Адамдар мен жануарлар арасындағы мінез-құлық айырмашылықтары мен ұқсастықтары

Кіріспе:
I. Негізгі бөлім:
1. Адам мінез.құлқы
2. Жануар мінез.құлқы
3. жануарлар инстинкты
4. Адам мен жануар арасындағы мінез.құлық айырмашылығы мен
ұқсастығы
4. Психологиялық айырмашылықтары
II. Зерттеу нәтижелерін талдау
III. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Мінез-құлық — адамның тұрақты психикалық ерекшеліктерінің жиынтығы.адамның тұрақты психикалық ерекшеліктерінің жиынтығы. Мінез-құлық тірі организмнің барлығына ортақ қасиет. Оның басты белгісі – тіршілік иесінің қимыл-қозғалысының түрлі деңгейдегі көріністері. Адам бойындағы Мінез-құлықтың бастапқы көрінісі – қылық. Мұнда әр адамның өмірлік бет алысы, бағыт-бағдары, талғам-сенімі, көзқарасы, мақсат-мұраты көрініс береді. Адам өзін-өзі бақылау жасау арқылы мінезіндегі мінін түзеуге, жағымсыз әрекет пен қылықтардан өзін тыйып ұстауға мүмкіндік алады. Мінез-құлық. адамның өзіне, айналасындағы басқа адамдарға қарым-қатынасынан, жүктелген істі қалай орындайтынынан көрінеді. Бұл оның бүкіл тыныс-тіршілігіне әсер етіп, сыртқы ортамен байланыс жасауын қамтамасыз етеді. Өз қажеттілігін қанағаттандыруда түзілген психикалық және физиологиялық үдерістер жиынтығын мінез-құлық деп атаймыз. Адамның мінез-құлығын және жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылымды этология дейді. Әр адам сыртқы дүниенің сансыз тітіркендіргіштеріне өз әлінше түрліше жауап қайтарып отырады. Бұл жауап реакциялары оның сыртқы дүниемен қалайша қатынас жасайтынын көрсетумен қатар, біртіндеп беки келе, сол адамның үйреншікті әдетіне, мінез-құлқының мәнеріне айналады. Сөйтіп әр адамда әр түрлі мінез бітістерінің болуы оның сыртқы ортамен түрліше қарым-қатынасының нәтижесі болып табылады. Адамның сыртқы ортамен байланысуы үшін жасайтын осындай қатынастарының жиынтығы оның мінезін құрайды. Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан мінез бітістерінің кейде оның сыртқы ортамен жасайтын негізгі қатынастарына сәйкес келмейтін кездері де болады. Мәселен; біреудің қатал, не тымыр болуының кезінде адамды менсінбеу, тәкәппарсыну сияқты мінез қатынастарының тұрақты жүйесі жатпай, оның темпераментінің жүйке жүйесінің тума қасиеттеріне байланысты қалыптасып кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал. Мінез – адамның негізгі өмірлік бет алысын және оның өзіндік әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы өзгешілік. Ол — көп қасиеттің бірлігі, түрлі өзгешіліктердің қосындысы, сонымен қатар, адамды әр қырынан көрсететін қасиет. Мінез бітістері көп. Олардың бәрі де жеке адамның қасиеттері болып табылғанмен кез келгені мінездің бітістері болып саналмайды. Мінезді даралық өзгешеліктің өзегі, адамның негізгі тіршілік бағытының өрнегі деуге болады. Мінезде адамның сыртқы ортамен қарым – қатынасының тарихы бейнеленеді. Мінез — кең мағыналы ұғым. Онда түрлі сапалар тоғысып жатады. Мінездің моральдық жағынан тәрбиелілігі, бірқалыптылығы, толықтылығы, күші мен айқындығы, салмақтылығы оның негізгі сапалары болып есептелінеді. Моральдық жағынан тәрбиеленген мінез адамды мінез-құлық тұрғысынан да, оның айналасымен байланысы тұрғысынан да сипаттап отырады. Инабаттылық, гуманизм, адамдарға қамқорлық, жолдастықты қадір тұту, жұртшылық пікірімен санаса білушілік, өзі міндетін орындаудағы жауапкершілік пен адалдық — мінездің осы сапасының негізгі компоненттері. Рухани дүниесі бай қажеттері мен қызығулары, талғамы мен ой-өрісі кең адамдарды толық мінезді адам дейді. "Адамның басына қонған бақыттың тұрақты болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты" (Әл-Фараби). Мінез сапаларының бірі -- оның бірқалыптылығы. Мұндай адам құйындай ұйтқып тұрмайды, оның қастерлейтіні ылғи да сөз бен істің бірлігі. Кімнің мінезі толық болса, соның мінезі бірқалыпты да келеді. Бұл екеуі мінездің егіз қозыдай, бірінен екіншісі ешқашан ажырамайтын бітістері. Мінездің тұрақтылығы адамның саяси моральдық ұғымынан, түсініктерінен туындайды. Бұл қасиеттер адамның өмір сүруінің мән-мағынасын, әрекетінің мазмұнын белгілейтін мінездің сапасы.
1. Психология: адамзат ақыл ойының қазынасы : 10 томдық. Жетекші Ә. Н. Нысанбаев.- Алматы: Таймас, 2005.- 464 б. - Т. 1 : Мэдени-тарихи тұжырымдама. - 2005. - 464 б. -793.93 тен.
2. Психология: Адамзат ақыл-ойының қазынасы : 10 томдық. Т. 3.- Алматы: Таймас, 2005.- 464 б.
3. Психология: адамзат ақыл-ойының қазынасы : 10 томдық.
4. Психология ғылымындағы іс-эрекет теориясы.- Алматы: Таймас, 2005.-480 6.
5. яндекс, google, wikipedia
        
        Әль-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Биология және биотехнология
Тақырыбы: Адамдар мен жануарлар арасындағы мінез-құлық айырмашылықтары мен
ұқсастықтары
Пәні: Хронобиология
Қабылдаған:
Аблайханова Н. Т
Орындағандар: ... Г. ... ... ... ББП-101 қ
Жұмыстың мақсаты: Адамдар мен жануарлардың қоршаған ортасына және
мекен ететін ортасына байланысты
мінез-құлық
ерекшеліктеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... мен адамдардағы
айырмашылықтарын және
ұқсастықтарын зерттеу.
Жұмыстың барысы: Бұл ... ... көзі – ... мен ... ... ... анықтау үшін ең алдымен
олардың
биожүйедегі ... ... ... әр ... не ... ... ... байланысты
түрліше көрінеді.
Сондықтан олардың жалпылама
мінездеріне толық
тоқталу, ... ... ... ... ... Негізгі бөлім:
1. Адам мінез-құлқы
2. Жануар мінез-құлқы
3. жануарлар инстинкты
4. Адам мен ... ... ... ... мен
ұқсастығы
4. Психологиялық айырмашылықтары
II. Зерттеу нәтижелерін талдау
III. ... ...... тұрақты психикалық ерекшеліктерінің жиынтығы.адамның
тұрақты психикалық ерекшеліктерінің жиынтығы. Мінез-құлық тірі ... ... ... Оның ... белгісі – тіршілік иесінің қимыл-
қозғалысының түрлі деңгейдегі көріністері. Адам ... ... ...... ... әр ... ... бет алысы, бағыт-
бағдары, талғам-сенімі, көзқарасы, мақсат-мұраты көрініс береді. Адам өзін-
өзі бақылау жасау арқылы мінезіндегі мінін ... ... ... ... өзін ... ... ... алады. Мінез-құлық. адамның өзіне,
айналасындағы басқа адамдарға қарым-қатынасынан, жүктелген істі ... ... Бұл оның ... ... әсер ... ... байланыс жасауын қамтамасыз етеді. Өз ... ... ... және ... ... жиынтығын
мінез-құлық деп атаймыз. Адамның мінез-құлығын және жануарлардың ... ... ... ... ... Әр адам ... дүниенің сансыз
тітіркендіргіштеріне өз әлінше түрліше жауап қайтарып отырады. Бұл ... оның ... ... ... ... жасайтынын көрсетумен
қатар, біртіндеп беки келе, сол адамның үйреншікті әдетіне, ... ... ... әр ... әр ... мінез бітістерінің болуы оның
сыртқы ортамен түрліше қарым-қатынасының нәтижесі болып табылады. Адамның
сыртқы ортамен байланысуы үшін ... ... ... ... ... ... Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан ... ... оның ... ... ... ... ... келмейтін кездері де болады. Мәселен; біреудің қатал, не тымыр
болуының кезінде адамды менсінбеу, ... ... ... ... жүйесі жатпай, оның темпераментінің жүйке жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... Мінез
– адамның негізгі өмірлік бет ... және оның ... ... ... ... өзгешілік. Ол — көп қасиеттің бірлігі,
түрлі өзгешіліктердің қосындысы, сонымен ... ... әр ... ... ... бітістері көп. Олардың бәрі де жеке ... ... ... кез ... ... ... болып
саналмайды. Мінезді даралық өзгешеліктің өзегі, адамның негізгі тіршілік
бағытының өрнегі деуге ... ... ... ... ... қарым –
қатынасының тарихы бейнеленеді. Мінез — кең мағыналы ... Онда ... ... ... ... моральдық жағынан тәрбиелілігі,
бірқалыптылығы, толықтылығы, күші мен ... ... оның ... ... ... ... ... тәрбиеленген мінез адамды
мінез-құлық тұрғысынан да, оның ... ... ... ... ... Инабаттылық, гуманизм, адамдарға қамқорлық, жолдастықты
қадір ... ... ... санаса білушілік, өзі міндетін орындаудағы
жауапкершілік пен адалдық — мінездің осы сапасының ... ... ... бай ... мен ... талғамы мен ой-өрісі кең
адамдарды толық мінезді адам дейді. "Адамның басына қонған бақыттың тұрақты
болуы ... ... ... ... Мінез сапаларының бірі --
оның бірқалыптылығы. Мұндай адам құйындай ұйтқып тұрмайды, ... ылғи да сөз бен ... ... Кімнің мінезі толық болса,
соның мінезі бірқалыпты да келеді. Бұл екеуі мінездің егіз қозыдай, бірінен
екіншісі ешқашан ... ... ... ... адамның саяси
моральдық ұғымынан, түсініктерінен туындайды. Бұл қасиеттер адамның өмір
сүруінің мән-мағынасын, ... ... ... ... сапасы.
Мінез - бұл адамның ... ... ... ... ... жеке ... өмір ... бейнелейді және жүктелген іске,
адамдарға қарым-қатысынан көрініп отырады. Күнбе-күнгі ... ... ... не ... қайырымды не сараң, биязы не дөрекі, батыл не
солқылдақ, табанды, ержүрек не байбалаңшыл болып ... Бұл ... ... бір ... (моральдық қасиеттер), не мінез-құлық амалына
(жеке адамның ерік сапалары) қатысы аталады. Олай болса, ... ... ... моральдық-еріктік қасиеттері жатады. Жеке адамға не адамдар
тобына тән өзіндік қарым-қатынастар, мінез-құлық пен қимыл ... - ... ... мен ... ... мен ... тәрбиелеу
үрдісінде қалыптасады. Адамдардың бәрі бірдей ... бір ... ... өзі ... ... алмайтыны мәлім. Бұл әрбір ... ... ... оның жеке ерекшелігіне байланысты екендігімен
түсіндіріледі. Тіпті ерте кездің ... ... ... ... ... тырысқан. Академик И.П. ... ... ... ... ... оның қоршаған орта әсерінен өзгеретіндігі туралы
былай деп жазды: «Адамның немесе жануардың мінез құлқы нерв ... ... ... ... ғана ... ... қатар ағзаның жеке өмір сүруі
кезінде оған әсер ететін және ... әсер ... ... ... ... бұл ... кең мағнасында алғанда үнемі тәрбиелеу немесе
оқыту жұмыстарына байланысты ... . ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған ыңғайлы қимылдатқыш әрекеттердің
күрделі кешені. Адам ... оның ішкі жан ... оның ... ... жады мен ... ... мен ... сезімі мен еркі. Психика
нақты бір адамға қатысты, тек соның миындағы дүниенің ішкі бейнесі.Әртүрлі
қажетсінулер негізінде адамда белгілі бір ... ... ... ... ... ... Адам ... сөзді ерекше және
санадан тыс психикалық процестер мен жағдайлардың кешені ретінде меңгеру
процесіңде қатысады. Әр ... ішкі ... ... ол оның ... ... адамдармен қарым қатынаста айқындалады. Қалыпты психикалық
денсаулықтың негізгі шарттары отбасындағы, сондай ақ мектептегі қайырымды ,
бір ... ... ... ... ... Бұл жағдайда өзара түсіністік,
ізгі қатынас, қиындықтардың шешімін табуда өзбетімен моральдық-адамгершілік
жол таба білу психикалық ... ... ... ... ... тұрақтылығын сақтайды және нығайтады. Бұл жағдайда аутогендік
жаттығуларды қолданып, дағдыға айналдырудың маңызы өте зор. Жүргізілетін
аутогендік жаттығулыр ... ... үшін ... ... ... ... ... тірі ағзалар сиякты өзінің биологиялық қажеттілігін
қанағаттандыруға ұмтылады. Осы ... ағза ... ішкі ... ... ... Адам ... өз ... қанағаттандыру үшін
үнемі тамақтанады, тыныс алады және т.б. ... ... ... ... тіршілігін жалғастырады. Адам қоғамдағы өз мінез-құлығы аркылы
әлеуметтік және рухани ... ... ... ... ... білім алуы, шығармашылық жүмысы, білгенін баскаларға үйретуі және
т.б. жатады. Адам өз ... ... үшін ... түрде
алдына мақсат қояды. ішкі сезімге беріліп, ойлайды, қиялданады, есіне
түсіреді. Мұның бәрі әр ... жеке ішкі ... ... ... алдын ала
бейнеленеді. Бұлар адамның психикасына тән қасиеттер. И. М. ... ... мен ... ... ... ... ... ұқсастығына
ерекше мән берді. Психология ғылымының физиологиямен өте тығыз байланысты
екенін атап көрсетті. Әрбір адам ... бір ... ... ... сол ... тыныс-тіршілігімен санасады. Адам қоғамда басқа
адамдармен қарым-қатынас ... өмір сүре ... ... ... тіршілік етіп, сол аркылы психикасы қалыптасады. Осын- дай ... ... ... адам жеке ... ретінде өмір сүреді. Адамның
психикасының қалыптасуында сөздің де маңызы зор. Өз ... ... ... күрделі психикалық және физиологиялық үдерістер
жиынтығы - мінез-құлықты білдіреді.
Сеченов Иван ... ... және ... ... ... ... (гр. ... - мінез, «logos» - ілім) дейді. ...... ... оның ... Адам ... ... тіршілік
үдерістердің тікелей жүйке жүйесінің басқаруымен жүретіні өздеріңе белгілі
(жүйке жүйесін, рефлексті естеріңе түсіріңдер). Ағзага ... және ... ... ... ... өсер ... рефлекс пайда болады.
Рефлекс аркылы ағза үнемі өзгеріп түратын сыртқы ортаның өзгерістеріне
бейімделеді. ішкі ... ... ... ... ... ... ... реттеледі. Рефлекс кезінде үлкен ми сыңарларының қыртысында
сырткы жөне ішкі ортадан келетін тітіркендіргіштердің ... ... ... ... алғаш рет енгізген француз ғалымы - ... ... ... шығу тегіне сәйкес шартсыз жөне шартты ... ... ... ... ... рефлекс орталык жүйке жүйесінің төменгі бөлімдері
(жұлын, сопақша, ортаңғы ми, ... ... ... ... ... ... ми сыңарлары алып тасталған жануарларда ... ... ... рефлекстер адамның жасына сәйкес үнемі өзгеріп отырады. Туа пайда
болған ретті тізбек арқылы ... ... ... ... - түйсік - инстинкт (лат. ... - ... деп ... - едәуір күрделі мінез-құлықтың бір түрі. Түйсік көбінесе топтасып
тіршілік ететін бунақденелілерде де айқын байқалады. Түйсік ... ... ... ... ... Жаңа туған нәрестенің алғаш рет
анасын емуі - тағамдық шарт сыз ... ... ... бір ... ... жұму - ... шартсыз рефлекс. Сәбиге таные емес
затты көрсеткенде соған карай басы мен көзін бұруы - бағдарлаушы ... ... ... арқылы ағзаның ішкі ортасының түрактылығы
қамтамасыз етіледі. Ішкі мүшелер мен мүшелер ... ... ... ... ... ... Ми қыртысында шартты рефлексті жүзеге асыратын жүйке -
рефлекс ... ... ... ... мен ... арасында шеңбер
түрінде үнемі байланыстар болып тұрады. ... ... ... ... мен ... басқа бөлімдерінің арасында уақытша байланыстар түзіледі.
Шартты рефлекстер - ағза мінез-құлығының ең қарапайым көрінісі. ... ... ... бір ... ... ... бірнеше
кезеңдерден түрады. Шартты рефлекстер аркылы адам тамағын табуға, ... ... ... жасайды. Мүның бәрі де жоғары жүйке қызметі
аркылы ... ... ... ... ... күрделенуі сөздің пайда
болуымен тікелей байланысты. ... ... ... екі ... байланысты қалыптасады. Біріншіден — ағзаның ішкі қажетін
қанағаттандыру. Екіншіден - сыртқы орта ... ... ... ... ... ... ... қызметі рефлекстер түрінде жүзеге асады,
яғни рефлекстік ... ... Ми ... рефлекстік қызметін ғылыми
түрғыда түсіндірген орыс ... - ... ... Ол «Мидың
рефлекстері» (1863) еңбегінде рефлекс ұғымына ... ... ... ... рет ... саналы жөне санасыз әрекеттеріміздің ... ... ... берді. И. М. Сеченовтың пікірі бойынша,
рефлекстер үш кезеңді қамтиды. Оның ... ... ... ... ... ... қозу пайда болады. Екінші
кезеңінде - мида қозу мен ... ... ... Осы ... ... құбылыстар (түйсіну, сезу, т.б.) ... ... ... - ... ... әрекеттер арқылы көрініс табады.
И.М.Сеченовтың зерттеулері мидың төменгі ... оның ... ... ... ... дәлелдеп берді. Ми
қыртысындағы ... ... ... ... рефлекстердің қызметін
кейде тежеуі, кейде күшейтуі мүмкін. Рефлекстер туралы ілімді одан әрі
толыктырып дамытқан ... орыс ... И. П. ... (1849 - 1936) . Ол ... ... қызметінің физиологиясы — мінез-қүлық туралы ғылымның негізін
салушы ғалым. Ғалым мінез-құлықты зерттеуде шартты рефлекстердің ... ... ... ... ... ... ... шартты рефлекстер
жиынтығынан түратынын толық ... ... ... ... әсер ету ... шартсыз тітіркендіргіштердің өсерімен
сәйкес келуі кажет. Мысалы, бұрын ет жеп көрмеген итке етті ... ... оған ... бөлінбейді. Итке етті көрсетіп, артынша ет беруді
бірнеше рет ... ет ... ... ... бөліне бастайды.
Екіншіден, шартты тітіркендіргіштің өсері шартсыз тітіркендіргіштің алдында
бірнеше рет кайталануы шарт. Қоңырау ... ... итке ... ... рет ... шартты рефлекс түзіледі. Үшіншіден, шартты ... ... әсер ету ... ... бірнеше рет
кайталаганда да шартты рефлекс ... ... ... ... және ... тітіркендіргіштерді қабылдайтын ми қыртысының ... ... ... ... ... ... ... ми кыртысының бір жерінде козу ошағы пайда
болады. Шартсыз тітіркендіргіштің әсерінен де ми ... ... ... ошағы пайда болады. Ми қыртысындағы осы екі козу ... ... ... ... Адам ... ... ... рефлекстер
түзіледі. Мұның бәрі де біздің өмір сүруіміздің басты мәні болып саналады.
Тіршіліктің бұл өмірлік мәні жеке адам үшін ... рөл ... ... ... ... Иван ... мінез-құлық ( лат. deviatio - ауытқу) - жалпыға ... ... ... ... осы ... бұзатын адамдар мен
әлеуметтік топтардың қылықтары; ... ... ... ... ... ... ... Кең мағынасында девиантты мінез-
құлық кез ... ... ... (мысалы, оның ішінде жағымды:
батырлық, аса еңбек-қорлық, альтруизм, өзін құрбан ету, аса ... ... ... қатар, жағымсыз: қылмыс, қоғамдық тәртіпті бұзу,
адамгершілік ережелерін, ... ... ... өту, өзіне-өзі қол
жұмсау және т.б.) ауытқушылықты білдіреді. Ал, тар мағынасында қалыптасқан
құқықтық және ... ... тек ... ... ... өту ... Мүндай девиантты мінез-құлық әлеуметтік өмірді ыдыратып,
әлеуметтік аномияға әкеп ... Ол ... ... Девиантты
мінез-құлық әлеуметтік себептері қоғамның мәдени құндылықтары мен оларға
қол жет- ... ... ... тапқан құралдарының арасындағы
алшақтықта (Р.Мертон), ... ... ... әлсіздігі мен қарама-қайшылықтығында (Э.Дюркгейм). Девиантты
мінез-құлыққа жауап ретінде қоғам немесе әлеуметтік топ арнайы ... ... өз ... ... ... үшін жазалайды.
Девианттық мінез-құлық әлеуметтенудегі девиантты мінез-құлық тұжырымдамасын
қалыптастырған француз ... ... ... Ол әлеуметтік
девиацияны түсіндіру үшін аномия тұжырымдамасын ұсынды. ... ... ... ... ... заңның болмауы. Ал, Роберт Мертон мінез-
құлық ауытқушылығының себебін қоғамның мәдени мақсаттары мен оған ... ... ... ... ... деп ... мінез-құлықтың сыртқы физикалық ... ... ... ... ... Мысалы, шу, геомагниттік,
өзгеріс, таршылық, т.б жағдайлар үрей ... ... және ... ... мінез-құлықтың көрінуінің бір себебі болады. Сонымен ... орта ... де өз ... тигізеді:
қоғамдық үрдістер (әлеуметтік-экономикалық жағдай, мемлекеттік саясат,
салт-дәстүр, ... ... ... т.б.);
тұлға бар әлеуметтік топ мінездемесі (этикалық құрылым, әлеуметтік
мәртебе, референтті
микроәлеуметтік орта ... өмір ... және ... ... ... ... тәрбие стилі, достар, басқа да маңызды
адамдар).
Девиация бірнеше типтен тұрады: девиантты, делинквентті және ... ... ... - ... нормалар мен ережелерге
сәйкес келмейтін ... ... Ол ... ... ... Кейбір әдебиеттерде бұл типті «антидисциплиналық» деп те атайды.
Девиантты мінез-құлықтың ... ... ... оқудан,
еңбектен бет бұру, үйден кету, алкоголизм, наркомания, ... ... ... жат мінез-құлық, суицид т.б. жатады. Делинквентті мінез-
құлық. Ол заң бұзушылықпен ерекшелінеді. Оның ... ... ... ... Бұл жеке тұлғаға көрсетілетін
дөрекілік, төбелес, күйдіріп-жандыру сияқты ... ... ... ... ... ... ... ұрлықтар, қорқытып-
үркіту, автокөлік ұрлау т.б. жалпы материалдық ... ... ... сату және тарату.
Криминалды мінез-құлық заң бұзушылық болып табылады. Балалар сот үкімі
арқылы ... ... ... ... ... негативті формалары әлеуметтік патология ... ... ... ... ... ... заң ... қылмыскерлік. Олар жалпы қоғамға, айналадағы адамдарға және ең бірінші
өздеріне үлкен зиян ... ... ... ... ғалымдар
девиантты мінез-құлықтың пайда болу факторларын түрліше түсіндіреді.
Біріншілері оларды екі үлкен топқа ішкі және ... ... деп ... ... ... берекенің болмауы;
ата-ананың «ерекше» қамқарлығы;
тәрбие берудегі кемшіліктер;
өмірде кездесетін қиыншылықтар мен күйзелістерді жеңе ... ... ... ... адамдармен, құрбыларымен
жарасымды қатынасқа түсе алмауы;
сырттан келген қысымға төтеп бере алмау, өз ... ... ... ... ойды ... алмау;
психоактивті заттарды жиі пайдалануы;
агрессиялық жарнаманың ықпалды болуы;
мектептерде психологиялық көмек көрсету ... ... ... мен ... бос ... проблемалары
Үшіншілері оларды негізгі бес факторға ... ... ... ... болсақ:
1. Биологиялық факторлар – баланың әлеуметтік бейімделуіне кедергі жасайтын
физиологиялық және анатомиялық ... ... ... ... ... ... ... ананың жүкті болғанда ... ... ... заттарды пайдалануы, темекі тартуы,
ананың физикалық, психикалық т.б. сырқаттары себеп ... ... ... ... ... есту, көру кемшіліктері, ... ... ... ... денедегі кемшіліктер.
Психофизиологиялық факторлар: психофизиологиялық күш, ... ... адам ... кері әсер ететін, қоршаған
ортаның химиялық ... ... ... ... ... ... энергетикалық технологияның жаңа түрлері; физиологиялық
факторлар: сөйлеу дефекттері, адам ... ... ... бәрі ... қоршаған ортаға, жеке адамдарға деген жағымсыз қарым-
қатынасын тудырады, ал балалар болса, өзіндік сезім мен танымдық деңгейіне
байланысты, ... ... ... еркін сезіне алмайды,
қатынасы бұзылады.
2. Психологиялық факторлар. Бұған баладағы психопатологиялар мен ... ... ... ... т.б. ... Бұл ... жүйелік-
психикалық ауруларда, психопатияда, ... т.б. ... ... мінезді балалар өте ашушаң, дөрекі болады. Оларға
міндетті түрде әлеуметтік-медициналық реабилитация, ... ... ... ... жұмыстар жүргізу керек. Баланың әрбір ... ... ... қасиеттері, тұлғалық және мінездегі
ерекшеліктері қалыптасып, дамып ... Бала даму ... ... бейімделуі немесе керісінше бейімделмей, жатсынып ... ... ... ата-ананың жылуы, махаббаты, ықыласы жетіспесе, онда, ол ... ... ... ... - невротикалық реакциялар, қоршаған
ортамен қатынастың бұзылуы, сезімдік (эмоциалық) тепе-теңсіздік ... ... ... ... және ... ... ... мінез-құлықтың пайда болуына жол ашады. Егер, ... ... ... ... ол пайдакүнемдік,
қанағатсыздық, зорлаушылық, дөрекілік т.б. сияқты жағымсыз қасиеттерге
бейім ... ... ... Олар мектептік, отбасылық, қоғамдық
тәрбиедегі кемшіліктердің нәтижесінде, баланың оқудағы үлгермеушілігіне
байланысты. Мұндай ... ... ... ... жоқ, үйге ... ... және ... парықсыз қарайтындар. Бұның бәрі баланың
оқудағы бейімсіздігін көрсетеді. Оқушының ... ... ... ... сатылардан өтеді: оқудағы декомпенсация
– баланың жалпы ... ... ... ... ... бір немесе
бірнеше пәнді оқуда қиыншылықтарға тап болуынан; мектептік ... – бала ... ... ... оның ... ... сыныптастарымен қарым-қатынасы бұзылып, сабақтан қалуы
көбейеді немесе мектептен біртіндеп қол үзе ... ...... ... ... ... ... қызығушылығы жойылады,
асоциалдық топтармен араласып, ... ... ... бастайды;
криминалдылық – кейбір отбасындағы әлеуметтік жағдайдың өте ... ... да өз ... ... ... әкеледі, ал мектеп
оқушысы, жасы ... ... ... алмайды, содан барып олар қылмысты
іс-әрекеттрмен айналыса бастайды. Баланың психоәлеуметтік ... ... ... - ата-ана. Баланың бойындағы асоциалды
мінез-құлықты қалыптастыратын ... ... ... ... ... стиль - бір жағынан ... ... ... ... ... ... жасайды, екінші жағынан конфликті жағдайларға
баланы итермелейді;
тұрақсыз, конфликті стиль – толық емес отбасындағы, ажырасу ... мен ... ... ... жағдайдағы тәлім-тәрбиелік кемшіліктерден
туындайды;
асоциалды стиль - ата-ананың арақ ... ... ... ... ... аморальді өмір сүру жағдайы, отбасылық қаттыгездік,
зорлаушылық жатады.
Қорыта айтқанды, девиантты мінез-құлықты балалармен ... ... ... ... ... ... адам өмірінің тек кейбір
жақтарын ойлап талдайды, бірақ ешкім жалпы өмір туралы ойланбайды» деген ... ... ... ... ... жасаушы әрбір маман ұстаз,
баланың тек кейбір мінездік кемшіліктерін түзетіп қана ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жолына қайтып
әкеліп, ары қарай қалыптаса дамуына, әлеуметтенуіне көмектесуі қажет. ... ... ... ... өмірінде бекіген адамгершілік
қадір-қасиеттер мәнімен, ... ... ... ... ... ... ... туыстық, сүйіспеншілік,
махаббат т.б.) нормаларымен ұштастырыла жүзеге асырылғанда, ... ... ... өріс алмауына және оларды мектеп қабырғасынан
бастап әлеуметтендіруге мүмкідік жасалады.
Темперамент ... ... ... ... кешенін
тұтастай сипаттай алмайды. ... ... ... соншалық, олар өмірдің барлық қырларынан көрінеді. Адамдар тек
сырт бейнесімен ғана емес, күллі ... ... яғни ... ... зеттаға қатысты әрекет-қылық мәнерімен, қарым-қатынасқа түсу
тәсілдерімен ерешеленеді. Әр ... ... мен ... қайталанбастық
тән. Бұл адамның даралығын көрсетеді. Мінез – даралықтың негізгі құраушы
бөлігі. «Мінез» сөзі ... және ... ... ... қолданылады.
Басқа адамдармен қатынаса отырып әр адам өз ... ... және ... ... өмірде қауым мінезді «жақсы», «жаман», «ауыр»,
«жеңіл» деп сипаттайды. Ара ... ... ... ... келіспеді»,- деп жауап береміз. Түрліше мінез иелері ұқсас
жағдайларда әр-түрлі ірекет ... ... Егер біз ... ... ... білетін болсақ, онда бізге оның әрекеттерін түсіну де ... ... ол ... ... тиімді стильін таңдап, белгілі
жағдайлардағы әрекет-қылықтарын болжай аламыз. ... ... ... ... ... ... жауапты қызметке ... ... ... ... ... топтарға біріктіруде
маңызды. Сонымен қатар, шиеденістерді шешуде, ұжымда жағымды ... ... ... ... арттыруда мінез жайлы түсінік
аса қажет. Мінез ... ... ... ... ерте заманнан келеді, ол
әр адамның өзіндік ... ... мен ... ... Аристотельдің есімімен байланысты. Оның ... ... ... Теофраст (б.э.д. 372-287) адами ерекшеліктерді жүйелеп, оның ... ... ... ... ... сөзшең, т.б. Теофраст өзінің
«Этические характеры» тракты арқылы ғылымға «мінез» ... ... ... ... терминін енгізген. Кейіннен, француз жазушысы Ж. Лабрюйер
(1645-1696) ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... ... аса типтік қасиеттірін сипаттаған. Психологияның басты
мақсаты тұлға мен мінезді зерттеу деп есептеген А.Ф. ... ... ... ... ... және ... ... психология
ғылымының бір саласы – мінезнаманы ... ... күні ... ... көрінісі ретінде, зерттеу пәні адамдар ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Мінез дегеніміз адамның белгілі жағдаяттарда жасайтын типтік әрекеттерін
сипаттайтын тұрақты ... ... ... ... тума
факторларға, анатомо-физиологиялық ерекшеліктерге және, ең бастысы, ... ... ... ... ... адамның заттық әлем және басқа
адамдармен қатынасудың көптүрлі жүйесіне араласуына қарай, әлеуметтенуі мен
тәрбиесіне байланысты ... Адам ... оның ... ... ... ... ... теорияның негізін В.Н. Мясищев
пен Б.Г. Ананьев қалаған. Қатынас, алғашында, тек ... ... Олар ... ... шынайы өмірді қабылдау
ерекшеліктерін, сыртқы әсерлерге жауап қылықтарын ... ... не ... ... ... тұлғаның сәйкесінше ішкі
қатынастар жүйесін орнатады. Қайталанбалы ... ... және ... ... ... тұрақты тұлғалық қасиетке, мінез сапасына
айналатын әлдеқайда ұзақ мерзімді психикалық күйге ... К.К. ... ... үш ... ... ... олар ... көрінуі керек,
басқа қасиеттерімен тығыз байланыста болуы тиіс және әрекеттің әр ... ... ... ... ... сипаты» және «мінез сапалары» ұғымдары,
көбінекей синонимдер ретінде қолданыады, алайда оларды айыра ... ... ... ... ... ... бір ғана құраушы бөлігі
болып табылатын, мінезге ... ... ... ... ... ... аймақ. Жетекші мотивтер, құндылықтар және
мақсаттар тұлға ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері енеді. Өзінің басты құндылықтарына ... үшін адам ... ... сапаларын таныта не оларды өзгерте алады.
Сондықтан, тұлға мінезге қарағанда әлдеқайда ... ... Адам ... ... ... алу ... ... қатар даралық дамудың табиғи алғышарттары да әр ... ... ... тек өзіне ғана тән, қайталанбас мінез бітістері мен ... ... ... ... даралық ерекшелік көрсеткіші болуымен
қоса, басқа адамдармен ортақ қырларымен танымал. ... ... ... өмір ... ... үшін ... ... бітістері тән. Мәселен,
бұрынырақта еліміздегі адамдарға нұсқаумен жүру, енжарлық, тәртіптілік тән
болса, қазірде ... ... ... ... жиі кезігеді. Осыған
қоса, қоғамның әр мүшесі басқа нақты бір топтың мүшесі болып табылады, ол:
отбасы, оқу тобы, ... ... ... ... емес ... ... әрқайсы
адамның мінезінде өзіндік рең қалдырады. Мінездің мәні - ... ... ... бірлігінде. Кез-келген қатынас мінезқалыптастырушы
болмайды, тек өмірлік маңызды ... ... ... және ... ... ... ... Ең алдымен бұл
қоғамға, басқа адамдарға, еңбекке, ... ... ... ... ... ... қатынас адамгершілік ... ... ... ...... ... ... сатысын
сипаттайды. Өзімшілдік, қатігездік, жалғандық, ... ... ... көрсеткіш. Басқа адамдармен қатынаста
коммуникативті қатынастар ерекше орын ... ... ... ... ... сыпайылық. Мұндай мінез сапаларының иегері
түрліше жағдайларда тиімді қарым-қатынаста бола алады: отбасында, ... ... Олар ... ... ... психологиялық бөгеттерді, не қарым-қатынас барысында пайда
болған ... ... ... ... қызғаныш,
жаратпаушылықты, оңай ... ... және ... ... мұғалімдердің кәсіби маңызды қасиеті болып табылады. Мұғалім үшін
пәндік білім мен педагогикалық дағдылары игеру қаншалықты ... ... ... ... ... өз ... ... да саншалықты мәнді.
Адамның еңбекке ... ... ... тәртіптілік
қалыптасады. Қарсылықтарды жеңуден тұратын еңбек пен оқу ... ... ... ... ... етеді, ол: мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
таным құрылымында когнитивті, эмоциональді, бағалаушы компоненті ретінде
қалыптасады. Ерте ... ... ... ... өмір бойы қоршаған адамдар
баланың әрекет-қылықтарын бағалап өтеді. Бұл қатынас адамның өз-өзіне деген
ішкі ... ... ... ... ... ... ... типінің басымдылығына қатысты ... ... ... ... сыншылдық не өз-өзіне сенімділік, намысшылдқ ... ... ... немесе толымсыздық сезімі пайда болады. ... ... да аса ... Нәресте туғанынан басқа адамдардың
еңбегімен жасалған заттарды қолданады. Жасы ... ... ... ... ... арта түседі. Заттар дегеніміз - ойыншықтар, кітаптар,
киімдер, ыдыстар, т.б. Бір бала ... ... оған ... ... келесіні сатып әпереді. Бір бала жолдасына өз ойыншығын бермесе,
келісі бірі өз ойыншықтарын ... ... ... біртіндеп балада
ұқыптылық, ашықтық не негативті қасиеттер жинақталады.
Этология(грек. ethos – әдет-ғұрып, мінез және logos – ілім) – ... ... ... ... ... ... ... зоопсихология деп аталып, 20 ғасырдың 30-жылдары өз алдына ... ... ... да «сөйлейді». Әжептәуір «ән салады». ... ... ... ... ... ... айтады. Жануарлардың
«сөздерінің» өзіндік ерекшеліктері бар. Олардың ... ...... Сол ... ... мағына бар. Әрине, жануарлардың мінез-құлқынан
хабары жоқ адамға ара мазасыз ызыңдай беретін болып көрінеді. Тек ... ... ... да ... ... ... ... Сүлеймен патша
барлық жануарлардың тілін біліпті деген аңыз ежелден келеді. Осы ... ... ... зоолог-ғалымы Конрад Лоренц былай деп жазды:
«Сүлеймен патша сиқырлы сақинасыз-ақ аң-құстармен тілдесіпті ... ... ... Егер ... «дабыл кодын» тіл деп есептесек, ... ... ... адам ол ... ... ... алады. Әрине,
жануарлардың тілі адамның ... ... ... ол да ... ...... ... түсінісу қызметін атқарады. Біз көбінесе
жануарлардың «бір-бірімен тілдесетін» белгілерін қабылдай ... ... ғана ... Ал ... мен сүтқоректілерге келсек, ... бар ... ... ... оны түсінуге болатынын аңғару қиын емес.
Мәселен, қаздың «га-га-га» дегені «тезірек, ... ... ... білдіреді. Ал одан гөрі ұзағырақ «га-галаса»: «мына жерде жем бар,
біраз аялдайық» дегені. ... ... «иіс ... ... ... ... феромондары — «иісті заттар» талай жерге хабар жеткізеді.
Пілдер ... ... мен ... ... ... ... Олар осы
әдіспен көңіл күйлерін өте жақсы білдіреді. Қазірге дейін ... ... ... ... 19 түрінің мағынасы белгілі. Ғалымдар маймылдың
тіл аппараты ... ... ... ... ... ... ... бізге естілмейді. Маймылдың ең төменгі сатысына жататын
гамадрилдер ... өзі 40 ... ... ... ... ... мен мұхиттарды мекендейтін жануарлардың «тілдері де» алуан ... ... ... ең көп ... ... — дельфин. Ғылыми тәжірибе
қазірдің өзінде-ақ дельфиннің тілі өте күрделі және аса бай ... ... ... ... тілінің «халықаралық» тіл екендігі де дәлелденді.
Бұл үшін Тынық мұхитта ұсталған дельфиндер мен ... ... ... телефон арқылы «сөйлестіріліп» көрілді. Сонда олар 8 мың шақырым
жерде ... ... ... ... ... ... қайтарған.
Жануарлардың «тілін» егжей-тегжей білген адам оны қажет болғанда зиянкес
жәндіктердің өзіне қарсы пайдалана ... ... ... жер бетіндегі
барлық егіннің бестен бір бөлігін жәндіктер жеп құртады екен. Ал солардың
«тілін» білу ... ... ... ... ... Қазіргі қолданылып
жүрген химиялық әдістердің, құралдардың пайдасымен бірге зияны да аз емес.
Өйткені олар зиянды жәндіктермен қоса ... да ... ... ... ... жәндіктерді дыбыс, жарық, иіс белгілері арқылы
«өз тілдерінде» шақырып, бір ... ... әдіс ... ... ... ... ... көбірек үйренген сайын оларды адам
игілігіне пайдаланудың өрісі кеңейе береді. Мысалы, олар дыбыс белгілерінің
бірін ... тек ... ... деп қоя ... сол қорекке жету үшін қанша
метр қашықтыққа ұшу керек екендігін де «айтады». Масалар өздерінше ... Сол ... ... тек өз ... ғана қатынас жасап,
тіршілік етеді. Жануарлар дүниесінде бір сағаттың ... ... ... болады. Сол сәтте ол әр оқиғаға байланысты дыбыс шығарады. Мысалы,
шұбар шымшық пен торғай тұқымдас құстардың ... ... ... ... ал бір нәрсеге айбат шегуде де 4-5 ... ... бар. ... мен
ақтұмсық қарғалар балапан басар кезде әрбір құс он шақты дыбыс белгілерін
қолданады. ... ... ... ... аз ... ... олардың арасында да «мылжыңдар» кездеседі. Мысалы, иттердің сөз қорында
19, шошқада — 23, ал қырдың ... ... 30-ға жуық ... ... ... ... ... келмей жатып-ақ не істеу керектігін біліп
алады. Олар ұрпақтарын түрлі әдіс пен ... ... да ... ... ... Пайдалы «кеңестер» беріп ... ... ... ... ән көп айтылады. Міне, осы уақытта ... ... ... Осы сәтте үйренген әндері өмір бойына жатталып
қалады. Құстар өмірінде өлең жаттау, бар ... ... жуық ... алады.
Келесі көктемде әрбір құс сол уақыт ішінде қанша «сөз қорын жинап» ... риза ... қала ... Ал ... ... мұғалімдері —
«туғандары», сонымен қатар ән үйренуде ол ... ба, өгей ме» ... ... жоқ. ... жас ... ... ұяда ... шыбынқаққыш
қандай құстың ортасында өссе, солардың әнін жаттап, өмір бойы ... ... ... ... ... ... суық торғай да өз ... әнді ... ... құстар әнді өмір бойы үйренеді. Ондай
құстарға негізінен еліктегіштер (қараторғай, тотылар, т.б.) жатады. ... да ... ... бір ... әні жоқ. ... бір естісе болды — қандай қиын ән ... да ... ... ... адамның даусын, сөзін айнытпай салып беретіні — ... ... Сол ... ... ... сауысқандар да кездеседі.
Сөйлегіш құстардың ішінде ... ... бірі — ... ... ... ... салумен қатар, ит болып үріп, әтеш болып шақырады.
Ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде, қамыс ... ... 9 ... ... Шұбар шымшық шамамаен 2 сағат, ал шыбынқаққыш 5,5 сағат сайрайды
екен. Әсіресе, сәуірде бір ... ... ... ... ... салған әнін тыңдау бір ғажап! Орыс композиторларының бірі Римский-
Корсаков тіпті құстардың даусын жазып ... өте ... ... ... Ал ... болса, шұбар шымшықтың дауыс ырғағын мұқият тыңдап ... ... ... ... ... Құстардың біздер естіп жүрген
дыбыстарын екі топқа жатқызуға болады. Олар ... және ... ... ... ... ... көшіп-қонғанда шығарады. Яғни дыбыстары
арқылы олар бірін-бірі «әңгімеге тартып», шаруаларын ... ... ... де ... ... ... осы ... арқылы іске асады. Сол сияқты қорек табу, бірін-бірі ... де ... ... ... да осы — «әндері». ... үшін ... ... өте ... ... де, ... хабар дер
кезінде жетеді. Шақыру әні құстар көбіне бір орыннан екінші орынға ... жыл ... ұшу ... ... ... Көктемде
құстар шақыру белгілерінен басқа да белгі беретін дыбыстары бар. Мысалы,
ерте ұшып ... бұл ... ұя ... ... өз қожасы бар деп ән салу
арқылы жеткізіп отырады. Құстар, тауықтар жайылып кеткен балапандарын жинап
алу үшін ... үн ... ... төнген кезде ерекше үнмен оларға бағыт
сілтейді. Мылқаулар, ...... мен ... ... ... ... сулы ... бір түрлі және таралу жылдамдығы ... ... төрт есе ... ... ... ... жүзу ... ағысына қарай денесінде пайда болған дыбыстар балықтарға өзара қатынас
үшін қызмет етеді. Солардың ішінде балықтардың кілт ... ... ... және басқа қимыл-қозғалыс кезінде пайда болатын гидродинамикалық
дыбыстың алатын орны ерекше. ... ... ... өзі ... «Ән ... да бар. ... ортасы біз ойлағандай емес,
шулы орта. ... ... ... ... ... ести де ... нәтижесі, жайындар мен тұқының есту қабілеті адамдардікінен
кем еместігін көрсеткен. Сондықтан да жайынды ... үшін ... ала ... алып, содан кейін қармақ ... ... ... келе жатқан
әдістің бірі. Тұқылар жем беруге келе жатқан ... ... ... болғаны, бәрі қайыққа жақындауға ұмтылуы да жай ... ... ... ... ... ... жануарлардың ішінен іс
жүзінде ... ... ... мен ... ... анықтаған. Ал қалған
жануарлар дыбыстың арқасында бір- бірімен араласып қатынасады және тіршілік
ортасында бағдарлай алады. Әрбір ... ... ... ... ... ... ... мен оның көмекшісі Эванс дельфиндердің 32 түрлі ... ... Бұл тек ... ... ... өзара «сөйлесуі»
екенін ашқан. Доктор Дреер мен Эванс дельфиндердің қалай ... ... ... ... ... байланысты «саналы» түрде түрліше
дыбыстайтынын зерттеген. Жарақаттанған немесе ауру дельфин «құтқарыңдар»
деген ... ... ... ... ... ... ұмтылып, ол дельфинді су
бетіне көтеріп, ауамен тыныс ... ... ... ... ... дельфиндер тек өзара «сөйлесіп» қана
қоймай, басқа да дыбыстарға еліктейтіні белгілі ... ... ... ... тәжірибе жасап бақылап жүрген Эльвар атты дельфині өте
ойынпаз, тәжірибе үстінде Лилиге су шашып маза бермейтін ... ... ... ... алғандарын тыңдап отырса, «Стоп ит, Эльвар» (қой, Элвар)
деген сөзді естіп, таң қалады. Сөйтсе, бұл ... ... ... ... ... ... сол дельфин «бай, бай», «мор Эльвар» деген ... ... ... ... ... ... бірден онға дейін санай
алған.
1. Жануарлардың инстинкті.
Инстинкт деп жануарлардың биологиялық өмірінде түқым қуалай ... ... ... ... тума ... ... ... өзіне тэн ерекщеліктері бар:
1)Амалдық-тұтастық егерде қарапайым рефлекс организмнің жеке мүшелерінің аз
уақыт ішінде бір рет қана ... ... ... ... ұзаққа созылып
жануар үшін биояогиялық мәні зор, күрделі ... ... ... (ін ... ... аң аулау, ұясына, ініне тамақ жинау).
2)Туа пайда болу. Бүл жануардың нерв жүйесінің бойына біткен тұқым ... ... ... Бүл инстинкт қайталап отыруды тілемейді.
3)Санасыздық. Сырт қарағанда ... ... ... ... ... ... ... ісінде саналылық деген болмайды.
Мәселен, бал арасының балауызын тесіп қойсаң да бал арасы оған бұрынғысынша
бал келтіре береді. Ұяда жұмыртқа ... ... ... жем ... ұшып
кеткен кезде, оның жұмыртқаларын басқа орынға көрсетіп ауыстырып ... оны ... ... ... ... ... Жұмыртқаның жоқ
екендігінде қасқалдақтың жұмысы болмайды, ... ... ... ... ... ... ... Өйткені оның бұл атқарып
отырған іс-қимылдары тек қана ... ... ... - ... ... қасиетінің өте жай өзгеретін түрі. Инстинкт - «инстинк-
тус» деген латын сөзі, қазақша «санасыз ұмтылу» деген ... ... - ... ... ... ... ... мінез-құлық іс-әрекетінің негізі ... ... ... да ... ... адамның іс-әрекеті әдетте интеллектіге, ақыл-ойға
бағынады.
2. Жануарлардың дағдылары.
Жануарлардың мінез-құлықтарының көптеген формалары тұқым қуалаған емес ... ... ... ... Бір ... ... беруінің
нәтижесінде бірте-бірте жасалған іс-әрекеттер - ... деп ... ... ... ... ... икемді түрі.
Сондықтан да, хайуан ортаға тез бейімделіп, көндігіп кете алады. ... аң ... В.Д. ... өз ... ... оқытты, үй сыпыртты, есеп
шығартты, тіпті орамалмен мұрнын ... ... ... 1919 ... аңдар бұрышын В.Д. Дуров "шартты рефлекстердің фабрикасы"
деп атады. В.Д. Дуров осындай ... И.П. ... ... ... ... В.Д. Дуров жануларды жаттықтырып, үйрету үшін әр түрлі
сигналдарды шартты рефлекстерді ... ... цирк ... келтірілген
поезға тышқандар жапа-тармағай міне бастайды. Кішкене көк ... ... ... ... ақ ... ... орын алады. Тышқандарды
осылайша жаттықтырып, үйрету ісі оларды ... ... ... ... көк ... ақ ... қызыл вагонда тамақтандырылды).
Тамақтандыруды сан рет қайталағаннан ... ... ... бір ... ... қарап қоректендіру тышқандарда ... ... ... физиологиялық негізі - шартты рефлекстер. Дағдының
жасалуының арқасында жануарлардың туғандағы инстинктері кейде ... ... ... ... үшін, мынадай тәжірибе жасалған. Аквариумды
шынымен екіге бөліп бір бөлігіне екі алабұға, екінші бөліміне тірі ... ...... ... ... шабақты көре салысымен
алабәғалар оған ұмтылады. Бірақ басы ... ... жей ... екі ай бойы жүргізілді. Көп уақыт ... соң ... ... ... бәсендеп, мүлдем жойылды. Осыдан кейін аквариумды бөліп
тұрған шыныны алып тастасақ, шабақ алабұғалардың бөлмесіне жүзіп, араласып
кете барады. ... ... ... ... ... шыны ... кезде
тауы шағылған алабұғалардың олармен бірге тұруға бойы үйрене бастайды да,
ұмтылу инстинктісін ... ... ... екінші бөлмеге ауыспайды.
Алабұғаның мінезіңдегі мұндай шабуыл жасамау сипаты бірнеше күн қайталаудың
яғни шартты рефлекс жасаудың ... ... ... ... ... байқаймыз. Инстинктінің өзгеруінде дағдының үлкен себебі
бар.
3. Жануарлардың интеллекті.
Жоғары ... ... ... дельфиндер) ақылды деп айтуға
тұрарлықтай мінез-құлық көріністерін байқауға болады. ... түрі ... ... ... сан рет байқалған. Мәселен:
маймылдың сүйікті тағамы ... ... оның қолы ... ... ... ... жемісті алғысы келіп секіреді. Енді ол жәшіктің біреуін
әкеліп, ... ... ... де, ... қолы ... ... Сонан
соң бірнеше жәшікті әкеліп, бірінің үстіне бірін қойып, биіктеткеннен кейін
қара тер болып ... ... ... ... Мұндай әдіспен маймылдың осы
қылығында қандай ... бір ... ... ұқсас көрініс бар.
Жануарлардың интеллектік амалы алда тұрған бөгетті жеңе ... ... ... Интеллекті хайуанның жеке өзіне ғана тән, оның ғана тапқан
әдісі. Интеллект - "интеллектус" деген латынның ... ... ... ... білдіреді.
4. Жануар мен адам психикасындағы айырмашылықтар
Сонымен, тіршілік дамуы қоршаған ... ... ... ... арналған жануарлардың тән құрылымын пайда етіп, сол қызметке қажетті
ағзаларды жікке салды. Бейнелеу қызметінің ... неге ... ... ... ол жеке ... ... да, екіншісінде затты тұтастай
бейнелейді? Бұл жануарды қоршаған дүниемен байланыстыратын сол ... ... ... ... ... жағдайының
өзгермелілігіне жауап бере отырып, жануардың дене құрылысы мен әрекеті де
өзгеріске ... ... ... ... бейнелеудің жаңа формаларының
туыңдауына себепші тән мүшелері мен олардың ... ... ... орай ... Жануар психикасы мен әрекетінің және адам іс-
әрекеті мен санасының сапалық ерекшеліктері төмендегідей:
1. Жануарлар ... бәрі адам ... ... ... ... ... ... яғни жануар әрекеті тек
тіршілікке қажет затқа ... ... ... ... ... ... аса ... Осыған орай тіршілік
иесінің шындықты психикалық бейнелеу ... ... ... ... ... ... заттардың қасиеттері мен
сапаларын ғана ... ... ие. ... да жануарларда
заттарды сол күйінде тұрақты, объектив бейнелеу тәсіл қалыптасады.
Қоршаған ортаның ... ... олар ... ... ... ғана танылуы мүмкін.
2. Жануарлардың өзі тектес тіршілік түрлеріне қатынасы басқа ... ... ... ... яғни ... сезімнің болмауына байланысты бұл қатынас та биологиялық инстинкт
сипатында болады. Жануарларда шын мәніндегі еңбек бөлісі ... жоқ, ... ... қызметті шеберлікпен орындай алуы табиғи жағдай
қажеттіліктеріне орай тума ... ... ... ... ... ... ... "тіліндегі" ерекшеліктерді де
анықтап отырады. Көбіне жануарлар бір-біріне дыбыстар көмегімен әсер етеді.
Мұндай процестің адамдардың ... ... ... ... қандай да бір сыртқы ұқсастық бар. Бірақ олар ішкі мағыналық
тарапынан бір ... ... ... Адам ... ... ... білдіріп, өзіне қаратылған ауызша сөзді әншейін бір дыбыс ретінде
қабылдап қоймастан, қоршаған болмыс шындығын ... ... деп ... жануарлардың дыбыстық әрекеті белгілі мазмұнға сай сараланбай, ... ... ... бірдей қолданылады (көректі қажетсіну,
үрку, қорғаныс т.б.) да, инстинктік, тума бекіген қылықтар ... ... ... санасының пайда болуы мен оның сипаты психика дамуының ең
жоғары, жаңа сатысынан дерек ... ... тән ... ... ... ... бұл заттасқан шындық болмысты ... ... ... ... ... ... бейнеге енуі адам
психикасының мәңгі зерттелетін сыры (А. Н. Леонтьев) Сана ... ... ... ... ... ... ... созылған
тарихына ие болғанымен, ол алғашқы рет еңбек пен қоғамдық қатынастарға
түскен адамда ғана ... ... ... ... ... үш ... бар. ... 1) адамның саналы іс-әрекеті биологиялық себеп-салдармен
байланысы жоқ, Кейбір ... адам ... ... ... ... ... Мысалы, ерлік пен жан ... ... 2) ... әрекеті жануарлардағыдай заттың сыртқы ... ... оны ... ... тануға бағытталады. Адам нақты
көрнекіліктен ... ... ... ... ... үңіле көз жіберіп, тысқы бейне формасын ғана емсс, терендегі
зандылықтарын тануға ұмтылады да соларға орай өз ... ... 3) ... ... ... биологиялық байланыспен бірге, ... ... ... ... мен ... ... ... адамзаттық тәжірибені игеру үйрену негізінде қалыптасып, олар оқу
арқылы ұрпақтан ұрпаққа жеткізіледі. Яғни адам ... ... оның өз ... ... ... ... ... тарихи-қоғамдық
іс әрекетіи игеруден. Адамдағы бұл құбылыс ... ... ... ... ... ... қылығынан мүлде өзгеше, адамның ... ... ... 1) ... ... сипаты; 2) өмірдің қоғамдық
еңбекпен байланысы; 3) ... ... ... ... ... 4) ... ... болуы.
Қорытынды:
К. Маркс пен Ф. Энгельс адам мен ... ... ... ... та ... ... ... еңбекпен тү-сіндіріледі деп
атап көрсетеді. Еңбек адамның дене ... ... қана ... жоқ,
сонымен бірге оның психикалық жетілуінің, сананың қалыптасуы мен дамуының
негізгі факторы ... ... ... ... ... ... қоғамдық тіршілік
иесіне айналдырды, биологиялық жан иесі еңбектің арқасында адам дәрежесіне
көтерілді. Жануарлар әрекет-қылығының бәрі адам ... ... ... ... ... ... яғни ... әрекеті тек
тіршілікке қажет затқа ... ... ... ... инстинктік
қатынас шеңберінен аса алмайды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... өзіне биологиялық тараптан қажет
болған заттардың қасиеттері мен сапаларын ғана ... ... ... да ... ... сол ... ... объектив бейнелеу
тәсіл қалыптасады. Қоршаған ортаның барша ... олар үшін ... ... ғана ... ... Сана ... ... сапалық
формасы тіршілік эволюциясында өзінің ұзаққа ... ... ... ол ... рет ... пен қоғамдық қатынастарға түскен ... ... ... ... ... ... үш айрықша белгісі бар. Олар:
1) адамның саналы іс-әрекеті биологиялық ... ... ... ... адам биологиялық қажеттікке бойұсынбай, оған қарсы
шығады. Мысалы, ерлік пен жан пидалылыққа бару; 2) ... ... ... ... сыртқы көрінісімен ғана қанағаттанбастан, оны
тереңірек, ... ... ... Адам ... көрнекіліктен
абстрактық бейнелеуге өтіп, объектердің астарлы байланыстарына үңіле көз
жіберіп, ... ... ... ғана емсс, терендегі зандылықтарын тануға
ұмтылады да соларға орай өз әрекет-қылығына бағыт ... 3) ... ... ... байланыспен бірге, туа беріліп отырса, адамнын
біліктері мен ептіліктері қоғамдық-тарих желісінде топталған ... ... ... ... ... олар оқу арқылы ұрпақтан
ұрпаққа ... Жеке адам ... ... ... мен ... жете ... ... іс-әрекет, мінез-құлықтарының түрткілерін
тереңдей білуге жэне сол арқылы адамда ұнамды ... мен ... ... ашып оған ... ықпал жасауға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Психология: адамзат ақыл ... ... : 10 ... ... Ә. ... ... Таймас, 2005.- 464 б. - Т. 1 : ... - 2005. - 464 б. -793.93 ... ... Адамзат ақыл-ойының қазынасы : 10 томдық. Т. 3.- Алматы:
Таймас, 2005.- 464 ... ... ... ... ... : 10 ... ... ғылымындағы іс-эрекет теориясы.- Алматы: Таймас, 2005.-480
6.
5. ... google, ...

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
Азаматтық құқық бойынша өкілдік беру60 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Дискурс66 бет
Жер тобының ғаламшарлары24 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Кристалл және аморфты денелер4 бет
Омонимдер мен көп мағыналы сөздердің ұқсастықтары мен айырмашылықтары20 бет
Президенттік билік29 бет
Толқынөткізгіштер: Тікбұрышты толқынөткізгіштер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь