Топырақты ластаушы және аздырушы көздер


КІРІСПЕ
ТОПРАҚТЫ ЛАСТАУШЫ ЖӘНЕ АЗДЫРУШЫ КӨЗДЕР
Топырақтың азуы немесе эрозиясы
Топрақты тұзданудан сақтау.
Жерді құмға айналудан сақтау.
Жерді батпақтанудан қорғау.
Топрақтағы қоректік заттарды сақтау.
Топрақты уланудан қорғау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жер беті толық дерлік жұқа қабат топырақпен жабылған. Топырақ дегеніміз жердің аналық жынысы, өсімдіктер және жануарлар дүниелері қатысуымен, климаттың әсерінен мыңдаған-милиондаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи күрделі зат.
Мәңгілік мұздар, қарлар басқан, жанартаулар атқылаған жерде, жартастарда, құмда, қиыршық тастарда топырақ болмайды.
Жердің аналық жынысы мен топырақ қабаттары адамдардың, жәндіктердің, өсімдіктердің, жануарлардың тұратын, өсетін, өмір сүретін орны.
Топырақтың ерекше қасиеті – оның құнарлылығы. Осы қасиетімен ол жердің аналық және тау жыныстарынан айрықша тұрады. Құнарлық пен топырақта өсімдіктерге қажетті қоректік заттардың болуын айтады. Құнарлы топырақ сумен, ауамен және күн сәулесімен қосылып өсімдіктер өсуіне қажетті жағдай жасайды.
Топырақ адамдар үшін негізігі ауылшаруашылық өнімдерін беретін, оларды азық-түлікпен қамтамасыз ететін орын.
Қаншама техника алға басқанымен адамдар өздеріне керектің бәрін дерлік топырақтан алады. Теңізден, өзенннен, су қоймаларынан алатын қоректік заттар мөлшері онша көп емес.
Халықтың әл-ауқаты мен ауылшаруашылық өркендеуі топырақтың құнарлылығына байланысты.
Қазір адамдар өздеріне қажет қоректік заттардың 88%-ын егістік жерлерден, 10%-ын ормандар мен жайлымдардан, 2%-ын теңіз бен мұхит суларынан алады.
Жер шарында жалпы көлемі 51 миллиард гектар немесе 510,2 миллион км3. оның 2/3 бөлегі (36,1 млрд.га) теңіздер мен мұқиттар, 1/3 бөлегі(14,9 млрд.га) құрлық.
Қазақстанда жер көлемі жеткілікті болғанымен егін өсіруге қолайлы жер көп емес, олардың құнарлылығыда төмен.
Құнарлы қара топырақ республика териториясының тек 9,5%-ын қамтиды. Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан; Ақтөбе, Торғай; Павлодар және Көкшетау облыстарының солтүтік өңірінде ғана кездеседі.
1. Оспанова Г.С., Бозшатева Г.Т. Экология. Оқулық.– Алматы: Экономика.
2. Баешова А. Қ., Дәрібаев Ж.Е. Шакиров Б.С. және т.б. Экология негіздері – Түркістан. Яссауи Түркістан университеті, 2000.
3. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу құралы – Абай атындағы АЛМУ- Алматы: Ғылым 1999.
4. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы . Оқу құралы – Алматы: Ғылым 1997.
5. Оспанова Г.С., Бозшатева Г.Т. Экологиядан оқу әдістемелік құралы. – Алматы: Экономика 1999.
6. Сағымбаев Г.К. Экология негіздері. Оқулық. – Алматы. Республикалық баспа кобинеті 1995.
7. Ақбасова А.Ж., Саинова Г.Ә., Экология: Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы.– Алматы, 2003.
8. А.Ж:Ақбасова, Е.Ұ.Жамалбеков. Экологиялық энциклопедия – Алматы, 2007г.-303б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
ТОПРАҚТЫ ЛАСТАУШЫ ЖӘНЕ АЗДЫРУШЫ КӨЗДЕР
Топырақтың азуы немесе эрозиясы
Топрақты тұзданудан сақтау.
Жерді құмға айналудан сақтау.
Жерді батпақтанудан қорғау.
Топрақтағы қоректік заттарды сақтау.
Топрақты уланудан қорғау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ














КІРІСПЕ

Топырақ туралы түсінік

Жер беті толық дерлік жұқа қабат топырақпен жабылған. Топырақ дегеніміз
жердің аналық жынысы, өсімдіктер және жануарлар дүниелері қатысуымен,
климаттың әсерінен мыңдаған-милиондаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи
күрделі зат.
Мәңгілік мұздар, қарлар басқан, жанартаулар атқылаған жерде,
жартастарда, құмда, қиыршық тастарда топырақ болмайды.
Жердің аналық жынысы мен топырақ қабаттары адамдардың, жәндіктердің,
өсімдіктердің, жануарлардың тұратын, өсетін, өмір сүретін орны.
Топырақтың ерекше қасиеті – оның құнарлылығы. Осы қасиетімен ол жердің
аналық және тау жыныстарынан айрықша тұрады. Құнарлық пен топырақта
өсімдіктерге қажетті қоректік заттардың болуын айтады. Құнарлы топырақ
сумен, ауамен және күн сәулесімен қосылып өсімдіктер өсуіне қажетті жағдай
жасайды.
Топырақ адамдар үшін негізігі ауылшаруашылық өнімдерін беретін, оларды
азық-түлікпен қамтамасыз ететін орын.
Қаншама техника алға басқанымен адамдар өздеріне керектің бәрін дерлік
топырақтан алады. Теңізден, өзенннен, су қоймаларынан алатын қоректік
заттар мөлшері онша көп емес.
Халықтың әл-ауқаты мен ауылшаруашылық өркендеуі топырақтың
құнарлылығына байланысты.
Қазір адамдар өздеріне қажет қоректік заттардың 88%-ын егістік
жерлерден, 10%-ын ормандар мен жайлымдардан, 2%-ын теңіз бен мұхит
суларынан алады.
Жер шарында жалпы көлемі 51 миллиард гектар немесе 510,2 миллион км3.
оның 23 бөлегі (36,1 млрд.га) теңіздер мен мұқиттар, 13 бөлегі(14,9
млрд.га) құрлық.
Қазақстанда жер көлемі жеткілікті болғанымен егін өсіруге қолайлы жер
көп емес, олардың құнарлылығыда төмен.
Құнарлы қара топырақ республика териториясының тек 9,5%-ын қамтиды.
Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан; Ақтөбе, Торғай; Павлодар және
Көкшетау облыстарының солтүтік өңірінде ғана кездеседі.

Топырақты ластаушы және аздырушы көздер

Күшті жел мен дауыл, қатты ағын сулар, басқада күтпеген табиғи
құбылыстар жер бетін бұлдіріп топырақтың үстіңгі құнарлы қабатын алып кетіп
жатады. Бірақ топыраққа зиянды табиғаттан гөрі адамдар көп келтіреді.
Африкада, Оңтүстік америкада, Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Азияда орасан
зор алқаптар арнайы егіншілік, жөнсіз қолданған техника, жүйесіз
пайдаланылған жайылым мен шексіз кесілген ормандар салдарынан кеуіп құмға
айналады.
Топырақтың құнарсыздануы жердің азуына, бүлінуіне, тұздануына,
батпақтануына, құмға айналуына, ластануына тікелей байланысты болады.
А. Топырақтың азуы немесе эрозиясы
Топырақтың үстіңгі нағыз құнарлы қабаты желдің күшімен ұшып, қар мен
жаңбыр суларымен ағып кетіп, өсімдіктерге қажетті құнарлы заттар азайғаннан
кейін жер азып, өнім бермейтін халге түседі. Бұл апаттың қанша қауіпті
екенін түсіну үшін осы күнге дейін істен шыққан жерлердің 910 бөлігі осы
себептен болғанын ескерген жөн.
Қазақстанның Солтүстік және Батыс аудандарында 8 миллион гектар
эрозияланған немесе эрозия қаупі бар жерлер қатарына жатады.
Кейбір мәліметтерге қарағанда құнарлы топрақты жермен салыстрғанда аза
бастаған жерлер 10-15, орташа азған жерлер 20-40, толықтай азған жерлер 50-
60% дейін өнімді аз беретін көрінеді.
Орманды жерде топырақ эрозиясы болмайды. Ағаштан, шөптен айрылған жер
аза бастайды. Егістік жерлерде өсімдіктерді ауыстырмай үнемі бір түрін,
мысалы, жүгеріні өсіре берсе 10-15 жылдан кейін жер аза бастайды. Шөпсіз
ашық топырақ 2-3 нөсер жауыннан кейін жуылып кетеді де, оны табиғи жолмен
қалпына келтіруге 2-7 мың жыл уақыт қажет болады.
Топырақ эрозиясы екі түрлі болады. Біріншісі – секундына 18-20 м
жылдамдықпен қатты жер соққанда ұсақ топырақ ауаға көтеріліп жүздеген
километрге ұшып кетеді. Жер беті алай-түлей болып, күн көзін көрінбейтін
шаң басып кетеді. Мұндай жел топрақтың 15-20 сантиметрге дейін, кейде бар
құнарлы қабатын ұшырып әкетеді. Желдің жылдамдығы 5-6мс болса, онда
жергілікті топырақ эрозиясы болып, құнарлы қабат 5см көтеріліп 5-6 км
қашықтыққа ұшып жатады. Екіншісі күшті нөсер жауын жауғанда, қар күрт еріп,
өзен тасқындары немесе тауда жиналған сулар төмен құлап сел болғанда
топырақтың құнарлы қабаты жуылып, сай-сала мен жыралар пайда болады.
Масалы, 1921 жылы таудан сел жүргенде Алматыны 4 сағат ішінде құм, тас,
саз балшық араласқан лай су басып, көптеген үйлер қирап, кісі өлімі болды.
70-ші жылдары Медеуде салынған бөгет қаланы 2 рет сел тасқынынан сақтап
қалды.
Топрақты эрозиядан сақтау үшін жер бетінің ерекшелігін, ауа райының
жағдайын, эрозиялық құбылыстардың жылдамдығын ескере отырып мынадай шаралар
қолдану қажет :
- ұйымдастыру шаралары – топрақтың ерекшелігін ескеріп,
егістіктерді айналмалы жүйе бойынша орналастыру, жерді топырақтың
түріне сәйкес әдіспен жырту, топрақты қорғайтын көп жылдық шөптер
егу, мал жайылатын өрістерді дұрыс пайдалану.
- Агротехникалық шаралар – топрақта қоректік заттар, су, ауа, жылу
жеткілікті мерзімде егін егу, өсімдіктердің өсуіне және жоғары
өнім беруіне қолайлы жағдай(тыңайтқыш төгу, арам шөпті отау,
зиянкестермен күресу) жасау.
- Топырақ дымқыл болу үшін қар мен жауын суы жерге жақсы сіңу үшін
жыртылған жердің тереңдігі үлкен әсер етеді. 20-см ге дейін аз
тереңдік, 25-см ден көп болса өте терең болып есептеледі.
Біздің жағдайда жердің қыртысын аудармай жырту, қалдық шөп тамырларын
көлденең кесу пайдалы.

Б. Топрақты тұзданудан сақтау.
Топрақтың тұздануы шөл және шөлейт өлкеде, құрғақ далада жиі кездеседі.
Топрақтың тұздануы үшін жауын – шашын мөлшері жер бетінен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ауаны ластаушы көздер
Атмосфера. Атмосфераны ластаушы көздер
Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздер
Ластаушы заттар мен токсиканттар
Топырақты эрозиядан қорғау
Топырақты қорғау
Ластаушы заттардың миграциясы
Топырақты өңдеу
Ластаушы заттардың трансшекаралық тасымалдау мәселелері
Топырақты зерттеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь