Топырақты ластаушы және аздырушы көздер

КІРІСПЕ
ТОПРАҚТЫ ЛАСТАУШЫ ЖӘНЕ АЗДЫРУШЫ КӨЗДЕР
Топырақтың азуы немесе эрозиясы
Топрақты тұзданудан сақтау.
Жерді құмға айналудан сақтау.
Жерді батпақтанудан қорғау.
Топрақтағы қоректік заттарды сақтау.
Топрақты уланудан қорғау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жер беті толық дерлік жұқа қабат топырақпен жабылған. Топырақ дегеніміз жердің аналық жынысы, өсімдіктер және жануарлар дүниелері қатысуымен, климаттың әсерінен мыңдаған-милиондаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи күрделі зат.
Мәңгілік мұздар, қарлар басқан, жанартаулар атқылаған жерде, жартастарда, құмда, қиыршық тастарда топырақ болмайды.
Жердің аналық жынысы мен топырақ қабаттары адамдардың, жәндіктердің, өсімдіктердің, жануарлардың тұратын, өсетін, өмір сүретін орны.
Топырақтың ерекше қасиеті – оның құнарлылығы. Осы қасиетімен ол жердің аналық және тау жыныстарынан айрықша тұрады. Құнарлық пен топырақта өсімдіктерге қажетті қоректік заттардың болуын айтады. Құнарлы топырақ сумен, ауамен және күн сәулесімен қосылып өсімдіктер өсуіне қажетті жағдай жасайды.
Топырақ адамдар үшін негізігі ауылшаруашылық өнімдерін беретін, оларды азық-түлікпен қамтамасыз ететін орын.
Қаншама техника алға басқанымен адамдар өздеріне керектің бәрін дерлік топырақтан алады. Теңізден, өзенннен, су қоймаларынан алатын қоректік заттар мөлшері онша көп емес.
Халықтың әл-ауқаты мен ауылшаруашылық өркендеуі топырақтың құнарлылығына байланысты.
Қазір адамдар өздеріне қажет қоректік заттардың 88%-ын егістік жерлерден, 10%-ын ормандар мен жайлымдардан, 2%-ын теңіз бен мұхит суларынан алады.
Жер шарында жалпы көлемі 51 миллиард гектар немесе 510,2 миллион км3. оның 2/3 бөлегі (36,1 млрд.га) теңіздер мен мұқиттар, 1/3 бөлегі(14,9 млрд.га) құрлық.
Қазақстанда жер көлемі жеткілікті болғанымен егін өсіруге қолайлы жер көп емес, олардың құнарлылығыда төмен.
Құнарлы қара топырақ республика териториясының тек 9,5%-ын қамтиды. Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан; Ақтөбе, Торғай; Павлодар және Көкшетау облыстарының солтүтік өңірінде ғана кездеседі.
1. Оспанова Г.С., Бозшатева Г.Т. Экология. Оқулық.– Алматы: Экономика.
2. Баешова А. Қ., Дәрібаев Ж.Е. Шакиров Б.С. және т.б. Экология негіздері – Түркістан. Яссауи Түркістан университеті, 2000.
3. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу құралы – Абай атындағы АЛМУ- Алматы: Ғылым 1999.
4. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы . Оқу құралы – Алматы: Ғылым 1997.
5. Оспанова Г.С., Бозшатева Г.Т. Экологиядан оқу әдістемелік құралы. – Алматы: Экономика 1999.
6. Сағымбаев Г.К. Экология негіздері. Оқулық. – Алматы. Республикалық баспа кобинеті 1995.
7. Ақбасова А.Ж., Саинова Г.Ә., Экология: Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы.– Алматы, 2003.
8. А.Ж:Ақбасова, Е.Ұ.Жамалбеков. Экологиялық энциклопедия – Алматы, 2007г.-303б.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ | |
| ... ... ЖӘНЕ ... ... | |
| ... азуы ... эрозиясы | |
| ... ... ... | |
| ... құмға айналудан сақтау. | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... сақтау. | |
| ... ... ... | |
| ... ... ТІЗІМІ | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... беті ... ... жұқа қабат топырақпен жабылған. Топырақ дегеніміз
жердің аналық жынысы, өсімдіктер және ... ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан табиғи
күрделі зат.
Мәңгілік мұздар, қарлар ... ... ... ... ... ... ... топырақ болмайды.
Жердің аналық жынысы мен топырақ қабаттары адамдардың, жәндіктердің,
өсімдіктердің, жануарлардың тұратын, өсетін, өмір сүретін ... ... ... – оның құнарлылығы. Осы қасиетімен ол жердің
аналық және тау жыныстарынан айрықша ... ... пен ... ... қоректік заттардың болуын айтады. Құнарлы топырақ
сумен, ауамен және күн сәулесімен қосылып өсімдіктер ... ... ... ... үшін ... ... өнімдерін беретін, оларды
азық-түлікпен қамтамасыз ететін орын.
Қаншама техника алға басқанымен адамдар өздеріне керектің бәрін дерлік
топырақтан ... ... ... су ... алатын қоректік
заттар мөлшері онша көп емес.
Халықтың әл-ауқаты мен ... ... ... ... адамдар өздеріне қажет қоректік заттардың 88%-ын ... ... ... мен ... ... теңіз бен мұхит
суларынан алады.
Жер шарында ... ... 51 ... ... ... 510,2 ... км3.
оның 2/3 бөлегі (36,1 млрд.га) теңіздер мен ... 1/3 ... ... жер көлемі жеткілікті болғанымен егін өсіруге қолайлы жер
көп емес, олардың құнарлылығыда төмен.
Құнарлы қара топырақ ... ... тек ... қамтиды.
Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан; Ақтөбе, Торғай; ... ... ... ... ... ғана ... ластаушы және аздырушы көздер
Күшті жел мен ... ... ағын ... ... ... ... жер бетін бұлдіріп топырақтың үстіңгі құнарлы қабатын алып кетіп
жатады. Бірақ топыраққа ... ... гөрі ... көп ... ... америкада, Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Азияда орасан
зор алқаптар арнайы егіншілік, ... ... ... ... ... мен ... кесілген ормандар салдарынан кеуіп құмға
айналады.
Топырақтың құнарсыздануы жердің азуына, ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
А. Топырақтың азуы немесе эрозиясы
Топырақтың үстіңгі нағыз құнарлы қабаты желдің күшімен ... қар ... ... ағып ... ... қажетті құнарлы заттар азайғаннан
кейін жер азып, өнім бермейтін халге түседі. Бұл ... ... ... ... үшін осы ... дейін істен шыққан жерлердің 9/10 бөлігі осы
себептен болғанын ескерген жөн.
Қазақстанның ... және ... ... 8 миллион гектар
эрозияланған немесе эрозия қаупі бар ... ... ... ... ... ... ... жермен салыстрғанда аза
бастаған жерлер 10-15, орташа азған жерлер 20-40, ... ... ... ... ... ... аз ... көрінеді.
Орманды жерде топырақ эрозиясы болмайды. Ағаштан, шөптен айрылған жер
аза бастайды. Егістік жерлерде ... ... ... бір ... ... өсіре берсе 10-15 жылдан кейін жер аза бастайды. ... ... 2-3 ... ... кейін жуылып кетеді де, оны табиғи жолмен
қалпына келтіруге 2-7 мың жыл уақыт қажет болады.
Топырақ эрозиясы екі ... ... ...... 18-20 ... ... жер ... ұсақ топырақ ауаға көтеріліп жүздеген
километрге ұшып кетеді. Жер беті алай-түлей ... күн ... ... ... кетеді. Мұндай жел топрақтың 15-20 сантиметрге дейін, кейде бар
құнарлы ... ... ... ... ... 5-6м/с ... онда
жергілікті топырақ эрозиясы болып, ... ... 5см ... 5-6 ... ұшып жатады. Екіншісі күшті нөсер жауын жауғанда, қар күрт ... ... ... ... ... ... ... құлап сел болғанда
топырақтың құнарлы қабаты жуылып, сай-сала мен ... ... ... 1921 жылы ... сел ... ... 4 сағат ішінде құм, тас,
саз балшық араласқан лай су басып, көптеген ... ... кісі ... ... ... ... ... бөгет қаланы 2 рет сел ... ... ... ... үшін жер ... ... ауа ... эрозиялық құбылыстардың жылдамдығын ескере отырып мынадай шаралар
қолдану қажет :
- ... ...... ... ... ... жүйе ... орналастыру, жерді топырақтың
түріне сәйкес әдіспен жырту, топрақты қорғайтын көп жылдық шөптер
егу, мал ... ... ... ... Агротехникалық шаралар – топрақта қоректік заттар, су, ауа, жылу
жеткілікті мерзімде егін егу, өсімдіктердің өсуіне және ... ... ... ... ... арам ... отау,
зиянкестермен күресу) жасау.
- Топырақ дымқыл болу үшін қар мен жауын суы ... ... сіңу ... ... ... үлкен әсер етеді. 20-см ге дейін аз
тереңдік, 25-см ден көп болса өте терең болып есептеледі.
Біздің жағдайда ... ... ... ... ... шөп ... кесу ... Топрақты тұзданудан сақтау.
Топрақтың тұздануы шөл және шөлейт өлкеде, құрғақ далада жиі кездеседі.
Топрақтың тұздануы үшін ...... ... жер ... ... аз ... ... жатыр.
Топрақтың тұздану себебі – егістік алқаптарды көп жыл бойы көлдетіп
суару. Бас кезінде ... ... ... ... ... ... ... өнім көбейеді. Бірақ бірнеше жыл өткен соң жағдай өзгеріп,
булану көбейген сайын жер асты ... ... ... ... бірге
тұздар да жер бетіне шығып жазда жауған қар ... ... ... ... тұз ... ... өнім 30-35 % ке ... 2-3% ке
көбейсе - өсімдіктер өмір сүре алмайды.
В.Жерді ... ... ... ... жыл ... 50-60 мың км2 жер шөл далаға айналып, ... ... ... ... құмдардың жалпы көлемі 20 миллион км2 жетті.
Соңғы жылдары, әсіресе Африка мен Азия құрлығында, басқада қуаң далада
жерді құм басу процессі өте ... ... жылы БҰҰ ... ... талап етуімен дүниежүзілік конференция
шақырып, онда жерді құм басу ... ... ... ... ... ... елдерге қатысы бар, дүние жүзілік проблема деп табылып, ол
табиғаттың құбылысынан ... ... ... ... отыр ... келді.
Қазақстан үшін құм басуда көңіл бөлуге тұрарлық мәселе. Көптеген
жерлердің жыртылуына байланысты. Бір жерге ... ... бойы мал ... ... жеп, қалғанын таптап, жайлымдар тозды. Демалыс болмағандықтан
олар өздігінен қалпына келе ... ... ... топрақтар құмға
айналып барады. әсіресе негізгі мал өрісі болып табылатын нарын, Қызылқұм,
Қарақұм, Үстірт, Сарыарқа жайлымдарының қалі өте ... құм ... ... ... – топрақты шаң-тозаңға айналып, ұшуын
тоқтату, ол үшін ағаш отырғызып, ... мен ... ... және қияқ,
жусан сияқты көп жылдық шөптер егу болып таблады.
Г.Жерді батпақтанудан қорғау.
Егер ... ... жер ... ... ... көп ... жер ... бастайды.
Көптеген өзендер батпақтардан басталады, жер асты суларда солардың
есебінен толығады, ластанған ... ... да ... ... ... ... деп ... су қорларын сақтауға олардың
үлкен маңызы бар екенін ұмытпаған да дұрыс.
Батпақты орынсыз құрғату жер асты ... қоры ... өзен ... тартылуына, сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың жойылуына
әкеліп соғады. Батпақты құрғатпас ... ... ... ... ... ... ... болдырмау жолдарын қарастрған жөн.
Д. Топрақтағы қоректік заттарды сақтау.
Егістік жерлерді дұрыс пайдаланбау нәтижесінде қоректік ... ... ... құрамы өзгеріп, бу және ауа ... ... ... ... бөлшек орнына бір-біріне жабысқан, өте тығыз, арасынан су
және ауа өтпейтін, құнары аз жерге айналады.
Қара ... ... 100 ... ... заттар болып саналатын құнарлы
қарашіріктердің тең жартысынан айрылды. Бұған эрозиямен қатар топрақты жыл
сайын соқамен ... ... ... ... ... жоғалуы да себеп
болуда.
Жердің сапасын жақсартып, қоректік заттарын көбейтіп, ... ... ... жұмыстар, әсіресе суландыру жұмыстарын жүргізу қажет.
Суланған жерлер тұрақты өнімді суарылмаған жерлермен салстрғанда ... көп ... ... ... ... 2 миллион гектар шамасында.
Суармалы жерлерге ... ... ... ... бақша өсімдіктері жеміс
пен жүзім өсіріп оңтүстік өңір тұрғындарын азық-түлікпен ... ... ... ... арттыру үшін топрақты гипіспен (әк
араласқан ақ сары түсті минерал), қышқыл ... ... ... ... сортаң қабат төменгі қабатпен араласып, өнім мөлшері 3-4
есе өседі.
Қышқыл топрақты жерлерді ... ... ... азайтады. Бұл
жерлерге көң төккенде ауа мен су айналымы жақсарып, дәнді дақылдар, ... ... т.б. ... мол өнім ... Топрақты уланудан қорғау.
Ауадағы радиоактивті заттар, ауыр ... ... ... ... ... ... ... мен минералды тыңайтқыштар
мөлшерден тыс қолданылса топрақ ... ... ... ... ... күкіртті ангидрид, түрлі
металдар, көмір сутектер ... ... ... оның ... металлургия кәсіпорындары бар жерлерде топрақтағы қорғасын
мөлшері 20 есеге дейін көп ... ... ... ... 500м. ... ... мышьяк нормадан 20-25 есе көп.
Топрақта фторда көп болады.
Ауыл шаруашылығында пестицидтерді қолдану, ... көп ... ... жыл ... ... ... олар қоректік тізбек жүйесіне
кіріп, улы зат – ... - ...... ... ... улайтын
болады.
Технологиялық қалдықтардың өте қауіпті ластаушы екенін ... ... ... ... ... төмендегі химиялық заттарды
ерекше бақылауға алуды ұсынады.
| ... ... ...... етілген|
| ... (ай) ... (мг) кг ... өте ... заттар | | ... |- |0,1 ... |144 |0,1 ... |3 |0,1 ... ... ... | | ... |3 |2 ... |5-12 |1,5 ... |3 |0,5 ... | |0,1 ... аз ... |- |0,1 ... |4-6 |- ... |1-6 |- ... ... ... ... Г.С., ... Г.Т. Экология. Оқулық.– Алматы: Экономика.
2. Баешова А. Қ., Дәрібаев Ж.Е. Шакиров Б.С. және т.б. ... ... ... ... ... университеті, 2000.
3. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу құралы – Абай атындағы
АЛМУ- Алматы: Ғылым 1999.
4. ... А.К. ... ... ... ... . Оқу ...... 1997.
5. Оспанова Г.С., Бозшатева Г.Т. Экологиядан оқу ... ... ... ... ... Сағымбаев Г.К. Экология негіздері. Оқулық. – Алматы. ... ... ... ... А.Ж., ... Г.Ә., ... ... оқу орындарына арналған
оқу құралы.– Алматы, 2003.
8. А.Ж:Ақбасова, Е.Ұ.Жамалбеков. ... ......

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ластаушы заттар мен токсиканттар22 бет
Ластаушы заттардың миграциясы9 бет
Топырақтағы антропогендік өзгерістер14 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
Топыраққа антропогендік әсер ету. Топырақтың ластануы туралы түсінік7 бет
«МULTIMEDIA LED» ЖШС--жалпы сипаттамасы. Кәсіпорынның қаржылық қамтамассыз ету қызметінің әдістері, қайнар көздері және формалары38 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Азаматтық құқықтың қайнар көздері түсінігі мен түрлері27 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері және Алаш партиясының бағдарламасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь