Литосфераға антропогендік факторлардың әсері


Топырақты жекеленген экожүйе деп қарастыруға болады. В.В.Докучаев ХХ ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету заңдылықтары мен өзін-өзі реттеуге қабілетті табиғи-тарихи дене деп қарастырады. Топырақ – зат айналымның маңызды буыны.
Топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі Владимир Владимирович Докучаев топырақты планетаның тарихымен, тау жыныстарымен, климатымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ландшафымен тығыз байланысты болатынын атап көрсеткен. В.В.Докучаев «топырақ – ландшафттың айнасы» деген.
Қазақстанның барлық жер көлемі 2724,9 мың км2. Жерді дұрыс пайдаланбау салдарынан топырақ деградацияға ұшырап, құнарсыздану, шөлге айналу процестері күшейе түсуде. Соңғы мәліметтер бойынша Республика жерінің 180 млн. га немесе 60% шөлге айналған. Барлық жердің 235 млн. га жазық жерлер, 185 млн.га жайылым және 34 млн. га таулы аймақтар алып жатыр. Жоғарыда аталған 235 млн. га құнарлы жердің 180 млн. га жері жарамсыз жерлерге ұшырап, оның 30 млн. га топырақ эрозиясы, 60 млн. га тұздану, 10 млн. га химиялық және радиоактивті заттармен ластанған. Республиканың 30 млн. га жерлерін өнеркәсіп, көлік, байланыс, елді мекендер алып жатыр.
Қазақстандағы егістікке пайдаланатын жерлердің де экологиялық жағдайы нашар. Ол республика бойынша 26610,7 мың га жерді алып жатыр.
Топырақтың ауыр металдармен және радионуклидтермен ластануы

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 3 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Литосфераға антропогендік факторлардың әсері.

Топырақты жекеленген экожүйе деп қарастыруға болады. В.В.Докучаев
ХХ ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету
заңдылықтары мен өзін-өзі реттеуге қабілетті табиғи-тарихи дене деп
қарастырады. Топырақ – зат айналымның маңызды буыны.
Топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі Владимир
Владимирович Докучаев топырақты планетаның тарихымен, тау жыныстарымен,
климатымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ландшафымен тығыз байланысты
болатынын атап көрсеткен. В.В.Докучаев топырақ – ландшафттың айнасы
деген.
Қазақстанның барлық жер көлемі 2724,9 мың км2. Жерді дұрыс
пайдаланбау салдарынан топырақ деградацияға ұшырап, құнарсыздану, шөлге
айналу процестері күшейе түсуде. Соңғы мәліметтер бойынша Республика
жерінің 180 млн. га немесе 60% шөлге айналған. Барлық жердің 235 млн. га
жазық жерлер, 185 млн.га жайылым және 34 млн. га таулы аймақтар алып жатыр.
Жоғарыда аталған 235 млн. га құнарлы жердің 180 млн. га жері жарамсыз
жерлерге ұшырап, оның 30 млн. га топырақ эрозиясы, 60 млн. га тұздану, 10
млн. га химиялық және радиоактивті заттармен ластанған. Республиканың 30
млн. га жерлерін өнеркәсіп, көлік, байланыс, елді мекендер алып жатыр.
Қазақстандағы егістікке пайдаланатын жерлердің де экологиялық
жағдайы нашар. Ол республика бойынша 26610,7 мың га жерді алып жатыр.
Топырақтың ауыр металдармен және радионуклидтермен ластануы
барлық аймақтарды қамтып отыр. Әсіресе, Қазақстан бойынша ірі
өнеркәсіптер, кен орындары, қазба байлықтарды өндіру, соғыс-өндірістік
қалдықтарды сақтау және оларды көму аймағында ерекше жылдам жүруде.
Республика жерінде химиялық қалдықтар 2,3 млрд. т жетсе, ал 529 обьектіде
радиоактивті қалдықтар сақталған.
Батыс Қазақстан аймағында 1966-1979 жылдар аралығында 24
ядролық қару сыналған, олар Маңғыстау облысында - 3, Батыс Қазақстанда –
4 және Атырауда – 17 рет жасалған. Соның ішінде ең ірісі Азғыр полигоны
ғана 6,1 мың га жерді алып жатыр. Бұл жерлерде топырақ беті өте қауіпті
улы гептил жанармайы мен және ракета қалдықтарымен ластанған. Гептил
өте улы болғандықтан адамдардың өкпе-тыныс жолдарына, жүйке жүйесіне әсер
етіп, бүйрек, бауыр мүшелерін зақымдайтыны анықталған. Сол сияқты ракета,
космос корабльдерінің ұшуы қышқыл жауындар жаудырып қоршаған ортаның тірі
комплексінің 30-50% биомассасын жойып жібереді.
Қазіргі кезде Қазақстан жерінің 33,6 млн. га жері соғыс
полигондарының кесірінен бүлінгені анықталды. Сол сияқты республика
аймағында барлығы 16 млрд. тонна радиоактивті қалдық жинақталған.
Нәтижесінде, бүгінгі таңда Қазақстанда радиациялық апат аймақтары мен
ондағы қазіргі қалыптасқан жағдайлары келтіріліген фактілер арқылы көруге
болады.
Қазақстанның құрғақ климаты жағдайында радионуклидтер
топырақта баяу қозғалып, ұзақ сақталып, экожүйелерді бүлдіреді. Осылайша
топырақ негізгі ластану көзі ретінде радионуклидтерді өсімдіктерге одан
жануарларға, адамға жеткізіп отырады. Ал, адам баласы өз кезегінде
генетикалық, соматикалық, онкологиялық ауруларға ұшырап, зардап шегеді.
Қазірдің өзінде Қазақстанда 2,6 млн. адам мутагенез ауруымен есепте
тұр. Атырау облысында 32 мың адам анемия, сүйек рагі, туберкулез, жүйке
ауруларымекн ауырып зардап шегуде.
Топырақ эрозиясы ( грек тілінен аударғанда – бұзамын деген мағынаны
білдіреді) дегеніміз, оның су немесе желдің әсерінен бұзылуы. Су және жел
немесе дефляция эрозиясын бөліп көрсетуге болады. Топырақты бұзатын күш
ретінде бірінішісінде – ағатын су, ал екіншісінде ауаның қозғалысы болып
табылады. Мысалы, соңғы 50 жылда мұхитқа шайылып келген эрозиялық өнімдер
шамамен 8 есе артқан. Сонымен қатар, жел эрозиясында да топырақтың көп
бөлігі бұзылады.
Су және жел эрозиясы барлық жерлерде орын алады. Жел эрозиясының
интенсивтілігі желдің жылдамдығы мен ұзақтылығына, кеңістікітң ашықтығына
(ағашты өсімдіктердің болуы, рельеф) және топырақтың жағдайына тікелей
тәуелді. Ұқсас жағдайларда эрозияға жеңіл топырақтар (құмды және құмдақ)
ұшырайды. Эрозияны топырақтың құрғақтығы, гумусқа кедейлігі күшейтеді.
Аталған факторлар далаларда, шөлейіттер мен шөлдерде, әсіресе, құмды
топырақ грунтттары таралған жерлерде болады.
Су эрозиясы, әсіресе, топырақтары интенсивті өңделетін, ашық
кеңістіктерде, жауын-шашын мөлшері жоғары болатын аудандарда басым ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы
Биосфера- жер бетінде кездесетін барлық тірі ағзалардың және заттардың жиынтығын ең ірісі
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер
Экологиялық дағдарыстан шығу
Антропогендік факторлар
Биоресурстанудың экологиялық аспектілері
Литосфераға антропогендік әсер ету
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі
Вернадскийдің биосфера туралы ілімі
География – экология – қоршаған орта
Пәндер