Бағалы қағаздар нарығы, оның мәні мен негізгі түсініктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5

І.бөлім. Бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы
1.1. Бағалы қағаздар нарығының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.7
1.2. Бағалы қағаздар нарығының құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.9
1.3. Бағалы қағаздар шығару механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.11
1.4. Қор биржасының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.14

ІІ.бөлім. Бағалы қағаздар нарығының қатысушылары
2.1. Бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары ... ... ... ... ... ... .15.19
2.2. Бағалы қағаздар нарығының басқа қатысушылары ... ... ... ... ... 19.21
2.3 Бағалы қағаздар нарығын Агенттіктің реттеуі ... ... ... ... ... ...21.23

ІІІ.бөлім. Бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері
3.1. Акциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.29
3.2. Облигациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29.33
3.3. Бағалы қағаздардың басқа түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33.36

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37.38
Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Бағалы қағаздар – бұл капитализмнің бас кезінде қалыптасып және мемлекеттік монополиялық капитализмнің кезінде дами бастады. Қазіргі кезде бағалы қағаздар нарығында түбегейлі өзгерістер енгізіле бастады. Оның нарық құрлымында, функционалдық механизмде және бағалы қағаздар сату нарығында өзгеріске ұшырады
Экономиканы қаржыландыруда бағалы қағаздар нарығы басты орын ала бастады. Бұл жаңа тенденциялар, Қазақстанның бағалы қағаз нарығында акционерлік қоғам, қаржы қорларын және инвестиция, ақша жинақы қорларды құрастырғанда үлкен маңызды рөль атқара бастады.
Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты бағалы қағаздар нарығының не екенін және экономикадағы рөлін түсіну үшін. Бүгінгі күнде бұл актуальды проблемалардың бірі, себебі дамыған нарықтық экономикада бағалы қағаздар және оның нарығы еркін мобилизацияланған ақша айналымында жеке меншікке және мемлекетке үлкен рөль атқарады. Өтпелі экономикада және ТМД мемлекеттерінде бұндай функция бағалы қағаздар тез арада қалыптасқан. Бағалы қағаздар нарығы Қазақстанда 1991 жылдан бастап қалыптаса бастады. Қазақстан Ресей империясының құрамында болған кезде бағалы қағаздар тек акционерлік қоғамдар құрамында, облигациялар түрінде болды.
Қазақстан Республикасының мемлекетті бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті шараларды жасауда. Қазақстандағы меншікті мемлекет иелігінен алу және жекеменшіктендірудің Ұлттық бағдарламасын бағалы қағаздар нарығының негізгі әрекеттерін құру процесін жеңілдетеді. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар ретінде қайта құру олардың инвестиция таратудың ең бір тиімді механиздердің бірі – акция шығаруды пайдалану мүмкіндігін ашты. Бағалы қағаздар нарығының механизмі экономиканың барлық субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға туғызса; ал облигация шығару ақша ресурстарын; оларды банктерден алудан гөрі, тиімді жағдайда бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар шығарумен шұғылданады. Өркениетті мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты жолы бағалы қағаздар нарығы болып табылады.
1. Қ.Р. заңы «Бағалы қағаздар нарығы жөнінде» 5.03.1997 ж. тағайындалған //– 02.06.2003 ж.
2. Б.А. Көшенова. Бағалы қағаздар нарығы. Оқу құралы. Алматы. 1999ж.
3. Сейткасимов Г.С. , Ильясов А.А. Ценные бумаги и Фондовый рынок. Учебное пособие. Алматы 1998-184 бет
4. Шалгимбаев К.Б., Шалгимбаева Г.НБ. Давиденко Н.Б.Казахстанский фондовый рынок. Алматы 1999-184 бет
5. Б.А. Көшенова. «Бағалы қағаздар нарығы».Алматы 2000ж.
6. Шарипбаев А.А, Ануарбеков Е.А Справочник по ценным бумагам Р.К Алматы, РИК, 1995ж.
7. Рынок ценных бумаг // №1(93), №6(86), №2(89), 2002-2004 ж.
8. ҚР Президентінің жарлығы «БҚ шығаруы мен Қор биржасы жөнінде» 1995ж.
9. ҚР Президентінің «БҚ нарығы жөнінде» 1995ж
10. ҚР Президентінің «Акционерлік қоғамдар жөнінде» заңы 1995 ж.
11. ҚР Акционерлік қоғамның бағалы қағаздарын шығарылуын тіркеу мен оларды қайтару тәртібі.
12. Кәсіпкерлік қызметті бағалы қағаздар нарығында лицензиялау тәртібі.
13. Шалғынбаев А.Р. «РЦБ и фондовый рынок в Казахстане» Алматы - 2000ж.
14. Қазақстан қор биржасының сайты www. kase. kz
15. ҚРҚМ-нің сайты www. minfin. kz
16. ҚР ҰБ БҚН-ның реттеу сайты www. nsc. kz
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: Бағалы қағаздар нарығы, оның мәні мен негізгі түсініктері.
«Ақша, несие, ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының пайда
болуы..................................6-7
1.2. Бағалы қағаздар нарығының
құрылымы.....................................7-9
1.3. Бағалы қағаздар шығару
механизмі.............................................10-11
1.4. Қор биржасының
қызметі..............................................................12-14
ІІ-бөлім. Бағалы қағаздар нарығының қатысушылары
2.1. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығын Агенттіктің реттеуі…………………..21-23
ІІІ-бөлім. Бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері
3.1.
Акциялар...............................................................
..........................24-29
3.2.
Облигациялар...........................................................
......................29-33
3.3. Бағалы қағаздардың басқа
түрлері................................................33-36
Қорытынды...................................................................
.................................37-38
Қолданған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..39
Кіріспе
Бағалы қағаздар – бұл ... бас ... ... ... монополиялық капитализмнің кезінде дами бастады. ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер енгізіле бастады.
Оның нарық құрлымында, ... ... және ... қағаздар
сату нарығында өзгеріске ұшырады
Экономиканы қаржыландыруда бағалы қағаздар нарығы басты орын ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... қаржы қорларын және инвестиция, ақша ... ... ... ... рөль ... ... ... жұмыстың басты мақсаты бағалы қағаздар нарығының не
екенін және экономикадағы рөлін түсіну ... ... ... бұл актуальды
проблемалардың бірі, себебі дамыған нарықтық экономикада бағалы ... оның ... ... ... ақша айналымында жеке меншікке
және мемлекетке ... рөль ... ... ... және ТМД
мемлекеттерінде бұндай ... ... ... тез ... ... қағаздар нарығы Қазақстанда 1991 жылдан бастап қалыптаса бастады.
Қазақстан Ресей империясының құрамында болған кезде ... ... ... ... ... ... түрінде болды.
Қазақстан Республикасының мемлекетті бағалы қағаздар нарығын құру және
оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті шараларды жасауда. ... ... ... алу және ... ... ... ... нарығының негізгі әрекеттерін құру процесін
жеңілдетеді. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар ретінде қайта
құру олардың инвестиция таратудың ең бір ... ... бірі – ... ... мүмкіндігін ашты. Бағалы қағаздар нарығының механизмі
экономиканың барлық ... ... ... алуға мүмкіндік
жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға туғызса; ал ... ақша ... ... ... ... ... ... жағдайда
бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде
экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты жолы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық – экономикалық жүйесі
көптеген өзара байланыстың өзекеті мәселенің бірі, келесі ... ... яғни ... ... қағаздар шығарылатын шаруашылық
субъектілері;
( инвесторлар, яғни уақытша бос ақша иелері заңды және жеке тұлғалар;
( бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... және ... инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, зейнет ақы қорлары
және т.б.;
( қор биржалары, депозитарийлер, клирингтік және т.б. бағалы қағаздарды
тіркейтін сақтайтын ұйымдар.
Осы ... ... ... ... ... ... ... мен ережелер және мемлекеттік органдар қажет.
Айтылған мәселелердің барлығы мемлекетіміздің экономикалық дамуының
бүгінгі кездегі сатысында Қазақстан халқының жас ... ... ... ... бағыты, яғни бағалы қағаздарды шығару және сол қағаздар нарығындағы
операциаларды меңгеру міндеті ... ... ... Бұл өте ... және ... ... математикалық мәні бағдарламалық
жағынан қамтитын және жинақтаған дағдылы ұғынуды талап ететін ... ... ... ... ... ... қызмет жасайтын жоғарғы
білімді мамандар дайындау уақыт талабы.
Жұмысты жазу барысында мақсат бағалы қағаздардың түрлерін теориялық
және экономикалық мәнін ашу ... ... ... ... 3 ... ... ... – бағалы қағаздар нарығындағы қарастырылатын басты
мәселе тауар ақша қатынастары мен меншік қатынастар жағдайындағы ... ... ... жаңа нарықтық қатынастарға сай өзгерту тек оны
жекменшіктендіру арқылы ғана жүзеге асыруы б.т., яғни ... ... ... жекеменшіктендіру нарықтық экономика жағдайындағы ... ... ...... ... қағаздар нарығының жұмысын қамтамасыз
етіп, оның міндетін атқаратын кәсіби мамандар, яғни делдалдар. ... ... ... және ... ... ... үшінші бөлім – бағалы қағаздардың негізгі және туынды
түрлері. Бұл бөлімде акция, ... және т.б. сол ... ... да ... ... қарастырылып отыр.
І-бөлім. Бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы
1.1. Бағалы қағаздар нарығының пайда ... ... ... тек ... ... қатынастары және меншiк
қатынастары жағдайында ... ... ... ... жаңа нарықтық
қатынастарға сай өзгерту тек оны жекемешiктендiру арқылы ғана iске асады.
Соңғы ... ... ... ... ... жекеменшiктендiру
өркендеген нарық экономикасы ... ... ... ... ... саны ... көп ... да
өркендеген нарық жағдайында мемлекеттер достастығындағы (ТМД) елдердiң жайы
өзгеше.
Бұл елдерде бағалы қағаздар нарығы ... ... келе ... ... ... ... оларды акцияландыру
арқылы жүргiзiледi. Себебi, көптеген кәсiпорындарда, ... ... ... арқылы нарыққа кең көлемде қатынасуға мүмкiндiк алады.
Жекеменшiктендiру бағалы ... жаңа түрi – ... ... өмiрге келтiрдi. Бұл мемлекеттiк бағалы қағаздардың бiр ... өз ... ... ... ... ... бiр ... қайтарымсыз пайдалануына құқық бередi.
Iрi және орта кәсiпорындарды жекеменшiктендiру оларды акционерлiк қоғам
рентiнде қайта құрудан басталады. Акционерлiк қоғамның иесi – ... ... құқы ... берумен куәландырылады.
Жекеменшiктендiру чектерiне кез ... ... ... ... алуға болады. Сонымен бiрге жекеменшiктендiру
чегiне арнаулы инвестициялық қорлардың да акциясын сатып алуға ... ... ... ... көптеп шоғырландырып, оған басқа
акционерлiк қоғамдардың акцияларын ... ... ... ... ... ... сол ... иемдеушiсiнiң бiреуi болып есептеледi.
Қор оған өз пайдасының бiр бөлiгiн төлейдi. ... ...... ... ... қорларға салған чектерге кепiлдiк бермейдi.
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшiктендiру чегiн мұра етiп қалдыруға,
сыйлық ретiнде беруге және ... ... ... беруге де болады.
Бiздiң елiмiзде ... ... ... ... ... ... сату ... жылдары өттi. Ол кездерде
көптеген инвестициялық қорлар ашылып, ... ол ... ... ... орнына акция алғандары аз.
Қорыта айтқанда, жекеменшiктендiру бiр жағынан бағалы қағаздардың жаңа
түрi – жекеменшiктендiру чегiн нарыққа әкелсе, екiншi ... ... ... ...... қоғамдардың көптеп құрылуына
және олардың ... жол ... Бұл ... жаңа ... ... эмиссиялаумен қатар, бағалы ... ... ... да ... болады. Сонымен, кәсiпорындарды жекеменшiктендiру –
бағалы қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең.
1.2. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... және бiрiн-бiрi толықтырып
тұратын, бiрақ әрқайсысы өз алдына ... ... үш ... тұрады:
Бiрiншiден, айналымдағы қолма-қол ақша нарығы және қолма-қол ақша
қызметiн атқаратын қысқа ... ... ... (вексельдер, чектер және
т.с.с.) жатады. Қазақстан Республикасының қаржы нарығы қазiргi ... ... ... ... ... ... Егер ... өнiм жылына 5 % -ке, ал айналымдағы ақша – 6-7 % -ке ... ... ... ... сату да ... ... Онда экономикада жағымды
өзгерiстердi аңғаруға ... ... ... ... яғни ... және ұзақ ... несие нарығы. Коммерциялық банктер қысқа мерзiмдi ... көзi ... ғана ... проценттiк өсiммен бередi. Бұл
несиенi өзiнiң айналым қаржысы жоқ кәсiпорындар алуына мәжбүр.
Үшiншiден, бағалы қағаздар нарығы. Бұл ... ... ... ... ... революциясына дейiн болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ешқандай
өсу белгiсi болған жоқ. Ал ... ... ТМД ... оның ... ... нарық қатынастары даму және одан әрi ... ... бiр ... ... ... ... бюджет тапшылығын – ақша белгiлерiн
шығарумен шұғылданбай, оның орнына мемлекеттiк бағалы қағаздардың бiрi ... ... ... ... (ГКО) ... айналысуда.
Бағалы қағаздар нарығы басқа нарықтардан онда сатылатын өзiнiң айрықша
тауарымен өзгешеленедi. Ол өзгеше тауар – бағалы қағаздар. Олар ... ... ... қарыз мiндеттемесi, яғни олар бойынша табыс алу
құқы және табыс ... ... ... ... Бұл ... өз құны ... да, өте жоғары нарық бағасымен сатуға болады. Бағалы ... құны ... өте ... болғанымен белгiлi бiр мөлшерiн
көрсетедi. Егер ... ... ... ... оның ... ... онда оның ... көрсетiлген құннан (номиналынан) жоғары болады
(керiсiнше де ... ... ... ... бағаның номиналдан ауытқуы,
бағалы қағаздардың “жалған капитал” екенiн көрсетедi.
Жалған капитал – нақты капиталдың қағаз ... яғни ... ... ... бiр ... ... ... капиталдар).
Бағалы қағаздар нарығы – нарықтық экономикада күтпеген ... ... ... Бұл ... капиталды инвестициялау
процесiне қатысты. Капиталды инвестициялау деген оның капиталға ... ... ... ал ... болған уақытта сол саладан керi
алынуы. Капиталдың бұндай айналыс ...... алу ... ... ... ... дамыған бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшiн оның ... ... ... Олар:
1) Сұраныс пен ұсыныс;
2) Делдалдар мен басқа қатысушылар;
3) Нарықтық инфрақұрылым, яғни коммерциялық банктерi, қор биржалары,
инвестициялық институттар және ... ... ... және ... реттейтiн жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас бөлiктерi қазiргi уақытта негiзiнен ... ... ... қағаздар нарығының құрылымы және ... ... ... ... ... ... ... ең көлемдiсi және ең ... ... ... ... ... мiндеттемелерi нарығының ерекшелiгi оған
қатысушыларға байлынысты:
1) Мемелекеттiк бағалы қағаздардың эмитентi Қаржы министрлiгi;
2) ... банк – оның ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың диллерi.
Мемлекеттік бағалы қағаздар деп мемлекет ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк қазыналық вексельдер;
• Мемлекеттiк қазыналық аблигациялар;
• Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталары;
• Жекеменшiктендiру ... ... ... мен мемлекеттiк қазыналық
аблигацияларды Қаржы министрлiгi ... ... ... ... ... қағаздар - ең алдымен мүлікті иемденуге құқық ... ... ... ... берушіге қарыз алушының берген қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы немесе жазылуы ... екі түрі ... ... заң жүзінде бекітілген жеке құлжат ... ... ... ... Егер ... ... иемденуші бірлсе бағалы қағаздардың екінші түрі
бойынша ерекше бірлік толтырылып беріледі. Оны ... ... ... ... деп ... Шығаруы жөнінен бағалы қағаздар, нарықтық
және нарықтан тыс болып та ... ... ... тыс ... ... -
әлеуметтік-нарықтық қатынастардың дамуы негізінде пайда болған қағаздарды
ерекше түрі. Оларға жинақ облигациялары, зейнетақы ... ... ... облигациялар және с.с. ... ... ... жеке ... ... ... ... қорларының
облигяциялары және зейнетақы облигациялары, оларға, мысалы, АҚШ-та
жалданбай-ақ өз ... ... ... ... ... шығарылған
облигациялар жатады. Ал депозиторлы облигациялар қысқа мерзімді, орта
мерзіді, ұзақ мерзімді болып үшке ... тек ... ... органдарын
ғана сатылады. Бұл ұйымдар шамалы болса да ... ... ... салық
телеуден босатылған өздерінің облигацияларын шығаруы мүмкін.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы қағаздар ... ... және ... ... ... ... Мемлекеттердің Орталық банктерінде
орналастыру үшін шығарылуы кең ... ... ... ... ... ... ... нарықтан тыс бағалы қағаздарды шығаруды
кеңейту және олардың түрлері мен санын көбейту тенденциялары байқалуда.
Ал ... ... ... ... нарықтағы бағалы қағаздар деп
атайды. Бағалы қағаздар айнайналымы деп оларды сатып ... және ... ... ... ... ... айтады. Бағалы қағаздарды
шығарып, оны айналымға түсірушін эмитент деп атайды..
Бағалы ... ... ... ... ... сату мына ... жүзеге асырылады (инвесторлар жеке және
заңды тұлғалаipға мүмкін):
Біріншіден, қоғам құрып, ... ... ... ... ... ... жарлық капиталының көлемін жаңадан акция
шығарып ұлғайтқанда;
Үшіншіден, ... ... яғни ... мемлекеттік органдардың
немесе жергілікті әкімшіліктердің облигация және ... ... ... ... ... ... ... қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құылтайшылар арасында
толығынан үлестірілуі қажет. Қоғам құрылған кезде оның акцияларына
жазылуға болмайды.
Эмитент және сонымен ... ... ... ... ... ... ... институттар әрбір бағалы қағаздарды сатып
алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін алдын ала шығаруы
тиіс. Оны ... ... ... ... ... ... ... эмитент туралы жалпы деректер,
яғни эмитенттің атауы мен ... ... ... және ... деректердің дұрыстығына ... ... ... Ал ... ... инвестициялық мәләметтер жарияланып, онда
инвестицияның маңызы және ... ... ... ... бағалы
қағаздар нарығындағы эмитенттің қысқаша жұмысы баяндалады. Үшінші бөлімінде
бағалы қағаздар шығару ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу шарттары,
иемденушінің ... және сол ... ... ... баска да
хабарлар орын алады қорыта айтқанда, эмиссия ... ... ... инвесторлар мүддесінің қорғалуын, алып ... ... ... ... бақылауға көмектеседі.
1.4. Қор биржасының қызметi
Қор биржасы құнды қағаздардың ... ... ... болып
табылады. Биржадан тыс нарық әлбетте құнды қағаздардың жаңа шығарылымдарын
қамтиды. Онда несие-қаржы институттары тұлғасында ұжымдық ... ... ... тыс ... ... ... ... бөлiгi
орналастырылады. Биржада керiсiнше құнды қағаздардың ... ... ... ... ... бағасы
белгiленедi.
Қор биржасы жабық және кемiнде 3 мүшесi болуы тиiс. Тек, қор ... ғана оның ... ... Ол ... емес ұйым, оның
мақсаты пайда табу емес, өзiн-өзi өтеуге негiзделген және өз ... ... ... ... Қор биржасының ең аз жарғы капиталы заң
жүзiнде белгiленедi. Қор ... ... ... ... ... биржаға мүше болуға құқық беретiн өз акцияларын
шығарып, сата алады.
Қор биржасы ... ... ... сәйкес тiркелiп, Қаржы
министрлiгiнде құнды қағаздармен биржа жұмысын жүргiзуге ... ... ... ... ... және ... қор ... де
лицензиясы бар болса, жүргiзе алады.
Қор биржасы мен басқа биржалардың қор бөлiмiнде заң ... ... ... ... құнды қағаздармен жасалынатын мәмiлелердiң
iшкi ережесi негiзiнде ... ... ... ... қызметi мыналардың есебiнен жүзеге асырылуы
мүмкiн:
➢ қор биржасының оған ... ... ... беретiн акцияларын сату;
➢ қор биржасы мүшелерiнен мүшелiк жарналары;
➢ биржада жасалынған әрбiр мәмiледен алынатын биржа ... ... ... ... басқа табыстар;
Биржаның табыстары оның қызмет ауқымын ұлғайту мен ... ... ... ... биржасы қаржы министрлiгiмен келiсе отырып құнды қағазды саудаға
жiберу – ... ... ... ... ... ... белгiлейдi.
Қор биржасының негiзгi қызметi (функциялары):
- Бос ақшалай капиталдар мен жинақтарды құнды қағаздар сату арқылы
шоғарландыру;
- ... және ... ... ... ... құнды қағаздарын
сатып алу арқылы несиелеу, қаржыландыру;
- Құнды қағаздарға салынған салымдардың керi ... ... ... ... ... ... ... ... листинг, делистинг, бағалау,
опционды, форвардтық және фьючерстiк ... ... ... ... т.б.
Қор биржасы құнды қағаздардың сұранымы мен ... ... ... ... тиiмдiлiк деңгейiн
көрсететiн биржалық баға ... ... ... теңестiрiлуiн
қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi. Барлық ресми тiркелген қор биржаларында
қор құндылықтарының айналу процесi арнайы ... ...... ... қосу ”) ... ... ... қағаздар мен жүзеге асырыла
алады. Құнды қағаздардың нақты тирлерiнiң листингi, яғни ... ... ... болуы олардың саудаға қатысуына ... ... және де ... ... ... ... кез ... басқа құнда
қағаздарға берiлетiн артықшылықтарды бередi. Листинг артықшылықтарына ең
алдымен мартабильдiлiгiнiң ... ... ... ... ... пайдасының жоғарлығы жатады. Сол беттерде енгiзiлген
қор құндылықтарына қаражат салудыш ... кез ... ... солармен
бiрге қор биржалары ұсынатын барлық қорғау құралдары кешенiн қосатын барлық
артықшылықтарға ие болады. Бiрақ қор биржасы ... ... ... ... ... ... кепiлдiк бермейдi.
Биржа – акциялардың нарықтық құнын қолдау ... ... ... ... ... ... төмен болатын кiтаптық,
баланстық құнына емес, нарықтық курстық құнына сүйенедi. ... ... ... ... салу ... елеулi шегерiмдер беруге негiз болып
табылады. Сондай-ақ мұндай парақтарда ... ... ... немесе
несие керек болған жағдайда банктер мен қаржы институттарының сенiмi мен
жақсы ... қол ... ... ... ... ... ... акцияларға коньертанциялатын облигациялардың жаңа шығарымын
орналастыруды жеңiлдетедi. Сонымен, листинг – нарықты қолдау ... ... ... ... ... ... ең ... және сапалы құнды
қағаздарды анықтауға ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығының кәсiби мамандары.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... етiп, оның ... ... ... яғни ... Ол ... баға белгiлеу үшiн
және қажеттi хабарды тарататын компьтерлiк техниканы қажет етедi. Ол үшiн
қазiргi ... сай ... ... ... кәсiби мамандар қажет.
Олардың жалпы экономикалық, техникалық және ... ... ... психологиялық дайындықтары болуы шарт. Сонымен бiрге ... ... ... ... тәжiрибесiнiң маңызы мен олардың
сезiмталдығын (интуиция) да ... ... ... ... ... ... Брокерлер – делдал ретiнде келiсiмге қатынасатын адамдар. Брокер
келiсiм жасасатын әрбiр жақты табыстыруды көздейдi. Брокер өкiл емес, ... ... ... ... ... ... ... iстейдi. Брокерлге әрбiр жеке келiсiмдi жасасуға арнаулы өкiлеттiк
берiледi. Ол тек сол ... ... ... ... ... Дилерлер - өз капиталымен келiсiм жасайтын делдалдар.
3. Джобберлер – нарық конъюнктурасын бақылаушылар.
Осы ... ... ... ... нарығына банк қызметкерлерi,
инвестициялық қорлардың қызметкерлерi және ... ... ... ... шығаратын мемлекеттiк шенеунiктер мен заң қызметкерлерi қатысады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... тiркелген
мамандандырылған фирма қызметкерлерi. Батыс Еуропа мемлекеттерiнде олар ... ... не ... ... ... құрылады. Жаңа ... олар ... ... ... ... ... ... төлеуден жеңiлдiк алу мақсатында кiшi ... ... ... жарғылық қоры өте аз. Дегенмен, бұл фирмалар өз
капиталымен қарызға алған ... ... ... ... ... ... ... брокерлiк фирма дирекция, әкiмшiлiе бөлiм, кеңес
беретiн бөлiм, бағалы қағаздар сату ... және ...... ... ... ... 15-25 адам ... жасайды.(1-сурет).
Брокерлiк фирманың қызмет аясына мына мiндеттер кiредi:
1.Консалтинг ( ... беру ... ... ... және ... ... орналастыру;
3.Инвестициялық қорларды құру және оны басқару және с.с.
Брокерлiк фирманың ... ... ... ... беру ... қағаздарды |Хабарлама- техникалық|
|бөлiмi |бөлiмi |сату ... ... ... ... ... ақша нарығында бiрсыпыра ерекше қызмет
көрсетедi, атап айтқанда, банктiк несие алушыларға делделдық ... ... ... оның ... ... ... сақтандыру.
Брокерлер өз қызметiнде мына түпкi бастамаларды бсшылыққа алады:
1.Клиент брокерлiк фирмамен шарт жасағанда барлық ... ... ... оның ... ... ... ... сатып алу жөнiндегi
(қор биржасынан ба, әлде биржадан тыс нарықтан ба).
2. Брокер клиенттiң ... ... ... ... жасайды. Бiрақ
алған тапсырма көлемiнде бағалы қағаздарды таңдауда өз құқын пайдаланады.
3. Брокер тапсырманы орындағаны туралы ... ... ... хабарлап және бағалы қағаздарды сатудан түскен қаржыны ( өзiне
делдалдық үшiн сыйақы ... ) ... ... аударады.
4. Брокер мәмiленi ерекше кiтапқа тiркеуi қажет. Клиент ол ... ... ... құқы ... ... брокерге мәмiледегi барлық тапсырманы тоқтатуға үкiм ... ... ... фима мен ... арасындағы келiсiм алғашқыда
ауызша болса, ол кейiн жазбаша құжатта көрсетiлiп, заңды күшiне енедi.
Брокерлiк фирма өз клиенттерiнен тапсырма ... ... ... ... ... клиент сатып алушы болса). Кепiлдiк ... ... ... ... ... ... ... Мәмiленiң кемi 25 пайызын немесе 100 пайызын құрайтын сома ... ... ... ... ... шот ... мүмкiн;
4. Брокерге сақтандыру полисi және с.с. кепiлдiктер.
Осылар ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, брокерлiк фирма клиентке несие ... ... ... ... жүргiзуi мүмкiн. Бұл жағдайда брокерлiк фирманың табысы
делдалдық үшiн ... ... , ... үшiн процент (өсiм ақы) және
тәуекел (риск) үшiн ақы кiредi. Алайда, бұл жағдайда ... ... ... ... шегiнен шығып, олардың iс-әрекетi дилерлiк ... ... ... – олар да ... ... брокерлерден айырмашылығы
шарт жасасқанда өз капиталын жұмсайды. Дилердiң қызметiн мына мысалмен
түсiндiруге ... ... ... ... 100 ... ... ... қабылдады делiк. Эмиссиямен шұғылданатын өз аппараты жоқ,
сондықтан әкiмшiлiк дилерлер ... ... ... Егер ... заем
бiрнеше теңгеге шығарылатын болса , онда ондай ... ... ... ... ... ... ... банктер шұғылданады.
Онда делдалдық механизмi төмендегiдей.
Әкiмшiлiк дилерлерге 100 ... ... кем ... ... 98 ... яғни ... 2 ... кем сатады.
Дилердiң облигацияларды сатуға кеткен шығынымен одан түскен ... ... кем ... тиiс. ... операцияны дисконтпен сату деп атайды).
Бағалы қағаздар операциясына маманданған дилерлердi жауапкершiлiгi
шектеулi дилер деп ... ... ... қағаздарды сатып алу – ... ... ... ... мен ... шығынынан
әлдеқайда аз. Себебi сатып алу – сату аз уақыт ... ... ... қызметi:
1. Бағалы қағаздарды шығару, олардың курсы және сапасы туралы хабар
тарату;
2. ... ... ... ... ... ... өзгерiстердi бақылап отыру. Егер бағалы
қағаздарды сату – ... алу ... ... ... және сатып
алушылар жетiспей қалса), онда бағалы қағаздардың курсын тұрақтандыру
мақсатында дилерлер өз есебiнен операция жүргiзедi.
4. Сатып ... мен ... ... ... бағалы қағаздар
нарығының жұмысына себепшi болады. Олар нарықтың ... ... ... iстейдi.
Айта кететiн жәйт, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... кең көлемдiлiгiмен ерекшеленедi. Дилерлiк
фирмалардың алғашқыда өзiнiң бiрсыпыра ... ... ... ... сыйақымен және инвестициядан түскен пайдамен ... ...... қағаздар нарығындағы конъюнктура (өзгерiстердi
сипаттайтын белгiлер) мәселелерi жөнiнен кеңес берушiлер. Ең ... ... Сити ... пайда болды. Олардың iс-әрекетi бағалы қағаздар
нарығының ... кең ... және ... ... қажет. Олар шығарылған
бағалы қағаздардың маңызын дұрыс бағалау үшiн ғана ... ... ... жаңа ... қағаздар шығаруға да көмегi қажет. Джобберлер ... жолы ... ... қана ... кейде комплекстi (жан-жақты) мәселелердi
шешуге көмектеседi. Мысалы, банктердiң, ... ... ... ... ... ... келешекте өзгеруiн
бағдарлайды. Ол үшiн олар ... ... ... ... ... ... ұжымдарында бегiлi экономистер, банк қызметкерлерi және басқа да
мамандар ... ... ... ... қағаздардың кейбiр түрлерiне
ғана маманданатын болғасын оларды кең көлемде жүргiзiлетiн операцияларға
брокерлер мен дилерлер ... ... ... өте жоғары
бағаланып, олар жоғары жалақы алалатындар қатарына жатады.
Қорыта айтқанда, бағалы қағаздар нарығының кәсiби мамандары көбеуде.
Тек ... ... ... ... ғана ... ... ... бағалы қағаздардың өтiмдiлiгiн өамтамасыз етедi.
2.2. Бағалы қағаздар нарығына басқа қатысушылар.
Бағалы қағаз нарығының ... ... ... және ... ... ... байланысты. Олар вексель және коносамент сияқты қарыз
мiндеттемелерiн ... ... ... ... одан әрi дамуы
акционерлiк қоғамдардың пайда болуы және ... ... ... ... ... кең көлемде капитал жұмсау 19 ғ. ортасында
өрiстей ... Осы ... ... ... да ... бола ... ... қағаздармен жеке адамдар (трейдер – аторней) және банк
қызметкерлерi ... ... бұл iске ... ... да ... ... ... қағаздар нарығына қатысушыларды үш топқа ... ... әрi ... әрi ... топ, ... ... нарығына негiзгi қатысушылар: мемлекет,
жергiлiктi әкiмшiлiк (органдары), iрi ұлттық және халықаралық компаниялар.
Бұндай компаниялардың халық ... ... ... бар. ... ... ... ... ешбiр қиындықсыз өтедi. Нарық ол ... ... ... ... ... Бұл ... әсiресе, мемлекеттiк және
жергiлiктi әкiмшiлiктiң қағаздары, сатып алушыға жоғары табыс түсiрмейдi..
Екiншi топ, ... ... ... бағалы қағаздар
операциясын жүргiзетiн қаржы – несие институттары. Олар:
А) коммерциялық және ... ... ... қоғамдары;
В) зейнетақы қорлары және т.с.с. ұйымдар.
Бұл институттардың ... ... ... яғни ... ... ... қаржысын бiрiктiрiп, оларды табысты бағалы ... ... ... Олар ... ... ... иемденуге
немесе қаржысынан айырылып қалу қаупiнен құтылу үшiн өз капиталын әртүрлi
шаруашылық салаларына ... ... топ, жеке ... яғни жеке адамдар, оның ... ... ... ... ... қауiптi. Статистика деректерi
дәлелдегендей олардың 3/4 ... ғана ... ... ... ... ... табысты және болашағы бар екенiн дәлелдедi: ... ... ... ракеталар, жоғары сапалы үй заттарын және
сол сияқты өнiм шығаратын өндiрiстер. Сондай-ақ кейбiр шағын ... ... де ... ... ... ... ... терiден тiгiлген киiмдер, галантерея заттарын шығарушылар). Сондақтан
халықтың бiсыпыра тобы тәуекелге белбуып, ... ... ... ... ... алуда.
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығына негiзгi қатысушылар – оларды
шығарушылар (эмитенттер) және инвесторлар немесе инвестициялық ... ... заң ... ... Эмитент – заңды тұлға, ол
мемлекеттiк орган немесе ... ... ... ... мүмкiн. Ал
инвестор (салым иесi) жеке адам ... ... ... ... ... Олар
бағалы қағаздарды өз қаржысына сатып алады. Инвестициялық институттар –
заңды тұлға. Олардың ұйымдық түрлерi ... ... ... ... ... ... ... қорлар. Бағалы қағаз нарығына
қатысушы – заңды тұлғалар мемлекеттiк лицензия, ал жеке ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығын Агенттіктің реттеуі.
Бағалы қағаздар нарығын реттеу мемлекеттің ең ... ... ... - ... ... келісімге қатысушылардың заңды мүдделері мен
құқығын сақтауды қамтамасыз ету.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... реттеу мемлекеттік органдарға жүктелген . Республикада ондай
органдар болып бағалы ... ... ... ... Қаржы
министрлігі, Ұлттық Банк, Мүлікті Басқару ... ... ... жекеменшіктендіру жөніндегі мемлекеттік комитет саналады. Осы бағалы
қағаздар нарығын реттейтін мемлекеттік органдардың ең негізгісі - ... ... ... ... ... 1995 ... қаңтарында
анықталып, сол жылғы сәуірдің 21 – дегі Республика ... ... және қор ... ... ... сәйкес оның құқықтық статусы,
қызметі және өкіметтегі ... ... ... ... ... ... ... екі
түрлі жолмен жүргізіледі, мемлекеторгандар уәкімі қатысуымен тікелей
араласу, сонымен қатар іс шаралар арқылы нарыққа жанама ... ... ... ... ... ... ... нарығы мәселелері жөнінде заң ... ... ... осы ... ... ... үкімет органдарының қаулылары мен
бұйрықтары;
← бағалы ... ... ... жаңа ... енгізетін немесе
ескілерін өзгертетін басқа да мемлекеттік органдардың іс – шаралары;
Бағалы қағаздар нарығына қатыушыларға лицензия беру , ... ... ... ... шек қою ... оны ... ... тіркеу және с.с. жұмыстар.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
← несие үшін процент мөлшерін ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік бақылау;
← мемлекеттік салық саясаты;
← депозиттерге , несиелерге, қарыздарға, үкімет кепілдігі;
← қарыз капиталы, нарығына мемлекеттің ... ... ... арасында несие үшін тікелей бәсекенің түрі;
← мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты;
Бағалы қағаздар нарығын реттеу мемлекеттік органдарға, не арнаулы
ұйымға (бағалы қағаздар жөніндегі ... не ... ... , не
мемлекеттік ( орталық ) банкке жүктеледі.
Осы аталған бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу тәсілдерімен
қатар нарықтық өзін - өзі реттеу іс ... да ... зор. Оның ең ... ... – қор биржасы. Ол бағалы қағаздар нарығына бақылау жасау
қатарымен оған ... іс - ... ... ... ... оның ... ... отырады.
Айта кететін жайт, қазіргі кезде Қазақстанда екі қор биржасы, яғни
Қазақстанның банкаралық ... қор ... және ... қор ... ... Екі ... сату көлемі әзірше төмен жағдайда.
ҚР қаржылық ұйымдар мен қаржы нарығын қадағалау мен реттеу Агенттігі.
Қазақстан Республикасының қаржылық ... мен ... ... мен ... агенттігі және тағы басқа мемлекеттік қадағалау
органдары әр түрлі санкциялар мен ... ... және олар ... ... ... ... Республикасының қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды қадағалау
және реттеу агенттігімен қоятын ... ... ... ... ... ... баға беру ... оларды тәуекелділігі бойыша
топтастырады. Тәукелділігі бойынша топтастырылған активтердің ... ... ... банкіндегі корреспонденттік ... 0-ден ... ... ... қарыз 100-ге дейін процент
түрінде көрсетілген. Бұл көрсетткіштер ... ... ... атты ... ... ... ... мен кредиторлардың мүддесін қорғау үшін ... ... ... мен ... нарығын қдағалау мен реттеу
агенттігімен белгілеген пруденциялдық ... ... ... ... ... азайту туралы шешімінің қабылдануы;
ІІІ-бөлім. Бағалы қағаздардың негізгі және ... ... ... – үлесті немесе меншікті куәландыратын бағалы ... ... ... ... ... ... бір ... жүзінде меншік құқын береді. Компания қанша уақыт ... ... ... да сонша уақыт қолданылады. Бірақ осы уақыт ішінде акцияның иесі сан
рет өзгеруі мүмкін. Акционердің акцияны ... ... ... ... ... ... бөлінбейді. Акционер оны тек екінші нарықта
сатуына болады.
Акцияны шығару мына ... ... ... ... яғни ... ... құрып, оның жарғылық
капиталын қалыптастырғанда;
• бар компанияны акционерлік қоғам ретінде қайта құрғанда;
• жарғылық капиталды қосымша молайтқанды.
Атап айтқанда, жарғылық ... ... ... ... бастапқы
жиынтық құны. Ол өз кезегінде, айналымдағы капитал (жай және артықшылықты
акциялар) және компанияның ... ... ... ... болып
бөлінеді. Оларды компания кез-келген уақытта өзойынша пайдалана алады.
Акция бірнеше түрге жіктеледі. Бір жағынан, бір ... ... беру ... ... ... және иесі ұсынушы болып екіге бөлінсе,
екінші жағынан, корпорацияны басқаруға қатынасу құқығы бойынша – жай ... ... деп те ... ... Корпорация тек өзінің жарғысында
бекітілген акцияларды ғана шығара алады.
а) Атаулы акция – иесі міндетті түрде ... ... ... акция. Акционерлер кітабында қанша және қай уақытта алғандығы туралы
жазылған акция иесі ғана акционер деп ... ... ... ...... аты жөні ... ... акция. Кітапта ұсынушыға арнап шығарылған акцияның жалпы саны
ғана көрсетіледі.
Корпорацияны басқаруға қатынасу құығы бойынша жай және ... ... ... Жай ... ... ... пайдасының мөлшеріне байланысты дивидендтер алу құқы, жиналыстарда
дауыс беру ... ... ... ... құқы және ... ... ... несие берушілермен есеп айырысқаннан кейін мүліктің
бір бөлігін алу құқы бар. Құқықтар акция ... ... ... ... ... өз ... бір ... үлесін береді. Сонымен бірге жай акция
дивиденд алуға кепілдік бермейді. Себебі ... ... ... ... ... ... таза ... бір бөлігі,
басқаша айтқанда, дивиденд төлеу пайданың салық төлегеннен қалған ... ... ... ... ... ... әсер ... жәйт емес.
Жай акцияның меншіктенушілердің өкілеттіліктері мыналар:
1. Директорлар кеңесін сайлауға ... ... және сол ... өзі
сайлануға құқықты. Директоратқа сайланғанда кейбір корпорацияның жарғысында
кей жағдайда мүлік цензі көрсетіледі, яғни ... ... ... ең ... ... мөлшері көрсетілуі тиіс.
Директорлар кеңесі корпорация атынан бұқаралық ақпарат құралдарына
хабарлама ... Ол жыл ... ... ... мына ... жылдық есебін; жылдық балансты және таза пайданы бөлу жобасын
дайындайды.
Директорлар кеңесінің басты мақсаты – ... өз ... ... ... ... төмендегілер жатады:
міндетіне бой ұсыну, яғни өзінің ... ... ... ... ... ... корпорацияға адалдық міндеті. Ондай адалдық мүдделерді
таластыруға, директорларға ... ... ... мүмкіндіктерін өз
пайдасына қолдануға және онымен бәсекелесуге жол бермейді.
2. Дивиденд алу құқы. Дивиденд мөлшері корпорацияның жылдық ... ... Оны ... ... ... үш айда бір) ... ... бірнеше түрі бар:
• қолма-қол төленетін дивидендтер. Бұл табысты бөлудің ең кең ... Ол бір жай ... ... ... ... ... Табысты бөлудің мүліктік формасы акционердің
қолындағы акция санына пропорционалды ... ... бұл ... ... өзі жабылу кезінде қолданады;
• акция формасындағы дивидендтер. Бұл қосымша акциялар акционерлер
арасында акционерлердің ... ... ... ... ... ... бұл түрі компанияның өзін-өзі қорғап
қалуын қамтамасыз етеді.
3. Жай акция бойынша меншік құқын басқаға ... ... ... ... ... ия ... ия сыйға беріп, ия өсиетке қалдырып жүзеге
асырады. Акция кепілдікке де, яғни ... ... ... да беріледі.
4. Корпорациядағы акционерлердің мүліктік мүддесін қорғауға дауыс беру
құқы. Бұған мысалы, жаңа бағалы ... ... ... ... ... сату ... ... жатады. Активтер болып корпорацияның
барлық қозғалмайтын және қозғалатын меншігі: жер, құрылыс, ... ... ... ... ... ... тексеру құқы, мысалы, акционерлердің
реестерін текскру. Жылма-жыл корпорация президенті әрбір акционерге хат
жіберуі ... ... ... ... ... ... корпорация банкротқа
ұшырағанда акция сатып алуға ... ... ... ... ... бермейді.
7. Корпорация жабылған кезде оның активінің бір бөлігін алу ... ... ... алу ... ... ... өтеу ... ең алдымен корпорация мемлекеттердің және адвакаттардың, содан соң
белгілі-бір тәртіппен ... ... ... ал ең ... ... ... ... орындайды.
Директорлар кеңесі, жоғарыда айтқандай, корпорация акционерлерінің
жылма-жыл ... ... ... ... дауыс беру жай көп дауыс
алу деген ұғым. Ол әрбір акционердің қолындағы акция санына тең дауыс беру.
Сонымен ... ... ... ... да ... болады.
Акционерлердің жиналысында біреудің акциясы негізінде ... ... ... ... ... алады.
Артықшылықты акциялар (немесе преференционалды) – меншік туралы ерекше
сертификат. Олар корпорация пайдасының ... ... ... неғұрлым нақты дивиденд төленуін қамтамасыз ... ... ... ... ... Ол ... ... қағаз. Оған
байланысты артықшылық дауыс құқын жоқтығының орнына төлеу ретінде жүреді.
Артықшылықты акция иемденушісін қорғау үшін акцияның осы түрі бойынша
дивидендтер ... жай ... ... ... ... бұрын
төленеді. Сондықтан бұл акциялардан гөрі жай акция ... ... ... ... құны ... және ... ... бөлінеді. Бірінші жағдайда дивиденд акцияның номиналына байланысты
процент түрінде есептеледі. Ал ... ... ... ... ... дивидендтің нақты ақшалы мөлшері көрсетіледі. Акция
номиналының оның нарықтық бағасына ... ... ... ... ... ... сияқты артықшылықты акция
бойынша да дивидендтер таза пайдадан төленеді.
Артықшылықты акциялардың өзі бірнеше түр ... ... ... ... ...... және ... кумулятивтік
және кумулятивтік емес, конвертабельді және конвертабельді емес.
Артықшылықты ... ... ... ... мүмкіндігі корпорацияның
жарғысында қаралады. Акциялардың бұлай ... ... ... артықшылықтарды пайдалануына байланысты. Олар:
• Үстеме пайданы бөлуге қатысу;
• Хабарланып, бірақ төленбеген дивиденд алу ... ... ... ... түріне айырбастау мүмкіндігі.
Қатысушылар артықшылығы өз иемденушісіне үстеме пайданы бөлуге қатысуға
мүмкіндік береді. Басқаша ... ... ... жай ... төленетін дивидендтің көлемі белгіленген, ал пайда одан ... онда ол ... ... ... ... ... ... Олардың арасындағы ара қатынасын компанияның өзі белгілейді.
Қатысушылар акциясы иесі ... ... ... ... алуға құқы жоқ. Егер артықшылықты акциялар кумулятивтік болса,
онда бұрын хабарланған, бірақ кейбір себептермен төленбеген, ... ... ... жылы ... Кумулятивтік емес акциялар бойынша
төленбеген дивидендтерді келесі жылдың ... ... ... артықшылықты акциялар өз иемденушілеріне кейбір
жағдайларда осы корпорацияның жай акцияларының ... ... ... ... ... ... талап осы типті акция
шығарған кезде жазбаша түрде корпорация ... ... ... ... ... Ал конвертабельді емес
акциялар өз статусын өзгертуге мүмкіндігі жоқ.
Артықшылықты акциялардың өте сирек кездесетін түр тармағының бірі ... ... ... қалдырылған акциялар. Олар ... ғана ... ... Олар бойынша дивиденд тек жай
акциялар бойынша төленетін дивидендтің ең жоғарғы квотасы ... ... ... Содан қалғаны атаулы акция ... ... ... ісі ... тұрса, бұл акциялар өте тиімді.
Егер компанияның жарғысында оның ... ... ... жеке қатысуы керек делінсе, онда – директорлық квоталы акция деп
аталатын ... ... ... түрі ... ... ... елдерде артықшылықты акциялар саны
әлбетте барлық акциялардың 10%-нен аспайды. Демек, корпорация ... ... өте ... ... де, артықшылықты акциялардың корпорация
ісін басқаруда маңызы орасан зор. Олар ... ... ... ... жай акция иемденушілердің санын өзгертпей-ақ қосымша капитал
тартуға мүмкіндік береді.
3.2. Облигациялар
Облигация деп эмитенттің белгілі-бір шартты ... яғни ... ... ... және ... сыйақыны төлеуді міндеттенген
жазбаша қарыз құжатын айтады. Ол корпорацияның ... ... ... ... ... ... ... капитал деп есептелмейді.
Облигация шығару – қосымша капитал тартудың бір нысаны. Эмитенттің ... ... ... және ... ... жұмсаған жылдық
шығынға тең болады.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі болғандықтан оның кепілі болып
эмитенттің жалпы кепілдігі саналады. Ол кепілдік – ... ... өз ... ... ... кезінде – корпорация мүлігінің
бір бөлігін иемденуге облигация ұстаушының құқы. Облигация да ... ... ... ең маңызды көзі. Дегенмен бұл екі бағалы
қағаздардың бір-бірінен түбегейлі өзгешеліктері бар. Ол ... ... ... иемденушісі корпорацияға несие беруші болып табылады.
Ал облигация корпорацияны ... ... Өз ... ... ... ... ... сол меншіктенудің куәлігі
тәрізді.
2. Облигация иемденушісіне сыйақы төленеді. Оның мөлшері бекітілген
және ... ... Бұл ... қағаз өзінде көрсетілген белгілі бір
анықталған ... ... ғана ... түсіреді. Облигация бойынша сыйақы
(мүдде) басқа өтелетін ... ... ... ... ... ... алмауы оның банкрот деп танылуына тең. Акционер де
дивиденд ... ... ... ... ... ... ... және ол
арнаулы уақытта төленбейді. Егер ... ... ... туралы
хабарламаса, демек, төлегісі келмесе, онда акционер ... ... шара ... ... ... ... беру сияқты, облигация иесінің дауыс беру құқы жоқ. ... ... ... қатар, корпорация басқаруға да қатыспайды.
Оған керісінше акция иесінің корпорацияның мүліктік мүддесін ... ... құқы ... ... ... ... корпорацияның шығынына жатады. Ол ... ... ... Ал ... салық төлегеннен ... таза ... ... бойынша мезгіл-мезгіл төленетін сыйақы түріндегі пайда
купонға алмастырылады. Купон деп ... ... ... ... Онда ... ... ... Төленген сыйақының орнына
облигациядан купонды қиып ... ... ... ... ... ... деп атайды. Облигацияда бірсыпыра элементтер көрсетіледі: номиналы,
купондық мөлшер, өтеу ... ... ... шарты, қамтамасыз етілуі,
рейтінгі.
Номиналы деп облигацияның бетінде көрсетілген ақша сомасын айтады. Оны
облигация иесі ... ... ... алады.
Купондық мөлшер – жыл сайын ... ... ... ... байланысты келісілген сыйақы (мүдде) – төлем. Жыл сайынғы ... ... ... мүмкін, мысалы, жарты жылда бір рет ... ... бір рет. ... төлем мына интервалмен орындалады: қаңтар – шілде,
ақпан – тамыз, наурыз – қыркүйек, сәуір – қазан, мамыр – ... ... ... Одан ... ... жұлдыздары да ... ... ... ... 5 қаңтар – 5 шілде.
Өтеу күні – компанияның сатып ... ... ... ... ... және ... ... тоқтататын күнтізбектегі күн.
Эмиссия шарты – облигация шығару мәмілесі. Ол ... ... ... ... ... шығарылады. Траст компаниясы корпорацияның
инвесторлары алдында оның ... ... ... ... ... эмитенттің өз міндеттемелерін орындауын қадағалап отырады. Траст
компаниясы эмитенттің қаржы құжаттарын және оның ... ... ... содан кейін ғана өз ризашылығын береді. Осыған
байланысты эмиссия шартына траст компаниясы бірсыпыра ... ... ... жиі ... мыналар:
• ең аз өтімділік;
• борыштың ақырғы деңгейі;
• активтерді сатуға тиым салу;
• төленетін дивиденд мөлшерін шектеу.
Өтеу туралы нұсқау – эмиссия ... ... Ол ... ... номиналдық құны және сыйақы төлейтін арнаулы қор құрады. Ол
қор траст компаниясының бақылауында болады.
Эмиссия шартында облигацияны уақытынан бұрын кері ... алу бабы ... ... яғни ... өз ... қайтарып алу құқы. Әдетте,
ондай жағдай облигация шығарылғаннан кейінгі алтыншы жылдан басталады.
Уақытынан бұрын қайта сатып ... ... ... оның номиналдық
құнынан жоғары болады.
Облигация қамтамасыз етілген және ... ... ... бөлінеді.
Облигациялардың қамтамасыз етілуі деп оларды шығарғанда кепілдікке
корпорация активтерін немесе мүліктерін ... ... ... ... ... негізгі активтерін талап етуге құқық беріп және
сонымен бірге оның негізгі меншігінің ... ... ... ... ... ... өз облигациясын өтей алмаса, онда
оны ұстаушылар кепілдікті өз пайдасына сатуға құқы бар. Қамтамасыз етуге
қозғалмалы, қозғалмайтын мүліктер және ... ... ... ... ... ... ... атауға болады:
• қозғалмайтын мүлікке салынған облигациялар. Оларды қамтамасыз ететін
жай немесе арнаулы мүліктер (мысалы, жаңа салынған өндіріс орны);
• басқа ... ... ... ... ... ... ... етілген осы компанияның облигациялары;
• қозғалмалы мүлікпен қамтамасыз етілген облигациялар. Оларды
сенімхатпен ... ... ... ... етілмеген облигациялар – жалпы кепілдігі бар, ... ... ... атағымен шығарылған қарыз міндеттемелері.
Оларды болашақтағы шаруашылық ісінен түсетін табысқа үміттеніп шығарады.
Корпорация банкротқа ұшыраған ... ол ... ... ... ... – олардың инвестициялық сапасын арнаулы
фирмалардың бағалауы. Әлбетте, облигациялардың барлық шығарылған сериясы
бағаланбай, ... ... кең ... ... ие ... ... сияқты облигациялардың да номиналы және нарықтық бағасы болады.
Оның номиналына байланысты ... ... ... ... ... деп ... Егер нарықтық бағасы номиналынан ... онда ... ... ... деп аталады. Егер номиналынан
бағасы төмен болса, онда облигацияның жаңа иесі оны ... ... ... ... ... ... ... бағасы қандай болса
да, сыйақы (мүдде) оның номиналына байланысты есептеледі.
Облигациялар айырбасталатын және жай облигациялар болып та ... ... ... ... акцияларға өте
ұқсас. Олар келісімге сәйкес осы корпорацияның артықшылықты немесе жай
акцияларына алмастырылуына мүмкіндігі бар. Бұл ... ... ... ... Ал жай ... ... ... Бағалы қағаздардың басқа түрлері
Бағалы қағздардың өте көп басқа түрлері болады. Оларды ... ... ... ... ... ... онда оның
“екінші қатардағы”, немесе айналымдағы бағалы қағаздарға қосымша тағы ... ... ... капитал табуға мүмкіндігі бар. Оларды “құқықты
бағалы қағаздар” деп те ... ... ... ... ... ... деген
сөздер айқындайды.
Акцияға жазылу құқы акционерлерге компания акциясының жаңа ... алу ... ... ... Бұл акционерлердің мүлікке деген
мүддесін ... Бұл ... ... ... ... жарғысында
акционерлердің “артықшылық құқы” деген арнаулы сөзбен белгіленеді. Ондай
құқықты тек жай ... ... ғана ... ... ... жазылу құқы бар
әрбір акционер корпорациядан сатып алуға рұқсаты бар акция саны және ... ... ... ... куәлік немесе құқық сертификатын алады.
Әдетте, акцияның ... ... ... ... төмен болады.
Жазылу құқын үш түрлі жолмен жүзеге асыруға болады:
• өз ... іске ... яғни жаңа ... ... алу. Ол үшін ... және ақша аударып, корпорацияға жіберу керек;
• жазылу құқын сатуға болады;
• жазылу құқын пайдаланбауға да болады.
Онда сатып ... ... ... корпорация өзі шешеді.
Жазылу құқы – қысқа мерзімді бағалы қағаз. Әлбетте, ол бір ... Егер ... ... қор биржасында айналымда болса, онда
құқық сертификаттары да сол биржада бағалануы мүмкін. Оларға ... ...... ... ... ... көрсететін бағалы қағаз.
Ол бойынша екі жақтың біріне белгілі бір уақыттың ішінде келісілген ақыға
бағалы қағаздардың ... ... ... ... сатып алуға құқық беріледі,
ал екінші жақ, қажет болғанда, шартта белгіленген ақыға бағалы қағаздарды
сатуға немесе сатып алуға ... ... ... ... ... ... ... тұрақты бағамен жай акция сатып алу құқын
беретін бағалы қағаз. Опцион – заңды түрде бекітілген ... ... ... ... ... саны көрсетіледі. Оның өлшемі лот ... яғни 1 ... 100 дана бір ... ... ... ... ... опциондық шартта бекітілген құқықтық орындалуы, яғни бағалы
қағаздарды сату немесе сатып алу күні және ... ... екі түрі ... ... ... ... және ... опционы.
Біріншісі – сатып алу шарты, онда опционның өзі сатып алынады. Екіншісі –
сату шарты, ол бағалы ... ... ... ... ... шарт тек
қор нарығындағы акцияға қатысты болса, қазіргі кезде ондай шарт кез келген
тауарға жасалады.
Бағалы ... ... ... бірі – варрант. Варрант – ... ... Ол ... айналымдағы бағалы қағаздарына ... ... ... ... беретін міндеттемесі. Варрант иемденушісі
қолындағы варрантты (бағалы қағазды) белгілі бір уақыт аралығында тұрақты
бағамен онда ... жай ... ... ... құқы ... – ұзақ мерзімді бағалы ... ... оны ... және ... ... қоса ... Бұл бір
жағынан, бағалы қағаздарды алғашқы орналастырғанда тартымды етсе, екінші
жағынан ... ... ... ... ... опционнан
айырмашылығы – егер опционды эмитент те және ... ... ... де ... ал ... тек ... ... эмитенті ғана
шығарады.
Бағалы қағаздардың келесі тобына қаржы нарығы айналымындағы мемлекеттік
институттардың ... ... ... ... ... ... – Қаржы министрлігі шығаратын қысқа мерзімді
облигациялар. Олар мемлекеттің ішкі қарызын өтеу ... ... ... бұл түрі ... ... ... сондықтан
оларды “екінші ақша” деп те ... Олар ... ... яғни ... ... ... сатылады, ал номиналымен кері
сатып алынады. Арасындағы айырма проценттік өсімді ... ... 91, 182 және 365 күн ... шығарылады. Олар иесі ұсынушы
вексель түрінде шығарылып, көрсетілген мерзімі біткесін ол ... ... – ол ... ... ... ... банктік бағалы қағаз. Оның иесі – оны ... ... ... ... ... ... түсетін және қолдан-қолға тез
өтетін бағалы қағаз.
Чек – заңды түрде бекітілген ақшалы құжат. Ол қаржы институтындағы ... ... ... ... чек иесіне көрсетілген соманы ... ... ... Чек ... ... тездету мақсатында шығарылады.
Чектер бірнеше түрге бөлінеді:
• Атаулы чектер. Оны чек беруші белгілі бір адамның ... ... ... ... екінші кісіге “индоссаментпен” беруге
болады.
• Ордерлі чектер. Олар жеке немесе заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... ... болады.
• Иесі ұсынушы чектер. Ол бойынша ... сома чек ... ... ... ... ... ... бір кісіден
екіншіге беруге болады.
Чек бойынша Халықаралық конвенция 1931 жылы Женевада құжатқа қол ... ... ... чекте алты міндетті элементтер болуы шарт. Олар:
• чектік белгі, яғни құжат текстісінде “чек” деген белгі ... ... ... ... ... яғни ... ... төлем орны, яғни банктің орналасқан жері;
• чекте көрсетілген соманы ... ... ... чек ... ... және ... чек берушінің қолы.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... бойынша жасалатын операциялар түрлері жылдан жылға ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен оның белгілі бір капаитал екендігін түсінді.
Сонымен қатар ... және ... ... қағаздардың
айырмашылықтары мен өтімділік деңгейін ажырата білді.
Еліміздің нарықтық экономика талабына сәйкес бағалы қағаздар нарығының
қазіргі түсінігі ... бір ... ... ... ... ... оның көп түрлілігіне экономикалық және саяси тендіктің болуын талап
етеді. Ол үшін нарық заңына сүйене отырып, экономикалық ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдайларын жасау қажет.
Қазіргі уақытта бағалы ... ... ... ... жетілген және
бағалы қағаздар нарығының құқықтық негіздерінің қалыптастыру процесі
аяқталды ... ... ... ... ... жетілген инфақұрылымы
қалыптасу жолында. Бүгінгі күні айтылған заңдарда пайдаланудың ... ... ... ... ... ... етудің
жетістіктері мен кемшілектерін анықталған мүмкіншілік бар.
Бағалы қағаздар нарығының дамуына әсер ететін факторлер:
Біріншіден, қарапайым ... ... ... ... ұлттық
экономика дамуымен қатар жүреді. Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының
өңделуі және ... ... ... ... жүріп жатты.
Бұндай диспропорция бағалы қағаздар нарығының динамикасында және жалпы
экономикалық процессте ... ... ... «мөлдірлік еместігіне», операциялардың қаупі
және мемлекеттің бюджеттің дефицитін жабу үшін ... ... ... ... Бұл өз ... еркін қаражатты ұзақ мерзімді
инвестициядан бөледі, ол өз ... ... ... ... ... ... ... нарығына инфляция тұрақсыздығы
әсер етеді. Бұл ... ... ... тән ... Ақшаның
құнсыздану қаупі инвесторларды ұзақ мерзімді стратегиялық салымдардан бас
тартады. ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз шығаруға арқылы ұстауға болатыны. Бұндай
қағаздар табысы индексті дұрыстаумен ... өсу ... ... индексті бағалы қағаздар біздің елде әлі қалыптаспаған, сондықтан
инфляция бағалы қағаздар нарығына әсер етеді.
Төртіншіден, ... ... ... дамуына- заңдар және
реттеу құралдары дұрыс жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығыныңдамуын баяулатады.
Қазіргі кезде бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуы жүріп жатыр.
Бағалы қағаздар нарығының дамуы күрделі экономикалық ... өтіп ... ... қаржы тұрақсыздығы, республикалық бюджеттің ... т. б. Бұл ... ... ... ... қағаздар нарығының
толығымен дамуына әсер тигізеді деп ойлаймын.
Үкімет бағалы қағаздар нарғының дамуына үнемі әр ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын реттеу департаменті
бағалы қағаздарға қатаң бақылау ... ... Бұл өз ... отандық
компанияларға жаңадан инвесторларды тартады деп ойлаймын.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қ.Р. заңы ... ... ... ... ... ж.
тағайындалған //– 02.06.2003 ж.
2. Б.А. Көшенова. Бағалы ... ... Оқу ... ... 1999ж.
3. Сейткасимов Г.С. , Ильясов А.А. Ценные бумаги и ... ... ... Алматы 1998-184 бет
4. Шалгимбаев К.Б., Шалгимбаева Г.НБ. Давиденко Н.Б.Казахстанский
фондовый рынок. Алматы 1999-184 ... Б.А. ... ... қағаздар нарығы».Алматы 2000ж.
6. Шарипбаев А.А, Ануарбеков Е.А Справочник по ... ... Р.К ... ... Рынок ценных бумаг // №1(93), №6(86), №2(89), 2002-2004 ж.
8. ҚР ... ... «БҚ ... мен Қор ... жөнінде» 1995ж.
9. ҚР Президентінің «БҚ нарығы жөнінде» 1995ж
10. ҚР Президентінің «Акционерлік қоғамдар жөнінде» заңы 1995 ж.
11. ҚР ... ... ... ... шығарылуын тіркеу мен оларды
қайтару тәртібі.
12. Кәсіпкерлік қызметті бағалы қағаздар нарығында лицензиялау ... ... А.Р. «РЦБ и ... ... в Казахстане» Алматы - 2000ж.
14. Қазақстан қор биржасының ... www. kase. ... ... ... www. minfin. ... ҚР ҰБ ... ... сайты www. nsc. kz

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері33 бет
Бағалы қағаздар нарығының мәні, қағидалары және оған әсер етуші факторлар63 бет
CorelDraw 1116 бет
XIX ғасырдағы іс-қағаздарының қалыптасуы18 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь