ТҰРҒЫН ҮЙ ҚҰРЫЛЫСЫ КЕШЕНІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ (Оңтүстік Қазақстан облысы мысалында)


КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 Тұрғын үй құрылыс кешенін қалыптастыру және дамытудың теориялық негіздері
2 Тұрғын үй құрылыс кешенінің қазіргі жағдайы және даму барысын талдау
3 Тұрғын үй құрылысы кешенін қаржылық дағдарыс жағдайында қалыптастыру және дамыту жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ДИССЕРТАЦИЯ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНҒАН ЕҢБЕКТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Экономиканың салалық құрылымы мен өндірістік кешендерді басқару тетіктерінің өзгеруі, тұрғын үй құрылыс өнімдерін пайдалану төңірегіндегі қоғамдық көзқарастың өзгеруі және тұрғын үй құрылысы кешеніне байланысты басқа да мәселелердің барлығы мемлекет тарапынан дұрыс реттеуді қажет етеді. Бұл мәселелердің қатарында тұрғын үй құрылысы нысандарын тұрғызуда тиімсіз сәулетті-құрылыс жүйесінің қолданылуын, өндірілген құрылыс материалдары мен қондырғылардың құрылымында тепе-теңдік және пропорциялық сәйкессіздіктің болуын және аймақтарда құрылыс индустриясының кәсіпорындарының тиімсіз орналасуын атап айтуға болады.
Тұрғын үй құрылыс кешеніндегі дағдарыстың шиеленісуіне нарықтық қатынасқа өту барысында, оған белсенді әлуеметтік-экономикалық жүйе ретінде тұжырымдамалық-әдістемелік дайындықтың болмауы да себеп болды. Сонымен қатар, оған объективті себептер де әсер етті. Олардың қатарында: негізгі инвестициялық ағымдардың мемлекеттік саладан, әр түрлі бөлшектелген кәсіпорындарға ауысып өтуіне байланысты, инвестициялық белсенділіктің төмендеуін; мемлекеттік қаржылық қолдаудың қысқаруын; құрылыс саласында әрекет етуші кәсіпорындардың санының өсуін; құрылыстық материал өндіру мен құрылыспен шұғылданатын алаңда жобалық-ізденіс жұмыстарын тиісті сапада қамтамасыз етуге қабілетсіз шағын кәсіпорындардың болуын және меншіктік түрлері бойынша кәсіпорындардың әр түрлілігін бөліп көрсеткен дұрыс.
Қазіргі таңда тұрғын үй құрылыстық кешенде тұрақтылық беталысы қалыптасты. Құрылыс материалдары мен құрылыс қондырғыларының өндірісі және тұрғын үй құрылысының көлемі өсті.
Тұрғын үйге деген қоғамның бүгінгі үміті - қолайлы, әрі ыңғайлы тұрғын үймен тұрғындардың барлық әлеуметтік топтары үшін қол жетімді тұрғын үй нарығын қалыптастыру. Ол үшін, тұрғын үй құрылысында бұрыннан қабылданған мемлекеттік мақсатты бағдарламаларда жасалынған шараларды дамыту үрдісі ойдағыдай және тиімді жалғасын табуы қажет.
Құрылыстық ұйымдардың қызмет етуінің болашаққа дамуына болжам жасау, оларға ұзақ мерзімге бәсекелестік үстемділікті қамтамасыз етеді. Ол, өз кезегінде, тұрғын үй құрылысы нарығындағы тұрақты жағдайдың қалыптасуына, өндірістік қуаттардың оңтайлы жұмыспен қамтылуы мен қажетті тиімділік деңгейіне жетуіне мүмкіндік береді.
Жоғарыда көрсетілген мәселелер таңдалып алынған тақырыптың өзектілігін айқындай түседі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Құрылыс кешені мәселесін зерттеуге шетел және отандық ғалымдардың көптеген ғылыми және арнайы еңбектері арналған, соның ішінде тұрғын үй құрылысы кешенінің қалыптасуы мен дамуы төңірегіндегі мәселемен шетелдік Н.Баррос, Б.Рено, Р.Страйк және т.б. ғалымдар айналысқан.
1 Ертаев Е.Ж. Қазіргі кездегі құрылыс саласын маркетингі қызмет талаптарына сай дамыту жолдары // «Индустриалды-инновациялық даму – Қазақстанның тұрақты экономикасының негізі». М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. 1-том. –Шымкент, 2006. -103-105 б.
2 Ертаев Е.Ж. Құрылыс кешеніндегі маркетингтік даму ерекшеліктері // «Ізденіс-Поиск». -2006. -№4(2). -14-17 б.
3 Ертаев Е.Ж. Маркетинг – бұл нарықтық қажеттіліктерді қанағаттандыруға мүмкіндік беретін іс-шаралар мен әдістер жиынтығы ретінде //«Әуезов оқулары -5 – Ауезовские чтение-5»: «Қазақстанда гуманитарлық ілімдердің дамуы: ізденістер, даму перспективалары мен бағыттары – Казахстан в гуманитарном измерении: тенденции, поиск, перспективы развития». ХҒТКЕ. 4-том. -2006. -111-113 б.
4 Ертаев Е.Ж. Маркетинг нарықтағы қызмет жүйесі ретіндегі өзіндік қағидалары // АльПари. -2006. -№3-4. -253-254 б.
5 Ертаев Е.Ж. Құрылыс ұйымдары қызметінің маркетингтік ортасы // «Қазақстан жоғары мектебі». -2007. -№1. -262-264 б.
6 Ертаев Е.Ж., Ертаева Ф.С. Құрылыс саласындағы маркетингтің даму ерекшеліктері // «Қазақстан Республикасы экономикасының қаржы тетігін дамытуды жетілдіру - бәсекелестікке қабілеттіліктің айғағы» атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. 2-том. –Шымкент, 2007. -51-54 б.
7 Ертаев Е.Ж. Оңтүстік Қазақстан облысының тұрғын үйлер жалпы құрылысының орташа нақты құнын маркетингтік зерттеу // «Ізденіс-Поиск». -2008. -№4(2). -18-21 б.
8 Ертаев Е.Ж. Оценка эффективности производственной деятельности строительных организаций и рынка жилья в Южно-Казахстанской области // Материалы республиканской научно-практической конференции «Новое качество экономического роста: инновации, конкурентоспособность, инвестиции». Том 1. -Ташкент: Молия. -2008. -С.308-313.
9. Ертаев Е.Ж. Тұрғын үй құрылысы кешенін қалыптастыру және дамытудың теориялық негіздері // «Аймақтық экономиканы индустриалды-инновациялық дамыту мәселелері» атты ХҒТК материалдары. Академиялық инновациялық университет. Нұрлы бейне, Шымкент. -2009. (авторлармен бірге).
10 Ертаев Е.Ж. Оңтүстік Қазақстан облысындағы тұрғын үй құрылысының қазіргі жағдайы және оның даму барысы // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ. «Хабаршы». –Түркістан, 2009. -№1(64). -201-206 б. (авторлармен бірге).
11 Ертаев Е.Ж. Құрылыс кешені ұйымдарының қызмет көлемі мен даму деңгейін талдау // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ. «Хабаршы». –Түркістан, -2009. -№1(64). -344-349 б.
12 Ертаев Е.Ж. Қаржылық дағдарыстың тұрғын үй құрылысына әсері және оның салдарын жою жолдары // «Аймақтық экономиканы индустриалды-инновациялық дамыту мәселелері» атты ХҒТК материалдары. Академиялық инновациялық университет. Нұрлы бейне. 1-том. -Шымкент. -2009. -48-52 б.
13 Ертаев Е. Ж. Тұрғын үй құрылыстық кешенін дамытудың теориялық аспектілері // «Аймақтық экономиканы индустриалды-инновациялық дамыту мәселелері» атты ХҒТК материалдары. Академиялық инновациялық университет. Нұрлы бейне, 2-том. -Шымкент. -2009. -3-8 б. (авторлармен бірге).
14 Ертаев Е.Ж. Тұрғын үй құрылыс саласының дамуын экономикалық-математикалық әдістер негізінде талдау // «Аймақтық экономиканы индустриалды-инновациялық дамыту мәселелері» атты ХҒТК материалдары. Академиялық инновациялық университет. Нұрлы бейне. 2-том. -Шымкент. -2009. -234-237 б. (авторлармен бірге).
15 Ертаев Е.Ж. Оңтүстік Қазақстан облысының іске қосылған тұрғын үйлер көлемін маркетингтік зерттеу // «Қазақстан жоғары мектебі» журналы. -2009. -№1. -296-298 б.

Пән: Құрылыс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ӘОЖ 332.83: 69.05(574.5) Қолжазба
құқығында

Ертаев Ермек Жаханчаевич

Тұрғын үй құрылысы кешенін қалыптастыру және дамыту жолдары
(Оңтүстік Қазақстан облысы мысалында)

08.00.05 – Экономика және халық шаруашылығын басқару
(салалар және қызмет сфералары бойынша)

Экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесiн алу үшiн

дайындалған диссертацияның

АВТОРЕФЕРАТЫ

Қазақстан Республикасы
Түркістан, 2009

Жұмыс Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрiк университетiнде орындалды.

Ғылыми жетекшiлері: экономика ғылымдарының докторы
Сатыбалдин А.А.

экономика
ғылымдарының кандидаты
Өскенов М.Қ.

Ресми оппоненттері: экономика ғылымдарының докторы
Шаекина Ж.М.

экономика ғылымдарының
кандидаты
Илашева С.А.

Жетекшi ұйым: Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті

Қорғау 2010 жылы 30 қаңтарда сағат 14.00-де Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық
қазақ-түрiк университетi жанындағы экономика ғылымдарының докторы
ғылыми дәрежесін беру жөніндегі Д 14.61.15 диссертациялық кеңес мәжілісінде
өтеді. Мекен-жайы: 161200, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы,
Университет қалашығы.

Диссертациямен Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің
ғылыми кітапханасында танысуға болады.

Автореферат 2009 жылы 26 желтоқсанда таратылды.

Диссертациялық кеңестiң
ғалым хатшысы, экономика
ғылымдарының докторы, профессор
Раимбеков Ж.С.
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысының өзектілігі. Экономиканың салалық құрылымы мен өндірістік
кешендерді басқару тетіктерінің өзгеруі, тұрғын үй құрылыс өнімдерін
пайдалану төңірегіндегі қоғамдық көзқарастың өзгеруі және тұрғын үй
құрылысы кешеніне байланысты басқа да мәселелердің барлығы мемлекет
тарапынан дұрыс реттеуді қажет етеді. Бұл мәселелердің қатарында тұрғын үй
құрылысы нысандарын тұрғызуда тиімсіз сәулетті-құрылыс жүйесінің
қолданылуын, өндірілген құрылыс материалдары мен қондырғылардың құрылымында
тепе-теңдік және пропорциялық сәйкессіздіктің болуын және аймақтарда
құрылыс индустриясының кәсіпорындарының тиімсіз орналасуын атап айтуға
болады.
Тұрғын үй құрылыс кешеніндегі дағдарыстың шиеленісуіне нарықтық қатынасқа
өту барысында, оған белсенді әлуеметтік-экономикалық жүйе ретінде
тұжырымдамалық-әдістемелік дайындықтың болмауы да себеп болды. Сонымен
қатар, оған объективті себептер де әсер етті. Олардың қатарында: негізгі
инвестициялық ағымдардың мемлекеттік саладан, әр түрлі бөлшектелген
кәсіпорындарға ауысып өтуіне байланысты, инвестициялық белсенділіктің
төмендеуін; мемлекеттік қаржылық қолдаудың қысқаруын; құрылыс саласында
әрекет етуші кәсіпорындардың санының өсуін; құрылыстық материал өндіру мен
құрылыспен шұғылданатын алаңда жобалық-ізденіс жұмыстарын тиісті сапада
қамтамасыз етуге қабілетсіз шағын кәсіпорындардың болуын және меншіктік
түрлері бойынша кәсіпорындардың әр түрлілігін бөліп көрсеткен дұрыс.
Қазіргі таңда тұрғын үй құрылыстық кешенде тұрақтылық беталысы қалыптасты.
Құрылыс материалдары мен құрылыс қондырғыларының өндірісі және тұрғын үй
құрылысының көлемі өсті.
Тұрғын үйге деген қоғамның бүгінгі үміті - қолайлы, әрі ыңғайлы тұрғын
үймен тұрғындардың барлық әлеуметтік топтары үшін қол жетімді тұрғын үй
нарығын қалыптастыру. Ол үшін, тұрғын үй құрылысында бұрыннан қабылданған
мемлекеттік мақсатты бағдарламаларда жасалынған шараларды дамыту үрдісі
ойдағыдай және тиімді жалғасын табуы қажет.
Құрылыстық ұйымдардың қызмет етуінің болашаққа дамуына болжам жасау, оларға
ұзақ мерзімге бәсекелестік үстемділікті қамтамасыз етеді. Ол, өз кезегінде,
тұрғын үй құрылысы нарығындағы тұрақты жағдайдың қалыптасуына, өндірістік
қуаттардың оңтайлы жұмыспен қамтылуы мен қажетті тиімділік деңгейіне
жетуіне мүмкіндік береді.
Жоғарыда көрсетілген мәселелер таңдалып алынған тақырыптың өзектілігін
айқындай түседі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Құрылыс кешені мәселесін зерттеуге шетел және
отандық ғалымдардың көптеген ғылыми және арнайы еңбектері арналған, соның
ішінде тұрғын үй құрылысы кешенінің қалыптасуы мен дамуы төңірегіндегі
мәселемен шетелдік Н.Баррос, Б.Рено, Р.Страйк және т.б. ғалымдар
айналысқан.

Кеңестік кезең, ТМД мен отандық деңгейдегі экономист ғалымдардың арасында
тұрғын үй құрылысы саласын ұйымдастыру, қалыптастыру және дамыту
мәселелерін зерттеумен шұғылданғандар: Л.Абрамов, В.Афанасьев,
А.Баздникин, Н.Варламов, М.Балихин, Д.Деркач, Л.Дикман, Г.Драздов,
В.Самойлов, В. Серов, И.Степанова, Л.Лазаров және басқалар болды.
Отандық ғалымдар ішінде тұрғын үй құрылысы саласын зерттеу мәселелеріне
А.Сатыбалдин, С.Сапаргалиев, С.Донцов, М.Мустафин, С.Илашева, C.Хамзин,
У.Шалболова және басқа ғалымдардың еңбектері арналған.
Бірақ, зертелініп жатқан мәселе бойынша қазіргі күнге дейін белгілі көлемде
ғылыми жетістіктер мен еңбектер жинақталғанымен, елдегі тұрғын үй
құрылыстық кешені әлі де жеткілікті дәрежеде зерттелмегенін атап өтуіміз
қажет.
Мәселенің жеткіліксіз зерттелінуі және оның өзектілігі тұрғын үй құрылыстық
кешенін қалыптастыру және дамуының ұйымдастырушылық-экономикалық тетігін
құруға, сонымен бірге тұрғын үй құрылыстық ұйымдарда құрылыстық қызмет
үрдісін тиімді дамытуға мүміндік беретін жаңа әдістемелік ұсыныстарды
дайындауға қажеттіліктер туындатады.
Зерттеу жұмысының мақсаты және міндеттері. Диссертациялық зерттеудің
мақсаты аймақтық тұрғын үй құрылысы кешенін қалыптастыру мен дамытудың
теориялық-әдістемелік негіздерін құру және тәжірибелік тұрғыдан негізделген
ұсыныстар беру. Мақсатқа сай оның негізгі шешуін табатын міндеттері төменде
анықталған:
- құрылыс кешенін қалыптастыру мен дамытудың теориялық және әдістемелік
негіздерін анықтау;
- үй құрылысын дамытудың шетелдік үлгілеріне талдау жасау және оны
дағдарыс жағдайында отандық тәжірибеде қолдану;
- тұрғын үй құрылыстық кешені қызметтерінің тиімділігін бағалаудың
көрсеткіштер жүйесін қалыптастыру;
- тұрғын үй құрылысы қызметтеріне дағдарыста қалыптасқан қазіргі жағдайына
талдау жасау, даму келешегін математикалық-статистикалық негіздеу және
тиімділігін бағалау;
- үй құрылысы кешеніндегі шағын және ірі кәсіпорындардың өндірістік
кооперациясының құрылымдық-қисындық үлгісін әзірлеу;
- қаржылық дағдарыстың отандық үй құрылысы кешеніне әсерін анықтау және
оның салдарын жою жолдарын ұсыну.
Зерттеудің пәні: тұрғын үй құрылыс кешеніндегі ұйымдар мен түтынушылардың
арасындағы экономикалық қатынастар мен жүйелер.
Диссертациялық зерттеудің нысаны болып құрылыс кешені, оған қарасты
мердігерлік және мамандандырылған құрылыстық ұйымдар, жобалау, іздену және
ғылыми-зерттеу мекемелері және басқа құрылыс саласына мамандандырылған
ұйымдар алынды.
Зерттеудің жұмысының теориялық және әдістемелік негіздері. Зерттеудің
теориялық және әдіснамалық базасы күрделі әлеуметтік-экономикалық жүйені
дамыту параметрлерінің фундаменталдық тұжырымдамасын, теориялық
заңдылықтарын және әдіснамалық үлгісін бейнелейтін отандық және шетел
ғалымдардың еңбектерін зерттеу болып табылады.
Зерттеу экономикалық талдау, басқару, экономикалық-математикалық үлгілеудің
әдістері мен әдіснамасына сүйенеді. Қойылған зерттеу мәселелерін шешуде
келесі әдістер қолданылды: монографиялық, абстрактілік-қисындық, жүйелілік,
экономикалық-статистикалық, экономикалық-математикалық және т.б. әдістер.
Зерттеудің ақпараттық базасында статистикалық басқарманың материалдары
(соның ішінде Оңтүстік Қазақстан облысы), арнайы құқықтық және нормативтік
құжаттар қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалықтары келесіден тұрады:
- тұрғын үй құрылыс кешенін қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері мен
шетелдік үлгілерін зерттеу негізінде дағдарыс жағдайында отандық тәжірибеде
қолдану үшін оның теориялық және әдістемелік негіздері анықталды;
- тұрғын үй құрылыс кешені қызметтерінің тиімділігін бағалаудың
көрсеткіштер жүйесі мен факторлары айқындалды;
- Оңтүстік Қазақстан облысында үй құрылысының қаржылық дағдарыс әсерінен
қалыптасқан қазіргі жағдайына талдау жүргізіліп, оның даму тенденциясы
анықталды және тиімділігі бағаланды;
- үй құрылыс кешеніндегі шағын және ірі кәсіпорындардың болашаққа
өндірістік кооперациялық бірлесуінің құрылымдық-қисындық үлгісі әзірленіп,
ұсынылды;
- тұрғын үй құрылысы бойынша стратегиялық дамудың математикалық-
статистикалық үлгілері әзірленіп, болашаққа дамуына болжау жасалынды;
- әлемдік қаржылық дағдарыстың отандық үй құрылыс кешеніне, ипотекалық
несие алушылар мен үлескерлерге әсері және оның салдарын жою жолдары
ұсынылды.
Зерттеудің тәжірибелік мәні тұрғын үй құрылыстық кешенін қалыптастыру мен
дамыту үшін құрылған теориялық-әдістемелік әзірлеме мен ғылыми-тәжірибелік
ұсыныстарды пайдалану мүмкіншіліктерінен құралады. Диссертациядағы
ұсынылған тұрғын үй құрылыстық ұйымдардың қызметтерін жүйелік талдаудың
нақты әдістемесі мен олардың бәсекелік қабілеттілік деңгейін бағалау
қабылданатын шешімнің сапасын артыруға, басқару үрдісінің тиімділігін
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қорғауға шығатын тұстары:
- құрылыс кешенін қалыптастыру мен дамытудың теориялық және әдістемелік
анықталған негіздері мен құрылысты дамытудың шетелдік тәжірибесі, оны
дағдарыс жағдайында отандық тәжірибеде қолдану үлгісі;
- тұрғын үй құрылыстық кешенін дамытуда айқындалған құрамдас бөліктері мен
әсер етуші факторлар және құрылыс кешені қызметтерінің тиімділігін
бағалаудың көрсеткіштер жүйесі;
- тұрғын үйді тұтынушылардың әлеуметтік топтары бойынша тұрғындарды бөлудің
әдісі мен бөлу тәртібі;
- үй құрылыс кешеніндегі шағын және ірі кәсіпорындардың өндірістік
кооперациялық бірлесуінің құрылымдық-қисындық әзірленген үлгісі;
- тұрғын үй құрылысы өндірісін дамытудың математикалық-статистикалық
үлгілері мен келешекке жасалынған болжау нәтижелері;
- қаржылық дағдарыстың отандық құрылыс кешені мен ипотекалық несие
алушыларға, үлескерлерге әсері және оның салдарын жою жолдары.
Зерттеу жұмысының ғылыми және тәжiрибелiк маңыздылығы. Ғылыми зерттеудiң
негiзгi жағдайларын жүзеге асыру үй құрылыс кешенін қалыптастыру мен
дамытуды қамтамасыз ететін экономикалық тетiгiн анықтауға, тұрғындарды
сұранысына қарай пәтермен қамтамасыз етуді жүзеге асыру әдiстері мен
құралдарын жетiлдiруге, оларды реттеудiң кешендi iс-шараларын әзірлеуге
мүмкiндiк бередi. Берілген ұсыныстар мен тұрғын үй құрылысының болашаққа
дамуының математикалық-статистикалық үлгілерін, ғылыми-әдiстемелiк
әзірлемелерін мемлекеттiк мекемелер, сонымен қатар құрылыстық кәсiпорындар,
ұйымдар қолдана алады.
Зерттеу нәтижелерінің қолданылуы және сынақтан өткізілуі. Зерттеудің
негізгі нәтижелері Индустриалды-инновациялық даму – Қазақстанның тұрақты
экономикасының негізі (М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік
университеті. Шымкент, 2006ж.), Қазақстан Республикасы экономикасының
қаржы тетігін дамытуды жетілдіру – бәсекелестікке қабілеттіліктің айғағы
(Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ, Шымкент, 2007ж.), Новое качество экономического
роста: инновации, конкурентоспособность, инвестиции (Ташкент: Молия,
2008ж.), Аймақтық экономиканы индустриалды-инновациялық дамыту мәселелері
(Академиялық инновациялық университет. Шымкент, 2009ж.) сияқты халықаралық
ғылыми-практикалық конференцияларда баяндалып талқыланды. Зерттеудің кейбір
нәтижелері республикалық және шетелдік ғылыми-тәжірибелік баспасөз
беттерінде (Ізденiс-Поиск, АльПари, Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ
Хабаршысы, Қазақстанның жоғары мектебі) басылып шықты.
Зерттеу жұмысындағы негізгі қорытындылар Оңтүстік Қазақстан облысының
Құрылыс басқармасында баяндалып, жұмыстың нәтижелері өндірісте қолданылды.
Оның тәжірибелік маңызын дәлелдейтін енгізу актісі алынды.
Зерттеу нәтижелерінің жариялануы. Диссертация жұмысының негiзгi нәтижелерi
көлемi 4,4 б.т. тұратын 15 ғылыми еңбекте көрiнiс алды, оның 7-уі ҚР БҒМ
Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің рұқсат берген ғылыми
басылымдарында баспадан шықты.
Диссертацияның құрылымы мен көлемi. Құрылымы жағынан диссертациялық жұмыс
кiрiспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi мен
қосымшалардан тұрады.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1 Тұрғын үй құрылыс кешенін қалыптастыру және дамытудың теориялық
негіздері
Қазақстан экономикасының жетекші салаларының біріне тұрғын үй құрылысы
саласы жатады. Оның тұрақты қызмет жүргізуі көп жағдайда елдің әлеуметтік-
экономикалық жағдайын жақсартуға, халықтың әл-ауқатын арттыруға алып
келеді. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2006 жылғы
Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы
атты кезекті Қазақстан халқына Жолдауында әлеуметтік саланы дамытудың
басымдылықтары ретінде келесі: ... жылжымайтын мүлік нарығын дамыту және
тұрғын үй құрылысы мәселелерін шешу; жалға беру нарығын дамыту; жеке тұрғын
үй құрылысын дамытудың кең масштабын құру ... бағыттарын атап өтті. Яғни,
тұрғын үй кешенін қалыптастыру мен дамыту мемлекеттің әлеуметтік-
экономикалық саясатының маңызды бағыттарының бірі болып, тұрғындардың өмір
сүруі мен қызмет атқаруы үшін қажетті жағдайларды қалыптастыруға
бағытталған.
Тұрғын үй құрылыс кешені макроэкономиканың ұлғаймалы өндірісінің құрылымдық
өзгеруі мен тұрғындардың әлеуметтік жағдайын есепке ала отырып, қол жетімді
тұрғын үймен қамтамасыз етудің негізгі тетік құралдарының бірі болуы тиіс.
Ол барлық түрғындарды белгіленген уақыт мерзіміне қарай тұрғын үй құрылысы
өнімінің қажетті көлемімен, құрылымымен, сапасымен қажеттілігін
қанағаттандыру үшін құрылған.
Құрылыс кешені материалдық өндірістің бір саласы ретінде, басқа салаларға
қарағанда көп белгілерімен ерекшеленеді. Мұнда қызмет өзінің арнайы,
ерекшеленген заңдылықтары арқылы жүргізіледі, басқарудың түрлері мен
әдістерін дұрыс таңдауда оны есептеу ең қажетті шарттың бірі болып
табылады. Мұндай ерекшеліктер ретінде келесілерді көрсетуге болады:
біріншіден, соңғы құрылыс өнімі қатаң белгілі бір аумаққа бекітіледі
(тұрғын үйдің мекен жайы болады) және көлікпен тасылмайды, яғни қоймаға қою
үшін өндірілмейді. Құрылыс өнімдерінің басқа өнеркәсіп өнімдерінен
айырмашылығы олар бір саладан екінші салаға қозғалып, қосылмайды.
Ол - қозғалмайтын мүлік, тек сол салалардың өзінің ауысуымен
сипатталады: күрделі құрылыс саласынан кейін дайын нысандар тұрғын үй
құрылысы кешенінің негізгі қорлары саласына өтеді және тапсырыс
берушілердің балансында есепке алынады; соңғы құрылыс өнімі (тұрғын үй)
жоғарғы деңгейдегі еңбек сыйымдылығымен, материалдық сыйымдылығымен,
нәтижеде капитал сыйымдылығымен сипатталады.
Екіншіден, тұрғын үйді сату, негізінен, белгілі сатып алушыға оның
дайындалуын бастамас бұрын тапсырыс берушіге және оның құрылысындағы
технологиялық кешеніне өткізу болып табылады; дайын құрылыстық өнімді алуы
мүмін болған тұтынушылар арасында инвестиция құюға мүмкіндігі бар
инвесторларды іздеу құрылысты жобалау сатысында жүзеге асады. Бұл құрылыс
саласында сұраныстың ұдайы өндіріс қызметінің, сұранысқа бейімделу
қызметінен біршама жоғары екендігіне алып келеді; құрылыс өнімдері нарығы
тұрғын үй құрылысы кешенінің барлық салаларын қамтиды.
Үшіншіден, құрылыс ұйымы сатылатын тұрғын үй мен алынатын табыстың қажетті
көлемін өнімнің сапасымен өзара байланыста қамтамасыз ету арқылы өндірістік
және құрылыс өнімін сату мәселелерін келіскен түрде шешуі қажет; құрылыс
өнімдерін құру мерзімінің ұзақтығы және құруға көптеген маманданған
тауарөндірушілерді тарту қажеттілігі инвестициялық-құрылыс үрдісін
басқарудың қазіргі заманғы тиімді түрлерін, құрылымын және әдістерін
қолдануды талап етеді.
Жұмыста, зерттеу мәліметтері негізінде, үй құрылыс кешенінің құрылыстық
қызмет атқаруын қамтамасыз ететін анықталған негізгі шарттары мен ондағы
құрылымдық инвестициялық саясатта қалыптасқан ерекшеліктері нәтижесінде
олардың қызметі мен өзара байланыстарының негізгі қатысушыларын бейнелейтін
оның келесі құрылымдық сызбасын ұсынып отырмыз (Сурет 1).
Мұнда мердігерлік нарықтың негізгі қатысушылары инвесторлар (тапсырыс
берушілер) болып табылатын құрылыс өнімдерін сатып алушылар мен бас
мердігерлікті атқарушы құрылыстық ұйымдардың құрылыс өнімдерін сатушылар
қатысады.
Құрылыс саласының қызмет ету үрдісінде жобалық, бас мердігерлік және кіші
мердігерлік құрылыс ұйымдары, құрылыс индустриясының кәсіпорындары және
көлік ұйымдары инвесторлардың тапсырысы бойынша құрылыс өнімдерін жаратуға
қатысады. Ақпараттық жарнама қызметін атқарушы ұйымдар, банктер, сақтандыру
ұйымдары сатушылар (инвесторлар) мен сатып алушылар (мердігерлер)
арасындағы мердігерлік қатынасқа, яғни құрылыс өнімдерін несиелеу және
сақтандыру, келісім-шарттарды ұйымдастыру, жарнама жасау, кеңес беру т.б.
жолымен қызмет көрсетеді.
Құрылыс кешенінің қызмет етуінің ерекшелігі құрылыс өнімдеріне тапсырыс
берушілердің (инвесторлар) өздері ол өнімді пайдалануға қатыспауы мүмкін,
оны жалға беруі немесе басқа тұлғаларға сатуы мүмкін. Осылай, құрылыс
өнімдерінің соңғы тұтынушылары болып мемлекеттік және жергілікті басқару
ұйымдарының қызметкерлері, сонымен бірге елдің тұрындары бола алады.
Ұсынылған құрылымдық сызбада құрылыс кешенінің мердігерлік нарығында
мемлекеттік реттеудің қызметтері бөлініп көрсетілген, ол инвестициялық-
құрылыстық бизнестің шаруашылық заңдылықтары мен әкімшілік қадағалау арқылы
салықтық міндеттемелерді және амортизация жарналары нормаларын,
монополияға қарсы іс-шараларды, бюджеттік ассигнациялардың және
субвенциялардың бөлінуін анықтау негізінде жүзеге асады.
Біздің көзқарасымыз бойынша қазіргі дағдарыс жағдайында құрылыс кешенінің
қызмет етуінің негізгі кемшілігі оның құрылымында қажетті байланыс
сатысының, яғни стратегиялық басқару үрдісін қамтамасыз ететін және жүзеге
асыратын сатының болмауында болып тұр.

Ескерту - Сызба автордың зерттеуі бойынша құрастырылған.

Сурет 1 – Тұрғын үй құрылысы кешенінің (ТҮҚК) қызметтік құрылымы
Дамыған шетелдердiң тәжiрибелері көрсеткендей тиiмдi тұрғын үй нарығының
қалыптасуы үш құрамдас бөлік негiзiнде жүреді. Олар - жеке меншiктегi
тұрғын үйлер, коммерциялық немесе әлеуметтiк жалға тиесiлi жалдық тұрғын
үйлер және мемлекеттiк, яғни муниципалды үйлер.

Кесте 1 – Құрылыс кешенін дамытудың шетел үлгілері мен сипаттамалары


Құрылыс кешенін Тұрғын үй құрылыс кешенін дамыту үлгілерінің сипаттамалары
дамыту үлгілері
Артықшылығы Ерекшелігі
1 2 3
Германия, Ипотекалық қалалық бюджет мүлiк
Франция, Швеция, несиелендірудің дамуы, операция-ларынан салықтар
Англия, тиiмдi тұрғын үй нарығының түрiндегi кipicкe ие болады;
Дания, Испания, қалыптасуы: жеке меншiктегi еңбек миграциясын жеңiлдетуге
АҚШ, Австралия, тұрғын үйлер, коммер-циялық ықпал етедi және азаматтар
Ұлыбритания, немесе әлеуметтiк жалға үшiн баспанaға ие болудың
Финляндия, тиесiлi жалдық тұрғын үйлер қолайлы жолы; пәтердi
Голландия, және мемлекеттiк, яғни пайдалану, коммуналдық
Ирландия және муници-палды үйлер; тұрғын үйқызметтер көрсету, мүлiктi
т.б. бағасын реттеу қызметтері басқару жүйелер-дiң қалыпты
бәсекелестік арқылы жұмыс істеуі, тұрғын
жүргізіледі; жобаларды үй-коммуналдық
қаржыландыру көлемін анықтау шаруашылығын-дағы мәселелердi
және жүзеге асуын қадағалау; азайтады.
аймақтық индустриялдық
саясат;
Ресей, Украина салық салу арқылы тұрғын үй саласын
Беларуссия және құрылым-дық-инвестициялық инвестиция-лау келісім-шарттық
т.б. саясатты жүзеге асыру; жинақ, ипотекалық
аймақтарда бағаны реттеу несиелендіру, тұрғын-дарға
тетіктері, жеңілдетілген пәтер алудағы мемлекеттік
несиелен- діруді қолдау, қолдау, мақсаттық мекен-жайлық
төменгі пайызбен несие беру; субсидия жүйесі негізінде
шетелдік капитал салымын жүзеге асады; жалдық тұрғын
тарту, салықтық жеңілдіктер үйдің мемлекеттiк
орнату, лизингтік тетіктерді (коммуналдық) және
пайдалану; коммерциялық типтерiн салу;
үлестік құрылысты қолдау.
аймақтарда бағаны реттеу дағдарыс жағдайында
Қазақстан үлгісі тетіктері, жеңілдетілген үлестік құрылыс және тұрғын үй
несиелен- діруді қолдау, құрылысын бөліп төлеу; тұрғын
төменгі пайызбен несие беру; үйлік құрылыс жинақты іске
тұрғын үй құру үшін асыруға қайтарым ретінде
инвестицияның құйылуын мемлекет әр жылдың соңында
ынта-ландыру; салықтық салымшыға ағымдағы салған
жеңілдіктер орнату, лизингтікқаржы көлемінде сыйақы төлеу;
тетікті пайда-лану; қаржының бөлінуін тендерлік
мекен-жайлық мақсатта сайыс негізінде анықтау,
мемлекеттік дотациялар мен жалдық тұрғын үйдің
субсидиялар, ипотекалық мемлекеттiк және коммерциялық
несие-лер беру; дағдарыста типтерiн салу; үлескерлік
жол картасы негізінде құрылысты қолдау.
үлескерлер үшін бітпеген
тұрғын үйлерді тұрғызу.

Ескерту - Кесте автордың зерттеуі бойынша құрастырылған.

Экономикасы дамыған елдерде орта және жоғары табысты адамдардың жеке меншiк
баспаналары бар, төмен дамыған мемлекеттердiң өзiнде жеке меншiк баспананың
үлесi - 50% құрaca, Германияда бұл көрсеткiш - 40%, Швецияда - 43%,
Голландияда - 45% құрайды, ал қалған 50% жалға берiлетiн үйлердiң үлесiнде:
оның 40% жекеменшiк иелерi бар жалға берiлетiн үйлер (табысты үйлер), 10%
әлеуметтiк жалдық үйлер (муниципалды жалдық үйлер).
Жалдық тұрғын үйді қалыптастыру мен дамыту кезiнде, барлық нысандар сияқты
оған сыртқы және iшкi факторлар ықпал етедi. Егер коммерциялық мақсатқа
негiзделген үйлер жалға берiлсе, онда пәтердiң ерекшелiктерiне байланысты
оны жалдау ақысы да жоғары. Егер қоғамның аз қамтылған отбасылары үшiн
мемлекеттiк тарапынан салынған коммуналдық үйлер жалға берiлсе, сәйкесiнше
бұл сегменттiң жалдық төлемi де төмен. Жалдық тұрғын үй нарығының
қызметтері, тұрғын үйдің ерекшелiгімен анықталады.
Шетелдердің тәжірибесінде тұрғын үйге ипотекалық несиелендірудің дамуы
мемлекетке айтарлықтай оң белсенділік арқылы тұрғындардың әлеуметтік
жағдайының тұрақты қалыптасуы мен дамуына алып келеді. Сонымен қатар,
тұрғын үй құрылысын несиелендіру үшін ішкі инвестициялар, халықтың
жинақтары, институциялық инвесторлардың ақшалары тартылады. Көптеген
елдерде тұрғын үй саласын инвестициялау технологиясы негізгі үш қағидадан
құралады: келісім-шарттық жинақ немесе Баушпаркассен жүйесі, ипотекалық
несиелендіру, тұрғындарға пәтер алудағы мемлекеттік қолдау, яғни,
мақсаттық мекен-жайлық субсидия жүйесі.
Қазақстанда қаржылық дағдарыс жағдайында тұрғын үй құрылысын
қаржыландырудың қайнар көзінің бірі бюджеттік қаржыландыру болуда.
Мемлекеттік бюджет қаржысы мерзімділік, ақылық, қайтарымдылық шартымен ұзақ
мерзімге (10-20 жыл) беріледі. Жол карталары негізінде құрылып бітпеген үй
құрылысын сатып алу және тұрғызу, жалдық тұрғын үй мақсатында тұрғындарды
қамтамасыз ету, үлескерлердің бітпеген құрылысын қолдап, қолға алу қажет.
Ел ішінде жас және көп балалы отбасыларға мемлекеттік қолдаудың тиімді
жүйесін құру мақсатында ипотекалық несиелеу бойынша пайыздық жарналарды
субсидиялау қарастырылған. Cөйтіп, 15 жыл көлемінде несиені төлеудің
мемлекеттік емес формалары дамыды: қаржылық ұйымдар тарапынан несиелендіру;
үлестік құрылыс және тұрғын үй құрылысын бөліп төлеу және т.б.
Әрбір әрекеттегі құрылыстық өндіріс базасының кәсіпорындары үшін оларды
қайта құрастыру, техникалық қайта жабдықтау және кеңейту нұсқалары
қарастырылады. Сөйтіп, кәсіпорын шартты түрде төмендегі шешімге енген үш
өзінше еркін нысандар ретінде қабылданады: 1) қазіргі әрекеттегі; 2) қайта
құрылған және 3) техникалық қайта жабдықталған.
Есептеулер көрсеткендей, Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-
экономикалық жағдайы үшін, ипотекалық несие жүйесіндегі әлеуетті
қатысушыларының тұрғын үйге аймақтық баға деңгейінің қалыптасуы аймақ
тұрғындардың жалпы санының 6%-дан 15%-ға дейінгі нұсқалық шартына
байланысты болуы мүмкін.
2 Тұрғын үй құрылыс кешенінің қазіргі жағдайы және даму барысын талдау
Оңтүстік Қазақстан облысындағы халықтың тұрғын үй қорымен қамтамасыз ету
көлемі және оның серпінін талдау нәтижесі бойынша халық санының жылдан-
жылға өсуі байқалады. 2008 жылды 2006 жылмен салыстырғанда адам саны 147,9
мыңға көбейді, пәтер санының іске қосылуы керісінше 2,1 мың бірлікке
қысқарды. Әр пәтерге шаққанда халық саны 5,05 адамнан 5,07 адамға артты
және 1 тұрғынға шаққанда пәтердің орташа көлемі 2008 жылы 16,2 шаршы
метрге жетті, яғни 0,2 шаршы метрге өсті.
Тұрғын үй құрылыс кешенін басқару үрдісінде оның атқарып жатқан қызметін
талдау өте маңызды роль атқарады. Тұрғын үй құрылыс кешенінің қызметтеріне
аналитикалық зерттеу үрдісін жүргізу барысында келесі мәселелер қойылды:
1) тұрғын үй құрылысы саласының шаруашылық ісін жүргізуде қызмет атқаратын
құрылыстық кешеннің қазіргі жағдайын бағалау;
2) нарық жағдайында тұрғын үй құрылысы кәсіпорындарының өндірістік-
шаруашылық қызметтерін талдау;
3) тұрғын үй құрылыс кешеніндегі кәсіпорындарда басқару барысында
қалыптасқан жанасулар мен іс-әрекеттерді бағалау.
Тұрғын үй құрылысы кәсіпорындарының шаруашылық қызметтері тұрғын үй
құрылысы кешендерінде жаңа негізгі қорларды құру мен қолданыстағы негізгі
қорларды дамытуда нақты инвестициялық салымдардың құйылуымен байланысты.
Республикада Оңтүстік Қазақстан облысының инвестиция және құрылыс
қызметінің негізгі көрсеткіштері бойынша үлесі мен серпінін талдау
барысында, негізгі капиталға бағытталған инвестициялардағы облыстың үлес
салмағы соңғы салыстырылып жатқан бес жыл ішінде 2,7%-дан 5,3%-ға
көтерілсе, орындалған құрылыс жұмыстары көлемінің үлес салмағы 3,3%-дан
4,3%-ға жетті. Бұл жылдар ішінде облыстың республикадағы тұрғын үйлерді
іске қосу көлемі бойынша (жалпы алаңы мың шаршы метр) үлес салмағы орташа
13,6%-ды құрағаны анықталды. Бұл тұрғындар саны ел ішінде 14,6%-ды құрайтын
зерттеліп жатқан облыс үшін төмен деңгей екендігін көрсетеді.

Ескерту - Сызба Оңтүстік Қазақстан облысы статистика басқармасы мәліметтері
негізінде құрастырылған.

Сурет 2 – Оңтүстік Қазақстан облысында тұрғын үйлерді іске қосу серпіні,
мың шаршы метр
Кесте 2 – Құрылысқа тартылған инвестиция мен құрылыс қызметінің негізгі
көрсеткіштерінің серпіні, млрд. тг.

2005 ж.2006 ж.2007 ж.2008 ж.2008 ж.
Көрсеткіштер 2005 ж.
(%)
ҚР 2420,9 2810,3 3428,6 3836,1 158,4
Негізгі капиталға
бағытталған
инвестициялар
ОҚО 64,9 84,5 127,2 203,2 3,1 есе
% 2,7 3,0 3,7 5,3
соның ішінде:
ҚР 1145,2 1247,6 1931,7 2179,0 1,9 есе
құрылыс-монтаж
жұмыстары
ОҚО 37,9 48,3 83,6 93,7 2,5 есе
% 3,3 3,9 4,3 4,3
ҚР 817,8 1032,2 948,8 1783,4 2,2 есе
Орындалған құрылыс
жұмыстарының көлемі
ОҚО 31,9 42,7 56,5 82,8 2,6 есе
% 3,6 4,1 5,9 4,6
ҚР 4992 6187 5402,6 6832,4 136,9
Тұрғын үйлерді іске қосу,

(жалпы алаңы мың
шаршы метр)
ОҚО 765,5 929,3 812,5 609,3 79,5
% 15,3 15,0 15,0 8,9

Ескерту - Қазақстан Республикасы статистика басқармасы мәліметтері негізінде
құрастырылған.

Технологиялық құрылым барлық инвестициялық үрдістер сипаты мен күрделі
салымдардың құйылу тәсілдері туралы айтуға мүмкіндік береді. Жалпы облыс
бойынша нысандарды құруда, сонымен бірге тұрғын үй құрылысы кешенінде де
инвестицияны құю барысында құрылыс-монтаж жұмыстарының үлесі артты, одан
басқа тұрғын үй құрылысы кешенінде орындалған құрылыс-монтаж жұмыстарының
көлемі де өсті.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы негізгі капиталға бағытталған
инвестициялардың технологиялық құрылымы бойынша талдау нәтижесі бойынша
2005-2008 жж. аралығында негізгі капиталға бағытталған инвестиция
ішіндегі құрылыс-монтаж жұмыстарының үлесі 58,3%-дан 46,1%-ға кемігенін,
ал жабдық, құрал, мүккемал 28,3%-дан 43,1%-ға артқанын және өзге де
күрделі жұмыстар және шығындардың 2,5%-ға төмендегенін байқаймыз, яғни
құрылыс монтаж жұмыстары капиталға бағытталған инвестициялардың
технологиялық құрылымында соңғы бес жылдың ішінде 2,5 есеге
өскен.
Осыған орай, құрылыс саласына салынған инвестицияның қаржыландыру
көздерінен құйылған көлемінің өзгеру тенденциялары бір-бірімен салыстырмалы
түрде қандай болғаны және болашаққа даму бағыты қалай өзгеретіні соңғы
жылдардың статистикалық мәліметтері бойынша компьютерде статистикалық-
математикалық әдістер негізінде есептелініп, олардың тренд үлгілері және
2010 жылға дейінгі өзгеру тенденциясы анықталды (Сурет 3).
млн. тг.

Ескерту - Автордың зерттеуі бойынша компьютерде есептелінген

Сурет 3 – Құрылыс кешеніне қаржыландыру көздерінен инвестицияны жұмсау және
құрылыс жұмыстары көлемінің өзгеруінің тренд үлгілері

Мәселен, Оңтүстік Қазақстан облысының соңғы алты жылғы тұрғын үй құрылысы
жұмыстары көлемінің статистикалық мәліметі негізінде есептелген тренд
үлгісінің математикалық бейнеленуі , оның детерминация коэффициенті
0,9378-ге тең болған жағдайда, жалпы өнім ауытқуының 93,7% зерттелетін
фактормен болып отырғандығын көрсетеді. Ал қалғаны (6,3%) басқа факторларға
байланысты. Тұрғын үйге жұмсалған инвестиция көлемі мен саладағы еңбек етіп
жатқан жұмысшылардың айлық жалақысы әр жылы артуда, 2012 жылғы болашақта да
оның өсуі байқалады.
Талдау жүргізілген мерзім басында ірі және орта кәсіпорындардағы қызмет
атқарып жатқан қызметкерлердің саны 86 адамға қысқарды. Көптеген мекемелер
шағын және кіші деңгейдегі кәсіпорын санатына кіреді, оларда орта есеппен
50-ге дейін адам жұмыс істеуде. Олардың үлес салмағы жалпы санына шаққанда
2005 жылғы 85,2%-дан 2008 жылы 86,1%-ға өсті, қызметкерлер санының 51-ден
және одан көп адам саны бар құрылыс ұйымдары 62-ден 69
бірлікке жетті. Оның ішінде жеке меншік нысандары 94,2%-ды құрады, шетел
меншік нысандары облыс бойынша 1 бірлік болғанын талдаудан көреміз.

Құрылыстық-инвестициялық саладағы қаржылық дағдарыс облыстағы тұрғындар мен
кейбір қызметкерлерге негізгі тапсырыс берушілер ретінде төлем
қабілеттіліктерінің төмен екендігін және үй құрылысы саласына мемлекет
тараптан қолдау әлі де төмен екендігімен түсіндіріледі.
Облыста негізінен тұрғын үйлерді іске қосу ауданының үлкен үлесі халықтың
өз есебінен және несие алу көмегімен мердігерлік тәсілмен жүргізіледі. Егер
1000 адамға есептегендегі тұрғын үйлерді іске қосу ауданы 2005 жылғы 342,8
шаршы метрден 2008 жылға келе 255,8 шаршы метрге төмендеcе, ал ауылдық
жерлерде бұл жылдары 73,5 пайызға өскенін көреміз (Кесте 3).

Кесте 3 – ОҚО-ның қалалық және ауылдық жерлерде тұрғын үйлерді іске қосу
алаңы және серпіні


Көрсеткіштер 2005 2006 2007 2008 2008 ж.
ж. ж. ж. ж. 2005 ж.
(%)

Іске қосылды, жалпы алаңы, мың шаршы метр
Меншіктің барлық нысанындағы
кәсіпорындар мен ұйымдармен 765,5 929,3 812,5 609,3 79,5
соның ішінде ауылдық жерлерде 221,8 337,6 268,9 299,9 135,2
соның ішінде:
Халықтың өз есебінен және
несие көмегімен 597,6 884,4 723,6 374,7 62,7
соның ішінде ауылдық жерлерде 206,1 335,3 264,7 167,6 81,3

адамға есептегендегі тұрғын үйлерді іске қосу,
жалпы алаңы шаршы метр
342,8 407,2 348,5 255,8 74,6
қалалық жерлерде
126,1 165,3 187,3 218,9 173,5
ауылдық жерлерде

Ескерту - Оңтүстік Қазақстан облысы статистика басқармасы мәліметтері
негізінде құрастырылған.

Біздің пікірімізше, құрылыс ұйымдарының қызметін қолдау және оны дамыту
үшін келесілерді ескерген жөн:
- құрылыс ұйымдары мен тұтынушылар арасында қарыздарды қайтарып алудың
дұрыс қалыптасқан тетіктерінің болмауы, тұрғын үй құрылыс қатысушылары
арасында жаппай төлем қабілетсіздікке алып келді, өзара қарыз пайда болды.
- ел ішінде дағдарыс әсерінен экономиканың тұрақты дамымауы тұрғын үй
құрылысы кешеніндегі құрылыстық ұйымдарда экономикалық-қаржылық тетіктерді
дұрыс қолдануға кедергі жасайды.
Құрылыс кешеніне қарасты ұйымдардың қызметтерін тұрақты қалыптастыруда
нарық экономикасы жағдайына бейімделген бағдарламалы-мақсатты басқару
технологиясы қолданылуы қажет.

3 Тұрғын үй құрылысы кешенін қаржылық дағдарыс жағдайында қалыптастыру
және дамыту жолдары
Тұрғын үй құрылысы кешені инвестициялық-құрылыс саласы үшін тұрақсыз сыртқы
орта жағдайында, экономикалық тұрақтылық мәселесі және оны ұйымдастыруға
үлкен тәжірибелік мән беріледі. Бас мердігер ырғақты түрде
қаржыландырылатын құрылыс бөлімшелеріндегі өз техникасын жұмылдырмай, осы
мерзімде техникалары бос шағын және орта құрылыс ұйымдарына өтініш
білдіреді, яғни лизингтік кооперациялық бірлесу жүзеге асады.
Біздің пікірімізше, қаржылық дағдарыс жағдайында орта жобаларды іске
асыруда өндірістік кооперациялық бірлесу түрін қолдану тиімді. Мұнда
бірнеше құрылыстық кәсіпорындар бірігіп жұмыс атқарады – кәсіпорындарара
бірлесу негізінде тұрғын үй құрылысын жобалау, жобалық-сметалық құжаттарды
дайындау және рәсімдеу жедел жүзеге асады. Олар кооперациялық бірлесе
салық салудың оңайлатылған жүйесіне көшумен қатар, бірінші кезектегі
мәселеге өнімнің өзіндік құнын төмендету және материалдық шығындарды
қысқарту негізінде экономикалық тұрақтылыққа жетеді. Облыстағы құрылыс
ұйымдарының соңғы үш жылдардағы қызметтерінің орташа жылдық көрсеткіштерін
салыстыру, Отау-Құрылыс АҚ-ның Батсу АҚ-на қарағанда өндірілген құрылыс
көлемі екі есе төмен екендігіне қарамастан, нақты атқарылған жұмыс көлемі-
3,8 есе, орташа жалақы деңгейі 2 есе және тиімділік деңгейі 0,4%-
ға жоғары екендігі анықталды (Кесте 4).

Кесте 4 – ОҚО тұрғын үй құрылыстық кәсіпорындарының қаржылық-шаруашылық
қызметтерін бағалау (2006-2008 жж. орташа жылдық шамада)


Көрсеткіштер Батсу Отау-Құрылыс
АҚ АҚ %

Өндірілген өнім және қызметтің 985519 505128 51,2
көлемі, мың тг.
Қызметшілердің орташа жылдық саны,100 206 206,0
адам
Нақты атқарылған жұмыс, мың адам 123 478 388,6
сағаты
Сатылған өнім мен қызметтің 927471 488696 52,6
өзіндік құны, барлығы, мың тг.
Материалдық шығындар, мың тг. 743861 296190 39,8
негізгі құралдардың амортиза- 9837 10875 110,5

циясы, мың тг.
еңбекақы барлығы, мың тг. 16884 65020 385,0
Басқа да шығындар, мың тг. 74606 116609 156,2
Пайда, мың тг. 27150 16432 60,5
Рентабелдік дәрежесі, %. 2,9 3,3

Ескерту - Батсу АҚ мен Отау-Құрылыс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұрғын үй құрылысы кешенін қалыптастыру және дамыту жолдары
Нарық жағдайында агроөнеркәсiп саласында майлы дақылдар iшкi кешенiн қалыптастыру және дамыту (Оңтүстік Қазақстан облысы агроөнеркісібі мысалында)
Тұрғын үй құрылысын дамыту
Оңтүстік Қазақстан облысындағы тұрғын үй құрылыс кешені және оны бағалау
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығы
Оңтүстік Қазақстан облысы
12 қабатты тұрғын үй құрылысы
Аумақтық экономикалық жүйелердің бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату (оңтүстік Қазақстан облысы мысалында)
Тұрғын үй
Оңтүстік Қазақстан облысы жайлы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь