Дүниежүзілік валюта жүйесі

КІРІСПЕ


НЕГІЗГІ БӨЛІМ

І ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Халықаралық валюта қатынастары және валюта жүйесі
1.2. Дүниежүзілік валюталық жүйесінің даму кезеңдері


ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің мәні мен белгілері
2.2. Қазақстан Республикасында валюта нарығын құру, валюталық реттеу және валюталық бақылау
2.3. Қазақстан Республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және оған талдау жүргізу


ІІІ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ


ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Бүгінгі таңда еліміз тәуелсіз, егемен ел ретінде дүниежүзілік шаруашылыққа интеграцияланып, үйлесім табуға бет алуда. Бұл бағытта толымды жетістіктер де жоқ емес. Еліміздің халықаралық валюта-несиелік және қаржылық институттарымен мейлінше тығыз байланыстар қалыптастырып, халықаралық экономикалық қатынастардың тең құқықты мүшесі болуға ұмтылысы бұл бағыттағы маңызды үрдіс болып табылады.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына (ХВҚ), Халықаралық Қайта Құру және Даму банкіне, Еуропалық қаржылық-несиелік ұйымдарға мүше болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез келген мемлекет үшін объективті қажеттілік болып табылады. Мұның өзі әрбір ел экономикасын халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен қатыстырып, мұқтаж салаларға капитал келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың объективті заңдылықтары капиталдар қозғалысының халықаралық тәжірибесі көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл процестен шеттеп қала алмайды. Аталған үрдіс қазіргі дүниежүзілік экономикамен халықаралық қатынастардың ерекше белгісі ретінде қарастырылады.
Курстық жұмыстың өзектілігі еліміздің әлемдік рынокта алдыңғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшін ішкі экономикалық өсумен қатар халықаралық экономикалық қатынастарымыз дамып, соның ішінде өзекті саласы халықаралық экономикалық қатынастарымыз дамуы еліміз үшін маңызды. Өйткені біздің экономикамызда теңгеміз еркін айналысқа шыққандықтан, әлемдегі валюта өзгерістері бізге де әсер етеді.
Жұмысты орындаудағы алдыма қойған мақсатым мен міндеттерім мыналар:
• дүниежүзілік валюталық жүйенің түсінігін анықтап, оның пайда болуының себептерін талдау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің негізгі элементтерін анықтау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің эволюциясын зерттеу және оның әр кезеңдегі ерекшеліктерін қарастыру;
• Қазақстан Республикасындағы валюталық жүйенің қалыптасуы мен қазіргі жағдайы қарастыру.
Халықаралық валюта қатынастары рыноктық шаруашылық сферасының құрамдас және күрделі бөлігі болып табылады. Сондықтан, оның ұйымдық құқықтық аспектілерін, жаңадан пайда болған құбылыстарын, қолданатын әдіс-амалдарын оқып үйрену бүгінгі күннің басты талаптарының бірі. Курстық жұмыстың алғашқы тарауында халықаралық валюта қатынастарының түсінігі, жүйесі, ұйымдық құқықтық механизмі, дерек көздері қарастырылады.
Екінші тарауда Қазақстан республикасындағы валюта жүйесін реттеудің құқықтық негіздері мен осы жүйені анықтайтын белгілер валюта операцияларын жүзеге асырудың ерекшеліктері мен принциптері талданып көрсетілгеді.
Үшінші тарауда халықаралық валюта мен Қазақстандағы валюта жүйесінің қазіргі жағдайы қарастырылады.
1. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 бет.
2. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
3. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000 – 328 бет.
4. Байгісиев М. Халықаралық валюталық қатынастар және валюталық құқық. – Алматы, 2004.
5. Курс экономической теории: учебник – 5-ое дополненное и переработанное издание / под общей ред. Чепурина М.Н., Киселевой Е.А. – Киров: «АЕА», 2004 г. – с.731-738.
6. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров. Экономикалық теория: Оқу құралы – Астана, 2002. – Б. 393-395.
7. http: // www. world bank.org. Всемирный банк
8. «www.kase.kz» сайты. «Курсы валют» мақаласы.
9.“Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы” 2005 жылғы 13
маусымдағы Заңы
10. «Ежегодный статистический журнал», Агентство Статистики Республики Казахстан, 2007 г.
11. 2006 жылғы 11 желтоқсанда бекітілген №129 “Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыру ережесіне”
12.www.google.kz
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және бизнес факультеті.
Қаржы кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Дүниежүзілік валюта ... ... ... ... ... ... ... БӨЛІМ
І ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Халықаралық валюта қатынастары және валюта ... ... ... ... даму ... ... ... ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің мәні мен белгілері
2.2. Қазақстан Республикасында валюта ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және оған талдау
жүргізу
ІІІ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ МЕН ... ... ... ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Бүгінгі таңда еліміз тәуелсіз, егемен ел ретінде дүниежүзілік
шаруашылыққа интеграцияланып, үйлесім ... бет ... Бұл ... ... де жоқ ... ... ... валюта-несиелік және
қаржылық институттарымен мейлінше тығыз ... ... ... ... тең ... ... ... ұмтылысы
бұл бағыттағы маңызды үрдіс болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Құру және Даму ... Еуропалық қаржылық-несиелік
ұйымдарға мүше болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық
деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік ... ... кез ... ... ... қажеттілік болып табылады. Мұның өзі әрбір ел ... ... ... ... ... қатыстырып, мұқтаж салаларға
капитал келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың ... ... ... ... тәжірибесі көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл
процестен шеттеп қала ... ... ... ... дүниежүзілік
экономикамен халықаралық қатынастардың ... ... ... ... ... еліміздің әлемдік рынокта алдыңғы қатарлы
елдер санатына қосылуы үшін ішкі ... ... ... ... қатынастарымыз дамып, соның ішінде өзекті саласы халықаралық
экономикалық қатынастарымыз ... ... үшін ... ... біздің
экономикамызда теңгеміз еркін айналысқа шыққандықтан, әлемдегі валюта
өзгерістері бізге де әсер ... ... ... ... мақсатым мен міндеттерім мыналар:
• дүниежүзілік валюталық жүйенің түсінігін анықтап, оның пайда ... ... ... ... жүйенің негізгі элементтерін анықтау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің эволюциясын зерттеу және оның ... ... ... ... Республикасындағы валюталық жүйенің қалыптасуы мен қазіргі
жағдайы қарастыру.
Халықаралық валюта қатынастары рыноктық ... ... және ... ... ... табылады. Сондықтан, оның ұйымдық
құқықтық ... ... ... болған құбылыстарын, қолданатын әдіс-
амалдарын оқып үйрену ... ... ... талаптарының бірі.
Курстық жұмыстың алғашқы тарауында халықаралық валюта ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Екінші тарауда Қазақстан республикасындағы валюта жүйесін реттеудің
құқықтық негіздері мен осы ... ... ... валюта операцияларын
жүзеге асырудың ерекшеліктері мен принциптері талданып көрсетілгеді.
Үшінші тарауда халықаралық валюта мен Қазақстандағы валюта ... ... ... ... ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
1. Валюталық жүйенің мәні және оның түрлері
Валюта (итальян сөзі, сөзбе-сөз – құн) – елдің ақша бірлігі, ... ... ... төлем-есеп айырысу айналымының каналдары арқылы
ұлттық ақшаларды қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын ... және ... ... ... ... нарықтың құрылуына себепші болды. Өндіріс
күштерінің дамуы мен ішкі ... ... ... өнімін сатуда
туындайтын қиындықтар, тауарлар ... ... ...... бәрі ... сауда- саттық байланыстарының кеңеюіне әсер ... ... ... дамуы мұнай, машина жасау, ауыл ... ... ... ... ... ... ... болды.
Халықаралық валюталық қатынастар – ... ... ... ... қызмет ететін және әлемдік шаруашылықтағы
валюталардың қызмет етуі барысында ... ... ... қатынастардың жекелеген элементтері ерте Грецияда және
ертедегі Римде вексель түрінде пайда болған. Келесі даму ... ... ... ... ... басқа да сауда орталықтарында ... ... ... ... ... вексель (тратта) бойынша есеп
айырысулар жүргізілген. Феодализм қарсаңында және өндірістің капиталистік
тәсілінің құруымен ... ... ... ... есеп ... дами ... валюталық қатынастар халықаралық экономикалық қатынастарды
жалғастырады. Валюталық қатынастардың жағдайы ұлттық және ... ... ... тұрақтылыққа, елдер арасындағы күштердің шекті
қатынасына тәуелді болып келеді. Сыртқы экономикалық ... ... ... ... саясат пен экономика, дипломатия мен
коммерция, ... ... пен ... ... ... ... валюталық байланыстардың ұлттық және әлемдік шаруашылықтағы орны
ерекшелігін ... ... ... ... ... ... әлемдік нарыққа
қосылуы нәтижесінде ұлттық ақшалардың ішіндегі ақшалай капиталының бір
бөлігі шетел валютасына айналады ... ... Ол ... ... ... ... және қаржылық операциялардың
барысында байқауға болады.
Шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... өндіріс динамикасы, шетелдік ғылым мен техника
деңгейіне, халықаралық ... ... ... капиталының ағымы арта
түседі. Сондықтан да, бұл валюталық қатынастар мен ұдайы ... ... ... ... ... ... Халықаралық
валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен валюталық дағдарыс ұдайы ... кері ... ... ... интернационализациялануы негізінде
халықаралық валюталық қатынастар біртіндеп бір ... ие бола ... жүйе – ... ... ... ... ... валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу
формасы.
Валюталық жүйелер үш түрге ... ... ... ... ... ... ... Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе [2,205-207]
Соның ішінде дүниежүзілік валюталық жүйе дегеніміз – бұл халықаралық
несие-қаржы институттары мен валюталық ... ... ... ... ... ... мен мемлекетаралық құқықтық нормалар
кешенін қамтиды. Бұл ереже-шарттардың негізгі ...... ... ... ... ... қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің
тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы валюта жүйесі халықаралық экономикалық
және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге ... ... ... қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты – кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан болып
тұратын әр түрлі ... ... және ... ... ... құруңа әрекет жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады.
Ол өндірістің даму қарқынына, ... ... ... баға ... ... әсер етеді. Дүгиежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ақша-
есептеу ... ... ... ... ... ... ... «Дүниежүзілік валюта жүйесі» деген ұғымға кіретін ішкі
және сыртқы жүйелер ... ... ... ... ... түйін – әлемдік ақша бірліктері.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің қызмет ету сипаты ... ... ... қағидаларының сәйкес келуі дәрежесіне
және алдыңғы қатарлы елдердің мүдделеріне байланысты болып келеді.
Дүниежүзілік валюталық жүйенің құрамдас бөліктері:
• халықаралық төлем құралдары ... ... ... СДР, ... валюта курсын қолдау және орнату механизмі;
• валютаны конверсиялау шарты;
• халықаралық нарық тәртібі;
• валюта ... ... ... ... ... ... ... паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру; [7]
ұлттық валюта жүйесінің негізін осы мемлекеттің ... ... ... ақша ... ... ... ... қатынастарда
пайдаланылатын ақшалар валюта болып есептеледі. Халықаралық есептеулерде
әдетте ... ... ... ... ақша ... ... ақша деп ... экономикалық, саяси қатынастарға
қызмет көрсететін ... ... ... ... ... ... ... түрін өткен – алтын ақшалардың несиелік ақшаларға
дейінгі жолды қайталайды. Нәтижесінде ХХғ. ... ... бір ... ... валютаға негізделеді (мысалы, экю, ал 1999 жылдан бастап евро).
Айырбасталу мүмкіндігі бар ұлттық валютаның ерекше ... ... ... Резервтік валюта халықаалық төлем және резервтік
қаражат ... ... ... үшін валюталық паритет пен ... ... ... ... ... ... жүйесіне қатысушы елдердің
валталары бағамын реттеу мақсатында валюталық интервенция үшін ... ... ... Қазіргі кезде резервтік валюта ретінде ... ... ... ... отыр. Резервтік валюта мәртебесін
алудың объективті алғышарттары болып елдің ... ... мен ... ... ... валюта резервтеріндегі жетекші
позициясы несиелік банктік мекемелердің ... ... ... ұйымдастырылған және сыйымдыоығы ... ... ... сұранысын қамтамасыз ететіндей еркін валюталық операциялар жүргізу
мүмкіндігі мен валютаның еркін айырбасы мүмкіндіктері ... ... ... ... оның ... валютасына айырбастауы
дәрежесі. Еркін айырбасталатын, валюталық шектеулері сақталған жартылай
айырбасталатын және айырбасталмайтын ... бар ... ... ... тағы бір ... валюталық паритет, яғни заңнама
арқылы рәсімделетін екі валюта арақатысы жатады.
Валюта бағамы режимі де валюта жүйесінің ... ... ... бір ... тербелетін және рыноктық сұраныс пен ұсыныстан
тәуелді қалықтайтын валюталық ... ... ... ... бар ... жоқ ... да валюта жүйесінің элементеріне жатады.
Валюталық құндылықтармен операцияларды шектеуде ... ... ... ... ... ... болып саналады. Ал халықарлық
кредиттік қаражаттар ... ... ... ... ... ережелері
үйлестірілген халықаралық нормалар аясында жүзеге асады. Олардың ішінде
Женевада ... ... және ... туралы конвенция бар.
Халықаралық есептеулерді бір ізге салу ... ... ... үшін үйлестірілген ережелерге сәйкес ұлттық және дүниежүзілік
валюта деңгейінде жүзеге асырылады.
Халықаралық валюта өтімділігін реттеу ... ... тағы да ... ... ... және оның осы ... шектеулерді қажетті төлем
қаражаттарымен қамтамасыз ету қызметін ... ... ... ...... ... бір топ ... кредитор алдындағы
тиісіті халықаралық міндеттемелерін кредиторға қолайлы төлем қаражаттарымен
дер кезінде атқару қабілеттілігі. ... ... ... ... ... ... қаржыландыру және кредиттеу
көздерінің жиынтығы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші ретінде
пайдаланылады.[4,8-9]
Халықаралық валюта ... ... ... ... ... аумақтық даму банктері. Халықаралық есеп
айырысу банкі.
Қазіргі халықаралық ... ... ... құрылымы бар. Бұл құрылымның құрамдас бір бөлігі
халықаралық валюта-қаржылық және ... ... ... ... Олар
өздерінің қызмет сипатымен де, орналасқан географиялық аумағымен де
ерекшеленеді.олардың бір бөлігі тек қана ... ... ... ... бәр ... дәл осы ... кеңейтілген
контексте қарастырылады.
Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінде халықаралық валюта қоры ... ... ... түрде қарастырумен қатар капиталдардаң,
технологиялардың, валюталы және қаржылық ресуртардың ... ... ... ... Бұл ... ... бірі ретінде
дамушы елдердің сыртқы берешектерін реттеу жолдары мен әдістеріне арналған
идеяларының өміршеңдігін ... ... БҰҰ ... ... ... ... орган Бүкіл дүниежүзілік банк тобы әрекет ... ... ... олар ... ... ... ... өздерінің іс-қимылы мен әрекеттерінде толық дербестікке қол
жеткізген.
Валюта кредиттік қатынастар халықаралық ... ... ... екендігін ескерсек, онда БҰҰ-ның сауда және ... ... – United Nation ... Trade and ... жылы ... 3-4 ... бір рет шақырылады) валюта-кредиттік
проблемаларды талқылауға қатысатысуы табиғи. Дегенмен, ЮНКТАД-тың мысалы,
Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... функциялары жоқ.
80-жылдары Солтүстік пен Оңтүстік елдері арасындағы қайшылықтардың күшеюіне
байланысты ЮНКТАД қызметі өзіне халықаралық қоғамдстықтың назарын ... ... ... ... ол бүкіләлемдік өзара тәуелділік
мәселелерімен шұғылдана бастады. Мысалы, ЮНКТАД қазір тауарлар мен ... ролі ... ... ... ... ... арттырды және
аталған проблемелар төңірегіндегі оның ... ... ... ... ... ... қатынастардың ... ... ... және ... даму банктері елеулі орын
алады.
Манила ... ... ... ... даму ... ... ... Бұл банк ұзақ мерзімді кредиттерді жүзеге ... ... ... ... ... Азия даму ... қызметінде
инфрақұрылым салаларын қаржыландыру ... ... ... ... өзі ... ... ... мемлекеттерінің инфрақұрылымды
қаржыландыруға қажеттіктерінің өсе түскенін көрсетеді.
Азия даму банкі 1973 жылы құрылған Азия даму ... да ... қор ... ең кедейленген елдеріне 40 жылдық мерзімге ... ... ... ... ... Бұл ... ... алушылар
қатарына Непол, Бангладеш және басқа да бірқатар Үндіқытай елдері ... ... ... африка континентінде Африка даму банкі жұмыс
істейді (штаб-пәтері Кот-д ивуар мемлекетінің ... ... ... ... мүшелері қатарында африкалық және африкалық емес ... бар. ... даму ... ... несиені тек қана африкалық елдерге
береді. Сондай-ақ, ол ... ... ... мен ... ... да
жәрдемдеседі. Банк африкалық даму ... ... ... қор ... ... ... ... ұсынады.
Америкааралық даму банкі (МаБР, штаб-пәтері Вашингтонда орналасқан)
өз ... 1960 ... 1 ... ... ... Банк өзіне мүше
елдердің экономикалық дамуын ... ... ... ... беруді беруді қарастырады. Бұл банктен қаражат ... ... ... ... жекеменшік кәсіпорындар да бола
алады. Банк ресурстары өз ... ең ... ... ... ... капитал рыногынан жинаған қарыз қаражаттарынан құралып тұрады.
Банктің мүшелігінде АҚШ, латынамерикандық елдер және кейбір азиялық ... ... бар. ... ... ... 135 ... және банк ... әрбір акциясына плюс бір дауысқа иелік етеді. Ең көп дауыс АҚШ-тың
еншісінде.
Ислам даму ... (ИБР, ... Сауд ... Джидда
қаласында орналасқан, Ислам конференциясы ұйымының шешімі бойынша құрылып,
1975-жылдың қазан айында кірісті). ... мүше ... ... және де ... ... мен ... да ... жәрдемдесу.
Банктің жарғылық капиталы 2028 млн.исламдық динарды құрайды. Аталған
банктің ... ... ... саналатын ислам динары халықаралық валюталық
қордың 1 С.Д.Р.-ны тең (1 С.Д.Р. =1,34464 АҚШ ... тең) ... drinking right – S.D.R.) – займ ... ... ... құқығының
мақсаты оның негізгі резервтік авуар (төлем қаражаты) жасап, ... ... ... ... СДР бірлігі шартты. Ол МВФ-ке мүше
елдер үшін ... ... ... ... ... арнайы шотында
сақталады.
Халықаралық валюталық-кредиттік қатынастардың ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Бұл банк
1930 жылы құрылған. Штаб-пәтері Швейцарияның Базель қаласында ... ... ... ... ... ықпалы күшті болғанымен,
БМР іс жүзінде халықаралық валюталық-кредиттік ұйым ... ... ... екі ... ... ... Орталық банктерінің ынтымақтастығын күшейтуге
жәрдемдесу және халықаралық ... ... ... үшін қолайлы
жағдайлар қалыптасуы;
2) халықаралық есептеулерді жүзеге асыру барысында сенімді ... ... ... ... ... ... ақша бірлігі болып алтын құрамында
0,29032258 г таза алтын бар франк қызмет ... ... Қоры ... ... қоры ... Monetary Fund, IMF, штаб
пәтері Вашингтонда орналасқан) ең маңызды халықаралық валюта-қаржылық ұйым
болып ... ... ... сай, ол кооперативті үкіметаралық
валюталық ... ... 1944 жылы ... ... ... өз қызметін 1947 жылы бастаған. Қор дүниежүзілік валюта жүйесінің
қызметі нәтижелерімен шұғылданады. ...... ... ... ... ... кеңеюіне, мүше елдердің
ұлттық валюталарының тұрақтануына, ... ... ... ... ... ... ... шешуіне көмектесу.
Қазақстан МВФ-ке 1992 жылы мүше болып кірді. ... ... ... болу ... ... 1992 ... ... «Қазақстан
Республикасының Халықаралық валюта қорына, Халықаралық қайта құру және ... ... ... ... ... даму ... ... реттеуші халықаралық орталыққа мүшелігі туралы»
арнайы заң қабылданды.
СДР бірлігінің құны оның корзинасын ... бес ... ... ... рыноктық құнының қосындысынан тұрады. ... ... бес ... қайта құрылады.
Валюталық корзина дегеніміз – бір валютаның орташа ... ... ... ... қатысты өлшеу әдісі.
Төменде корзина құрамының көрсеткіштері келтірілген ... ... |39(40) ... ... |21(21) ... иенасы |18(17) ... ... |11(11) ... ... |11(11) ... негізгі басқару органдарына басқарушылар Кеңесі, Атқарушы
Кеңес (Директорат), басқарушы кеңестің уақытша комитеті және даму жөгіндегі
комитет ... ... ең ... ... ... Кеңесі ( ол ережеге
сай жылына бір рет шақырылады). Әрбір ел өз ішінен тұрақты бір ... ... ... (ол, ... ... ... ... орталық
банктің басшысы).
Атқарушы кеңес (24 мүшеден тұрады және тұрақты түрде жұмыс істейді)
қордың ағымдағы ... ... ... ... ... талдап
жасаған материалдар мен құжаттар негізінде қабылданады. Басқарушылар ... де ... ... ... ең ... мансап: басқарушы – директор.
Басқарушы Кеңестің Уақытша комитетінде Қордағы басқарушылар, ... ... және олар ... орган болып есептеледі, әдетте жылына
екі рет жиналады. ... ... ... ... валюта
жүйесінің проблемалары жөніндегі баяндамалары жөніндегі баяндамаларды
басқарушылар кеңесіне ұсыну, сондай-ақ зер салып, қадағалауды ... ... ... ... ... ... мүмкін қатерлер жөнінде, сондай-ақ
Келісімнің баптарын өзгерту туралы ұсыныстар жасау жатады.
Даму жөніндегі комитет (24 ... бар) ... ... ... Ол МБРР мен МВФ-тың басқарушы кеңестерінебаяндамалар мен ұсыныстар
дайындайды.
Халықаралық қайта құру және даму ... банк ... ... жылы бастаған. Ол ең ірі мемлекетаралық инвестициялық ... ... ... Даму ... (МАР, 1960 жылы құрылған) МБРР-
дың филиалы.
МАР-дан бөлек МБРР-дың тағы екі филиалы бар. ... ... ... (МФК) және ... ... ... ... жылы құрылған). Міне осылар – МБРР, сондай-ақ МАР, МФК және МИГА ... банк ... ... ... ... ... 10 млрд ... мөлшерінде болса, 90-
жылдардың басында ол 140 млрд долларға дейін ... ... ... ... ... ... бірдей емес, мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... жағдай 90-жылдардың басында Бүкіл дүниежүзілік
банк тобында да қайталанып, АҚШ-тың дауыс саны артық болды ... ... да, ... сай банк ... орны ... өкілдің
үлесінде болары даусыз еді. Дауыс санына сәйкес екінші орында жапондықтар
(6,24%). Ал ... Сауд ... ... ... ... ... 2,99% ... иемденіп отыр.
МБРР-ді құру туралы келісім-шартқа сәйкес Банктің басшы органы болып
басқарушылар Кеңесі есептеледі. Оның ... ... ... ... ... ... бар. Басқарушылар кеңесі өз өкілеттігінің бір
бөлігін Директоратқа (оның ... 27 ... бар) ... ... банк ... ... үлесі бар (АҚШ, Жапония,
ГФР, Франция, Ұлыбритания) елдерінен тағайындалады, қалғандары ... ... ... ... ... ...... мүше елдердің экономикасын
дамытуға жәрдемдесу. Бұл жәрдем ұзақ ... ... мен ... ... ... инвестицияларға кепілдіктер беру арқылы ... ... ... тек қана ... мүше ... ғана кіре ... ... валюта жүйесінің даму кезеңдері
Валюталық жүйелердің даму заңдылықтары ұдайы өндіріс белгілеріне
байланысты анықтала отырып, ... және ... ... ... ... көрсетеді. Бұл белгілер дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда туындайды. Соған байланысты әлемдік валюталық ... ... ... ... ... ... оның ... әрекеті бұзылып, аяқ асты валюталық қайшылықтар орын алады.
Дүниежүзілік валюталық жүйедегі дағдарыс ескі жүйенің бұзылып және ... ... ... ... ететін жаңа жүйемен ауысуына тура
келді.
Бірінші дүниежүзілік валюта жүйесі алтын ... ... ... 1867 жылы ... ... ... қатынасқан Париж
конференциясында мемлекетаралық келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан ... де кең ... ... ... дүниежүзілік валюта жүйесінің пайда болуына ... Ол 1922 жылы ... ... жүйесі конференциясында қатысушы
мемлекеттің келісімімен рәсімделді. Бұл Генуя ... ... ... ... 30 ... ақша ... ... алтын девизді стандартқа
негізделіп құрылды. Ол девиздің принципі бойынша банкноталар ... ... және ... яғни ... ... Девиз деген кез келген
формадағы шетел валютасы. Екі ... ... ... ... дейін резервтік валюта статусы ресми ешбір валютаға
бекітілген жоқ. Ал ... фунт ... мен ... ... ... ... болып алуға өзара шиеленіскен бәсекелесте таласып жатты.
Үшінші дүниежүзілік валюта ... 1944 жылы 22 ... АҚШ ... ... ... заңды түрде резервтік валюта статусы
бекітілді. Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік валюта ретінде
американдық доллар мен фунт ... ... ... ... ... ... валюта статусы заңды түрде осы влюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ... ... ... туғызды. 1949 жылы өзіне капиталистік өнеркәсіптік өндірістік
54,6%-ын, тауар экспортының 33%-ын, ... ... ... 75%-ын
шоғырландырған АҚШ-тың экономикалық басымдығы және оның ... ... ... ... ... доллардың үстемдігін
қамтамасыз етті. Батыс Еуропаның және Жапонияның аса ауыр ... ... ... бұл ... ... тәуелділігі,
долларлық гегемония олардағы доллардың өткір жетіспеушілігінде, ... ... ... ... ... ... принциптері төмендегідей:
• Доллар мен фунт стерлингтің ... ... ... ... ХВҚ-ға мүше елдердің барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын
арқылы айырбастайды, онда валютаның алтын ... және ... ... ... ... ... ... паритетінен ±1%-ға,
Еуропа елдерінде ±0,75% ауытқуы мүмкін;
• Шетел орталық банктерінің долларлық резервтері алтынға американдық
қазынашылық ... ... ... ... айырбасталады;
• Алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді
• Мемлекетаралық валюта ... ... ...... қоры (ХВҚ) ... ... ... – осы мемлекетаралық қорға мүше ... ... ... және ... ... ... айырбасталуын
бақылауды қамтамасыз ету. Бреттон-Вудс жүйесі ширек ... ... ... ... ... бөлінісінің тереңдеуіне және әлемдік нарықтың
қарқындап ... ... ... бұл жүйе оған мүше елдердің барлығына бірдей тең құқық бере
алмады. ... ... ... ... АҚШ ... елдер есебінен
әлемде өз үстемдік позициясын ... ... ... ... қайшылығы, ең алдымен доллар мен фунт стерлингтің ұлттық ... ... ... төлем құралдары ретінде қолдануы, біртіндеп ... ... Осы ... ... ... мен ... позициясы күшейді.
1971-1973 жж. валюта дағдарысы Бреттон-Вудс жүйесінің іс ... ... ... ... жүйесі 1976 жылдың қаңтарында ХВҚ-ға
мүше мемлекеттердің Кингстонда (Ямайка) қол ... ... ... ... ... жүйесі деп аталды. Бұл жүйе енді ешбір ұлттық ... ... тек заң ... бекітілген мемлекетаралық
принциптерге сүйенді. Онда доллар ерекше орында болғанмен, ол ... ... Жаңа жүйе ... ... болып табылады.
Ямайка валюта жүйесінің бұрынғы жүйеден айырмашылығы:
... ... ... ... атқаруын тоқтатты, яғни енді бірде-бір
валютаның құрамында алтын жоқ: ХВҚ-ның өзгерген жарғысына сәйкес алтын
құн өлшемі ретінде және валюта бағамын есептеуге де ... ... ... паритетінің, алтынның ресми бағасының, шетел ... мен ... ... үшін американдық қазынашылықтың долларлық
резервтерді алтынға айырбастауы жойылғандығы заңмен бекітілді.
Дегенмен, Ямайка ... ... ... ... ... металл
ретінде заң жүзінде ығыстырғанға қарамастан, іс жүзінде оның ақша
ретінде қолдану мүмкіндіктері таусыла ... жоқ. ... ... ... ол бұрынғыдай төтенше халықаралық ақша және аса
сенімді резервтік актив ретінде ... ... ... ... ... және жеке ... ... 60 мың тонна алтын
сақтауда.
• Алтын девизді стандарттың орнына жаңа халықаралық есепайырысу құралы –
СДР енгізілді. Ол ... ... пен ... бағамының негізі деп
жарияланды. Дегенмен СДР эмиссияланған 30 жыл ... ол құн ... ... ... ... және ... құралына айналған жоқ. Ол
әлемдік ақша рөлін орындаудан тым алыс ... ... ... ... саны ... азайды. Егер олардың саны 1980
жылы 15 болса, 1998 жылы ол көрсеткіш 2-ге ... ... ... ... жоқ, оның ... аясы ... ... шектелуде. Доллардың Бреттон-Вудс жүйесіндегі ресми
резервтік валюта статусы алынып ... да, іс ... ... ... ... ... ... анықтайтын СДР-дің
валюталық қоржынының 39%-ы доллардың үлесіне тиеді. Әлемде 21 валюта
долларға ... ... ... ... саны ... ... де доллар
бұрынғыдай халықаралық төлем және резерв ... ... алда ... ... озат ... ... экономикалық, ғылыми-
техникалық және әскери потенциалының басымдылығына негізделген, бірақ
бәсекелестердің тегеурінінің әсерінен олардың ... ... ... ... СДР ... шын мәнінде көп валюталы
стандартқа ауысты. Ол – үш ... ... ... ... ... ... ... маркасына, жапондық иенге
негізделген.
• ХВҚ-ның мүшелері валюталық паритетті ... кез ... ... ... ... ... ... Сөйтіп өзгермелі валюта
бағамының ережесі бекітіліп, оған ... ... 1973 ... ... ауысты. Бұрынғы бекітілген валюта бағамына қарағанда
бұл тәртіп икемді болғанымен валюта курстарының ... ... ... ... сенімді ақтамады. Керісінше,
орталық банктің валюта нарығындағы операцияларға араласуы формасындағы
жүргізетін валюталық интервенциясына шығындары көбейді.
... ... ... ХВҚ-ның міндеті – мемлекетаралық
валюталық реттеуді күшейту, мүше ... ... ... ... қамтамасыз ету, әлемде валютаның тұрақтылығына қол
жеткізу үшін әр түрлі валюталық шектеулерді жою.
Қорыта айтқанда, ... ... ... бұрынғы жүйемен салыстырғанда
өзінің икемділігімен төлем баланстары мен ... ... және ... ... жаңадан орналасуына тез лайықтанды.
Сонымен қатар ол біраз қиындықтарды: мысалы, СДР стандартының тиімсіздігіне
байланысты; алтынды заңды ... ... оның іс ... ... ақша ... cақтауы арасындағы қарама-қайшылық; ... ... ... жетіспетігі және с.с. ... ... ... осы ... шешу үшін ... үш ... валюта-
экономикалық саясатын үйлестіруді күшейту үшін және ... ... ... үшін Ямайка валюта жүйесін жетілдіретін жолдар
іздестірілуде.[3,283-287]
Еуропалық валюталық жүйе экономикалық ... ... ... ... ... процесінің даму
себептеріне: шаруашылықтың интернализаялануы, өндірістің ... ... ... ... қарсы күресі және валюталық
тұрасыздық ... ... ... ... – бұл Батыс Еуропа
елдерінің біршама дамыған аумақтық ... ... ... ... ж. ... алты ... ФРГ, ... Италия, Бельгия, Нидерланды,
Люксембург, Рим елдерінің ... ... ... ... ... 1 ... бастап қызмет етті.
1973 жылдан бастап, ЕЭҚ-қа Ұлыбритания, Ирландия, Дания елдері кірді.
Ал 1981 жылы Грецияда, 1986 жылы ... мен ... ... ... ... мемлекетаралық реттеу базасында экономикалық және саяси
одақ құру; ЕҚ-ды ... ... ... ... Еуропа орталығының, АҚШ, Жапонияның дүниежүзілік нарықтағы
монополияларымен күресуде ... ... ... ... ... ... ... дамушы елдерді, өзінің
әсер ету аясында ұжымдық күште ұстау;
Батыс ... ... ... үш ... ... ЕҚ ... ... ортық нарығынан басталады және
шаруашылық ... ... ... 6 ел және 12 ... одақ ... ... 15-16 мемлекетке дейін жетті. Болашықта ЕҚ-қа Шығыс және
Орталық Еуропа елдері (ЕҚ-тың жіктеуі бойынша оған: Литва, ... ... ... деп ... ... ... құрылымы мемлекеттің құрылымына
жақын және ... ... ... ... (1974 ... ... оған мүше ... мемлекет
басшылары мен өкімет басшылардың отырысы ЕҚ жоғарғы ұйымы болып табылады).
Министрлер ... – заң ... ... ... (ЕҚК) – атқарушы орган,
Еуропалық парламент – кеңес ... ... Бұл ... ЕҚК ... Кеңесінің қызметін бақылайды, ЕҚ бюджетін бекітеді.
ЕҚ соты – құқықтық нормалардың сақталуын қадағалау ұйымы.
Әлеуметтік және экономикалық комитет – ... ... ... ... ... орган.
Үшіншіден, интеграциялық процестің материалдық негізі болып, ЕҚ-тың
бюджетінің бір бөлігінен құрылатын көп бірлескен қорлар қызмет етеді.
Экономикалық интеграцияның ... ... ... ... ... Оған валюталық саясаттың шоғырлану процесі, ... ... ... және ... ... ... валюталық жүйесіне қарағанда Еуропалық валюталық ... ... ЭКЮ – ... ... бірлікке негізделеді (1999 ж. дейін).
ЭКЮ-дің ... құны ... 12 ... ... ... валюталардың
қоржынының әдісі бойынша анықталады.
ЕВЖ-дегі мемлекетаралық аймақтық реттеу орталық банктерге ... ... ... ... және валюталық интеграцияға байланысты
есеп айырысулар үшін несие беру жолымен жүзеге ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының валюта жүйесінің мәні мен белгілері
Нарыққа өту ... ... ... ... ел ... тәуелсіз дамуы кезеңінде валюталық ... ... ... ... ... дербес валюта қатынастарын құрумен қатар
халық шаруашылығын қайта құру, оны ... ... ... ... шешу ... тұрады.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше болып кіргеннен
бастап өзінің валюта ... ... ... ... ... мен ... Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын
ұйымдастыру үшін 1993 ... 14 ... ... реттеу туралы» алғашқы
заң қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен
жеке валюталық ... ... ... ... ... қатар еліміз
өзінің ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке алтын валюта
резервтерін құру ... ... ... еді. Қабылданған заң
бағаны ырқына ... ... ... ... ... кейбір
жағдайларда дамып келе жатқан валюта қатынастарына тіпті ... ... 1996 жылы 24 ... Қазақстанда «Валюталық реттеу
туралы» жаңадан заң қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін ... ... ... ... қабылданған заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, «Қазақстан ... ... ... 1993 жылдың 13 желтоқсандағы заң; «Қазақстан
Республикасының ақша жүйесі туралы» 1995 ... 30 ... заң; ... және ... ... ... ... қатынастарды мемлекеттік
реттеу туралы» 1995 жылдың 31 ... заң; ... ... ҚР
Президентінің Жарлықтары, үкімет Қаулылары мен Ұлттық банк басқармасының
нормативтік актілері.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасындағы бағалы қағаздар, валюталық
құндылықтарды, ... ... ... мен ... да бағалы
металдарды республикаға әкелу, алып кету және ... ... ... ... ... қатынастардың субъектілері болып «резиденттер»
және «резидент еместер» саналады. Резиденттерге жататындар:
• Қазақстан Республикасында тұратын жеке ... оның ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан тыс
жерлердегі өкілдіктері;
• Қазақстан ... тыс ... ... ... және
басқа ресми өкілдіктер, сондай-ақ шаруашылық немесе коммерциялық іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан ... ... ... ... «резиденттері» түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке
тұлғалар жатады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... банк валюта операцияларын жүргізуге берген лицензия
бойынша өкілетті коммерциялық банктер мен валюталық биржалар арқылы ... ... ... ... ... органы болып
Ұлттық банк саналады. Ол:
• Шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы қағаздар айналасының
аясы мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында ... ... ... ... ... ... ... көлеміне де
енгізеді;
• Резиденттер мен резидент еместердің республикада ... ... ... валютасындағы бағалы қағазармен ... ... ... Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ... ... ... операциялар жүргізуге
лицензиялар береді;
• Ұлттық валютаның – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын, оның
ішінде бухгалтерлік есеп ... ... және ... ... ... шетел валюталарымен және бағалы металдармен жасалатын
операциялар бойынша Қазақстан ... ... баға ... Ұлттық банктің ресми бағамын белгілеу жолымен реттейді;
• Алтын валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
• Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырып, шетелдермен ... ... ... ... қатынастарын жетілдіреді;
• Қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес ... және ... ... ... ... ... ... валюталық бақылау органдары және
олардың агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып Ұлттық банк
және Қазақстан Республикасының үкіметі ... ... ... ... ... валюталық бақылау қызметін жүргізетін ұйымдар, атап айтқанда,
валюталық операциялар жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық ... ... мына ... ... ... ... ... сәйкестігін анықтау және оған
қажетті лицензиялар мен рұқсаттың ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның ішкі валюта нарығында шетел валютасын
сату міндеттемелерінің орындалуын тексеру; шетел валютасымен ... ... ... ... ... есеп пен есептесудің
толықтығы және объективтілігі тексеріліп, ... ... ... ... ... ... ... бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және ... ... ... ол ... төлем балансында ... ... ... валюта нарығын құру,
валюталық реттеу және валюталық бақылау
Тәуелсіз Қазақстанның валюта саясатын қалыптастыру 1991 жылы нарықтық
қатынастардың қалыптасуының серпінді даму ... ... ... жылғы 11 маусымда «Қазақ КСР валюталық реттеу туралы» ... ... ... ... алғаш рет Қазақ КСР-нің Мемлекеттік банкі
лицензиялауға ... ... ... ... және ... ... ... операциялардың тізбесі айқындалды. Заңның
енгізілуіне байланысты меншік нысанына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... құқығына ие болды, осы ... ... ... ... бар ... банктер арқылы
валюталық операцияларды жүргізуге шектеулер ... ... ... ... үшін ... валютаның шыққан көзі туралы
мәліметтерді көрсетпей, ағымдағы валюталық ... ... ... ... ... валюталық операциялар үшін қылмыстық қудалау жойылды.
Қазақстанның ақша-валюта жүйесін қалыптастыру жағдайында 1993 жылғы
14 ... ... ... ... ... ... Республикасының
Заңы Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге ... ... ... қарым-қатынастар субъектілерінің
құқықтары мен міндеттерін шектеді, ... ... ... ... ... Валюталық реттеу жүйесінің негізгі міндеттері
ретінде мыналар ... ... ... есеп ... ... қолдау, ұлттық валюта үшін нарықтық айырбастау бағамын дайындау
және енгізу, валюталық ... ... ... ... ... ... – теңгені енгізу кезеңінде алтынвалюта резервтерінің
біршама тапшылығы сақталды. Ұлттық валютаның белгіленген айырбастау бағамы
саясаты ... ішкі ... ... ... шеше алмады және
белгілі бір дәрежеде халықтың ... ... ... ... ... деген екпінді сұраныс жағдайында оның құнсыздану қарқынын
ұстап тұра алмады.
Өтімді ... ... ... және теңгенің басқа шетел
валюталарына айналымдылығын ... ... 1994 ... ... ... ... үшін ... тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсету)
экспортынан 50% түсімдерді міндетті түрде сату ... Бұл ... ... ... ... қатысуы бар жаңа құрылған ... жоқ. Бұл ... 1995 ... 10 ... ... 30% ... ал 1995 ... 4 тамыздан бастап жойылды. Оған бір мезгілде
теңгенің АҚШ долларына қарағанда құнсыздану қарқынының ... ... ... артуы, сондай-ақ жаңа анағұрлым кірісті қаржы
құралдарын ... ... ... Осы ... ... ... және
құнсыздану күтулерін бұдан әрі төмендету мақсатында ... ... ... ... көшу ... ... ... болатын.
1996 жылы қабылданған «Валюталық реттеу туралы» ... ... ... ... ... ... ... нақты тізбесі айқындалды. Капиталды әкетуді көздейтін
капитал қозғалысына байланысты ... ... ... ... әкелу бойынша операцияларды тіркеу статистикалық есепке алу мақсатында
жүргізілді және қандай да болмасын ... ... ... ... Қазақстанда капитал қозғалысы операцияларына шектеулерді
сақтау қажеттілігі шетел валютасына деген ұсыныстардың ішкі ... ... ... түсіндіріледі.
1998 жылғы Ресей қаржы дағдарысының салдары теңгенің ... ... және ... ... ... ... ... бағамының күрт ауытқуына әкелді. Бұл ретте Қазақстанның сауда әріптес
елдерінде, ең ... ... ... ... біршама құнсыздануы
теңгенің нақты көрсетілімде қымбаттауына және қазақстандық ... ... ... әсер ... 1999 жылы ... теңгенің
шетел валюталарына еркін құбылмалы айырбастау бағамы режимін енгізу қаржы
нарығының теңбе - тең ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк экспортерлер үшін тауарлар (жұмыстар, ... ... 50% ... міндетті түрде сату ... ... ... ... қолданды. Осымен бір мезгілде
жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... және
зейнетақы қорларының теңгелік активтерін сақтау жөнінде ... бәрі ... ... ... валютасының валюта нарығындағы
ұсынысының өсуіне және дағдарыс жағдайынан шығуға әсер етті, осы ... ... ... ... 1999 ... ... ... өзінде-ақ
экспорттық валюта түсімінің бір бөлігін сату туралы талапты жоюға ... ... ... ... ... тетігін жетілдіру валюталық
операцияларды ... және ... ... әрі ... ... ... ... бағытында жүзеге асырылды. Валюталық
бақылау мына ... ... ... ... ... ... шетел валютасымен айырбастау операцияларына бақылау жасау; капитал
қозғалысына ... ... ... ... ... ... инспекциялау.
2003 жылы қалыптасқан валюталық реттеу жүйесіне ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... және
келісімі қажет мемлекеттік органдардың тізбесін қысқартумен халықаралық
операцияларға лицензия беру ... ... тән. 2002 жылы ... ... ырықтандыру тұжырымдамасында ... ... № 369 ... ... ... қозғалысына валюталық
шектеулерді толық жоюды және 2007 жылы ... және ... ... ... ... ... ... болжайтын валюталық режимді
кезең-кезең бойынша ырықтандыру ұсынылған болатын.
Қазақстан Республикасында валюталық режимді ырықтандыру үдерісі ... ... ... ... ... және негізінен қаржы секторын
пруденциалдық реттеуді жетілдірумен бірге капиталдың әкетілуіне ... ... ... жүзеге асырылды.
Валюталық режимді ырықтандырудағы басымдылықтар мен жүйелілік тек
экономикалық факторлармен ғана емес, ... ... ... ... ірі ... - кен ... ... шетел
инвестициялары және экспорттан түсетін түсім ... ... ... ... ұлғайтты және тездетті, ал шетелдік қатысуы бар ірі ... іске ... ... ... және ... мен ... импорты үшін ақы түрінде капиталдың әкетілуінің өсуін ... ... ... ... ... ырықтандыру жағдайында
қолданылатын реттеуші шаралардың тиімділігі көбіне капиталдың жинақталуына
кері теңестіріледі, бұл ... ... ... ... реттеудің жаңа
тәсілдерін әзірлеу қажеттілігін айқындады.
Реттеудің жаңа тетіктерін әзірлеу және халықаралық қаржы ... ... ... ... Қазақстанның дүниежүзілік
экономикаға интеграциясы және елдің бәсекеге қабілеттілігін көтеру ... шарт ... ... ... ... ... ... бері валюталық
шектеулер тек капиталдың елден әкетілуіне ғана белгіленген ... ... ... ... ... ... валюталық
ұсыныстардың тек бір бөлігін айықтыруды қамтамасыз етті, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... активтеріне салымдарын, оның ішінде резиденттердің инвестициялық
кірістерін ... ... ... сондай-ақ қаржы тұрақтылығы және
елдің жалпы экономикалық дамуы үшін елге шетел капиталының ... ... ... ... азайту болды.
2007 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген «Валюталық реттеу және
валюталық бақылау туралы» Қазақстан ... ... ... арқылы
мынадай өзгерістер жүзеге асырылды:
- экспорт-импорт мәмілелері ... ... ... ... ... жойылды, қайтару мерзімі келісім-шарт талаптарын ескере
отырып айқындалады;
- капитал қозғалысына, шетелде шоттар ашуға, ... ... ... және ... ... ... ... жойылды, тіркеу және хабарлау режимдері шеңберінде ақпаратты беру
бойынша талаптар белгіленді;
- сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... жаңа ... сызбасы енгізілді,
артық әкімшілік тосқауылдар және ... ... ... ... ... ... шетел валютасын сатып алу мақсаттарына
шектеулер алынып тасталды.
2007 жылдың басынан бастап ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
1. Қаржы мониторингі мақсаттары үшін уәкілетті ... ... ... мен ... ... асыру кезінде берілетін ақпарат
негізінде валюталық операциялар бойынша ақша төлемдері мен ... ... ... ... ... ... Сыртқы сауда келісім-шартының талаптарын ескере ... ... ... ... ... ... ... бойынша валюта
түсімін және импорттық операциялар бойынша (экспорт-импорт валюта бақылауы)
пайдаланылмаған авансты ... ... ... ... мәміленің сипаты мен мәні туралы ақпаратты алу мақсатында
валюталық реттеу - ... және ... ... ... мәліметтерді
уақтылы және шынайы беруге бақылау жасау.
2007 жылдың 1 ... ... ... ... айырбасталуына көшу
теңгенің еркін - айырбасталатын валюта болуы үшін жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... 17 қараша мен 21 қараша арасындағы курсы. [ 2 ]
Еуроның 17 қараша мен 21 ... ... ... [ 2 ]
Жоғарғы кестеде көрсетілгендей, аз уақыт аралығында АҚШ долларының,
еуроның ... ... ... ... ... ... 17 қараша мен 19
қараша аралығында АҚШ долларының курсының төмендегені, 20 ... мен ... ... АҚШ долларының курсының өскені байқалынады. Ал 17 ... 18 ... ... еуро ... ... мен 21 ... ... көріп отырмыз.
Сыртқы экономикалық конъюнктураның жылдам ... ... ... ... ... ету үшін ... реттеу және валюталық
бақылау туралы» ... ... ... ... ... жауап
ретінде арнайы шараларды қабылдау мүмкіндігі ... ... ... және оның ... ... тұрақтылығына қауіп
төнген жағдайда ... ... ... валюталық
операцияларды жүргізуге арнайы рұқсат режимін енгізуге құқылы. ... ... ... ... ... ... бұл тетікті қолданудың
ерекшелігін және дағдарыс шешілгеннен ... ... ... ... ... ... нақты көрсетеді.
Республикада ырықтандыру бағдарламасы аяқталды және ол:
- валюталық заңнаманың ... ... ... ... ... ... шығасыларын төмендетуге;
- қазақстандық капиталдың шетелге өктемділігін ынталандыруға;
- валюта бағамының, тауарлық ... және ... ... байланысты тәуекелдерді хеджирлеу құралдарын анағұрлым белсенді
пайдалануға әкелді.
Осылайша, біздің республикамыз тәуелсіздік алған және валюталық нарық
құрылған ... ... ... ... ... мақсаттарына қол
жеткізуде, тұрақты ... ... қол ... ... қамтамасыз ету, еліміздің төлем балансын нығайту, ұлттық
валюта және ішкі валюталық нарықтың даму ... ... ... ... ... Республикасының дүниежүзілік экономикаға бұдан
әрі интеграциясы үшін ... ... ... ... ... ... ұйымдасуы және талдау жүргізу
Қазақстанда 2002 жылдан бастап ... ... ... ... ... 2007 жылы ... ... аяқ басты. 2007 жылдан
бастап валюталық операцияларды жүргізуге арналған рұқсат беру ... күші ... жəне ... жəне ... ... ... ... айырбасталуы үшін жағдайлар жасалды. Мəселен, 2007 жылғы 1
қаңтардан бастап:
валюталық түсімді 180 ... ... ... ... күші жойылды,
қайтару мерзімі сыртқы сауда келісім-шарттарында көзделген мерзімдерге
байланысты ... ... ... операцияларын жүргізуге жəне заңды жəне жеке
тұлғалардың шетелдік банктерде шоттар ашуға ... алу ... ... ... тұлғалардың ішкі валюта нарығында шетел валютасын сатып алу
мақсаттары бойынша шектеудің күші жойылды. Шетел валютасын ... алу ... ... ... тек ... ... ғана ... жəне заңды
тұлғаларға сатып алған валюталық құндылықтарды заңнамамен тыйым салынбаған
басқа да ... ... ... ... реттеу тəсілдерінің өзгеруі валюта заңнамасында белгіленген
талаптардың сипатын айқындады. Бүгінгі қолданылатын валюталық реттеу режимі
- ірі валюталық операцияларды тіркеу, ... ... ... ... ... сондай-ақ экспорттық-импорттық валюталық бақылау, -
операция жүргізу фактісіне шектеулер қоймай-ақ, ... ... жəне ... ... ... ... ... мақсатын қояды.
Экспорттық-импорттық валюталық бақылау (ЭИВБ). 2007 жылдың басынан
бастап ... ... ... ... ... айқындалған
мерзімдерге байланысты қайтару талабы белгіленді, бұл ... ... ... тəртібін айтарлықтай жеңілдетті жəне ... ... ... валюталық заңнама талаптарын орындауға
шығасыларын қысқартты.
Экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңа сызбасында сыртқы ... ... ... ... артық əкімшілік тосқауылдар
жəне бюрократтық ауыртпалық элементтері алынып ... ... ... ... ... банкке өтініш берген кезде мəміле
паспорты ресімделеді жəне мəміле паспортын ... ... ... ... ... ... ешқандай қосымша талаптар мен
жағдайлар жасамайды. ... ... ... Банктің, тиісті мемлекеттік
органдардың құзыреті шегінде салық жəне ... ... ... ... ... ... ... жүреді.
Ұлттық Банктің экспорттық-импорттық валюталық бақылау ... 2007 жылы ... ... ... ... іске ... ... ететін жағдайлар жасауға бағытталды.
«Валюталық реттеу жəне валюталық бақылау ... ... ... 12-бабының 1-бөлігіне сəйкес қайтарудың келісім-
шарттық мерзімдеріне өту мақсатында жаңа ... ... ... ... түсіндіру жұмысы жалғасты. Банктер мен сыртқы
экономикалық қызметке қатысушылар жиі қоятын ... ... ... ... ... сайтында орналастырылған. «Қазақстан
Республикасындағы экспорттық-импорттық валюталық ... ... ... ... ... ... бойынша кеден органдарының
артық талаптарын болдырмау жəне тауарлар қозғалысы бойынша ақпарат ... қою үшін ... ... ... ... комитетімен Астана
қаласында жұмыс кездесуі өткізілді.
Сондай-ақ, валюталық операцияларды жүргізудің рұқсат етілген ... ... ... жəне селективтік бақылау жүйесіне тиімді өтуді
қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... базасын одан əрі жетілдіру бойынша жұмыс жүргізді. Сондықтан
экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңа ... ... ... ... ғана ... ... мəмілелер туралы
ақпаратты орталықтандыру мақсатында бағдарламалық қамтамасыз етуді пысықтау
аяқталды. Электронды хабарламалармен алмасуға ... ... ... ... 2007 ... ... банктермен жəне Қаржы
министрлігінің Кедендік бақылау комитетімен хабарламалар алмасуына сынақ
жүргізілді. Осы ... ... ... ... ақша жəне ... тауарлар қозғалысы туралы бастапқы деректер, тəртіп бұзушы
экспортерлер/импортерлер бойынша мəліметтер жинақталды.[10]
Ұлттық Банк ... олар ... ... ... ... ұзақ мерзімдерін белгілеу себептерін талдау жəне
банктердің клиенттері жіберген валюта заңнамасын бұзулары бойынша олардың
хабарламаларын қарау нəтижелері ... ... ... ... ақпараттық жүйесін пысықтау жөніндегі жұмыстар басталды.
Осылайша, экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңартылған
нұсқасы валюта мен ... ... оның ... ... бойынша міндеттемелерді орындау талаптарының өзгеруі
бойынша кеңейтілген ақпарат алуға мүмкіндік береді, сондай-ақ ... ... ... ... ертерек əсер ету мақсатында
жүзеге асырылатын үздіксіз статистикалық мониторингтің бір бөлігі болып
табылады.
Ұлттық Банк ЭИВБ ... ... ... өңдеу
нəтижелері бойынша 2007 жылы Президент Əкімшілігіне Ұлттық Банктің ... ... жол ... ... 2006-2010 жылдарға
арналған іс-шаралар жоспарының ... ... ... ... 2007 жылы ... ... берудің кестесіне сəйкес
экспорт жəне импорт келісім-шарттары ... ... ... саны жəне жасалған төлемдер көлемі бойынша шынайы деректерді
жіберді.
«Экспорттық-импорттық валюталық ... ... ... ... ААШЖ ... өңдеу нəтижелері бойынша 2007 жылы Ұлттық Банктің
филиалдарына əкімшілік жəне қылмыстық істер ... үшін ... 15815 ... ... ... жəне сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес агенттігіне (қаржы ... 133 ... ... осы ... өнім ... бақылау мақсаттары
үшін ғана ақпарат көзі болып табылмайды, сондай-ақ қазіргі ... ... ... үшін ... жəне ... ... үшін пайдаланылады
жəне валюталық реттеу мен бақылау шараларының тиімділігіне талдау жүргізуге
мүмкіндік береді.
Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті ... Банк 2007 ... ... валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыруға -133; бөлшек ... ... ... жəне ... ... ... ... - 1 лицензия берді.
Валюталық заңнаманы бұзушылықтар саласындағы əкімшілік өндіріс. ... ... ... ... ... ... бұзушылықтарды анықтау
жəне алдын алу ... ... ... ... күні ... жəне ... ағындары бойынша ақпарат базасын жасау жəне осы
база негізінде валюталық ... ... ... жүргізу
валюталық реттеудің басымдық берілген міндеті болып ... ... ... статистикасын, халықаралық
инвестициялық ұстанымын жəне ... ... ... үшін ... ... уақтылы, толық жəне шынайы есепке алуды қамтамасыз ету
мақсатында тіркеу ... жəне ... ... ... ... ... ... бұзғаны үшін, шынайы емес ақпарат бергені үшін, сондай-ақ
валюталық операциялар бойынша есептілікті уақтылы ұсынбағаны үшін əкімшілік
жауапкершілік көзделеді.
2007 жылы ... Банк 2008 ... 1 ... ... ... Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне валюталық
операциялар бойынша ақпарат жəне ... беру ... ... ... көздейтін өзгерістер енгізу туралы нарыққа қатысушыларға
уақтылы хабарлау мақсатында біршама жұмыс ... ... ... қысқарту мақсатында көрсетілген тəртіпті бұзған ... ... ... 10784 хат ... жылы ... Банк ... заңнама жəне статистикалық есепке алу
саласындағы əкімшілік ... ... ... ... 755 іс ... бұл
2006 жылы қозғалған осындай істер санынан (2006 жылы - 1 239 іс) 1,6 ... ... ... ... режимінің жəне соған байланысты
лицензиялауға құжаттар ... ... ... үшін ... күшінің жойылуына, сондай-ақ экспорттық-импорттық ... жаңа ... 2007 ... ... ... бастап толық іске
асыруға негізделген.
2007 жылы ... Банк 685 ... іс ... жаза ... ... 410 іс бойынша жалпы сомасы 33,7 млн. ... ... ... 275 іс бойынша - ескерту түріндегі əкімшілік өндіріп алу шығарылды;
* 66 іс бойынша өндіріс тоқтатылды.
2007 жылы сот ... 30 іс ... оның 21 ісі ... ... ... сомаға санкция салынды, 6 іс бойынша өндіріс тоқтатылды, 3 іс
өндірісте.
Осылайша, 2007 жылы ... ... ... əкімшілік құқық
бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау бойынша Ұлттық Банк (оның ... ... ... бірі ... ... 39,9
млн. теңге сомаға толықтыру, сондай-ақ ... ... ... ... бұзғаны үшін жауапкершіліктің бар ... ... ... ... ... алу ... жұмысы болды.
Валюталық бақылау мəселелері бойынша инспекциялау. Ұлттық Банк, тиісті
тоқсанға арналған инспекциялау жоспарларын кейіннен бекіту үшін келісу жəне
дайындау ... ... ... ... ... Банк филиалдарының
қызметін жоспарлаудан басқа, филиалдар ұсынған тексерулер материалдарының,
сондай-ақ «Экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін жинақтау жəне
талдау» ... ... ... ... жəне ... ... талдауды жүзеге асырды.
2007 жылы Ұлттық Банк (филиалдар мен ... ... ... ... банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың, басқа заңды тұлғалардың валюталық заңнамасын сақтау
мəселелері бойынша барлығы 714 ... оның ... ... 708 ... ... тыс 6 тексеру жүргізді.
Жүргізілген тексерулердің нəтижелері бойынша филиалдар қолма-қол шетел
валютасымен ... ... ... ... бұзушылықтар бойынша
санкциялар мен ықпал ету шараларын қолданды, басқа бұзушылықтар бойынша
материал қарау жəне ... ... ... үшін ... Банктің орталық
аппаратына жіберілді.
Валюталық заңнамада əр ... ... ... жəне ... валюталық операцияларды жүзеге асыру тəртібінің ... ... 2007 ... ... ... ... операциялар
саласындағы Ұлттық Банк жүзеге асыратын тексерулердің сипаты ... ... ... ... ... ... ... ақпаратының уақтылы жəне шынайы болуына бағытталды. Тексерулерді
жүзеге асырудың жаңа ... ... ... ... ... шетел валютасына сұраныс пен ұсыныстар көздері туралы
есептерді, экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін ... ... ... ... ... заңнама шеңберінде ұсынылатын басқа
материалдарды жəне ақпаратты неғұрлым толық зерттеу жəне ... ... ... Банк ... ... санының жыл сайын
қысқаруына əсер ... ... 2005 ... ... жүргізілген
тексерулер саны 31,8%, яғни 1 047-ден 714 ... ... ... ... ... 2007 жылы ... тексерулер саны 11,3%, 805-тен
714-ке дейін қысқарды.
* - «+» теңгенің шетел ... ... «-»- ... ... ... ... саны ... кезде Ұлттық Банк салған əкімшілік
айыппұлдар сомасы ... ... 2005 ... ... (6,7 ... ... құқық бұзушылық туралы қозғалған 130 іс бойынша салынған
айыппұлдардың сомасы екі еседен астам, ал 2006 ... ... ... (7,8 млн.теңгеден) ұлғайып, 13,8 млн.теңге болды.
Осылайша, талданып отырған кезеңде эмиссиялық нəтиже ... ... ... - ... аралығындағы кезеңде айналысқа қолма-қол
ақша шығару сомасының қысқаруы нəтижесінде 2006 жылғы осы ... ... ... 2007 ... күз ... ... мен монеталар
эмиссиясының көрсеткіштері 2006 жылғы ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге өткен алты жылғы осындай көрсеткіштермен
салыстырғанда қысқарды.
Барлық ... ... ... ... ... жəне
Оңтүстік Қазақстан облыстарын қоспағанда, оң ... ... ... ... ... ... ... (66,4 млрд.
теңге), Қарағанды (57,5 млрд. ... ... (56,1 ... ... ... (51,2 ... теңге) облыстары болып табылады.
Өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда эмиссиялық нəтиженің төмендеуі
бес облыста жəне Астана қаласында тіркелді, бұл ретте ... ... ... ... ... теріске өзгерді. Жамбыл облысында жəне
Алматы қаласында қолма-қол ақшаны айналыстан алудың оны ... ... жəне 81,0 ... ... ... асып кетуі байқалады.
Эмиссияның едəуір ұлғаюы Ақмола, Ақтөбе, Қызылорда жəне ... ... ескі ... банкноталарды ауыстыруды
жалғастыруға байланысты айналыстан 1 176,3 млрд. теңге сомаға осы ... ... ... 2008 ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша қолма-
қол ақша айналысына қызмет көрсететін ... ... ... ... ... 0,8% айналыста қалды.
2007 жылы теңгенің айырбас бағамымен ахуал шетел валютасына ұсыныс пен
сұраныс көлемінің ауытқуы, сондай-ақ əлемдік ... ... ... ... қатынасы бойынша бағамдарының құбылмалылығынан
болған түрлі бағыттағы үрдістермен ... ... ... жартыжылдықта теңгенің АҚШ долларына номиналдық
көрсеткіште нығаюы болды, шілденің үшінші он ... - ... ... АҚШ ... əлсіреу үрдісі байқалды, ал қыркүйекте теңгенің
нығаю үрдісі байқалды. ... ... АҚШ ... ... ауытқуы болды.
Тамыз айындағы валюта нарығындағы тұрақсыздық негізінен екінші
деңгейдегі банктер тарапынан шетел ... ... ... ... ... Бұл 2007 ... ... жартыжылдықта банктердің сыртқы қарыз алуы
бойынша негізгі борышты жəне пайыздық ... ... ... ... ... ... ... бағамы 2007 жылы доллар үшін 122,61
теңге болды. Кезеңнің ... ... ... ... үшін 120,30 теңге
болды. Бір жылда номиналдық көрсеткіште ... АҚШ ... 5,28% ... ... ... ... ... жəне тамызда (тиісінше
1,93% жəне 2,16%), ревальвация - сəуірде жəне қыркүйекте ... ... 4,19%) ... жылы ... еуроға қатынасы бойынша ресми бағамы 6,01%, ресей
рубліне -2,07% құнсызданды.
Теңгенің АҚШ долларына, еуроға жəне ресей рубліне бағамының динамикасы
(өткен айға ... жылы ... сол ... ... ... ... валютасымен
операциялар көлемінің едəуір өсуі ... ... ... ... ... арналған əлемдік бағаның жоғары деңгейіне
негізделген валюта түсімінің елеулі ... ... ... ағынымен,
сондай-ақ нарыққа қатысушылардың алыпсатарлық көңіл-күйімен айқындалды.
Шетел валютасы ұсынысының басқа көзі ... ... ... сыртқы
қарыз алуды тартуы болып қалды.[10]
Мəселен, доллар позициясындағы биржалық ... ... ... салыстырғанда 77,3% ұлғайып, 73,3 млрд. долл. болды. Биржадан ... ... ... ... мəмілелерінің көлемі 2006 жылмен
салыстырғанда 2,5 есе ұлғайды жəне 110,7 млрд. долл. болды.
Ресей рублімен жəне ... ... ... ... ... ... тыс ... айналымында шамалы үлеске ие. Биржа
нарығында ресей рублімен ... ... 411,3 млн. ... ... ... есе ұлғайды, еуромен операциялар көлемі 6 млн. еуроға дейін 24 есе
ұлғайды. Биржадан тыс ... ... ... ... ... ... 4031,0 млн. ... рубліне дейін 2,2 есе ұлғайды,
еуромен ... ... ... 373,8 млн. ... дейін 0,04%
шамалы төмендеді.
Өткен жылдардағыдай қолма-қол шетел валютасы нарығында басымдық АҚШ
долларына берілді, тиісінше, нарықтың осы сегментінде ... осы ... ... алу бойынша операциялары басым болды. Мəселен, 2007 жылы
айырбастау ... АҚШ ... ... ... 2006 ... 45,5% ұлғайып, 10,4 млрд. АҚШ долл. болды.
Бір жылда айырбастау пункттерінің ресей рубльдерін нетто-сату көлемі
54,9% жəне 5,9 ... ... руб. ... ... ... - 1,8 млрд.
еуроға дейін 94,8%-ға ұлғайды.
Номиналды ... ... ... ... ... жылдың аяғында негізгі əріптес елдердегі инфляция
қарқынын ... ... ... ... ... ... ... қымбаттау қарқынының жылдамдауына себепші болды. Егер шілденің
аяғында НТАБ индексі 2006 жылғы желтоқсандағы деңгейден бар болғаны 4,1%-
ға жəне 2000 ... ... ... НТАБ индексінің базалық мəнінен
5,1% ... ... ... ... 2000 ... ... = 100%), ... жылдың аяғында теңгенің сауда-əріптес елдерінің валюталарына қатысты
нақты қымбаттауы 10,3% болды (НТАБ индексінің базалық мəнінің 11,2%).
Нақты айырбас ... ... (2000 ... ... аяғында ТМД елдері валюталарының ... ... НТАБ ... 2006 ... ... аяғындағы индекстен 5,4%-
ға жоғары болды. Басқа елдердің валюталарына ... ... ... ... ... ... ... нығаюының қазақстандық өндірушілердің бəсекелестігіне теріс
ықпалы Қазақстанның алыс шетелдегі елдермен сауда айналымында ... ... ... ... ... ... ... өзгеруіне неғұрлым сезімтал тауарлар топтары ... ... ... ... ... рублінің негізгі
əлемдік валюталарға қатысты нығаю үрдісінің сақталуы айырбас ... ... ... ... ... ... əсерін
жұмсартады.[8]
ІІІ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ МЕН ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ... ... қаржы дағдарысы АҚШ тарапынан айналымға
700 миллиард доллар және Еуроаймақ пен Еуроодақтың бұл аймаққа енбейтін,
өздерінің ... ... ... ... ... ... 2 триллионның
сыртында, жалпы сомасы 3 триллион доллардан асатын ... ... ... ... түрі жоқ. ... ... дефлоттық жағдайға тап
болғанын мәлімдеп, жан-жақтан көмек сұрады. Еуроодақтың Германия, ... ... алып ... де жеке ... ... ... ... алуды бастады. Әлемнің бүкіл түкпір-түкпіріндегі қор биржаларында
индикатор-индекстері әрбір сауда-саттық сайын ... ... ... ... ... түскенімен, биржалардағы құнды қағаздар
бағасы өсе қойған жоқ. Еуроның құнсызданғаны соншалықты ол қазір ... ... ... ... де ... кетті. Ағылшынның және
Швейцарияның осы уақытқа дейін АҚШ долларынан екі ... жуық ... ... осы ... ... дәрежеге таяп қалды. Ресей рублі
де құнсыздануын ... ... ... ... иені бағасын өсіре
түсті. Жапония қор биржаларындағы Nіkі ... ... ... ... өзінде иен бағасы көтеріліп тұр. Жапондықтар енді
бағасы ұдайы өскен иен-тауардың өтімділігі ... деп ... ... ... орталық банкінің міндетіне инфляциямен күрес емес, ... ... ... ... Олай ... бұл ... ... банкінің
басшылығы бағасы аса жоғарылап кеткен иеннің ... ... ... ... ... ... болжам бойынша ол табылмай тұр және мұндай ... ... ... үміт ... Демек Дүниежүзілік валюта қорының 2008
жылы әлемдік жылдық жалпы ішкі өнім өндіруде ... ... ... ... ... ... ... деп толық айтуға болады.
Дүниежүзінің мемлекеттік және басқа да ықпалды ... ... ... ... ... ... күрестің амалын
қарастыруда. Өтіп бара жатқан айдың орта шенінде Стокгольмде бас ... ... ... ... емін кең көлемде ақылдасып
таппаса болмайды деген тұжырымға келген. ... ... ... ең ... 20 ... ... және ... валюта
қорының жетекшісі Нью-Йоркте бас қосып, нақты шара қолдануға келісті. Одан
не шығары әзірге белгісіз. ... ... ... «халықаралық
валюта өзгерер» деген болжам айтуда. Осы орайда ескертетін ең маңызды тұс –
айналымға жалпыға бірдей ... ... ... енгізу дұрыс қадам, бірақ
ол көптеген уақытты қажет ететін ауқымды іс ... ... ОПЕК ... ... жақында бас қосып, өздерінде
өндірілетін тәуліктік мұнай мөлшерін 1,5 ... ... ... ... ... қаржы дағдарысына мұнай бағасының жоғары
болуы әсер ... ... ... ...... ... 140 ... 70
долларға дейін түсіп, екі есе арзандаса да қаржы дағдарысы шиеленісті
жағдайын тоқтатпай ... ... да ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз ететіндей ғана өнім өндіріп, экспорттау
керек». Міне, ОПЕК ұйытқылары ... ... ... ... ... ... ... өздерінің бұл қадамын қолдауға
шақырды. ОПЕК ұйытқыларының ... ... де жөні бар, ... ... ... елдер әлемдік нарықтағы жалпы мұнайдың шамамен 30 пайыздық
мөлшеріне ғана ие. Ал ... ... 10 ... ... аталған екі ел
ел шамамен 7 ... ... ие. ... ОПЕК шешімін жоғарыда аталған
мемлекеттер қолдамаса болмайды. Мұны жете түсінген Ресей ... ... ... ... ... ... премьер-министрі В.Путин
«Біз байлығымызды арзанға сата ... деп ... ... ... ... қара ... ... толық ұлт меншігіне айналдырды. Ал
бұл негізінен АҚШ энергетика көздерін «қоректендіріп» тұрған ел. Олай болса
таяу ... ... ... ... ... сене ... ... қаржы дағдарысы жағдайында одан сақтанудың әр түрлі жолдары әр
түрлі топта өзінше қарастырылуда. Таяуда ғана әлемдік газ ... ... ... ... ... ... ... басшылары (Иран, Катар,
Ресей Федерациясы) «газ Опегін құрамыз» деп шешті. Ал АҚШ бастаған ... ... ойда ... ... ... ... ... керек, 2007 жылдың тамызында АҚШ ипотека жүйесінен бастау алған
қаржы ... 2009 ... ... қалпында қарсы алатын түрі бар. Осы
орайда еске Гонконгте өткен ғасырдың 90 ... ... ... ... «дерт» болған «Оңтүстік-Шығыс Азия қаржы дағдарысы» деген атпен
экономикалық тарихқа енген ... баға ... ... ... сөзі еске ... Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының мәртебелі
мінберінде де, ... ... ... ... ... ... елдері
басшыларының ресми басқосуында да бір ойын ерекше қайталап, қадап айтқан
еді. «Оңтүстік-Шығыс Азияда ... ... ...... ол ... ... немесе қаржы жүйесін басқарудағы қателік жемісі
емес. Бұл қор биржаларындағы ақшалы алыпсатарлар ойынының ауыр ... ... іс – ... ... түрде жасалған бір адам емес, үлкен топтың
қаскөйлік әрекеті».
Дүниежүзілік валюта қоры ... ... соң ... зерттеу
жүргізгенде мынадай ақиқаттың беті ашылды: әлемде ықпалды 5-6 топ ... ... ... ... ... ... кез ... қалаған уақыттарында шамамен 900 миллиард доллардың сыртындағы
қаржыны жеткізе ... Бұл ... ... ... ... да ... жүзі болды. Одан бергі уақыт ішінде көрсетілген соманың әлдеқайда
өскені баршаға аян. Бір ғана Уорен ... бір ... ... әлемдік қаржы
ойынынан 20 миллиард ... жуық ... ... шыққаны белгілі. Демек
бүгінгі қаржы дағдарысы да әлемдік экономиканың замана талабына сай жұмыс
істей алмай ... ... ... осы қаржы ойыны алаңында
ақшалылардың тым ... ... ... ... ... Олай ... ... бүгінгі таңда әлем мемлекеттері айналымға шығарып ... ... ... ... қаржы жеткіліксіз. Сол себепті де қаржы
әлеміндегі «былық» әлі ... ... ... Қазақстан – мейлінше интеграцияланған әлемдік
үлкен ағзаның бір ... Ол ... ағза ... ... деп ... ... ... өзге мүшелерінде пайда болған дерт келесі
бір мүшенің ... әсер ... ... Мұны біз ... ... ... кезінде де, осы жолы да сезіндік. ... ... ... ... кезінде егемендігін жаңада алған ... ... онша ... ... еді. Сондықтан да оның әсері
негізінен теңгенің девальвациясын сәл ұлғайтуға ғана ... Сол ... ... Азия ... ... бір ... бөлігі
Қазақстан үстінен себелеп өтіп, дамуымыздың жеделдеуіне ... ... бұл жолы ... ... да ... ... түскен Қазақстан үшін әлемдік
қаржы дағдарысының зардабы ... ... ... ... банктеріміз
сырттан «қорлана» (фондирование) алмайтын жағдай қалыптасты. Керісінше
бұрын ... ... ... тура келді. Сондықтан да Қазақстанның
ипотекалық жүйесі біраз ақсады. Ипотекалық несие ... «май ... ... топ ... ... ... Халыққа үлестірілген несие
қайтарымы іркіліске ұшырады. Жылжымайтын мүлік құны екі ... ... ... үй ... ... әлі де ... ... ол Қазақстан
халқының нақты табысына шақталмаған, алыпсатарлардың қолдан жасаған бағасы
еді. Солай бола тұрса да, өз ... ... 18 ... ... ауқымды
істер тындырып үлгерген мемлекет ... ... ... қор ... ... тұрақтандыру қорындағыны қоса есептегенде 50 миллиард
доллардың сыртында мол қаржы жинақтаған болатын. Оның ... ... ... ... ... ... валюталық кіріс елден
бұрынғы алынған несиелердің қайтарымы ретінде шет ... ... ... толық жабатындай деңгейден де артық. Міне, осы екі жағдай
Қазақстанның қарқында дамуын сақтап қалып отыр.
Мемлекет басшысы ... ... ... ... ... ... ... көреген тұлға болып шықты. Кейбіреулер кезінде неше
түрлі наразылық пікірлерін білдірсе де, ... ... ... ... ... ... бұл ... отандық экономиканы дамытудың
қайнар бұлағына айналғандай. Үстіміздегі айдың орта шенінде Президент
Назарбаев ... ... ... ... онда ... дамуының бүкіләлемдік қаржы дағдарысы кезіндегі стратегиясын
белгілеп берді. Мемлекеттік екі үлкен құрылым «Қазына» ... даму ... ... мемлекеттік активтерді басқару холдингі біріктіріліп, қандай
дауылға да болса қарсы жүре ... алып және ... ... бір ... ... Бұл ... Қазақстанның қаржы-экономикалық жүйесіне
локомотивтік қызмет ... ... ... ... ... ырғақты және қарқынды дамуын жалғастыра беруде үлкен қызмет
атқарары сөзсіз.
Еліміздің Парламенті ... ... үш ... ... ... Бюджетте аздаған дефицит қарастырылған екен. Біздің болжауымызша,
бұл аса ... ... ... ... ... ... ... Өйткені бұл
жоспарда Қазақстан дамуы 5-7 пайыз деңгейінде ... ал ... ... ... ... деген жоба негізге алынған. ОПЕК картелінің ұйытқылары
және Ресей Федерациясының президенті осы уақытқа дейін қолданған шараларды
біз ... ... ... ... Ал ... мұнай баррелін 70-90
доллар көлемінде ... ... ... ... көлемін қысқарта
берері сөзсіз. Сондай-ақ әлемнің дамыған елдерінің ... ... ... ... ... және ... Өндіріс кеміп, сұраныс артқан жағдайда
баға өсері сөзсіз.
Қазақстанға 2009 жылдан бастап 12 ... ... ... ... ... енетіні белгілі. Қазақстан экономикасына инвестиция
құюға тіпті Батыстағы шамалы уақытта айығуы мүмкін емес ... ... ... кәсіпкерлер де ынталы. Оның сыртында біз өзіміз «Қазына-
Самұрық» игілік қоры ... ... ... ... үшін Ұлттық
қорымыздан 10 миллиард доллардың көлемінде нақты қаржы бөлмекпіз. Отандық
кәсіпкерлердің ішкі инвестициялық ... және ... ... осылардың
бәрін қосып есептегенде алдағы үш жылдағы ішкі ... ... ... ... деп ... тым ... ... Біздің болжауымызша, өсім 7-9
пайыздан айналады. Тағы бір еске салатын тұс – ... ... ... ... арта ... ... ғана ... нұсқауы
бойынша биылғы жылы экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ету мақсатында
«Қазына-Самұрық» қоры арқылы 5 миллиард доллар ... ... ... ... ... бұл қаржыны валюта ... ... ... банктің
тұрақтандыру қорында жинақталған ... ... ... бел буғандарын
айтты. Демек олар айналымға ... ... ... ... ... ... ... кететіндігі қазірдің өзінде қалыптасқан жағдай ... ... Олай ... Қазақстанның қаржы-экономикалық жүйесінің дамуына
жан-жағымызда болып жатқан ... ... онша әсер ... деп ... Үш жылды профицитпен қорытындылай аламыз. Соған дайын болуымыз
керек.
Бұл бүгінгі және ... ... ... ... ең басты
кеңестердің бірі. Осыған орай ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктер акцияларының белгілі бір ... ... ... ... ... ... мемлекеттің араласуына
жол ашу дұрыс болды демекпіз. Мұны олигархтарымыз дұрыс түсінуі ... ... ұлт ... тартып алу (национализация) деген сөз емес,
қайта қиын жағдайда жекеменшіктің қыспақта қалмауына қамқорлық деп ... ... ... ... ... және оның кез келген түкпіріне кез келген
уақытта түсе алатын триллиондаған доллар көлеміндегі қара ниетті ... ... ... Ал біздің еліміз үшін соның шамамен 10-20 ... ... ... жасай алады. Польша сияқты мемлекеттегі қаржы жүйесінің 80
пайыздан астамына шетелдіктер қожалық жасайтынын естен ... ... ... ... ... ... өтіп кетсе, шаңырағын көтергеніне
18 жылдығын тойлаған мемлекетіміздің ... да ... ... тұрғандай
болары сөзсіз.[8]
Қазақстан Республикасындағы 1 АҚШ долларына шаққандағы орташа ... ... |2005 |2006 |2007 ... ... |153,69 |139,80 |130,25 ... ... |150,73 |137,23 |132,17 ... ... |135,71 |135,16 ... ... |146,69 |131,40 |133,93 ... |149,58 |136,04 |132,88 ... ... көргеніміздей АҚШ долларының бағамы жылдан-жылға ... 2005 жылы курс ... ... ... 2006 жылы ... ... Республикасының сыртқы саудасы
млн.АҚШ доллар
| |2004 |2005 |2006 ... ... |21335,4 |32877,5 |45201,2 ... | | | ... |12926,7 |20096,2 |27849,0 ... |8408,7 |12781,3 |17352,2 ... ... себептері мен нәтижелерін салыстырып
көрейік.
2005 жылы 2003 жылмен салыстырғанда 1АҚШ ... ... ... ... 16,7 ... Ал тауар айналым осы уақыт аралығында 23865,8
млн. АҚШ долларына өскен. ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 11,16% ... ... ... 111,86 ... Ал бұл, өз ... осындай аз шамадағы өзгерістің тауар
айналымды 100 есе ... ... ... ... ролі зор екенін көрсетеді. Келтірілген есептеулер валюта бағамы
мен тауар айналымының арасындағы кері пропорционалды байланыстың барлығын
көрсетеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жыл қазан
Валютаның млн. бірлігі
| ... ... ... алу ... ... сату |
| |USD |UER |RUR |USD |EUR |RUR ... |604 |106 |1 744 |1 568 |255 |2 268 ... ... | | | | | | ... |10 |2 |96 |46 |8 |117 ... ... |431 |68 |608 |900 |146 |508 ... Қазақстан |18 |3 |222 |59 |10 |360 ... |9 |1 |13 |51 |2 |27 ... |5 |1 |14 |27 |2 |13 ... |22 |9 |100 |81 |19 |190 ... |2 |0 |145 |13 |1 |1 ... |8 |2 |99 |36 |14 |146 ... |8 |1 |18 |49 |4 |63 ... |12 |2 |105 |36 |9 |169 ... |6 |4 |112 |22 |5 |158 ... | | | | | | ... ... |2 |1 |44 |21 | |230 ... ... |42 |8 |79 |116 |21 |136 ... |7 |1 |58 |19 |4 |91 ... ... |1 |19 |72 |4 |34 ... ... сипаттайтын көрсеткіштердің бірі – валюта
бағамы, валюта саясаты. Нарықтағы шет елдермен қарым – ... ... әрі ... ... валюта бағамы, оның тұрақтылығы, айналысқа түсу
қабілеті көптеген мәселерді шешіп, біразын жеңілдетеді. Сол себептен валюта
бағамын ... ... ... ... ... ... даму ... бірден – бір шама болып табылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері (Ұлттық
қордың ақшасын ... жəне ақша ... ... 29 ... ... ... ... ... |
| ... ... ... халықаралық резервтер, млн. Доллар ... ... ... ... | | ... дағы таза ... ... |19 857,1 |
|Алтын |1 885,7 ... ... ... ... ... ... ... ақша базасы, млрд тенге ... ... ... нің ҚРҰБ дегі ... депозиттері, млрд.тенге|271,25 |271,25 ... ... ... |119,65 |120,30 ... ... ( 1 троя ... USD- мен) |832,00 |828,50 |
1 ... АҚШ ... ... жəне алтынның бағасы 2007 жылдың аяғындағы
жағдай бойынша көрсетілген.
2 ЕАВ-дағы таза активтер – бұл ... ... мен ... ... ... Тар ақша базасы – ЕДБ-нің ҚРҰБ-дегі мерзімді депозиттерін есептемегендегі
ақша базасы
4 ЕДБ – ... ... ... ... ... ... ... халықаралық резервтері ұлғайды.
Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтері ағымдағы бағамен ... ... млн. ... ... валюта нарығында валюта сатып алу ... ... ... ... ... түсуі Үкіметтің сыртқы борышына қызмет
көрсету жөніндегі операциялармен бейтараптандырылды, ... ... ... банктердің Ұлттық Банктегі шетел валютасындағы корреспонденттік
шоттарындағы қалдықтары төмендеді.
Нəтижесінде, таза валюта қорлары (СКВ) 969,4 млн. ... ... жəне ... ... ... 8,8% төмендеуі нəтижесінде
алтындағы активтер 254,0 млн. долл. төмендеді.
Тұтастай алғанда елдің халықаралық резервтері (ағымдағы ... ... ... қосқанда (алдын ала деректер бойынша 26 555,8 млн. долл.)
бір айдың ішінде 48 302,02 млн. ... ... 2,8% ... ... таза ... ... өсуі 2008 ... тамызда
ақша базасының 4,9%-ға (немесе 81,1 млрд. теңгеге) кеңеюіне себепші болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өткен ғасырдың 90-жылдары Еуразия кеңістігінің бірқатар елдері ... ... ... ... ... ... Бұл
жылдар дүниежүзілік шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... ... экономикалардың мейлінше
ашықтығы жағдайында дамудың жаңа, ... ... ... болуын
жеделдетті.
Қазақстан Республикасы бұрынғы Кеңес өкіметі тұсында ... ... ... ... ... жоқ, ол ... қажетті
алғышарттар жасалып, жаңа үрдістер қанат жая қоймаған еді.
Қорыта келгенде, қазіргі ... ... ... ел ... ... ... араласып келе жатқаны анық.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына ... ... Құру және Даму ... ... ... ... мүше
болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде орнықтыруға
көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез ... ... ... ... ... ... Мұның озі әрбір ел экономикасын
халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен қатыстырып, ... ... ... ... жолы ... де ... ... келе, мынандай түйін жасауға болады:
• Дүниежүзілік валюта ... ... ... ... ... жүйенің мәні мен түрлеріне сипаттама беріп өттім;
• Халықаралық валюта жүйесінің даму кезеңдеріне және оның ... ... ... Республикасының валюта жүйесіне талдау жасадым.
Қазақстанға шетелдік капитал ағымының тасқынды ... үшін ... ... ахуал жасау қажет. Бұл мақсатқа жету ... ... ... ... келісімдерді айқындап, шетелдік
инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру керек. Инвестициялық
жобалар жолындағы кедергілерді алып ... ... ... ... ... ... ... мен преференциялардың икемді
жүйесін қалыптастырып, орнықтыру кезек күттірмейтін шаралар жиынтығы ... ... ... ... ... валюта-қаржы
және несие қатынастарына белсенді түрде қатысуын талап ету, валюталық
саясатты одан әрі ... ... ... ... ... орнықтыру
және оны еркін ауысатын валюталарға ... ... ... ... әлемдік экономикаға тәуелділік деңгейін барынша
кемітуге байланысты реформалар мен саясаттарды одан әрі ... ... ... ... ... бен ... шығарылған
өнімдеріміздің бәсекеге қабілеттілігін арттыруымыз керек. Сонда ғана еліміз
алдағы жылдары ... ... ... 50 ... қатарына кіреді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова
А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. Оқулық. – Алматы: ... ... 480 ... С.Б. ... / Ақша ... және ... Оқу ... 2-ші басылым, қайта
өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
3. ... Б.А. ... ... ... ... ... Оқу құралы /
- Алматы: Экономика, 2000 – 328 бет.
4. Байгісиев М. Халықаралық валюталық қатынастар және валюталық құқық. ... ... Курс ... ... ... – 5-ое ... и
переработанное издание / под общей ред. Чепурина М.Н., Киселевой Е.А.
– Киров: «АЕА», 2004 г. – с.731-738.
6. С. ... А.С. ... У.А. ... ... Оқу ...... 2002. – Б. 393-395.
7. http: // www. world ... ... ... «www.kase.kz» сайты. «Курсы валют» мақаласы.
9.“Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы” 2005 жылғы 13
маусымдағы Заңы
10. «Ежегодный статистический журнал», Агентство ... ... 2007 ... 2006 ... 11 ... бекітілген №129 “Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... ережесіне”
12.www.google.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниежүзілік валюта жүйесі туралы мәлімет42 бет
Дүниежүзілік валюталық нарықты ұйымдастыру3 бет
Жеке ұлттық валютаның дүниежүзілік саудадағы қаржылық жағдайы8 бет
Автожолдар54 бет
Ақшаның мәні және шығу тегі32 бет
Беларусь Республикасы63 бет
Валюта жүйесі жайлы8 бет
Валюта жүйесі туралы32 бет
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар18 бет
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар туралы84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь