінің жаны ... ... - ... ... және тағы ... да ... ... бұрмаланып жүргендігі шындық. Автор публицистикалық мақаласында
шағын жанрда оқырман қауымға толық жеткізе алмаған ... ... ... ой ... Ұлттық рухани мұрат-мақсаттарына қозғау
салып, ізденіске, құлшынысқа жетелейді.
Ал, «Ұлттың ұяты» (алғаш «Егемен Қазақстан» газетінде 1993 ... ... ... ... атты ... ... қоғамдағы ролі туралы
сөз қозғаған жазушы қазіргі замандағы оқиғалардың жазылуы туралы пікірін
жеткізеді. «Өмір ... ... ... ... - /9/ деп ... ... ... әдебиетке тигізер әсеріне бағдар жасайды.
«Әдебиет – қоғамның айнасы дейді. ... ... ... ... ... басқа күштердің жетегінде кеткен жағдайда ол өзінің
шындығын жоғалтады. Әдебиет ешқашан да саяси күштердің жетегінде жүрмеуге
тиіс. ... ... ... ... көп ... ... кетеді. Ал, шын
таланттар жаңа жағдайдың ығына жығылмай ... ... ... ... отқа ... Мысалы, өз басым Мағжан Жұмабаевты осындай ұлы тұлға
деп есептеймін. Иван ... де ... ... ... ... ... Жанын, жүрегін былғаған жоқ. Әдебиет майданының ... ... тиіс ... ... ... ... осы күні тылға шегініп,
қосалқы шаруамен айналысып кеткен секілді», -/10/ ... ойы ... ... ... рухы ... ... кең ... септігін тигізері
сөзсіз. Себебі, қай ... ... ... ... өзгеріп тұратын
заманға емес, адамға қызмет етулері тиіс деп ойлаймын. ... ... ең ... рухани өмірін қорғайды. Өкінішке орай біз осы мәселені екінші
қатарға жылжытып жіберген сияқтымыз. Қарын тояр, ал ... ... ... үшін ұзақ жылдар керек болады. Сол себепті де ... ... ... қорғау арқылы тәуелсіз ... ... ... ... ... ... тиіспіз», -/11/ деп
қынжыла ой ... ... ... ... ... ұлт болашағын
ойлайтын кез-келген адамды толғандыратыны анық.
Жазушы ұлт болашағын рухани мәдениетпен сабақтастыруы оның ... ... ... бір қыры ... Әдебиетке қырын қараудың
объективті қырын да талай келе, мысалдармен жеткізуге тырысады. ... ... ... ысырып, келесі орынға қойған халық
психологиясын сынайды. Тығырықтан шығар жол ... ... ... ... ең ... ... еллі ... дәрежесіне оқу, білім арқылы жеткен
жоқ па?!», -/12/ деген ой тастайды. Бұл ... ... ұлт ... озық ... ... ... жету ... да қарастыруы еді.
Рухани мәдениетін биіктетпей, руханият мүддесін барлығынан жоғары қоймаған
ел шын ... ... ұзай ... ... ... мәңгүртке айналуы да
әбден мүмкін. Автор осындай қорқынышты алға тастайды. ... ... ... ... киіп алып, кісіні басып ... ... ... жас жігіттерді көргенде көңілімді мұң баурайды. ... ... ... ... ... ... еске ... -/13/ деуінің
өзінде тым ... ... ... мастанып жүрген кейбір
далақпаздарға қарны ... ... ... –ақ, қоғамдағы толып жатқан
оқиғалаларға талдау ... ... ... ... жазушы мен
драматургтың ролі белсенді екендігін тілге тиек еткен қаламгер әдебиетті
қарапайым ... ... ... ... бағдарлау керектігін
түсіндіреді. «21 ғасырда біздің ... ... ... ... келеді», -/14/ деп жазушы әдебиеттің ... зор ... ... ... ... халқының мәдениеті, әдебиеті
дүние жүзін таң қалдырып келе ... рас ... ... ... ... ... Осыған сәйкес жазушы тұжырымдаған ой-толғаулар
дұрыс жолға қойылуда.
«Шырылдайды шындығың» атты мақалада ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикасымен де ... ... ... ... ... ... ұлт ... өзіндік көзқарасын жеткізеді. «Мемлекетке қарсылық – оны Ата
заңына деген қарсылықтан басталады. Ата ... ... оның ... ілік іздеу – жаңа қалыптасып жатқан мемлекеттің ішкі үйлесімін,
бірлігін бұзуды ниет еткендердің тірлігі», - /15/ деп ашық ойын ... ... ... ... оқиғалар тізбегін сыни көзқарастан өткізеді.
Өзіндік жолы бар, Ата заңы ... ... ... ... ... де ... ... Бұл - ұлт болашағы, мемлекет болашағы.
Осы ... ... ... еш ... Қазақ халқының кең
пейілділігімен, ақжарқындылығын тілге тиек еткен қаламгер ұлтты ... ... ... ... ... ... мысалға келтіре
отырып, «қазақ тілі үйге кіргенмен, төрге шыға алмай босағада ... - ... тағы да ана ... ... көрсету керектігін де айтудан еш жалықпайды.
Жоғарыда келтірілген екі ... ... біз сөз етіп ... ... ... ... жақсы деңгейге көтеріліп келе
жатқан мемлекет тілі мен ... ... ... ... ... ... Мұқайдың осы мақаласында еліміздің экономикасына байланысты келелі
мәселелер көртерілген екен. Оның ішінде ұлттың болашағын ... ... ... ... алға ... ... ... тиек
етеді. Қаламгердің сөзіне сенсек, экономиканы сату ... ... ... өнеркәсіпті күшейту арқылы көтерудің дұрістығын ... ... рет ... Ал, ... ... ... байлығы мол ел ... ... ... болғанда ғана гүлденіп, өркениетті елдердің
алғы шебіне шығары сөзсіз. ... да ... ... ... ... ... қолдау қажеттігін де еске салады. Экономикамыздың да адымы
аршындап келеді. Дей ... де, ... ... ... ... ... иеленген мемлекетіміздің жер байлығы да - ... осы ... ... ... ... місе ... ... реті жоқ екендігін еске салады. Шындығында да Қазақстан шикізатқа
бай екендігін ескерсек, ертеңгі күні ... ... ... ... ... ба ... ... ұстап, өндіріс орындарын көбейткеніміз
жөн екендігін тілге тиек етеді. Сөзден іске көшетін кез ... ... ... ... ... ... байлықты пайдаланып, көптеп
өндіріс ошақтарын ашу өзіміз үшін де, ертеңгі ұрпағымыз үшін де ... ... ... осы ... ... ... тағдыры» атты мақаласының «Мен Қазақстанымның көгілдір
туының түсіндей жаңа паспорт ... ... ... ... ... деп ... ... ата-бабамның алдындағы перзенттік
бір парызымды орындағаныма балаша қуандым», - /17/ деп ... ... ... жүрген «ев», «ов» пен «вич»-тердің
жойылғандығын, жою керектігін ескерту ... ... ... ... ... мына бір ойына назар салыңыз: ««Егемен Қазақстан» деген ұғым
менің миыма ... ... ... Америка, Егемен Россия немесе Егемен
Қытай деген ... ... ... ... ... Азат, егемен деген
тәтті сөздер жартылай отар ... ... ... үшін ... ма еді. Ал біз тәуелсіз алғанымызға әлі сенбейтін сияқтымыз.
Рас алғашқы әлетте психологиялық кедергілер болды» /18/. Шынында да, ... ... ... ... ... деп жазып көріңізші, екі ел де ... ... еді. Ал ... ... ... жалтақтай
беретініміздің себебі не?
Жалпы Баққожа ... ... ... көркем
туындыларында түрліше көркемдікпен жан-жақты жеткізіліп, терең ... ... ашық ... ... ... ... ... негізінде
тұжырымдалып, мазмұндалады. «Публицистикалық мақаланың мазмұнды болуы, ең
алдымен ... ... ... өмір ... саралай,
талдай білу, фактілерді іріктей білу әдісіне байланысты» /19/. Осы тұрғыдан
алғанда, Баққожа Мұқайдың публицистикалық ... ... ... ... ... деп ... Бұл автордың ұлт болашағын
тереңнен ... ... ... ... ... ... ... орнықты болған сайын, оның өз мақсаты, идеалы үшін
күресі табанды, қуатты бола түседі және ... ... ... ... -/20/ деп ... З. Бисенғали айтқандай, жазушы шығармашылығы
- ізденістер мен өзгерістерге толы.
Баққожа ... ... ... да ... ... ... іргелі қаламгер. Жоғарыда айтып өткеніміздей, ... ... ... ... сыныпта оқып жүргенде туындаған және мектеп
сахнасына қойылған «Қалыңмал, адыра қалған!» атты ... ... ... ... ... драматургиядан қол үзіп кеткен Баққожа аға 1974 жылы
«Иірім» пьесасын жазу арқылы қайта қолға алды. Бес алты ... ... ... жазу Баққожа ағайға өте қиын болды. Бүгінде ол үш ... ... ... Өнер ... ... ... ... дәріс береді. Ал, 1994 жылы «Өнер» баспасынан жарық көрген «Тоят
түні» пьесалар жинағына «Қош бол, ... ... ... ... ... «Дүние - кезек», «Заманақыр», «Тойы көп үй», «Тағдыр»,
«Өмірзая», «Ерулік», «Раушан гүлі» ... ... ... ... ... ... және ... театрларда қойылып,
қалың көрерменнен өз бағасын алған дүниелер.Өмірдегі қайшылықтар, адамдар
арасындағы ар - ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін өзек-арқау еткен пьесалардыңөн
бойынан уақыттың рухы мен ... ... да анық ... ... ... ... ... «Тоят түні» секілді пьесалары басқа тілдерге
аударылып, ... ... ... ... ... лак және тағы басқа
елдердің театрларында қойылған. Мәселен, Рысбек ... ... ... 1999 ... 18 ... санында «Ташкентте «Тоят түні»
қойылды» атты мақаласы жарық көрді. «Хамза атындағы академиялық театрдың
репертуары жаңа қойылыммен толықты»,-/21/ деп ... ... ... елдеріне кеңінен танымал, белгілі драматург-жазушы Баққожа Мұқайдың
«Тоят түні» ... ... ... ... және ... жуық ... ... шаһардың қойылымға осыншама көп жиналуын таңырқана жазды. ... ... ... алдыңғы тұсқа қойылған орындықтарды қанағат
тұтқан. Ал, ... ... ... ... ... түйткілдері
соқырдай жетектеген пендешіліктің құлақкесті құлындай өз ... ... ... - Баян ... Ашурова) мен Асанның
(Файзулла Мансуров) ойнақтап жүріп от басуы соншалықты нанымды ... ... – төрт ... ... ... оқиға дамуы мен иіріміне
ширықтырып, ойландыра -толғандыра, отырып, жеңіл күлдіре алса, алаң көңілді
мұңға толтырып, қамықтыра ... ... аһ ... ... ... ... өмір ... көршілеріміз өздеріне де ... ... ... ... түсіністікпен қабылдады» ,- /22/ деп
жазды ... ... ТМД ... ... ... ... ... драмалық шығарманы өзбек тілінде қойған – режиссер, Қарақалпақ
автономиялық республикасы Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Премьераға арнайы шақырылған
автор Баққожа ... және ... да ... белгілі театр сыншысы
Әшірбек Сығай көрермен алдында сөз сөйледі. «Екі халықтың ... ... ... ... өнер арқылы өзара жақындастыра түсуге
қызмет ету – ... ... ... ... ... бұл ... театрының басшылығы да құптап: «Таланттың туындысы ... ... ... шекара жоқ. Ол ел талғамайды, ел оны талғамайды», - /23/
деп спектакльге ... баға ... ... Осы ... – ақ ... пьесалары қазақ еліне ғана емес, басқа да көршілес халықтарға
сыйлы, ... көре ... ... ... ... ... «Арқа ажары» газетінің 2006 жылғы 7-ші ақпан сейсенбі №15
санында Ерболат Баятұлының «Өмір мен ... ... ... ... ... мақаласына тоқтала кеткім келеді.
Мұнда өз көрермендерін жаңа ... ... етіп келе ... ... атындағы облыстық қазақ музыкалы- драма театры Баққожа
Мұқайдың «Тағдыр» атты Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ... ... ... ... алғаш рет ұсынылғандығы жөнінде
айтылған. Қойылымның суретшісі ... ... ... ... Мұрат Мақсұтов болса, музыкамен көркемдеген Арман
Ищанов. «Премьерасы ... ... осы ... ... не ... - /24/ деп ... оқырманына ой салып отыр. Пьесаның тақырыбы біз
үшін жақсы мәлім, ... ... ... ... ... ... осы ... оқып отырсаң, өнердің қашаннан
киелі дүние, кіршіксіз қондырма екендігін меңзей келе, ... ... Алла ... адам ... сыйлаған асыл қасиеттерінің бастысы
деп басталған екен. Сондай-ақ, өнер адамзат баласы ... ... ... ... көтерілу кезеңінде үздіксіз
дамып келе жатқандығы әбден мойындалған нәрсе. Қоғам, өнер және өнер адамы
осынау үш ... ... мен ... ... ... ... ... жақсы көрініс тапқан. ... ... ... ... де бақытымызды бірге табамыз деген Айсұлу ... ... ... ... ... ... ... жақсы өмір, сахнадағы
салтанат пен ... және оған ... ... ... сенімдері мен
көңілдерінде қылау жоқ. Олардың ... ... ... 12 ... де, түйгендері де баршылық. Жас талант, сұлу да көркем, ... елік ... ... жаңа ... ... Сардаридің жаңа
қойылымында жарқ етіп көрінді. Айсұлу да, Керім де адал әрі аңғал ... ... ... ... Құланның өз есебі артында. ... ... ... ... ... ... да ... екен»,- деген
желік көңілдің жетегіне ерген Айсұлуды алдап, арбап, айтқанына көндірген
Құланның ендігі жерде ақ дегені ... қара ... ... ... ... ... режиссер өз дегеніне жетті. Құланға дейінгі кезеңде де ... ... ... ... үстем болғандай болыпты. Ал, режиссер
Көкейман Сейтеновтың тұсында тұғырдан түспеген Гүлзидің (Гүлмира Жанкулина)
Құлан келгелі құрығына бір ... роль ... ... ... ... көңілдесі болған Гүлзидің құдай қосқан қосағы Саяқ Қайдари да (Ербол
Дүнгененов) осы театрдың оң қолындай ... ... ... деп ... жүрген Саяқтың әйелі Гүлзи мен ... ... ... ... ... ... танытқаны бар
Ақыры не болды? Ақыры рухани ... ... ... соңына түсіп, азды-тозды,
жұмыстан кетті. Құланның Айсұлуға қалай берілгендігін ... ... ... ... барып бағады. Құланның көзін құрту үшін театрдың
ақжаулықтары мен ақсақалдыларын да айлаға көндіріп, айтқанын ... ... ... үшін арын таптатқан Айсұлудың бұл қылығына көне алмаған Керім
ажырасты, көше кезд, ... ... ар ... ... ... ... ... жеген жалғыздықтан ар-ұяты өртеген ішқұсалықтан бақастар ... ... ... болып Айсұлу арбаға таңылса, жалғыз қыздары
Даная қу ... ... құяр ... ... деп ... жүріске-
жезөкшелікке түседі. Ал, «Өнерім - ... деп ... ... ... да ақыры ажырасып, жалғыз ұлы нашақорлыққа салынып, арақтың соңынан
кетеді.
Оқиғалық драма осылайша қым-қиғаш, быт-шыт ... ... ... да лас, ... да жеккөрінішті, дәрменсіз де дәрігейлі өмірлерімен
өрістей келіп, спектакльдың аяғында ... ... әке мен ... ... ... ... деген анайы әрекетімен түйінделеді де,
идеялық шешімнің бірі аспанға ... ... ... ... ... ... кешірім ниетпен шарасыз қайта табысуларымен түйінделеді.
Иә, «Өнер - өнер үшін», ...... ... ... ... қағиданың бар екендігі рас. Әлемдік өнердің өткен
жолына үңілсеңіз өнер үшін өз өмірін талай рет аз ... рас. ... жолы – ауыр жол, ол ... ... ... ... жүрген өнер
адамдарының дені өмірден өз сыбағасын алып, өзін толық бақыттымын деп айтып
кеткендер емес. Оған қаншама ... ... ... «Өнер!» деп өз
жемсауын толтырып, өз жемтігін іздеген өнер ... ... ... ... Мүмкін, қазір де солай. «Әйелдің бәрі ... ... ... бәрі ... ... ... депті бір данышпан. әйелдің
әлсіздігін, әсіре қызықшылдығын, әуесқойлығын өз ... үшін ... ... ... әлімжеттік жасайтын пиғыл мен әрекеттің болуы –қоғам дерті,
рухани азғындаудың мерез құрты. Өнерді өздерінше биік өлшем ... ... ... ... кете ... өкпе де, наз да айта ... «Өнер
өмір үшін бе, әлде өмір өнер үшін бе?»,-деген ... ... ... ... айта жатар», - /25/ деп сәтті аяқтаған.
1. 2. Публицистикалық, ... ... ... ... Мұқай прозасындағы замана шындығы айқын да анық бүкіл
шығармашылық ойлау жүйесінен көрінеді. Оның ... ... ... ... ... мен характер, образ жасау ... ... ... де, кейіпкердің ... ... ... ... ... Қаламгер өз
шығармашылығында заман шындығын ой елегінен өткізіп, шығармашылық аясында
қорытып, көркемдей білді. Ал ... ... ... ... қыры
болса, ол суреткердің өмірді танып білуі, ... ... ... ... ... анық. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... қиял ... екендігі айқын. Осы
тұрғыда академик З. Ахметов «Шығарма жазудағы автордың ой-ниеті ... ...... болашақ туындыға арқау болатын мәселелер,
қамтитын жағдай, оқиғалардың суреттелетін өмір ... ... ... ... тұрғысына қарасақ, тақырып – ол шығарманың мазмұнының
негізгі бір ... ... ... ... жайлардың қоғамдық
өмірдегі маңызды мәселелер дәрежесіне ... ... ... ... - /26/[5, 193 бет] деп ... ... ... сай ұлттық әдебиеттің проза жанрына жемісті
еңбектеніп, жаға сипатты қасиеттерімен танылып, ... түр ... ... ... ... ... бой ұрып ... Жалпы жазушы –драматург
Баққожа Мұқай қай ... ... ... ... ... кешегісі мен
бүгінгісін салыстырып, тарихи жағдайлармен байланыстырып, филисофиялық ой
тізбектерімен тұжырымдайды. Халықтың ... ... ... ... ... ... келешегі рухани мәдениеттің бір бөлшегі деп түсінетін
жазушы ... мен ... осы ой- ... ... тапқан.
Белгілі жазушы Баққожа Мұқайдың «Өмірзая» романы - XX ғасырдың соңғы
кезіндегі қазақ тарихындағы ащы ... ... ... ... кез ... ... ... күйбең тіршіліктің көзге
көрінбес майда мәселесінен бастап, әлеуметтік өмірдің ірі ... ... ... ... ... белгілі.
Романдағы кейіпкерлер образы - сомдалған, кесектелген, ерекшеленген
бейнелер. Әр кейіпкердің жан-дүниесі оқырман ... ... әсер ... ... сана ... ... жемісі ізпеттес бұл
шығармада жақсылық пен ... ... ... азғындық пен
азаматтықтың текетірескен ... ... ... мен характерлер
қақтығысы арқылы өрбиді. Бір топ – ... ... ... ол әрқашан
жеңеді деген ұлттық патриоттықты алға ... ... ... ... сай ... ... шалуға тырысқан топ өкілдері. Алғашқы ... ... бас ...... ... ... ... зиялы
қауымы. «...Сіз айтқан әділеттің ақ жолы қайда? Егер бар ... ... ... ... ... Сол ... сіз өмір бойы іздеген жоқ пе едіңіз. Бар
болса табар ... ... - /27/ деп ... ... ... айтқанымен, өзі
сол жолда таңдап алағн кейіпкердің ... ... ащы ... қызу ... ... ... ... жеңген топ келесі кезекте шәкіртін
«жәукемдеуге» кіріседі. Жоғарғы оқу орнының ұстазы, ғылым ... ... ... ... ... ... үлкен қателік екенін өз
студентеріне ... ... ... ... ... мерт ... ... інісінің қазасына қатты күйзелгендіктен, ойын
ашық айтқаны өзіне соққы болып тиерін білсе де, ... ... ... ... ... өмір бойы орыс халқын ұнатпаған, оларды аяусыз
қырған Сыздық Кенесарин туралы мадақ мақала ... Ол орыс пен ... ... от жағу үшін ... ... туралы мақаласын орысшаға
аудартып, көбейтіп, жасырын таратқан. Пиғылы жат, ойы ... ... ... үн ... ... ... үкіметі басшыларының беделіне
нұқсан келтіретін анекдоттар құрастырған. Сібір аймағын бағындырған ... ... ... қанқұйлы қарақшы деп дәлелдеуге тырысқан. Ұлтшыл
сенімсіз адам. Жоғарғы оқу орнында қызмет істеуге болмайды», - /28/ деген
айыппен оның ... ... ... ... шектелмей қоғамнан
аластатуға тырысады. Ұлы ... ... ... ... алғаш қамауға
түскен кезде ашыла түседі. Образдың мінез-қырын, ішкі ой, жан-дүниесін
тереңірек тануда ... ... ... психологиялық процестер,
әсіресе, кейіпкердің торда жатқан кезеңдегі әрекет, іс-қимылдары күрделі
сипатқа ие. Өзіне ... ... ... ... да, жанын жегідей
жейтін сұрақтардан құтыла алмаса да, ... ... Адам ... ... ... ... көрсете алған қаламгер туындысында адамгершілік іс-
әрекеттерінің нанымдылығымен кесектелген характер – көзі ашық оқыған ... ... ... ерекшеліктерінің символы іспеттес.
Өзінің ақталып, жанұясының жанына жетеріне еш күмәні болмайды. Қаламгердің
міндеті кейіпкердің ... ... ... ... ... қайшылықтарын ашып көрсету барысында суреткер болар-болмас
уақиғалардың өзін ... ... ... ... жағдай жасайтын көркем
деталь есебінде пайдалана алған. Пәтер жалдап ... ... ... иесімен
сөзге келіп қалатын тұста «қанша күйініп тұрса да үлкенді сыйлап үйренген
әдетімен қазақы ... аса ... мысы ... - /29/ ... ер адамның
образы кеңінен көрінеді. Автор осы бір детальмен ұлттық менталитетті ... ... ... ... көркемдей түседі. «Ата-бабамның ... ... ... ... жер ... –ау ... - /30/ деп
ашынған кейіпкер сөзі заманның ... ... ащы ... ақиқат
болатын. Қаламгердің өзі куәгер болған уақыт шындығына бір ауыз сөзбен ғана
тұжырымдап, оқырманға жеткізуі - туынды ... ... ... ... бар шынын ақтарып салғысы келген кейіпкерді
қорқыныш билейді. Артынан осы қорқыныш ... ... осы ... тастап, ойын айтуға кірісуге не себеп? «Осы мен ... ... ... сан рет ... пікірімнен қайта алмаймын ғой», - /31/ деген ... ... ... ... өз ойын ... ... ... неге
тосылды? Әлде тергеп отырған жердің мысы басты ма? ... осы ... ... Бұл, ... орынды. Кейіпкерді осындай қайшылықтармен
көркем сомдау жазушының бір әдісі деп түсіну қажет.
Баққожа ... біз сөзі етіп ... ... ... сипаттарының
анық көрінер тұсы образ сомдауында екенін осыған дейін де айтып ... ... ... ... жеткізу тапқырлығы, Аяған бейнесінің тартымды жасалуына
септігін тигізген. Сонымен Аяған Қуатов образы – ... ... ... ... ... айрықша көріне түседі. «Реалистік образ -
әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, ... ... ... ... ... түрі. Мұның сымбаттылығы да, шынайылығы да шыншылдығын да, бұл ... ... бар және бола ... ... ... ... бұрын-
соңды белгісіз тың қырынан көрініп, ылғи жаңарып отыратын тип» /32/. ... ... әр ... әр жағдай барысына қарай құбылып, өзгеріп отырады.
Шығармадағы кейіпкер ойы, арман-мүддесі, жан-дүниесі кеңінен талданады. Бұл
да - қаламгердің ... ... ... ... ... ... дүниеге
әкелудегі үлкен бір жемісі.
Табиғатына сай лайықты суреттелген образын суреткер жындыханада одан
ары ... ... ... басқа салғанына көндігіп, «кейінгі уақыт мүлде
тыныш, ешкімге жалынып жағдай айтпайды, ... ... ... ... ... - /33/ өмір ... де үйренеді. Жоғарыда ойын ашық айтып
салып, қызбалыққа бой ... ... енді ... мұндай ащы сынағына да
көндігеді. Жындыханадағы өмірге де көзі үйрене бастайды. Автор осы кезеңмен
желтоқсан ... ... ... ... Аяғанның жауы Мұсаның әкесімен де
аталмыш орында кездестіруі, оның ... ... ... ... ... ... сомдау жолындағы шеберлігінің шарықтауы деп те ... ... қас ... ... ... біле тұра, Аяған қарияны жек көре
алмайды. «Сізге басымды иемін. Сіз сияқты асыл адамдар сирек», - /34/ ... ... ... жындыханаға еріксіз жатқызған адамның әкесіне бас иуі
арқылы кейіпкер тұлғасы сомдала ... ... ... ... – деталь» /35/ болса, қаламгер пайдаланған деталь ... ... ... Бұл, ... сюжетін өрбітумен бірге, шығарма
бойына ажар кіргізе ... ... ... сипатын белгілейді.
Сонымен бірге бұл деталь - Аяған бейнесінің шынайылығының, нанымдылығының
да бір ... Осы бір ... бір сәт ... ... ... ... айқын да шынайы көрсетіп, оқырманға кесектелген образ
туралы ой түйіндеуге септігін тигізеді. Көркем шығармадағы ... ... ... ... ... ... кезеңдер арқылы адам болмысына
терең үңілу, айналасының ... ... аша ... ... ... ... ... ұғындыруға жан-жақты күш салынған.
...Шығарма идеясының небір нәзік тұстары, кейде автор ... ... көп ... ішкі сөздер ағымымен бейнеленеді. Ашық ... ... ой ... де ... даму логикасына сәйкес
психологиялық ... ... ... ... ... ... /36/. Осы ... жазушы адам баласының ... ... ... көп ... ойлы ... ... ... көрсете білген.
Шындық туралы кейіпкердің ішкі ... «осы біз ... ... неге
қорқамыз? Сол қорқыныштың кесірінен азаматтық бағдарымыздан адастық,
азаматтық болмысымыздан ... ... жоқ па ... Қорқуға үйретті
бізді. Сол қорқыныш баршамызды өзгені ... ... ... ... ... ... қорқып, бұғып қалуға тәрбиелейді ғой. Бізді
қорқыныш арқылы тәрбиеледі. Бәріміз, бәріміз қорқыныштың төліміз. ... ... ... ... ... шындықтың шоқпарымен ұрып жығуға
болатынын біле тұра әрекеттендік пе? Жоқ, керісінше, әділетсіздікті әдіспен
жеңуге тырыстық, қулықпен алуға ... ... ... әділетсіздіктің
вирусы баршамыздың жанымызда бар. Оның қозуы да, ... де тез. Сол ... ... қарсылық иммунитетін жойған екен...» /37/. Бұл
монологтан кейіпкердің шындық ... ... көз ... отырып, суреттеліп
отырған дәуір тынысын көреміз. Образдың жан-сырын, ішкі ой-пікірін, ... ... ... ішкі ... ... орынды көрсете білген
және осы кейіпкер монологының өзіне автор ... ... ауыр ... отыр емес пе? ... ... тынысының халық басындағы мүшкіл
халін бас образдың ... ... ішкі ... ... ... шығарма
көркемдігін арттыра түседі.
Шындық әрекеттерді жинақтау арқылы жазушы образдың жалпы ... Адам ... ... ... ... ... ... қабыстыра келе, жинақтала келе Аяған бейнесі ... ... бір адам ... өмірдегі мың адамды бір – қа қамтып көрсетеді»
/38/. Аяған ... ... ... 80- ... ... халқын сүйген
ұлдардың қуғын-сүргінге ұшыраған өмірін жинақтап көрсеткен. Бас қаһарманның
ішкі жан-дүниесі әлеуметтік ... ... ... ... ... атты ... туынды жазылып бітіп, жарыққа шыға салысынмен-ақ,
көптеген зиялы қауым өкілдері романға ... ... ... ... білдіріп, бағаларын беріп жатты. Мәселен, «Қазақ әдебиеті»
газетінің 2000 ... 24 ... ... ... ... ... атты ... «Егемен Қазақстан» газетінің 2000 жылы ... ... зая, ... зая ... ... Әмірхан
Меңдекенің, Қанат Тәкебаевтың 2005 жылдың 9 ... ... ... ... ... тәлкегі немесе ақиқаттың ауылы қайда жатыр?», Жарас
Сәрсектің «Заң» газетінің 2006 жылғы 29 маусымында шыққан «Баққожа ... ... ... ... атты ... ... ... газетінің 2003 жылғы 3 маусымдағы № 135 санында Мұхтар
Әуезов ... ... ... ... ... ... осы ... түрінде сахнаға қойылғандығы жайында Қ. Уәлиев «Өксіп өткен ... ... ... ... ... Осы ... ... қай-
қайсысы болмасын Баққожа Мұқайдың аталмыш туындысына жан-жақты пікірлерін
білдіріп, романның артықшылығына ... ... ... ... одан
сайын қызықтыра түскен. Сонымен, «Егемен Қазақстан» ... 2000 ... ... ... зая, ... зая ... жарияланған Әмірхан
Меңдекенің мақаласына аз-кем тоқтала кетсек. Мәселен, ... ... «Кей ... ... ... күні жыртық қолшатыр жамылған
кісідей мазаң кететіні де рас. Бедірейіп-бедірейіп ... ... ... мен
ойсыз, нәрсіз сөзтізбек адамды қажытып –ақ тастайды, шаршатады... Ал енді
Баққожа Мұқайдың «Өмірзая» романын оқығанда уайымдай ... /39/. ... ... ... білу ... уайымдата алу – шебер жазушының қолынан
ғана ... ... ... Өз құйрығын өзі үзе қашатын кесірткедей өз ұлтынан
өзі безіп, өз ұлтынан өзі ... ... ...... ... ... «Біздің де ұлт болып ұйып отыратын күніміз бар ... /40/ деп ... «Бір ... ... ... ... әлгі кесіртке-кейіпкердің бәрі де оқыған, ... ... - деп баға ... ... Меңдеке, - Ал енді осылардың өзінің оқыған-
тоқығанын, алған білімі мен жинаған «қазынасын» қазаққа қарсы жұмсағанда,
яғни өз ұлтының ... ... ... бойыңды үрей билейді», - деп өз
ойын жалғаған. Автордың осы сөзінен біздің сорымыз – сауатсыздықта емес,
уайымсыздық пен ... ... ... «Кім ... ... ... біз «құлтемір» деп тәржімалап жүрміз. Айтары жоқ, өте ... ... ... суық әрі қорқынышты сөз... Құлтемір! Не уайымдай
білмейді, не сезіне білмейді, ... ... сарт та сұрт ... ... ... ... ... символы. Біз кеңестік
идеологияның кесір-керінен құлтемірге айналып кете жаздаппыз. Жаздаппызыңыз
не, көпшілігіміз құлтемірдің дәл өзі ... шыға ... /41/ деп ... сескенбей жазған автор қоғамдық кесепатты дәл басады. Шынында да,
осы жағдай, осы құбылыс, осы трагедия ... ... ... ... ... ... Біз ... жүріп өттік өмірден. Халқымыз аштан қырылып жатқанда
Голощекиннің бетіне қарап, жарамсақтана жымидық. Тірі қалу үшін бірге туған
бауырымызды, әкемізді ... ... ... Қу жанның амандығы үшін ... біз?! Біз ... ... ... ... ... жыл ... Біздің ғұмыр құлдықпен өтті. Өмір – зая... Өмірім зая... Жалғыз
немерем бар. Қазақпын ... ... ... Мен де оған бөтенмін...»
/42/. Роман кейіпкерлерінің ... ... ... ... рухы
жанышталған, өз өмірлерін құлтемір болып өткізген ... ... бір ... ... ... жатыр. Сонымен бірге, дәл осы жерде
жазушының өз романын неге «Өмірзая» деп ... ... ... ... ... өмір бір-ақ беріледі. Ендеше Алла сыйлаған
халықтың жыртығын ... ... ... ... ... тарихын сыйла,
ұлттығын сақта, мемлекеттігін қорға! Осылайша ұлтыңның өмірін ұзарт! Сенің
өмірің - ... ... ... ...... өмірің!», -/43/ деп
оқырманына ой тастайды. «Ендеше дәл осы ... ... ... ... өзіңізбен бір ой бөлісейікші, қадірменді оқырман»,- /44/ деп бір
ғана сөйлеммен газет оқырманын елең еткізіп, ... ... ... мысалға ала отырып, өз халқының тілін де, дәстүрін де, ... ... да ... ... тыс тұрғысы келетіндер жайында өзінше
пікірін білдірген. «Бұндай ... ... – зая ... Өз ... ... ... ... Әне бір сымбатты қарияның сыртқы тұлғасы, көз
сүйіндіретін төрт ұлы бар. Төртеуі де ... ... ... ... ... тілін білмейді. Бұлардікі де – зая өмір. өзі қазақ тілін білмейді.
Қазақ ғұрпынан да ... ... «Мен ... ... ... ... жасаймын» деп өзеуреп қоймайды мына бір «мәдениеттанушы» мұнікі
ше? Мұнікі де - зая өмір. Зая жұмыс. Зая ... Зая ... ... деп ... ... де тірі ... келтіре отырады.
Демек, ұлттық мұраттан, ұлттық мақсаттан, ұлттық мүддеден тыс тұратын
өмірдің бәрі - зая ... ... не ... де ... ... ... халықаралық игіліктердің өзегі де – ... ... да ... ешуақытта ажырауға да, бөлінуге де,
кетуге де болмайды»,- /46/ деген Меңдекенің батыл ойымен мен де ... ... ... ... пәлсапалық өзегі де жаңағы соңғы
айтқан сөзіміз жатса сыңайлы. Әрине, Баққожа Мұқай өз ойларын біз сияқты
келтелеу ... ... ... әр ... әдеби тәсілмен, астарлы
оқиғалармен, қуатты көркем сөзбен бедерлеп жеткізгендігі жанға жылы ... ... ... кейіпкері Аяған Қуатұлының уәжін тыңдалық: «Кешегі
күн өмір емес, тарих. Ертеңгі күн – ертегі. Ал, өмір ...... ... айтқанда, жизнь – это всегда сегодня». Бұл тек кейіпкердің сөзі
ғана емес, жазушының ... да. Осы ... ... ... ... ромамында біздің бүгінгі тыныс-тіршілігіміздің қат-қабаттарын тереңдеп
ашып көрсетеді» /47/. «Өмірзая» романының басты кейіпкері, жас ... ... ... ... ... намысын асыртқаны үшін 1986 жылы желтоқсан
дүрбелеңінен кейін өлтіріледі. өктем отаршыл күш ... ... ... Егер ... ... ... ... күштің алдында жалынып-жалпайып
кешірім сұрағанда, бәлкім тірі де ... ма еді?! ... ... ... ... да өз ұлтымызды сүйгеніміз үшін біздер ... ... ... ... ... ... сүйе алмағандар,
ұлтын сүйе білмейтіндер сұрауы керек емес пе кешірімді? Мәселен, тарихқа
көз жіберейік. «Өз ... ... ... ... мен ... сұрамаймын!» /48/. Бұл – Жүсіпбек Аймауытовтың сөзі. Ақтық сөзі.
1932 жылы атылар ... ... ... Егер ... ... өз жолдастары
сияқты кешірім сұрай салса, (кешірім сұраудың нәтижесінде Жүсіпбектің
жанындағы ... адам аман ... тірі ... ... ... ... ... деп тапқан. Неге? Ұлтымызды сүйгеніміз үшін біздер
ешкімнен кешірім сұрамауымыз керек. Алладан да, ... да. Егер ... па, онда біз еш ... ұлт бола ... ... ... те осы принципті ұстанған. ... ... мен ... Аймауытовтың тірлігінен ұқсастық таба аласыз, ұқсастық
табасыз да, шүкіршілік ... ... ... ... ... ... ... осындай ерлігін Баққожа Мұқай
өз кейіпкері ... ... ... ... халықты ұрпақтың жаңа толқыны,
оның ішінде қайсар толқыны әлі де бар екендігіне сендіруде жатса ... ... ... ... ... ... дейтін термин берік
қалыптасты. Өз басым ... ... ... ... мәдениетті прозаға
жатқызар ем. Оқырман қауымның мәдени өресінің биіктеуі мен ... ... зор ... ... ... үздік туындыны Мемлекеттік
сыйлыққа әбден лайықты деп білеміз», - /49/ деп аяқтаған. Содан арада ... ... ... соң ... ... газетінің 30 желтоқсан күнгі санында
Алма Мұхамеджанованың «Өнер мен ... ... атты ... ... ... ... «Үшінші мыңжылдыққа аяқ басар жыл ... ... мен ... ... ... үлес қосқан, халық
таныған саңлақтарға 2000 ... ... ... ... ... - /50/ деп ел ... дүйім жұртқа хабарлаған
болатын. Сол кездегі Мемлекеттік сыйлық иегерлерін атар ... ... ... жазушы Баққожа Мұқаи, Оразбек Сәрсенбаев, театр ... ... ... ... ... ... скрипкашы Айман
Мұсаходжаева. Баққожа Мұқай бұл сыйлықты өзінің үздік туындыларының ... ... ... ... ... ... басылымының 2000
жылғы 24 қараша күнгі санында жарыққа шыққан Мұхтар Мағауиннің «Зобалаң»
атты мақаласында: «Жүз елу ... ... кеп, ... оның ... ... ... ... туған халқымыздың ұзақ шеру тарихындағы ең ауыр ... Ашық ... ... геноцид – 1916 жылғы сүргін, 1931-1933
жылдардағы ашаршылық, 1941-1945 жылдардағы орыс-герман майданында ... ... ... ... одан ... ел аман, жұрт тыныш кезеңдегі
атомдық апат - өз заманында байтақ ... сай ... ... ... қазақ
халқының табиғи өсімін кері шегерді, жер басып жүрген жұртты екі ... ... ... ... ... ... ... түсірді. Егер осындай
індеттер болмағанда бүгінде отыз миллионға жетер едік», - /51/ деп өткен
тарихымызға ... ... ... ... ... ... ... романының тартып әкететіні рас. Бірақ өте ауыр
оқылады. Мен тура бір ... әрең ... ... ... ден ... ... романдағы сыпатталып отырған өмірдің зілбатпан
ауыр салмағынан»,- /52/ деп Мұхтар ағамыз өте жоғары баға ... ... ең ауыр ... ... ... бар, санасы бар, кеудесі бар абзал
азаматтарының басына ... ... ... ... пен ... Міржақып Дулатов пен Мағжан Жұмабаев не үшін ... ... – ар, ... бүгінгі болмыс, келешек ұрпақ қамы, басын ... ... ... ... ... сол заңғар тұлғалы ел қорғаушыларының жалғасы
ретінде Баққожа «Өмірзая» романында Аяған Қуатұлы бейнесін кейінгі ұрпаққа
үлгі етіп ... ... ... ... ... күрес жолындағы
азаматтардың бәрі де шейіт болады. ... мен ... ... Бірақ,
халық рухының өлмегені, елдің әлдебір ... ... ... өсіп келе
жатқаны оймен аңдалып, көңілмен ұғылғандай», - /53/ деген сөзінен –ақ роман
трагедия болып ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жаяу» романы күллі қазақ қоғамын
шарпыған Азамат соғысынан кейінгі ауыр ... ... ақ пен ... ... пен қызылды айыра алмай, әрі –сәрі күй кешкен ауыр уақытты айқындауға
күш ... Ол ... ... өкіметі толық жеңіліске жеткенмен, жасырын жау
әлі қаруын тастай қойған жоқты. ... ... ... ... ... ... ... қашқан жалғыз-жарым ақгвардияшылар жергілікті бай-
манапардың көмегімен бас құрап, әр-әр жерде бүлік салып ... ... ... тура ... ... ... бірі – ... Ол қатесін кеш
түсініп, осынау шыңыраудан шығудың жолын таппай жанталасады. Баққожа Мұқай
романына ... ... ... қиын ... ... ете отырып, адамның туған
жерге деген перзенттік махаббатын көркем суреттейді. ... ... ... арасындағы достығы, адал маххаббат әдемі көрнектелген.
Шығарма жарыққа шыққан 80-шы ... ... ... ... ... позициясын қалың оқырман анық ажыратпаған, толық түсінбеген болуы
мүмкін. Өйткені шығармадағы бас кейіпкер Айбек – банды. Ал, ... ... ... түсінік – ол кезде қызылдарға, большевиктерге, Кеңес
үкіметіне ... ... ... ... ... ... жұрт ... сондай болғаны тағы шындық.
Бүкіл сюжеттік желіге тұғыр болып тұрған тұлға – Айбек «банды» аталса
да, ол Кеңес заманында ... ... ... ... ... күш, жыртқыш
символындағы жан емес, шындап келгенде, ... ... жоқ ұлт ... ... сүру ... қыбырлап тірі жүру емес, өзіңмен қаны, жаны
бір, сен ... өліп ... ... даяр ... санысында қалу. Солармен
бірге ғұмыр кешу, солармен бірге уайымдап, бірге күрсіну, ... ... ... ... ... ... ой-ниеті, халқына деген пәлсапасы, тіпті
ұлтына деген көзқарасы. Ендеше, неге туған халқынан безіп, тау тасты ... ... жүр? ... да айтпақ позициясы осындай ордалы ойға жетелеп,
сауалы басым тұйыққа тіреледі.
Автордың көркем шығарма мазмұнына өзек еткен ... ... ... тануға саяды. Сол бір мазасыз уақытының ... ... ... шындығын ашуға ұмтылады. Авторға маза бермеген опасыз ... ... бұл ... оның ... ... де тыныштық бермейді. Сондықтан
автор да бір кездегі Мальро сияқты шығармашылығы мен әрекеті нәтижесінде
бірсыпыра образға өз ... ... ... ... ... өзі тудырған
образға өз қолы жеткен және ... ... ... қоса ... ол өзін ... етіп ... бұл – күмәнсіз оның өзі» (Е.
Бломквист).
Демек, Мұқай да Мальро сияқты көкірегін кернеген шер- ... ... ... қолы ... ... оны ... ... авторлық
тәуекелі, яғни авторлық позициясы анық жетпеген шындықты кестелейді.
Ұлтының сүйегіне салған «банды» атты ауыр ... ... ... астарлы
мәнін «өмірін өксітіп, туған жерінен тұрақ таба алмай қашып ... ... ... арқылы ашып береді. Анығында Айбек ... ... ... ... ... ... алады.
Автор «Жалғыз жаяу» романына халқының басындағы әрі-сәрі кезеңнің
саяси-әлеуметтік астары ... ... ... ала ... ... ... етеді. Ағайын-туысты бір-біріне қарсы қойған, кімнің-
кім ... ... ... ... мезгілін, қазақ үшін аса бір қасіретті
кезеңін ... бір ... ... ... тану ... ... ... анық. Автордың да көңілінде түйткіл болып жүрген жұмбағы
мол, қайғысы мен азаба одан да зор ... ... ... ... ... де ... ... автор «Өзі мен әлем туралы шындықты айту
үшін қандай күш алады? Творчестволық ... әлі ... ... ... ... ең терең түкпірінен күш алатыны хақ» (Н. Маньковская).
Демек, автор жалпы қазақ әлемі ... және ... ... ойын ... ... ... Айбек арқылы тапқан деуге әбден
болады. Сондықтан да анық ... ... ... ... «Басын тау-
тасқа ұрып, қу жанын сонша қинап, бәлен жыл бойы неге ... Елім ... ... не ... бар еді? Елін сүйгеннің бәрі жазықты болса,
мынау жарық дүниеде бірде-бір мәрт мазақ ... ... - /56/ ... ...... осы ... автор «елім деп еңіреген мәрт қазақтың» кез келгені
жолсыз жазаланып, солақай саясаттың құрбаны болғанын да ... ... ... ... өз сөзімен анықтай айтсақ: «Ағынан жарылып,
анығын айтатын ешкім қалмас... Е-е, заман-ай, мың ... Мал мен ... ... жоқ, ... мен ... өзге тапқаны жоқ» /57/ қазақ сияқты
халықтың ғазиз басында болып өткен ... ... ... ... ... ... романның жұлын-тұтасын жұмылдыра ұстап тұрған шын
позициясын, ... ... ... ... идеясын,
суреткерлік көзқарасын шығарма мазмұнындағы кейіпкерлерінің образы мен
ойына сіңіріп ... ... ... ... ... Т. ... романында шынайы да көркем өрнектелуімен ерекшеленеді. «Әдебиетті
қоғамның ... оның кең ... ... ... ... деп ... Өмірді бейнелей отырып, әдебиет ескіні жоққа шығарады. ... жаңа ... ... ... ... ... шығара отырып, жаңаға
үндейді. Сондықтан өмір – ... пен ... ал өнер – ... ... ... ... Демек, оның мақсаты – жай ғана ... ... ... ... ... немес дән риза болу», - деп В.Г.Короленко айтқандай,
көркем шығарма тек ... ... ... ғана ... cол қоғамдағы
болып жатқан реалды оқиғаны ... ... де ... ... ... мен қым-қиғаш оқиғаларға деген автордың көзқарас-бағасын білдіруі
немесе терістеуі мен ризашылығын қоса сезініп, түйсінуі. Яғни, кез ... ... ... - ... ... ... туындысына деген нақты
қарым-қатынасы мен ой-пікірін анықтап, түсіну деген сөз. Ал оны біз ... ... ... ... ... тани аламыз.
Автор кешегі социалистік қоғамдағы адамдардың іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... күнде де
кездесетін дінсіздік пен имансыздық, туған тілі мен ұлттық ... ... ... ... құбылыстардың бастауы Кеңес өкіметінің алғашқы
күндерінен-ақ орын алғанына көңіл аударуымен мәнді. Жер ... ... де ... лаң ... Қазан революциясы қоғамдық сананың бұзылуына,
күллі қоғамдық ... ... әкеп ... ... ... сол ... дүниенің үстінде «ескіні жоққа
шығара отырып, жаңаға үндеу» күш алғаны, соған лайық әдеби ... ... жан ... ... «күрес пен тартыс» орын алды. ... өз ... ... ... ... ... ... салған сауалдарға
жауап іздей отырып, халықтық тарихи процесте ауыр із ... ... ... ... соны ... ... тың баға беруге, жаңа
көзқарас ... ... ... да ... ... сұрапыл шындығын ашуға
тырысады. «Жалғыз жаяу» романындағы ауыл ... ... ... бірін-бірі ұстап беретін ... ... ... ... Бұл ... екі ... ... ұқсастық та бар. Өйткені
заманы мен қоғамы, уақыты мен адамы ... ... ... ... ... ... еркшелігі – сол мезгілдегі көзі ашық оқығандар мен
ақындарға, жалпы көшбасшы, талантты адамдарға тигізген ... ... де ... тоқталады.
Жазушы кеңестік цензура мен бақылаудан қорықпастан ... ... ... Алаш ... көмескілеу болса да образын ашуға ... ... ... ... ... алашшыл ел азаматтарының
бейнесін танытуға батыл ... ... ... той ... сол ... Кеңес өкіметінің қас жауы саналып, Алаш идеологтарының бірі ... ... ... ... әйгілі «Қалқаман - Мамыр» жырынан үзінді
келтіріп, жырды тыңдаған ... ... ... ... де ... ... ... уақытта Алаш арыстарының атын ... ... ... ... иесі жайында мақсатты түрде сөз қозғамай,
есінен ... ... ... ... келіп, «Өмір деген асты ойран
болып жатса да, беті күлген ағын судай алдамшы бір ... ғой» /58/ ... ... ... ... ... ... салады. Демек, автордың
позициясы да өзі ... ... ... мен сол ... өмір сүрген
адамдарға деген көзқарас-пікірімен астасып жатыр.
Шын мәнінде, автор суреттеп ... ... ... ... ... болып жатыр. Ауылдың басшысы Назар «ақылынан ашуы басым, ойынан
ісі шапшаң әупірімдеу» /59/. ... да ... ... ... шоқпарын асыра сілтеген ауылнай оқытушы Бәйтенге: ... ... ... ... ... ... ... деп қыстайды.
Ауыл адамдары тіпті ауылнайдан қорыққаны сондай, ... ... ... ... да ... ... ... «Тарыны бетін жауып іргеге
қойдым. Жасырып ұста, біреу көрсете салса, коммиссия келіп, сыпырып ... /60/ деп ... ... мен оған ... берілген тапсырманың орындалу
барысын суреттегенде кәдімгі өмірдегі өз ... ... ... ... ... ... ... сияқты етіп байыппен
суреттегенмен, оның ел өміріне түсірген ... ... мен адам ... ауыр ... ... ұмтылады. Дінмен күресу арқылы арлы адамның
имандылығымен күрескен, «үстем тап ... ... үшін ... ... қару
етті» деген кеңестік желеумен, ауылнайдың ... ... ... зәру ... отыр» , - /61/ деген бір ауыз сылтауы арқылы мазарларды
құлатып, кірпішін алып ... деп ауыл ... ... ... ... барлығы - кешегі кеңестік қоғамда, қазақ басын аман ... ... ... күш ... бұл үшін ол ... ... кінәлау да қиын. Өйткені заман мен
қоғамның адам танымастай өзгеруінен, диктаторлық ... ... ... мен жан-жүрегінде адам нанғысыз айнымалы құбылыстар,
қайырымсыз сезімдер пайда болды. Сондай бейдауа сезімдер ... ... ... ... ... жол ... Сондықтан моральдық –
этикалық нормадағы сыйыспайтын істі ... ... ... ... ... ...... оқып келген көзі ашық,
көкірегі ояу жас жігіт. ... ... ... ... ... ... қарсы
қойған керіауыз заманның Бәйтен де құрбаны болады. Ол бір кезде 1916 ... ... ... ел ... ... ... ... ең ғажабы -
өзінің туған ағасы Асқарды кәмпескелеп, өз ... ... Оны ... ... ... да ... мен ағайындары. Мұндай
еріксіз іс-әрекеттен бас тартуға да ... жоқ. ... ... ... ... ... ... істі болып, ақыры арсыз шешімге келген.
Осы арада романның басында айтылатын Шәкәрімнің ... ... ... ... орын ... қаталдық пен еріксіз іс туралы
қайыра ойға оралады. Автор өз ... ... ... ... ... шығарманың басталуында мақсатты түрде кілт ... ... ... өз ... аямаған Бәйтенді де бір замандағы Көкенай қаталдығымен
астастыра бейнелегені сезіледі. Шәкәрім суреттеген қазақ қоғамы мен ... ... ... қоғамы арасындағы айырмашылық пен қаталдық,
қатыгездік ұқсастықты ашық айтпаса да, сезімтал оқырманға ... ... ... ... ... ... ... қоғамда Бәйтенді сүйген ... ... ... ... көру, түсіну, елеп-екшеу сияқты қабілеті
туралы орыстың белгілі жазушысы Гончаровтың айтуынша, ... ... ... ... ... онымен бірге өмір сүрмегендіктен ... ... ... – оның ... жат. ... ... сен дем алатын ауаң,
достарың мен жаттарың сияқты егіні мен ... еске ... ... бар өз ... өмір ... дұрыс. Сондықтан да әр жазушы өз
күйіне қайғырған, ойлана сезінген және өзі өте жақын білген мен ... әлде ... ... ... ... да ... ... пайдаланған
ел белсенділерінің асыра сілтеп, өз халқына, туған ауылына, тіпті ... ... ... мен ... азып-тозып, жақсылардың айдалып-
атылып кетуіне тікелей себепкер болғанын қуатты көркем образдармен суреттеп
көрсету. ... ... ... адам ... сынға алатынына да
меңзейді. Роман ... ... да ... ... ... өзі ... кеткендей сезімде болатыны да ... ... ... ... ... кезінде өз заманымен емес, шығармадағы оқиға болып
жатқан уақытпен өмір сүретіні, өзін сондай бір ... ... ... ... ... пен кеңістік талабымен автор табиғи сіңісіп, тіпті рухани
санасып, сол заман адамдарының ой көзімен барлап, яғни ... ... ... және ... ... тек ... ... Олардың
басындағы қайғы-қасіретті салқын санасы мен ыстық жүрегінен өткізе ... ... ... ... ... ... киеді. Бірақ іштей, саналы
түрде кейіпкер қайғысымен «уланса» да, арман-аңсарымен «өмір» ... ... ... өзін ... ... өзін билей алады. Сондықтан ол өз ойынан, өз
жанынан тудыра отырып, ... өз ... өз ... ... алады.
Автор «бірнеше мәрте бөгденің ... ене ... ... және
өзінің көңіл-күйі жағдайын өткеннің күңгірт көлеңкесіне көшіре отырып
көркем ... ... ... ең ... ... ... субъектімен үйлестіріп (құйылысып) әкетеді» (М. Арнаудов).
Автор өткен уақыт пен болған болмыстың қиюын келтіріп, зарлы заманға
деген өзінің идеялық ... ... ... жеткізеді. «Ақырында
суреткер өзінікі мен бөгденіңкі (кейіпкер – М.О.) ... ... ... ... ... тағдырына алаңдаушыға айналады» (М. Арнаудов) және
сондай сенімді позиция ұстанады.
Баққожа Мұқаидың «Жалғыз жаяу» романындағы ... ... ... ... ... ... да қашқын. Ол да - тау ... ... ... ... болуына да белді себеп, ең ... ... жер ... ... қол ... деген сылтаумен
істің етіп, түрмеге жаптырған. Азынабайдың ұлы старшындыққа сайланып,
Кербаламен жағаласты... ... ... ... Бұл тек ... басы ... кезде он алтыншы жылдың көтерілісі ... /62/, ... бұл да ... ... тек қана ... өз ... ... бұлт
енді мұқым елге жалпағынан жайылыпты» /63/.
Автор өткен ғасыр басына келген зор ... ... ... ... ... ... «Қилы заманды» он алтыншы
жылғы ... ... ... ... ... жұрттың ата қоныстан және де
қалған қалың қазақтың « ...Алдында белгісіздікке ... ... ... ... ... ойды ... қазақ қаламгерлері терең тани отырып, ұлт
тағдырына ... опат ... ... ... ... ... ... өзі ұлттық әдеби процесте кеңестік ... мен ... ... тұра алмайтын творчестволық заңды құбылыс еді. Сондықтан да олар
қазақ атаулы бөліне-жарыла бірі ақ, бірі ... бірі бай, бірі ... ... өздері – бірі большевик, енді бірі – ұлтшыл, байшыл ... ... ... ... ... ... қырғи қабақ күн
кешкен кезеңнің шындығын өз шығармаларында бірде тұспалдап, бірде астарлап,
енді бірде сүйкімсіз образдардың іс-әрекеті мен ... ... ... нағыз авторлық позицияларын жүзеге асыруды нысана етті.
ХХ ғасырдың басындағы ақ пен қызылдар ... ... ... ... ... ... таптық тартыс 80-ші жылдарға дейінгі (Б. Майлин, С.
Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ә. Нұрпейісов т.б) және одан ... ... да ... ... ... алаш ... (Ж. Аймауытов, М.
Жұмабаев) сын көзімен қарап, сынай да барлай да жазған, шындыққа жүгінген
шығармалар («Ақбілек», ... ... ... ... тобы» т.б)
қалың оқырманға жетпегендіктен, Кеңес тұсындағы ... биік ... өзі ... шындыққа бір жақты қырынан қарады. ... ... осы ... өз ... тұрғысынан толтырғысы келеді.
«Жер-бесік» романында «Алашорда», Алаш зиялылары және ... ел ... ... ... ... бағыты туралы көпшілікке
жұмбақ жайлардың алғаш рет басы ашылып, ... ... өзін ... айналдырып алған замандағы қайшылықты пікірлердің ақ-қарасын ... Бұл жай ... ... ... ... ой-
ниетінен анық танылады.
Кез келген суреткер мемлекеттік билікті де ... ... ... ... ... ... алдап та, арбап та
көндіріп отырған билікке көзқарасын өз ... ... ... ... ... ... ... американың әлемге әйгілі жазушысы Э.
Хемингуэй, суреткер ... ... ... ... ... ... ... Жақсы жазушы үкіметке ешқашанда разы болмайды. Ол үкімет билігіне
қарсы сөзсіз дауыс ... ал ... қолы оны ... ... ... ... ... сәттен бастап, оны жек көрмеу мүмкін
емес. өйткені билік белгілі бір биікке жеткеннен ... ... ... ... бұл ... ... биліктің шарықтау шегіне жеткен 70-80-ші
жылдардың туындысы болғандықтан, сол биліктің ... ... ... ... ... ... зәбір-жапасын жасырып-жаппай, Саржан,
Нұржақып сияқты басты кейіпкерлерінің аузына салуы – суреткер тапқан сәтті
тәсілдің ... ... ... өз ... ... ... ... биікке жеткен» билікке наразылығы шығармадағы кейіпкерлердің ... ... ... ...... Баққожа Мұқаи – редактор.
2.1. Б.Мұқаидың редакторлық шеберлігі.
Баққожа 1995 жылдан бері ай ... ... ... көркем-
әдеби және суретті «Парасат» журналының редакторы. Журналдың 1958 жылдан
бергі тарихы бар. Сол ... бері күні ... ... ел ... бұл журнал Баққожа Мұқаидың басшылығынан кейін де өз құндылығы
мен оқырмандарын жоймай, қайта одан сайын байи ... ... ... ... ... біріне айналғандығы жасырын емес. «Парасат»
журналына Баққожа Мұқаидан бұрын басшылық еткен ... ... 1958 ... шілдесінен бастап 1961 жылдың сәуіріне дейін - ... сол ... ... ... 1963 жылдың тамызына дейінгі аралықта ... ... 63 ... ... 64 ... ... айына дейін - Сапар
Байжан-ата, 1965 жылдың қаңтарынан бастап 1976 жылдың ... ... ... - Мұса ... одан сол жылдың желтоқсанынан 88 жылдың ... - ... ... ... 1989 жылдың желтоқсанына дейінгі
аралықта - Камал Смайылов, сондай-ақ 1989 жылдың желтоқсанынан 1991 жылдың
соңғы ... ... - ... ... 1992 ... екінші айынан 1995
жылдың бесінші айына ... - ... ... болды. Бүгінде таралымы– 5654-
ке жеткен журналдың отыз бір айдары бар ... ... ... ... ... жер тұғырың», «Дастархан», «Сұраңыз, жауап береміз», «Тылмыс
табиғат», «Ойды ой жалғайды», «Біреу де ... ... ... ... ой», ... ... ... күңгірі», «Өлең сөздің
патшасы», «Өмірде не болмайды», ... ... - ... ... тағы ... ... ... айтуынша, өзі редактор болып келген сәттен
бастап журналды жаңаша бағытқа өзгертуге тырысқан. Ақылдастар ... ... ... Асанәлі, Бельгер Герольд, Кеңес Дүйсекеев, Әбіш
Кекілбаев, ... ... ... ... Роза ... ... Сартаев,
Райымбек Сейтмет, Әшірбек Сығай, Шота Уалиханов, Төрегелді Шарманов сынды
ел қалаулылары, енді Бас редактордың орынбасары – ... ... ...... ... ... ... 2006 жылғы қазан айының 11 санында
Темірхан Медетбектің «Қайтпас та қайсар басылым» ... ... ... ... ... қызықты мәліметті кездестірдім: «Қазіргі
«Ақиқат» жырналы 1952 ... бері ... ... ... атқа ... ... осы «Қазақстан коммунисі» атауымен қырық жылға жуық уаықт
шықты. Еліміздегі демократялық өзгерістер, қоғамдық ... ... леп бұл ... ... де өз жаңалығын ала келді. ... ... ... айынан журнал «Ақиқат» деген атпен жарық көріп келеді. ... ... ... деп ... туралы журналдың сол кездегі ... ... ... ... ... Смайылов өз естелігінде былай деп
жазды: «1991 жылы Орталық партия комитеті тарап, журнал ... ... ... оны ... ... керек деген мәселе туды. Редакцияда
бәріміз жиналып, атын ... ... ... «Ой ... деген
аттар ауызға алынды. Біреулер: «Парасат» деген ат тамаша келіп тұр, ... оны ана ... ... ... ... - деді. Сонда маған «Парасатқа»
ұқсас, мағыналас сөз еске ... Мен ... деп ... деген ұсыныс
жасадым. Осылайша, мен екі журналдың атының авторы болдым» /65/. ... ... осы ... ... ... ... 1988-1989 жылдар
аралығында редакторлық қызмет атқара жүріп, бұрын «Мәдениет және ... ... ... ... ... «Парасат» деген атауды осы ... ... ... - 1965 ... ... яғни ... 42 жылын баспасөзде қызмет
істеуге арнаған жүрегі жалынды журналист. Осы 42 ... 20 ... ... ... ... ... ... «Сондықтан журнал ісін жақсы
білем, жаныма жақын көрем. Журнал - газет емес. Газет – ... ... ... ... Ал, ... - ... ... Сондықтан бүгін, ертең,
арғыкүні өлмейтін материалдар басу керек»,- деп өз ойын ашық ... ... тым ... ... ... қиын емес. «Қыз баланы алба-
жұлба киіндіріп, шашын тарамай көшеге шығарсаң, оған ешкім қарамайды. ... де ... ... жарасымды киінген болса, бәрінің көзі бірден
соған түскен болар еді. Міне, журналдың ... де дәл ... ... ... ... ... ... киімі деп түсінем», - /66/ ... ... істі жіті ... ... ... ... ... қызметкерлерінен аз сөзбен көп мағына беретіндей етіп, барынша
қысқа әрі нақты жазуларын талап еткен. 1995 жылы ... ... ... ... ағамыз біріншіден, басылымның форматын,
екіншіден, ... ... ... ... жағы ... ... ... көбіне мәдени тақырыптар басылатын журнал, ... ... ... ... ... ... Атап айтар болсақ,
тарих, әлеумет, денсаулық, тіл және тағы ... ... ... онға ... журналист қызмет атқарады. Бас редактор Баққожаның
айтуы бойынша ... ... ... төрт ... тұратын
талаптарды міндеттеген:
1. Көп іздену;
2. Үнемі жаңа айдарлар, тың тақырыптар ойлай жүру;
3. ... ... ... ... ... ... қалам тербеу;
4. Өте сауатты, қатесіз жазу
«Шәкіртсіз – ұстаз тұл», - ... ... ... ... ... елге есімі кеңінен танымал журналистерді атауға болады. Олар ... ... ... ... ... бас редакторы), Құдияр Біләл
(«Жалын» журналының бас редакторы), Талаптан ... ... ... бас ... ... Ораз («Ақжелкен» журналының редакторы),
Жарас Сәрсек («Заң» газетінде редакторының орынбасары), Әмірхан ... ... ... ... және тағы ... да ... ... -
Баққожа Мұқайдың басшылығындағы «Парасат» журналында қызмет ... ... ... ... ... бір ғана нәрсе мәлім: Ол
кісінің көзін көрген, жүрек жылуын сезінген, бір ауыз болса да ... ... ... ... ... қондырған
шәкірттері - бақытты. Себебі, Баққожаның редакторлық қыры жайында білу
мақсатында олардың бірқатарымен тілдескенімізде шәкірттері бүгінде ... ... ... ... ... Шын мәнісінде де әрбір ұстаз өз
шәкіртінің жүрегіне өшпес із қалдыра білсе, одан артық ... жоқ. ... сол ... өзін ... тиек ... дейміз. Мәселен,
Қали Сәрсенбай («Алматы Ақшамы» газетінің бас редакторы): «Редактор
дегеніміз – ... ... ... Ал, ... ... шаруашылық немесе өндірістік орынды басқарып отырған адам емес.
Меніңше, Баққожа Мұқаи - ... ... ... ... ... қалыптасқан, тұлғалық деңгейге көтерілген үлкен
қабырғалы қаламгер. Әрине, бізде ... ... ... ... ... де, өнер ... болғандықтан, оның
ішінде оқшау-оқшау тұратын азаматтар болуы керек. Солардың бірі ... ... дер ... Бұл – ... ... жазушылық қыры туралы
айтылған қысқа ғана ой. Ал, ол кісіні редактор ретінде мен ... ... ... ... ... жақсы танығандай болдым.
Осыған дейін «Егемен Қазақстан» газетінде бөлім ... ... ... ... ... қызмет атқарғаныммен, әрине, бұл ... ... ғана ... еді. Ал, ... журналдың бас
редакторынан кейінгі орынбасарлық қызметтің ... ... Сол ... ... ағам ... көп ... қамқорлығын жасады,
мұның бәрін айту керек. «Парасат» журналында ... ... ... ... ... оның ... Камал Смайылов, Мұса Дінішев сынды
қазақтың іргелі азаматтары басқарды. Өзінің дәстүрі қалыптасқан басылымды
Баққожа аға ... ... ... ... ... ... күйеубаласы Аджуби «Известия» газетіне бас редактор
болып келгенде бір тәуліктің ... ... ... ... ... Енді ... бәрі ... болмаса да, біртіңдеп өзгерістер алып
келері сөзсіз. Бәкең осы тұрғыдан келгенде біріншіден, журналдың форматын
өзгертті, материалдардың ... ... жаңа ... көбірек пайда
болды. Ол кісі журналға берілетін суреттерге дейін қатты мән ... ... ... ... ... артты. Мәселен, белгілі бір
мақала өз ... ... ... ... ... ... ... Баққожа ағам өте жауапкершілікпен қарайтын. Оның бойындағы ерекше
қасиеттерінің бірі – кімнің кім ... ол ... ... ... ... ролін айрықша біліп отыратын. Қазір өздеріңізге
белгілі, «Алматы Ақшамы» қалалық газетінің бас ... ... ... ... журналынан бастау алғанын мақтан етем.
Бұған дейін де біршама орындарда қызмет ... ... де ... мол ... қызметті осы «Парасат» журналынан бастадым.
Сол кезде Баққожа ... ... ... ... ... ... түскенімді күні бүгінге дейін жақсы ырымға балаймын,
-/67/ деп атап ... ... бұл ... де ... ... ... ... Осы тәрізді Құдияр Біләлдің төмендегі ойын бере
кеткенді жөн көрдік («Жалын» журналының бас редакторы): «Мен «Парасат»
журналына редактордың ... ... ... ... аралығында қызмет
атқардым. Баққожа Мұқаимен етене араласып, ағалы-інілі болып сыйласқаным
да -сол кез.
Мен ол ... ... ... ... ... ... ... болып қызмет атқаратынмын. Оның үсітне ол кезде редакциялардың
басым көпшілігі Жібек жолында орналасқан еді. «Парасат» журналы да ... де бір ... ... Баққожа ағаммен жұмыс барысында
кездесіп, жүздесіп отыратынбыз. Міне, соның да әсері болса керек. Оның
үстіне жазғандарымды ... ... ... ... ... бір күні ... жұмысқа шақырды. Бас редактор - қашанда өзінің ыңғайына
келетін және жұмыстың ... ... ... ... орынбасар табуға
құлықты әрі мүдделі. Сондықтан мені жершілдіктен де емес, ағайындықтан да
емес, ешкімнің айтуынсыз ... өзі тек ... ... ... бірі ... ... едім. Шынымды айтсам, мен бұған дейін ол
кісіні жақсы білмейтінмін, тек жазушы ретінде сырттай ғана ... ... ... ... кей ... Баққожа ағамыздың тым
талапшылдығын, мінезінің шәлкестеулігін ескерткендей болды. Бірақ, жұмыс
барысында бұл айтылғандарды аңғара алмадым. Себебі, адамды тану үшін ... ... ... ... білу ... ... ... жаңағы талаптар
неден туындағанын ұғынғаннан кейін, оған ... ... ... ... ... ... ... дейін «Егемен Қазақстан»
газетінде шыңдалып шыққан, өзіме-өзім жауап бере ... ... ... ... ... өзіме-өзім берген бағам ... ... ... ... ... ... алғаш рет
қолыма қалам ... ... ... ... ... ... Неге? Себебі, ол кісі әр сөйлемге емес, әр сөзге жете мән
береді. Қате жазылған ... ... ... Сол ... ... ... ... Міндетті түрде өзіңмен кеңескенді жөн көреді. Егер ... ... ... ... ... ... ... болсаң,
өте тез аңғарып қояды және соған ... ... әр ... ... ... қой. Осы ... сен ... қалды дегенге
сенбеймін. Сондықтан да осыған шұамалы болсада ... ... ... /68/ ... ... ... ... қалатынмын.
Баққожа ағамның мектебінен өткен шәкірттер бүгінде жаман болып жатқан
жоқ. Әрқайсысының өзіндік іздері бар. «Мен үш-төрт редактор ... өзі ... ... ... екі жыл ... мен ол ... көп нәрсені үйрендім. Ең
бастысы, әр нәрсеге үлкен жауапкершілікпен қарау керектігін түсіндім.
Екіншіден, ... ... ... қорытуым қаншалықты жақсы
болғанымен, ... ... ... ... одан сайын шыңдала
түскендеймін. Үшіншіден, мына алмағайып заманда мінездің тегеуріндігі –
жұмыстың алға ... ... ... ... Сондай оптимистік мінез
ол кісіде бар, тіпті шығармаларынан да аңғарылып тұрады. Бүгінде ... оңай ... ... ... ... журнал ісін дөңгелетіп
әкету сияқты жұмыстар бас редактордың тікелей табандылығының нәтижесінде
барып жылжитын нәрсе. Соның бәрін ... алып жүру ... ... ... Осы тұрғысында, ол кісінің табандылығы, ертеңгі күнге деген сенімі
және мойымайтындығы – Баққожа Мұқаиға тән мінездердің бірі деп ойлаймын.
Бұл - ... ... ... ... ... ... тағылымы мол әңгімелерінен
кейін, әрбірі кезінде Баққожа ағамыздың қоластында жүрген қызметші –
шәкіртері болса, бүгінде ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында «Тұрмыс және Еңбек» деген
атпен жарық көріп, бүгінгі тәуелсіз еліміздің ... ... ... ... шыға ... 50 жыл ... ... Басылым тарихы –
ұлт тарихының айнасы дейтін болсақ, еліміздің күнгейлі ... ... елу ... ... ... біте ... ... Журнал қай
кезде де халқының мінберінен сөйлеп, оның әрі тірегі, әрі ... ... ... ... үрдісіне орай келелі мәселелерді көтеріп отырды.
Баспасөз болмысымыздың ... ... ... ... та ... ... ... сай қоғамдық - әлеуметтік ойдың қалыптасуына өріс
ашты. Халықтың рухани және ... ... ... ... ... ... Ұлтымыздың ардақты ұлдарының қайталанбас ерлігімен
қоса, әлемдік ойшылдарың өмірлерінен -қызықты мәліметтер ... ... ... ... антологиясы» деген тақырыппен берілетін қанатты
сөздері өте ұнайды. Мақаланың мазмұна қарай ... ... ... ... ... ... дүниені одан сайын аша ... ... 2003 ... 3 ... «Көзқарас» айдарымен берілген
журналист Болат Мүсәлімнің «Мен ... ... атты ... ... күнінен отаншылдық рухта тәрбиелеудің маңызы жайында айта келіп,
«бодан ел» ... қара ... ... үшін ... түрде күресе білген
Желтоқсан оқиғасындағы жастардың отанға деген сүйіспеншілігін ... ... ... патриотизмнің тағы бір үлкен көрінісі Отан соғысы
кезінде байқалып еді. ... ... ... ... ... ... ... мақтанышым сен едің!» деп жауынгерлерге рух берді»,-
/70/ деген мысалдар тақырыпты одан сайын аша ... ... ... ... ... өз Отаны үшін өлуге міндетті. ... ол ... үшін ... ... тиіс ... - деп Шарль Монтескьенің сөзін
беріп, ... ... ... ... ... жақсылық жасай алады деп
сұрама. Мен Отаныма не ... ... деп сұра ... - ... ... айтқанын келтіреді. Ал, 2002 жылдың 11 санында «Тарбағатай -
Ақсуат» деген тақырыппен ... ... ... ... ... ... ... халқының хал-ақуалы, тұрмыс-жағдайы, ең
бастысы ... ... ... ошақтардың деңгейі жазылған болатын.
Әрине, мақала авторы ауылдың жағдайының түзеліп келе жатқандығын, мектеп,
кітапхана, ... ... іске ... ... ... жарай
бастағандағын айта келіп: «Ауылдан көңілім отығып, тоғайып қайтты. ... жыл ... ... рет ... ... ... емеспін. Халық
рухтанп, еңсесі көтеріліп келеді ... ... ... ... екн деп ... келген соң күнделігіме: «Жылқы - біздің мінезіміз,
Дала – біздің кеңдігіміз,
Ауыл – ... құт ... ... үш ауыз ... ... ... - /71/ деп ... бірқатар
проблемаларды айта отырып, үміттің одан да басым екендігін әдемі ... ... ... ... ... ... диагноз қоюдан оны емдеп
жазу жеңіл болады», - деген Тадеуш Гицгердің ... ... өзі ... Ал, Ахат ... «Көз көрген еді» атты Ғабиден ... ... ... ... өз шығармалары бойынша емтихан тапсыра
алмас еді», - деген Болеслав ... ... ... ... жағына:
«Егер классиктердің алдында жүргің келсе, олардың шығармаларына алғысөз
жаз», - деп ... ... ... ... ... ... «Жас ... кеселді жиырма түрлі дәрімен емдейді. Ал тәжірибелі дәрігер жиырма түрлі
дертті бір дәрімен емдеп жазады», -/72/ ... ... ... сөзі ... Мұстафиннің тұлғасын ашып тұрғандай.
Медициналық тақырыптарды ... ... ... ... ... ... денсаулыққа, мәдениет - өнерге, ұлттық танымға, салт-
санаға, әдебиетке кеңінен қалам тербеп, ... ... ... ... ... ... кезінде болған немесе бүгінде болы жатқан
таңқаларлық ... ... ... ... ... зияны жоқ»,
«Оқшау ой», «Сіз білесіз бе?» айдарларымен берілетін мақалаларды мысалға
келтірсек: «Он бес ... ... ... ... ... ... 300
қабатты үй салынады. 300 қабат үй бір километрге пара – пар келеді. Бұл
үйде жүз мың адам ... ... ... ... Марина Роза Сервера мен
Хавьер Пиоз зәулім үйдің жобасын жеті жыл бойы жасаған» /73/. Сондай – ... ... ... ... берілген мақалада: «Біріккен Ұлттар
Ұйымының болжауынша, 2050 жылы жер ... ... саны 9,3 ... Мәселен, бүгінде Ресейде бір минутте үш ада өмірге келіп, төрт
адам өледі. Ал Қытайда 38 және 16. ... мен ... тепе – ... бір ... өзінде – СПИД детінің лаңына қарамай, 2050 ... 2 ... ... Сол ... ... емлекетіндегі тұрғындар 1850
жылғы күллі әлем халқының ... көп ... - /74/ ... ... қонымды
қызықты дәйектерді беріп отырады.
2.2. Баққожа Мұқайдың «Парасат» журналындағы ... жазу – ... ... ... Ал ... ...... көрінісін
көре білудің жетістігі. Туынды дүниеге келу үшін авторда белгілі бір оқиға
немесе ... ... ... ... болу ... Сол пікірді қалың
бұқараға ой салдыра, ойландыра жеткізу үшін жазу ... ... ... ... қана қоймай, оны өз шығармалары арқылы ... ... ... ... ... иісі ... ... пайғамбардың иісі
шығады, ал біздің сөзімізден өзіміздің иісіміз шығуы ... ... бір ... сөзі ... ... өзектілігі публицистің өзгеге ұқсай бермейтін өзіндік
өрнектерінен туындап ... ... оның өз ... ... ... ... ... көтере білуі алғышарт болды. өз дәуірінің
суреткері Баққожа Мұқайдің публицистік мұраларын ... ... үлгі - ... ... мол ... болмақ. Өйткені, әр дәуірдің
ақиқаты мен шындығын ... күн ... ... ...... ... – жазушы мен журналистің әлеуметтік пікір ... ... ... ... құбылыстарға кемел талантпен үн қосуы,
көркемдік шабытпен терең ой тастап, жұртшылықты ... бір ... ... ... ... Екінші сөзбен айтқанда, публицистика
дегеніміз – саяси - көркем проза, ... ... ... /75/. Осы ... ... біз ... зерттеуші ғалымдарының
пайымдары мен ғылыми негіздеріне сүйене отырып, уақыт шындығын жазудағы
публицистің кемеңгерлігі мен көрегендігін ... ... ... ... ... ... салғанда Баққожа Мұқаи ұлттық ... ... ана ... аяқ асты ету,өз ұлтын менсінбеу сияқты көріністерді жаны
қынжыла жазды. Ел ... күн ... ... да ... ... ... ... толғаныстары бүгіндері де қазақ мемлекеттігін нығайтуда басты
тірек болып табылатын ұлттық тәлім-тәрбие, ата дәстүрі, қазақ тілі және төл
тарихымызды қастерлеу ... ... ... ... ... ... тақырып арқауын оқу, білім-ғылым ... ... ... ... ... ... экология төңірегінде
қарастыратындығы белгілі. Бір ... осы ... ... ... бір ... ... тоғысып отыруын Мұқайдың қаламгерлік талантының
өзіндік қыры деп бағалаған жөн. ... ... ... кез келген
шығарманың түпкі мақсаты мен діттеген ойы ар-ождан, туған ел, ... ... ұлы ... ... ... көзі ... көкірегі ояу кез келген
оқырман бірден ... ... бұл ... ... тән қасиет
болғанымен, Баққожа Мұқай публицистикасында бұл үрдіс үнемі желі ... ... ... ... ... баса айтқымыз келеді.
Мәселен, «Парасат» журналының 2002 жылғы 6 санында жарыққа шыққан
«Шекарадағы ауыл» атты ... ... ... жаным жүдеп, күйзеліп
қайтамын. Бұрын ауылды аңсап, сағынып ... ... осы күні ... - /76/ деп ... ... деп ... Баққожа Мұқайдың
осылайша сөз бастауы жөн шығар. Себебі, түк ... – ақ ... ... ... ... ... ... сөз тауып айту қиын. Кей ауылдарда
жұмыссыздық жағдайы кең етек жайып, халқы қалаға қарай ... Ал ... ауыл – ... ... емес пе? Сол ... ... ... жолы – ауылды көркейту, өркениет көшіне қосу. Ол үшін ауыл шаруашылығын
дамыту ... ... ... ... тұратын халықтың жағдайы тым
төмен. Өсірген өнімін қалаға алып келіп сатуға оларда жағдай жоқ, екі ... ... ... ... ... тағы жоқ. Жол ... Сол ... олар
амалдың жоқтығынан өнімін қаладан барған делдалдарға тым ... ... ... ауыл ... қызығын көретін делдалдар. Олар бір қойды үш –
төрт мың теңгеге ... да, ... ... ... үш – төрт есе ... ... - /77/ деп ашына жазады. Әрине, қаламгердің осылайша ... бар. ... ... ... үшін ... ... басталады. Сөз
соңында: «Шекара деген – екі араға керілген сым темір емес, атақонысында
отырған ... ел», - /78/ деп ... ... ой тастап отыр.
«Ертегідей ертеңім» мақаласы «Парасаттың» 2000 жылғы 12 ... ... ... ... ... ... ... тiршiлiк
тауқыметiнен бастап тұтастай бiр халықтың тағдырына дейiн, кiшкентай бiр
ауылдың ... ... ... ... ... ... ... ой толғатқан жазушы-журналист Баққожа Мұқай көзi қарақты оқырманына
тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы рухани бірлік, сабақтастық сақталмайынша
ұлттың тұтастығын, ... ... ету ... ... Ұлт ... айналған үш бірліктен (кеше, бүгін, ертең) тұрады. Ел – жұртының
келешегін мойындамайтын, ... ...... - салты мүлде
қабылдамайтын шала ұрпақ ұлтының абыройын асырып, мерейін өсіреді дегенге
кімді ... ... ... ... ... оның ... өмірінде жатыр
ғой», - /79/
«Баққожа Мұқай - ұлттық рух ... оны ... ... мықтап
сіңіру турасында кеңінен қалам тербеген публицистердің бірі. Бұған – ... ... ... мен ... ... ... ... атап өткен «Тәуелсіздік тағдыры» атты мақаласында: «Халық өзін-өзі
толық танып білмейінше, тәуелсіздіктің ... жете ... ең ... ... – ұлттық рух. ... ... ... ... ... ... ... өмірінде
қайта өрлеу дәуірі басталатындай мүмкіндіктер тудыру шарт», - /80/ ... ... ... ... рухы кемелдікке жетпейінше болашақтан
үміт күту құр алданыш. Олай болса, Баққожа Мұқай ... ... ... ... үшін – ең ... ... ... өркендеуін алға тартады.
Публицистика жанрын зерттеуші-теориктер публицист бір ... ... ... ... ... ... Әр кезеңнің, әр уақыттың
жағдайларын, өлшемдерін алады. Ол әр дәуірдің қағидаларын қарастыра отырып,
өзінің құрайын деген логикалық ... ... ... емес пе?
Бұны айтудағы себебіміз, Баққожа Мұқай заманның өзгеріп, ... ... ... басқа арнаға күрт бұрылуына байланысты «Парасат»
журналының 1997 жылғы 10 санында жарыққа шыққан ... атты ... ... ... жағдайларын дөп басып келтірген. «Ынсап деген не? –
деп сұрайды бүгінгі заманның жұрты. Бұл сөз ... ... ... ... ... ... ... ынсап кеткелі қашан. Бір
замандарда - халықтың иығы бүтінделіп, ... ... ... уақыттарда жиі
айтылатын бұл сөзден әлдеқашан мағына кеткен тәрізді. Қу ... ... ... құрт ... түскен секілді», - /81/ деп мақаласын
бастауының өзінде, құдайдың құлы , ... ... ... ... ... дүниеқоңызға, қу дүниенің құлақ кесті құлына айналып
бара жатқандығын ... ... ... ... ... ... да мысалға келтіре кетеді. «Аштан бұралып, өлгелі жатқан
міскінді патшаның тапсыруымен мол алтынның ... ... ... ... әлгі міскіннің кеудесіне жан кіріп, басын көтереді. Екі көзі шырақтай
жанып, қоқиланып көкірегіне қарайды. Тақта ... ... ... ... Сен ... ... ... неге отырасың? – дейді. – Менің шапанымды
неге киесің? Шапанымды өзіме бер!
Патша шапанын шешіп береді. ... буы ... ба, ... жоғалтқан
мешкей:
- Тақтан түс! Өзім отырамын! – деп ... ... ... /82/ . Осы ... ... мазмұнын ашып, негізгі идеясын беріп тұр. Шындығында да, қу
дүниенің соңына түскен, баюдан басқа ... жоқ ... ... ... емес пе? ... ... жолға түссе анасының өлігін ... ... де ... Ал, жаны ... толы ... байлық
жинамайды, өздері байлыққа айналады. Олардың кеудесі толы нұр, жүрегі толы
мейірім. Олар адамзат баласына жақсылық ... үшін өмір ... ... ... ... жұрдай адамдардың көбейіп бара жатқандығын
ойлағанда бойыңды қорқыныш билейді.
Тәуелсіздік алғалы бері ел мен жер ... ... ... та,
жазылып та жатыр. Бұл заңды да. Себебі – ел мен жерді бір-бірінен ... ... ... ... ақ білектің күшімен, қырғи
қабақ сұсымен, ақ найзаның ұшымен қорғаған сайын ... ... ... азат ... сол үшін сан ... ... жауына дес бермеді. Ал ... сол кең ... ... ... ... ... түнгі клубтар салып,
жынойнаққа айналдырып, көңілі толмай, ... ... ... ... ... иелігіне өтіп жатқандығынан қарапайым шаруа өз ... ... ... Сол үшін де, ... ... ... ... көшіп,
қалаларға шоғырлана бастады. Баққожа Мұқайдың «Парасат» журналының 2002
жылғы 6 санында жарияланған «Жердің иесі мен ... атты ... ... ... ... көтерген. Мәселен: «Оңтүстік Кореяда 40
миллионнан астам халық ... Жер ... Сол ... ... шөлейт,
тастақ, құнарсыз жер деген ұғым болмайды. Алақандай ... өзін ... ... ... ... Ал Египет халқы жерінің жеті-ақ пайызын
пайдаланады», - /83/ ... ... ... ... жеті –ақ ... рас. ... қалған жері сусыған құм, сусыз Сахара. Сол жеті
проценттің өзі Египет халқын асырап ... жоқ ... ... ше? Жер,
құдайға шүкір, бәрімізге жетеді. Өкінішке қарай, сол киесі бар қасиетті
жердің иесі ... ... ... ... ... ... көбейтіп, алтыбақан
алауыз болып отырған сияқтымыз. Баққожа Мұқайдың осы мақаласын оқып отырып
ұққаным, жер мен қыздың ... ... ... бағалайтын, өзін сүйетін
адамға шыққан қыздың бағы жанады. Жер де солай, ... ... ... тапса
пейілі тасып, мерейін төгеді.
Қорытынды
Публицист бір мезгілде ... ... ... ... ... Әр
кезеңнің, әр уақыттың жағдайларын, ... ... Әр ... қарастыра отырып, ... ... ... логикалық
тұжырымдамасына сәйкес ... ... ... әр сөзi ... ... үлгі боларлықтай ардақты Баққожа Мұқай қырық жылдан
астам ... өмiр ... ... пен ... ... пен ... пен ұлтсыздық арасындағы бiтiспес күрестi қаламымен кестелеп, ... Қаз ... ... ... «Сөз анасы-Шындық» деген даналық өсиетiн
темiрқазықтай қастерлеп ұстап келедi, әлі де берік және биік ... мол. ... ... ... көптің көңілінде жүрген кемеңгер
жазушы – журналист Баққожа Мұқайдың тұла бойы сұлулыққа, жұдырықтай ... ... ... Ел ... ... ... ... мүдде,
халықтық қасиеттер сияқты уақытпен үндес толғаныстары өсер ... ... ... рухта тәрбиелеуде қашан да ұстанар темірқазық болып
қала бермек. Ең ... ... адал ... бола отырып, ұлттық мүддені
қорғап қалуды келер ... ... етіп ... ... өмір ... сол ... көңілге түйген әсерлері мен бастан кешкен
тағдыры оның ... ... - ... ... ... болсақ, Баққожа Мұқайдың жүріп өткен және келе ... өмір ... ... ... ... ... ... мағына тудыра
бiлген, әр шығармасымен елдi елең еткiзiп, ... ... iшкi рухы ... парасатын сездiрiп тұратын жаны нәзiк, iсi нық Баққожа Мұқаи жайында
мен көп мәселені қамтуға тырыстым. Iсiне деген ... ... ... жол ... ... рухани ләззат сыйлай бiлген ол, қызметтi өз
жан дүниесiнiң тiлегiн қанағаттандыруға ... ... ... ... ... iзгiлiк iздеп жүрген кейiпкерiмiз әр ... ... ... ... ... ... ұмтылады.
Қазақ елiнiң бостандығы жолында өмiрi мен қызметiн ... ... ... келер ұрпаққа өсиет қыларлық мол мұра қалдырып
кеттi. Жаңа ... ... ... ... ... ... көз
салған шақта, ардақтыларымызға құрмет көрсету кейiнгi бiздiң мiндетiмiз. Әр
дәуiрдiң өзiндiк шындығы, асыл ... бар. Әр ... ... тарихтан алар
өнегесi сын таразысына салар салмағы бар. Әр тұлға - өз ... ... ... қаласқан тұлғаларды бөлiп жармай, әрқайсысының
лайықты бағасын берiп өз ... ... ... құрбан болған
арыстарымыздың ерен еңбегiн жаңғырту кезек күттiрмейтiн iс. Қазақ қоғамының
калыптасуын қазақ баспасөзiнiң тарихынан ... ... жаңа ... салу, жаңа ұрпақты тәрбиелеуге өз ықпалын тигiзерi хақ. Пенде – бұл
ғұмырында биік ... ... ... ... ... адамзаттың мерейін өсіретін, беделін асқақтататын игі
жақсылықтарымен ардақты. Жазған дүниелерінің арқасында есімі елге ... ... ... ... ... ... қалмайтындығына сенеміз.
Адамзаттың кемеңгері туралы жазып, өзінің ... ... мен ... ... ... бел буған кез келген қаламгер, ең алдымен, рухы
биік, ержүрек адам болуы керек. Ал ... ... осы атқа ... ... ... ... өткен шәкірттер бүгінде жаман болып
жатқан жоқ. Әрқайсысының өзіндік іздері бар», -/84/ ... ... ... әділ ... ... отырып, өзінің талапшыл да білімді,
тәжірибелі ... ... әлі ... ... ... қақтырары
сөзсіз. «Табандылық пен жігерлілік адамды биікке көтеріп әкетеді», - /85/
деген ... ... сөзі ... үлгі - ... ... ... талатты да біртуар жазушы – публицист ... ... ... ... ... өмір ... ... отырып,
мынандай түйінге келдім: оның бойында шығармашылық қабілет те, ... ... ... ... да, ... мәдениет те, мөлдір тазалық та,
шамырқанған ... та, ... ... ұлы ... те бар. ... елге ... Мұқайдай талант иесі осы аталған адами қасиеттерді бойына түгелдей
дерлік жинақталған деп ойлаймын. Баққожа ... жан ... ... ... ... де ... оқырманының рухани игілігіне айналатынына
сенімім мол.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Амандосов. Т. ... ... ... мен практикасы Алматы.
1978ж. 128 бет
2. ... ... ... публицистикасының қалыптасу, даму ... ... ...... ... 2004. 368 ... ... Мұқай. Ертегідей ертеңім (толғаулар мен эсселер). Алматы: «Ана
тілі» ЖШС, 2003. – 416 бет.
4. Баққожа Мұқай. ... ...... 2004 – 480 ... ... Мұқай. Жалғыз жаяу. Алматы: «Жалын». 1983. – 332 бет.
6. Баққожа Мұқай. Таңдамалы шығармалар. 1том. ... Ана ... 2005. – ... ... ... – Ғабден Қабиұлы. ХХ ғасыр басындағы қазақ романы.
Алматы: Өлке. ... ... ... Сөз ... ... Қазақ университеті. 1992. – 352
бет.
8. Жанар Әуезбекова. Алыптар тобының асылдары. 2005. 24 – 25 наурыз.
9. Ж. ... ... ...... ҚазҰУ хабаршысы, Филология
сериясы, № 7(89), 2005ж
10. Мақпал Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. №7, 2005ж
11. ... ... ... зая, ... зая ... ... ... 28 қараша.
12. Жанар Әуезбекова. «Өмірзаядағы» Аяған бейнесі. Ақиқат, №6, 2005ж
«Ғалым мінбері» айдарымен.
13. ... ... Өмір мен ... ... ... қымбат? Арқа ажары.
2006. 7 ... 4 ... ... ... ... ... әдебиеті. 2000. 24 қараша.
15. «Парасат» журналы. 2000-2007 жылдардағы сандары.
Сілтемелер тізбесі:
1. Мұхтар Мағауин. Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 ... 8 ... ... ... Естеліктер
3. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 339 бет.
4. Мұхтар Мағауин. Естеліктер.
5. Ж. Сейсенбаева. Баққожа Мұқай – публицист. ... ... ... № 7 (89), 2005ж. 153 ... Ж. ... Баққожа Мұқай – публицист. ҚазҰУ хабаршысы, Филология
сериясы, № 7(89), 2005ж. 153.
7. Ж. Сейсенбаева. ... ...... ... ... ... № 7(89), 2005ж. 153.
8. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 1 бөлім. 21-22 беттер.
9. Ж. ... ... ...... ҚазҰУ хабаршысы, Филология
сериясы, № 7(89), 2005ж. 154 бет.
10. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 115 бет.
11. ... ... ... ... 116 ... Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 117 бет.
13. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 117 ... ... ... Ертегідей ертеңім. 118 бет.
15. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 118 бет.
16. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 1 12бет.
17. ... ... ... ... 139 ... ... Мұқай. Ертегідей ертеңім. 141 бет.
19. Бауыржан Жақып. Қазақ публицистикасының қалыптас, даму кезеңдері. 26
бет.
20.Бисенғали Зинол – ... ... ХХ ... ... қазақ романы. 77
бет.
21.Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды.
1999. 18 мамыр.
22. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды.
1999. 18 ... ... ... Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды.
1999. 18 мамыр.
24. Рысбек Сәрсенбайұлы. Егемен Қазақстан. Ташкентте «Тоят түні» қойылды.
1999. 18 мамыр.
25. Рысбек ... ... ... Ташкентте «Тоят түні» қойылды.
1999. 18 мамыр.
26. З. Ахметов. 193 бет.
27. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 6 бет.
28. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 10 бет.
29. ... ... ... 29 ... ... Мұқай. Өмірзая. 29 бет.
31. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 65 бет.
32.Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 117 бет.
33. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 391 бет.
34. Баққожа ... ... 438 ... Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 83 бет.
36. Зейнолла Қабдолов. Сөз өнері. 291 бет.
37. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 88 бет.
38. Зейнолла Қабдолов. Сөз ... 99 ... ... ... ... зая, ... зая ... Егемен Қазақстан.
2000. 28 қараша.
40. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан.
2000. 28 ... ... ... ... зая, ... зая ... Егемен Қазақстан.
2000. 28 қараша.
42. Баққожа Мұқай. Өмірзая. 452 бет.
43. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, ... зая ... ... Қазақстан.
2000. 28 қараша.
44. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан.
2000. 28 қараша.
45. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, ... зая ... ... Қазақстан.
2000. 28 қараша.
46. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан.
2000. 28 қараша.
47. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, ... зая ... ... ... 28 қараша.
48. Әмірхан Меңдеке. Өмірің зая, өмірің зая өтпесін. Егемен Қазақстан.
2000. 28 ... ... ... зая, ... зая өтпесін. Егемен Қазақстан. 2000.
28 қараша.
50. Алма Мұхамеджанова. Егемен Қазақстан. «Өнер мен мәдениетке құрмет».
30 ... ... ... Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша.
52. Мұхтар ... ... ... ... 2000. 24 ... ... ... Зобалаң. Қазақ әдебиеті. 2000. 24 қараша.
54. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 143 бет.
55. М. Оразбек. Рухани ... ... 2005. 7. 144 ... М. ... ... ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 143 бет.
57. М. Оразбек. Рухани ізденіс. ... 2005. 7. 146 ... М. ... ... ... Жұлдыз. 2005. 7. 145 бет.
59. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 150 бет.
60. М. ... ... ... ... 2005. 7. 151 бет.
61. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 152 ... М. ... ... ... ... 2005. 7. 149 ... М. ... Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 147 бет.
64. М. Оразбек. Рухани ізденіс. Жұлдыз. 2005. 7. 146 ... ... ... ... Қазақстан. Қайтпас та қайсар басылым.
11.10.2006.
66. Баққожа Мұқай. Өз сұхбатында
67. Қали Сәрсенбай. Өз ... ... ... Өз ... Құдияр Біләл. Өз сұхбатында
70. Парасат. 2003. 3-4 беттер.
71.Парасат. 2003. 4-7 ... ... 2002. 32 ... ... 11. 2002.28 ... ... 2002. 3. 24 бет.
75. Бауыржан Жақып. Қазақ публицистикасының қалыптас, даму ... ... ... 6. ... ... 6. 2002. 12 ... ... 6. 2002. 12 бет.
79. Парасат. 12. 2002.
80. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 186 бет.
81. Баққожа Мұқай. ... ... 147 ... ... ... ... ... 147 бет.
83. Баққожа Мұқай. Ертегідей ертеңім. 269 бет.
84. Құдияр Біләл. Өз ... ... Өз ... –Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Журналистика факультеті
Мерзімді баспасөз ... ... ... ... әрі ... оқу ... бітіру үшін қорғалатын бакалавриаттық
Бітіру жұмысы
Шифр - 521030
Ғылыми ... ... доц Р. ... ... журналист Ж. Кенжалин
Мерзімді баспасөз кафедрасының
2007 жылғы _ маусымындағы мәжілісінде
талқыланып, қорғауға жіберілді.
Кафедра меңгерушісі: ........................ ф.ғ.к.,доц. Т. ... ... ... ... ... қорғау күні: 2007 жылғы 14 маусым
Комиссия хатшысы:............................ ф.ғ.к., доц. Н.Шыңғысова
Алматы, 2007 жыл

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баққожа Мұқай – драматург45 бет
"Мәтіндік редакторде кесте құру."18 бет
Adobe photoshop редакторы туралы жалпы түсінік44 бет
Adobe Photoshop – графикалық редакторы12 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
AutoCAD жүйесінде көлемді объектілерді жобалау және редакторлау45 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Corel draw графикалық редакторы30 бет
Excel кестелік редакторында байланыс жасау. Консолидация4 бет
Frontpage редакторы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь