Нарықтың дамуы жағдайында жер учаскесіне құқықтарды тоқтату негіздерін қарастырып, олардың жекелеген түрлері бойынша туындайтын құқықтық қатынастарының теориялық негіздері

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ ҚҰҚЫҚТАРДЫ ТОҚТАТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ЖЕР ҚАТЫНАСТАРЫНДАҒЫ АЛАТЫН ОРНЫ

1.1 Жерге құқықтарды тоқтату негіздерінің жалпы сипаттамасы: түсінігі, жерге құқықтарды тоқтату негіздері туралы заңдардың қалыптасу және даму тарихы
1.2 Қазақстан Республикасында жерді алып қою . жерге құқықтарды тоқтату негізі ретінде ұғымы мен құқықтық негіздері
1.3 Жерге құқықтарды тоқтату негізі ретінде жерді алып қою құқық қатынастарының субъектілері мен объектілері
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ ҚҰҚЫҚТАРДЫ ТОҚТАТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ ЖЕКЕЛЕГЕН ТҮРЛЕРІ
2.1 Қазақстан Республикасында жерге құқықтарды тоқтатудың ерікті негіздері
2.1.1 Жер учаскесiн немесе жер пайдалану құқығын иелiктен шығару
2.1.2 Жеке меншiк құқығынан немесе жер пайдалану құқығынан бас тарту
2.2 Қазақстан Республикасында жерге құқықтарды тоқтатудың мәжбүрлі негіздері
2.2.1 Меншiк иесiнiң немесе жер пайдаланушының мiндеттемелерi бойынша жер учаскесiнен немесе жер пайдалану құқығынан өндiрiп алу
2.2.2 Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығару
2.2.3 Мақсаты бойынша пайдаланылмаған немесе Қазақстан Республикасының заңдарын бұза отырып пайдаланылған жер учаскесiн мәжбүрлеп алып қою және жер учаскесін тәркілеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасы егемендік алып, тәуелсіздікке қол жеткізгелі бері қоғамдық қатынастар, оның ішінде жер қатынастары өте үлкен қарқынмен дами бастады. Жер қатынастары аясында түбегейлі реформалар жүгізіліп жер қатынастарын құқықтық тұлғыдан реттейтін бірнеше заңдар қабылданды. Жер қатынастарының нарықтық экономика заңдылықтарына бейімделіп, азаматтық айналымға енуіне, сонымен қатар, жердің құқықтық табиғатының өзгеруіне негіз болған алғашқы жоғары күші бар нормативтік-құқықтық акт Қазақстан Республикасының Конституциясы. Қазақстан Республикасының 1995 жылы қабылданған Конституциясында жер мемлекеттік меншікпен қатар жеке меншікте болатындығы бекітілді [1]. Жер жаңа сипатқа ие болып, оған заттық құқық ережелері қолданылатын болды.
Мемлекетіміздің табиғи байлықтарының қайнар-көзі болып табылатын жер ресурстары Республика халқының өмірі мен қызметінің негізі болып саналады. Жердің мемлекет, қоғам және адамзат үшін қажеттілігі оның өндіріс, экономика саласында атқаратын рөліне де байланысты болады. Сонымен қатар, жердің кез келген мемлекеттің тәуелсіздігі мен ауымағының біртұтастығының басты кепілі екендігі, мемлекеттіктің негізі екендігі баршаға мәлім. Осы тұрғыда жер учаскелерін мемлекет мұқтажы үшін алып қою, қоғам мен халық мүддесі үшін пайдалануды білдіреді.
Қазақстан Республикасының егеменді ел ретінде қалыптасып нарықтық экономикаға бейімделуі жер құқық қатынастарын дамыту арқылы экономиканың өзге салаларын өркендеруді мақсат етті.
Жер учаскелері жеке меншікке берілгенге дейін жер учаскелерін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою қалыпты жағдай болатын. Жер учаскелері тек мемлекет меншігінде ғана болды және оны меншік иесі ретінде мемлекет кез келген уақытта алып қоюға құқылы болды. Себебі, жер пайдалану құқығы азаматтарға тегін берілді. Ал қазір жер учаскесіне меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы азаматтар мен заңды тұлғаларға ақылы түрде сатылып беріледі.
Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығару қатынастары жер құқық қатынастары ішіндегі ең даулысы және өзектісі. Жер құқық қатынастары тұрғын үй қатынастарымен, азаматтық-құқықтық қатынастармен, әкімшілік-құқықтық қатынастармен тығыз байланысты. Қазақстан Республикасы Президентінің Жолдауында айтылған Қазақстанды әлемнің дамыған елу елінің қатарына қосу мәселесі халқымыз тарапынан үлкен қолдауға ие болып, осы жолда көптеген ісшаралар атқарылып жатын. Еліміздің экономикасының дамуы инфрақұрылымдарды жетілдіруді, тұрғын үй құрылысын жандандыруды, автокөлік жолдарын кеңейтуді және қала құрылысын қолға алуды қажет етіп отып. Жер кодексінің енгізілуімен елді мекендер жерімен қатар, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге де меншік құқығы танылып жер нарығы шарықтау шегіне жетті.
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. Өзгерістер мен толықтыруларды қоса алғанда // Юрист анықтама жүйесі.
2 Архипов И.Г. Земельное право Республики Казахстан. – Алматы: Издательство «Борки», 1997. – 295 с.
3 Зиманов С.З, Еренов А.Е. О характере феодальной собственности на землю в Казахстане // Труды Алматинского юридического института. – Алма-Ата: Казахское государственное издательство, 1955. – С.47-56.
4 История Казахстана с древнейших времен до наших дней / Ж.К. Таймаганбетов, К.М. Байпаков, Б.Е. Кумеков, К.А. Пищулин и др. – Алматы: Дауыр, 1993. – 416 с.
5 ВЦИК и СНК РСФСР. Временное положение: Декрет // Сборник декретов 1917-1918 гг. – М.: Государственное издательство, 1920. – С. 10-53.
6 19 ақпан 1918 жылы қабылданған “Жерді социализациялау туралы” декрет. СУ РСФСР, 1918, № 25, ст.346. 26 қазан 1917 жылы қабылданған “Жер туралы” декрет СУ РСФСР, 1917, № 1, ст.3.
7 14 ақпан 1919 жылы қабылданған “Социалистік жерге орналастыру және социалистік жер иеленуге өту туралы Ереже. СУ РСФСР, 1919, № 4, ст.43.
8 КазССР Жер кодексі. Алма-Ата 1991. 56б.
9 Земельное и колхозное право. Под ред. проф. И.В.Павлова. М., "Юрид.лит-ра" - 1957.-270 с.
10 Қазақстан Республикасының Жер туралы Заңы. - Алматы: Жеты жаргы 2001.-150 б.
11 Жер кодексі 2003 жыл 20 маусым. – Алматы, 2007. – Юрист баспасы. – Жеке басылым.
12 Приходько И. Молодому предпринимателю. Новое законодательство о собственности, аренде, земле. М., 1991. - С.175 .
13 Природоресурсовое право и правовая охрана окружающей среды. Учебное пособие под ред. В.В Петрова. - М., 1988.- 512 с.
14 Абдильбеков С.Т Специальные меры пресечения и поощрения в земельном законодательстве. В кн: Совершенствование правовых основ земельной реформы в Республике Казахстан. - Алматы.,- 1996.- 128 с.
15 Стамкулов А.С, Урисбаева А.А. Новый закон Республики Казахстан " О земле " // Право и государство.- 2001.- № 3 - С.34-36
16 Абдраимов Б.Ж. Дисс. на соискание ученой степени д.ю.н - " Проблемы совершенствования процессуальных форм реализации норм земельного права". Алматы.-2001.-с.410.
17 Иконицкая И.А. Чтобы сберечь земли.- М.: Знание. - 1984.-64 с.
18 Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі. 2007 жыл 09 қаңтар. – Алматы, Жеке басылым.
19 Қазақстан Республикасының Халықтың санитарлық- эпидемиологиялық қауіпсіздігі туралы Заңы // Юрист анықтама жүйесі.
20 Қазақстан Республикасының 2003 жылгы 09 желтоқсандағы Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы // Юрист анықтама жүйесі
21 Қазақстан Республикасы. Бағалау қызметі туралы: 2000 жылғы 30 қараша заңы // Юрист анықтама жүйесі.
22 Качекян С.Ф. Правоотношение в социалистическом обществе. М., «Юрид. Лит-ра», 1974, -115 с.
23 Бектұрғанов Ә.Е. Қазақстан Республикасындағы жер құқық қатынастары. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. -240 б
24 Аксененок Г.А. Земельные правоотношения в СССР. М., «Юриздат», 1958. -70с.
25 Ерофеев Б.В. Земельное право России, Общая часть. М., «Юриздат», 1994. -105с.
26 Аксененок Г. А. Объекты земельных правоотношений // земельное право. М., «Юрид.лит-ра», 1969, -64с.
27 Колотинская Е. Н. Земельное право России. М., 1995,
28 Архипов И.Г. Земельное право Республики Казахстан. Учебное пособие.- Алматы: Изд-во «БОРКИ», -1997. -295 с.
29 Айгаринова Г.Т. Қазақстан Республикасының заңдары бойынша жер төлемдері. - Оқу құралы. - Алматы: Юрист, 2008. – 163б.
30 Еркінбаева Л.Қ. Айгаринова Г.Т. Қазақстан Республикасының жер құқығы. - Оқу құралы. – А.: Жеті Жарғы, 2010. – 328 б.
31 Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 10 қыркүйек 2003 жылғы қабылданған Әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктер бойынша жер учаскелерiне жеңiлдiктi бағаның мөлшерiн бекiту туралы қаулысы // Юрист анықтама жүйесі.
32 Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (жалпы және ерекше бөлімдер) – Алматы: ЮРИСТ, 2008.
33 Қазақстан Республикасының Жылжымайтын мүлік және онымен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу туралы заңы. 2007 жыл 26 шілде // Егеменді Қазақстан. – 09 тамыз. № 32.
34 Сыродоев Н.А. Правовое регулирование изъятия и отвода земель для государственных и общественных надобностей.// Правоведение. – 1963. -№ 2. –с.83-93.
35 Алматы қалалық жер ресурстарын басқаруға баланысты комитетінің мұрағаты.
36 Жумадилов Б.А. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді пайдаланудың құқықтық талаптарын бұзғаны үшін заңи жауапкершіліктің түсінігі мен негіздері // Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінде Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған халықаралық ғылыми конференциясының материалдары. – Алматы: Қазақ Университеті -2001. – 165-167бб.
37 Еренов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Насырова Л.Р. Эффективность правоохранительного законодательства. – Алма-Ата: Наука, 1988. - С.82.
38 Хаджиев А.Х. Юридическая ответственность как средство охраны окружающей среды: Автореф. дис. канд. юрид. наук. - Алма-Ата: АН КазССР. Ин-т философии и права, 1988. - 23 с
39 Хаджиев А.Х. Классификация норм юридической ответственности за ущерб объектам природы // Тезисы Всесоюзного совещания-семинара молодых ученых: Гражданское право и защита имущественных интересов граждан и организаций. - Алматы, 1996. – С. 142-143.
40 Аграрное право: Учебник для ВУЗов / Под ред. Г.Е. Быстрова и проф. М.И. Козыря. - 2-ое изд. - М.: Юристъ, 1998. – 534 с
41 Қазақстан Республикасының 31-ші наурыз 1998-ші жылы қабылданған «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» Заңы (енгізілген өзгерістерімен). – Алматы: ЮРИСТ, құқықтық анықтама жүйесі, 2005.
42 Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. - Тараз: Тараз университетi, 2003. - Б. 2. - 288 б.
43 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 1997 жылғы 16 шiлде қабылданған. – Алматы, ЮРИСТ. 2008.
44 Гражданское, торговое и семейное право капиталистических стран. Сборник нормативных актов: гражданские и торговые кодексы: Учебное пособие / Под ред. В.К. Кугинского, М.И. Кулагина. - М.: Изд-во УДН, 1986. – 256 с.
45 Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі. - Алматы: Юрист, 2001. – 224 б.
46 Есимкулов С.Т. Правовые проблемы обеспечения рационального использования земель сельскохозяйственного назначения в условиях перехода Казахстана к рынку: Дис. канд. юрид. наук. - Алматы, 1997. – 148 с.
47 Жумадилов Б.А. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді пайдаланудың құқықтық талаптарын бұзғаны үшін заңи жауапкершіліктің түрлері мен шаралары // Гражданско-правовое обеспечение экономических реформ: комментарий действующего законодательства Республики Казахстан: Сбарник научных статьей. – Алматы, 2001. – 122-131 бб.
48 Еркинбаева Л.К. Некоторые правовые проблемы изъятия земли в Республике Казахстан. // - Алматы: Вестник КазНУ. Серия юридическая. № 2 (30).
49 Приходько И. Молодому предпринимателю. Новое законодательство о собственности, аренде, земле. - М.: Мол. Гвардия, 1991. – 189 с.
50 Природоресурсовое право и правовая охрана окружающей среды: Учебное пособие / Под ред. В.В. Петрова. - М., 1988. - 155 с.
51 Колбасов О.С. Ответственность за нарушение правовых требований рационального использования земли // В кн.: Правовое обеспечение рационального использования земли в СССР. - М.: Наука, 1969. – С. 32-34.
52 Еркінбаева Л.К. Қазақстан Республикасында шаруа (фермер) қожалығының қызметін құқықтық реттеу: Оқу құралы. - Алматы: Баспа, 2000. -44б.
53 Назимкина О.В. Виды прав на землю и оснавания их возникновения // Государство и право. – 1999. -№ 8. – с. 42-48.
        
        КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасы егемендік алып,
тәуелсіздікке қол жеткізгелі бері қоғамдық ... оның ... ... өте үлкен қарқынмен дами бастады. Жер қатынастары аясында
түбегейлі ... ... жер ... ... ... ... ... қабылданды. Жер қатынастарының нарықтық экономика
заңдылықтарына бейімделіп, ... ... ... ... ... ... табиғатының өзгеруіне негіз болған алғашқы жоғары күші бар
нормативтік-құқықтық акт Қазақстан Республикасының Конституциясы. Қазақстан
Республикасының 1995 жылы ... ... жер ... ... жеке ... болатындығы бекітілді [1]. Жер жаңа сипатқа
ие болып, оған ... ... ... ... ... ... ... қайнар-көзі болып табылатын жер
ресурстары Республика халқының өмірі мен қызметінің негізі болып саналады.
Жердің мемлекет, қоғам және ... үшін ... оның ... ... атқаратын рөліне де байланысты болады. Сонымен қатар,
жердің кез келген мемлекеттің тәуелсіздігі мен ауымағының ... ... ... ... ... екендігі баршаға мәлім. Осы
тұрғыда жер учаскелерін мемлекет мұқтажы үшін алып қою, ... мен ... үшін ... білдіреді.
Қазақстан Республикасының егеменді ел ретінде қалыптасып ... ... жер ... ... ... ... ... салаларын өркендеруді мақсат етті.
Жер учаскелері жеке меншікке берілгенге ... жер ... ... үшін алып қою ... ... ... Жер учаскелері
тек мемлекет меншігінде ғана болды және оны ... иесі ... ... ... ... алып қоюға құқылы болды. Себебі, жер пайдалану құқығы
азаматтарға тегін берілді. Ал қазір жер ... ... ... мен жер
пайдалану құқығы азаматтар мен заңды тұлғаларға ақылы ... ... ... ... ... үшін ... иеліктен шығару
қатынастары жер құқық қатынастары ішіндегі ең даулысы және өзектісі. ... ... ... үй ... ... әкімшілік-құқықтық қатынастармен тығыз байланысты. Қазақстан
Республикасы Президентінің Жолдауында айтылған ... ... ... ... қатарына қосу мәселесі халқымыз тарапынан үлкен қолдауға ие
болып, осы ... ... ... атқарылып жатын. Еліміздің
экономикасының дамуы инфрақұрылымдарды жетілдіруді, тұрғын үй ... ... ... ... және қала құрылысын қолға алуды
қажет етіп отып. Жер кодексінің енгізілуімен елді мекендер жерімен қатар,
ауыл ... ... ... де ... ... ... жер ... шегіне жетті. Жоғарыда айтылған құрылыс нысандарын салу үшін
мемлекет жер учаскесі меншік ... мен жер ... жер ... бағамен сатып алуға мәжбүр болып отыр. ... жер ... ... үшін мәжбүрлеп иеліктен шығару коп жағдайда жер ... ... мен жер ... ... ... негіз
болуда. Осы мәселелерді жан-жақты зерттеу ... ... ... ... кезде қоғамымызда орын алып отырған жер ... ... ... ... ... ... сол жер ... мәселелердің дұрыс шешімін таппауында болып отыр. Сол себепті
жер учаскесі меншік иелері мен жер пайдаланушылардың өздеріне ... ... ... ... үшін алып қою ... ... иесі немесе
жер пайдаланушы ретінде Конституциямен кепілдік берілген өз құқықтарының
толық қорғалуы жергілікті ... ... мен сот ... өз
міндеттерін жүйелі түрде, заңға сәйкес жүзеге асыруына байланысты. Жер
учаскелерін мемлекет мұқтаждары үшін жер ... алып ... ... ... дау-дамайлар осы жерге орналастыру аясындағы заңдардын
өрескел бұзылуы мен жергілікті атқарушы органдардың заңдарға ... ... және ... ... ... ... ... болып отыр.
Нарықтық қоғам жағдайында жер учаскелерін мемлекет мұқтаждары үшін
сатып алу ... ... ... ... айтсақ, қала мен қала
құрылысын нарық ... ... ... және ... ... экономикалық үміт артылып отыр. Бұл мақсаттарға жету үшін алдымен
құзіретті органдардың жер ... ... ... үшін алып қою
аясындағы қызметін реттейтін құқықтық тетіктерді одан әрі ... ... ... мен ... ... ... иелері мен жер
пайдаланушылардан жер учаскелерін мемлекет ... үшін ... ... ... ... ... мен ... мұқтажы көп айтылып
жүр. Себебі, нарық заңы қала құрылысы мен ... ... ... ... ... ... ... гөрі, жер учаскелерін үшінші
тұлғалардың, яғни инвесторлардың мүддесі үшін мемлекет мұқтажы үшін сатып
алу ... ... ... ... әрі перспективалы екендігін анық
дәлелдеп, оның өміршеңдігін көрсетіп отыр. Бірақ, меншік ... мен ... жер ... ... ... үшін алып ... жер учаскесі мен онда орналасқан жылжымайтын мүлік пен ала алмай
қалған пайданы, көп ... ... ... ... мәселелер құқық
теориясында ұзақ талқыланғанымен заң жүзінде нақты ... ... ... ... ... ... қиындықтар тудырып отыр. Сол
себепті, жер құқығы ғылымының ең өзекті бағыттарының бірі – жер ... ... үшін алып ... құқықтық реттеудің теориялық
мәселелерін зерттеу.
Тақырыптың зерттелу деңгейi. Отандық заң ... жер ... ... Б.Ж. ... С.Б. ... ... А.Е. Бектұрғанов, А.Е. Еренов, Н.Б. Мұхитдинов,
М.С. Сахипов, А.С. ... С.Ш. ... К.А. ... ... азаматтары мен ұйымдарының жерді пайдалану мен қорғау құқығының
жекелеген ... А.Е. ... Н.Б. ... Д.Л.
Байдельдиновтың және өзге отандық ғалымдардың жұмысында қарастырылған.
Жер реформасының қазіргі мәселелері Л.К. ... ... Л.Н. ... А. ... Е.Ш. ... ... Г.Т. Айгаринованың еңбектерінде көрініс тапты. Қазақстан
Республикасында жер айналамын құқықтық реттеу ... ... ... ... ... ... қасы.
Дипломдық жұмыс объектісі Қазақстан Республикасында төтенше жағдайлар
кезінде жерге құқытарды ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Дипломдық жұмыс пәні ретінде төтенше жағдайлар кезінде ... ... ... ... ... ... ... негізіне қоғам мен табиғаттың өзара
әрекеті, ... пен ... ... ілімдер, жалпы танылған жер заңдарының
қағидалары мен ... ... мен ... ... жер ... ... ережелер қызмет ... ... ... қол ... үшін ... ... салыстырмалы-
құқықтық, қисындық, жүйелік, тарихи және басқа әдістер қолданылды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты нарықтың ... ... жер ... ... ... ... ... жекелеген түрлері бойынша
туындайтын құқықтық қатынастарының теориялық негіздерін қарастыру.
Жұмыстың міндеттері:
• жер учаскесін алып қою құқықтық қатынастарының құқықтық ... ... жер ... ... ... ... ... жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығару
негіздерін қарастыру;
Нақты ... ... екі ... ... ... ... деректер тізімінен тұрады.
Қолданылған терминдер: жерді алып қою, жер учаскесі, жер ... жер ... ... ... ... ... ... жер
учаскесіне жеке меншік құқығы, жер пайдалану құқығы, жерді тәркілеу, жерді
жаза ретінде алып ... ... ... 66 ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ ҚҰҚЫҚТАРДЫ ТОҚТАТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ ЖАЛПЫ
СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ЖЕР ҚАТЫНАСТАРЫНДАҒЫ АЛАТЫН ОРНЫ
1.1 Жерге құқықтарды тоқтату ... ... ... ... құқықтарды тоқтату негіздері туралы заңдардың қалыптасу
және даму тарихы
Жер мәселелері әр ... ... ... өмір сүрген
мемлекеттердің барлығы үшін негізгі мәселеге ... ... ... сүйенетін болсақ, Қазақстан аумағын мекендеген мемлекеттердің
негізгі кәсібі экстенсивті ... және ... ... мал ... ... ... жайылым жерлерге мұқтаж болған мал өсірушілер
шалғай жерлерге көшіп-қонып жүруге мәжбүр ... ... ... сатыларының қай-қайсысын алсақ та жер қорларын пайдалану белгілі
аумақтағы климаттық ... және ... ... ... ... ... ... жағдайы материалдық
өндіріс жүйесінің негізгі бағыттарының сипатын анықтады. Сондықтан мыңдаған
жылдар бойы ... ... ... ... үшін шаруашылықтың
негізгі саласы көшпелі мал шаруашылығы болып саналады. Мал ... ... жер ... ... ... ... ... отырды. Сол
кезеңдерде өмір сүрген қоғамдар үшін жер қатынастарын реттеу жүйесінің
табиғи және ... ... ... жер ... ... ... біздің ойымызша негізгі фактор болып табылады.
Көшпенділер өміріндегі материалдық-өндіріс жүйесінің элементтері
олардың еңбектерін біріктіруге ... ... ... қатар, ондай
біріктірулер қндірістік топтар және ... ... ... Қазақстандағы жер қатынастарын реттеу тамыры терең тарихи
өткен шақтан басталады. Адам ... ... ... жер ресурстарын
пайдалану сипаты белгілі бір аумақтың табиғи жағдайымен және ... ... ... ... ... ... ... пайдалану мен
айналымға тарту адам қоғамының дамуындағы ... ... ... ... ... Жер ... заңдардың қалыптасуы мен дамуы мемлекетіміздің
нарықтық экономикаға өтуімен қатар пайда ... ... ... ... жер ... қатынастарының дамуы ғалымдардың пікірі бойынша,
бірнеше кезеңдерге бөлінген. Мәселен, И.Г. Архипов жер құқық қатынастарының
дамуын ... ... ... ... ... жер ... Ресей құрамында болған кезеңіндегі жер қатынастары, Кеңес
кезіндегі жер қатынастары және егеменді Қазақстандағы жер ... ... ... ... ... ... [2].
Қазақ қоғамының бүкіл тарихында ең жақсы жайылымдар үшін таласта ру
аралық ... және ... ... ... өндірістің
жалғыз және басты шарты жер болған. Мәлім ... ... ... ... ... көтерілісінің және Ішкі Ордадағы шаруалар
көтерілісінің ... ... бірі ... жер және ... ... ... жеке ... болды ма? Болса, оның сипаты қандай болды?
Әдебиеттерде бұл мәселе бойынша әртүрлі көзқарастар кездеседі. С.З. Зиманов
және А.Е. ... ... ... ... ... ... болуы даусыз, қоғамдық көшпенді жер пайдалану мен қоғамдық
меншікті шатастыру ... ... еді. ... ... ... өндірісін
саралай отырып, жекелеген көшпенділік жолға пайдаланатын жерлерге феодалдық
меншіктің болғанын ... ... ... бұл ... өнім ... сол ... ... атымен атау дәлел болып
табылады. Жер дауларын шешкенде соттар жердің атауын ... пәні ... жер ... ... иелігінде екенін анықтау үшін пайдаланған.
Су көздері бар ең жақсы жер ... ... ... ... ... көптеген қарапайым көшпенділер өзен суын қолдану кезінің өзінде
қарсылықтарды кездестірді. Ол ... көп ... ... ... ... жатқан учаскенің иегерінің арнайы рұксатын алу қажет болды. Анық
болғандай, егер су көздері бар жайылымдар қауымдық ... ... ... рұқсат алудың қажеттілігі болмас еді.
Аталғанның дәлелдеуінше, Қазақстанда феодалдардың жеріне жеке меншік
болған. Әрине, сол кезеңдегі жерге жеке ... ... ... бүгінгі
күнгі түсініктерімізден өзгеше болды. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... иеленді.
Сонымен, елімізде жерге меншік қазақ ... ... ... ... тудырған ерекшеліктері бар феодалдық меншік болды. Қазақстанда ... жеке ... ... ... ... ... оқшаулауға байланысты қатынастар болмады. ... ... ... ... ... ... алу және жермен өзге
азаматтық құқықтық мәмілелер жасасу қатынастары қалыптаспаған және олардың
болуы мүмкін емес еді. ... жер ... ... қалыптасуының
нақты алғышарттары болмады. Жер құқықтық қатынастар ... ... ... ... кейін өзгерді.
Қазақстанның Ресей құрамына өту процесі күрделі ... ... ... бұл ... ... басы ... патша Анна Иоаннаның 1731 жылдың
12 қаңтарындағы грамотасы және Кіші жүз ханы ... 1731 жылы ... ант ... ... Осы жылы Кіші жүз ханы ... Ұлы жүз ... ... адалдыққа ант берді. Одан кейінірек, 1740 жылы адалдыққа
антты Орта жүз ханы ... және ... ... берді. Сол жылы ... 18 ... ... ... өзіне қарасты 55462 қазақпен ресей
бодандығына өтті. ... ... ... ... 1847 жылы ... ... Қазақстанның Ресейге қосылуы 1731 жылы басталып, тек
1847 жылы аяқталды, бұл процесс жалпы 116 жылды қамтыды.
Қазақстанның Ресейге ... жер ... ... және ... ... өз ... ... қойған жоқ.
Біріншіден, барлық жер қоры хан-сұлтандық шыңғыс ұрпақтарынан Ресей
империясының ... ... 1868 ... ... ережелердің» 210-бабында
айтылғандай: «Қырғыз көшпенділері алып отырған жерлер ... ... және ... ... ... беріледі».
Екіншіден, патшалық қазақтар үшін жер ... ... ... ал жер ... реттеу бұрынғысынша, қазақтың әдет-ғұрыптық
нормалары негізінде жүзеге асырылады.
Үшіншіден, қазақтардың әдеттегі құқығында жеке отбасылардың күзеу ... ... жеке ... ... ... ... ... жер қатынастарын құқықтық реттеу әдеттегі құқығымен қатар
жалпы империялық ресейлік заңдармен реттелді.
Сонымен, Қазақстанда жер нарығын ... ... ... ... ... ... қарастыру мүмкін емес. Жалпыресейлік әлеуметтік
процесстер Қазақстанда да өзінің тікелей немесе жанама көрінісін тапты.
Қазақстандағы ... жер ... 1917 ... ... ... орнатылды. Жер айналысы саласындағы қоғамдық
қатынастар 1917 жылдың 26 қазанындағы (8 қараша) Жер туралы ... ... ... 27 ... «Жердің социалдануы туралы» Декретпен құқықтық
бекітілді. ... ... ең ... және ... ... ... ... келесіні жариялады:
«1) Жерге помещиктік меншік ешбір өтеусіз тегін түрде ауыстырылады.
2) помещиктердің жерлері, үлестік, ... ... ... ... ... және жансыз құралдарымен, усадьбалық құрылыстармен
Болыстық Жер комитеттерінің, Шаруалық Депутаттардың Уездік ... ... ... ... жер туралы мәселені шешкенге дейін өтеді.
5) Қарапайым шаруалар мен қарапайым казактардың жерлері ... ... Жер ... Шаруалар бұйрығында, одан тереңірек
қарастырғандай:
1) ... жеке ... ... мәңгі жойылады; жер сатылмайды, сатып
алынбайды, жалға беру, кепілге ... ... ... басқа әдіспен
оқшауланбайды. Барлық жер... ақысыз ... ... ... ... және онда ... ... барлық адамдардың пайдалануына өтеді.
5) Жерді пайдалану құқығын Ресей мемлекетінің жерді отбасының ... ... ... өз ... өңдеуге ниет білдірген барлық
азаматтары (жынысына қарамастан) өңдеуге күші бар ... ала ... ... жол ... Жер ... теңестіруші болу керек, яғни жер еңбектік немесе тұтыну
нормасы бойынша жергілікті жағдайларға қарай ... ... ... туралы» Декрет, әрине, Жер туралы декретпен
үндес болды. Онда және де жарияланғандай:
1-ші бап. ... ... ... ... су, ... ... барлық жанды күштеріне кез келген меншік жойылады.
2-ші бап. Жер ешбір (анық және жасырын) өтемақысыз еңбекші ... ... бап. Осы ... ... қарастырылған жағдайларды қоспағанда, жерді
пайдалану құқығы оны өз еңбегімен өңдеушілерге ғана ... бап. ... ... ... ... діни ... ұлты,
бодандығына қарай шектелмейді.
35-ші бап. РФСФР, социализмге тезірек жету ... ... ... ... көрі ... ... артельдік және
кооперативтік шаруашылықтарға ... бере ... ... ... және ... ... ... бап. Өзінде бар жерге пайдалану құқығын ешкім басқа ... ... бап. ... ... ... осы ... белгіленген тәртіптермен
алынып, ешбір жағдайда бір тұлғадан екінші тұлғаға өте алмайды.
Сол кезеңдегі ең ... ...... ... құқығы мәселесі болды.
«Жердің социалдануы туралы» Декреттің 1-ші бабында жерге кез ... ... ... деп бекітілген. Ол шынымен сондай болды ма? Әрине, жоқ.
Жерге тек жеке меншік қана ... ... Ал ... мемлекеттік меншік
жойылған жоқ, керісінше, дамып, кеңейіп, жалғыз өзі ... ... ... ... ... ... ... қоса, жерді пайдалану құқығымен кез-келген мәмілелер
жасауға, яғни ... ... ... ... ... ... қоюға және
оқшаулауға тыйым салынды.
Ол, соңында, жер нарығының жойылып, жер ... ... ... ... ... ... жер ... жерге тек мемлекеттік меншікпен, оны
азаматтарға, ауыл шаруашылық ұйымдарды қоса алғанда ұйымдарға пайдалануға
берумен, жер пайдаланудың ақысыздығымен, ... ... және ... ... ... олардың өз еңбектерінің нәтижесіне
қызығушылықтың жоқтығымен, экологиялық шешілмеген сұрақтармен сипатталды.
Мұның ... ... 80-ші ... ... үлкен жер қайта құрулардың
қажеттілігін қоғамдық түсінуге әкелді.
Қазақстанның жер саласындағы әлеуметтік-экономикалық жағдай ... ... ... құқықтық реттейтін заң актілерінің көптігіне
қарамастан, аталған нормативтік ... ... ... ... ... ... ... Оған қоса, Ресей мемлекеті бұрынғы
тұрғындардан жерлерді әскери қажеттіліктер үшін де, казак және ... беру үшін де алып ... ... ... ... Жер ... ... үшін негізгі табиғи байлық кқзі болғандықтан, оны пайдалануға
байланысты мәселелер ерте ... ... ... ... ... Жер
учаскесін алып қою институты жер құқығы ғылымында жеткілікті дәрежеде
зерттелмеген тың мәселелердің бірі ... ... Ол заң ... ... ... мұқтаждықтары үшін ғана алып қоюдың жүзеге асырылып
келгендігімен ... ... ... ... жер учаскесін
мемлекет және қоғамдық мұқтаждар үшін алып қою ... ... ... ... ... ... атап ... 26 қазан 1917
жылы қабылданған “Жер туралы” декрет және 19 ... 1918 жылы ... ... ... ... болды. Бірақ бұл декреттерде жерді
мемлекет және ... ... үшін алып қою ... ... ... ... алып қою ... рет “Социалистік жерге орналастыру
және социалистік жер иеленуге өту туралы 14 ... 1919 жылы ... ... Жер учаскесін алып қоюға байланысты нақты ... ... 1922 жылы ... ... жер ... туралы“ Заңда
қарастырылды. Бұл ережелер кейіннен 1922 жылы ... Жер ... ... 1990 жылы ... ... Жер кодексінде мемлекеттік
немесе қоғамдық мұқтаждықтар үшін жер учаскесін алып қою институты бөлек
тарау ретінде қарастырылған ... Онда жер ... алып қою ... ... ... жағдайда ғана жүзеге асырылатындығы ... екі жыл бойы ... жер ... мен заңдарды бұза отырып
пайдаланылған жерлерді пайдалану құқығы да мемлекеттік органдар ... жер ... алып қою ... тоқтатылып отырды. Сонымен қатар жер
пайдалану құқығы белгіленген шекті ... ... жер ... ... ... да тоқтатылды. Мысалы; колхозшылардың үйіргелік жерлері
колхоздың жарғысында көрсетілген шектерден ... ... ... ал ... ... қызметшілер мен жұмысшылардың үйіргелік жерлері 0,15 ... ... үй ... үшін 600 шаршы метрден аспауы мұқтажы белгіленді.
Егер жер пайдаланушылардың жерлері белгіленген шектерден асып ... ... ... ... ... [9].
24 қаңтар 2001 жылы қабылданған Жер туралы Заңда (сондай-ақ бұрын
әрекет еткен жер туралы Жарлықта) жер ... алып қою ... ... ... ... құқығы мен жер пайдалану құқықтарының тоқтатылуының
мәжбүрлеу арқылы алып қою ... ... ... ... ... ... Заңның 63-бабының 2-тармағында қарастырылды, ал 1-тармақта жерге
меншік ... мен жер ... ... ... өз еркі ... ... ... Республикасы Жер туралы Заңының 9-тарауы толығымен жер
учаскесін алып қоюды ... ... ... ... жер ... ... жер пайдалану құқығының және өзге де заттық құқықтардың
тоқтатылуы деп аталды және жерді алып қою жер ... ... ... ... ... қарастырылды. Меншік құқығының тоқтатылуы оның
пайда ... ... ... ... ... бір заңи ... негізінде жүзеге асырылады [10].
Кез келген алып қою мәжбүрлеу сипатында болады, яғни жер ... ... тыс ... асырылады. Мұндай жағдайда жер учаскесі меншік
иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтары өте әлсіз келеді және ... ... Сол ... жер ... ... мұқтаждықтары
үшін алып қойған кезде жер учаскесі меншік иелері мен жер пайдаланушылардың
құқықтарын қорғаудың құқықтық ... ... ... Онда ... ... ... мен жағдайланы нақты көрсетілуі тиіс.
Жер учаскесін алып қою жер заңдарында көрсетілген ... ... ... Оның ... өзге ... ... жол ... Жер
учаскесі меншік иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтарын қорғаудың
бірден бір кепілі де осы.
Сонымен, жер ... ... иесі мен жер ... ... алып ... ... негіздерден өзге реттерде жол берілмейді.
• Меншік иесінің немесе жер пайдаланушының ... ... ... ... жер ... ... ... алу жүргізілген;
• Жеке меншік иесінен немесе жер ... жер ... ... үшін ... ... қоса ... алып қойылған;
• Мақсатына сай ... ... ... ... ... бұза ... пайдаланылып жүрген жер
учаскесі меншік иесінен немесе жер пайдаланушыдан ... ... ... ластануға ұшыраған жер учаскесін, құны тең жер
учаскесі беріле отырып, меншк ... ... жер ... қойған;
• Тәркіленген реттен басқа жағдайларда жол берілмейді ... ... ... ... алып қою – ... ... ... ретінде ұғымы мен құқықтық негіздері
Қазіргі қолданыстағы ... ... Жер ... жер
учаскесіне меншік құқығын, жер пайдалану құқығын және өзге де ... ... ... 9-тарауда қарастырылған. Бұл тарауда ... ... ... үшін алып ... ... ... ... Атап айтсақ, 84-бап. Жер учаскесін мемлекеттік мұқтаждары
үшін мәжбүрлеп ... ... оның ... ... алу жолымен алып қою; 85-
бап Жер учаскесін сатып алу; 88-бап Жер учаскесін сот шешімі бойынша ... ... ... ... ... жер учаскесін уақытша алып қою; 92-
бап Мақсаты бойынша пайдаланылмаған жер учаскесі меншік ... және ... алып қою; ... ... Республикасының заңдарын бұза
отырып пайдаланылған жер учаскесін ... иесі мен жер ... ... ... Мақсаты бойынша ... ... ... ... бұза ... пайдаланылған жер учаскесін алып қою;
95-бап Тәрікелеу. Бұл көрсетілген баптардан жер учаскесінің тек ... үшін ғана ... ... ... заң ... орын алған
жағдайда да мемлекет тарапынан алынып қойылатындығын көреміз[11].
Сол себепті, алдымен жер учаскесін алып ... не ... ... ... алуымыз қажет. Заң әдебиеттерінде жер учаскесін алып қою
институтына анықтама өте көп берілген. И. ... алып ...... және жер ... ... ... бір түрі ретінде
түсіндіреді[12]. Мұндай пікірмен В.В. ... та ... ... алып қою – жер ... құқығын тоқтатуға негізделген
өкілетті мемлекеттік өрганның әкімшілік актісі[13]. Жоғарыда айтылған
көзқарастармен ... келе С.Т. ... алып қою ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, өзге де мемлекет
үшін қажет жағдайларда да қолданылады деген пікір ... ... ... ... ... жер учаскесін алып қою жер заңдарының
нормалары бұзылмаған жағдайларда да жүзеге асырылуы мүмкін.
Алып ... ... ... ... сәйкес мынадай топтарға жіктеуге
болады:
Біріншіден, алып қою ... ... ... ... ... талаптарын бұзғаны үшін жер учаскесін алып қою, борышқордың
міндеттемелері ... жер ... ... алу және ... алып қою жауапкершілік мақсатын көздемейді, ... ... үшін ... акт болып табылады.
Олай болса, жерді алып қою - өкілетті мемлекеттік органның қандайда
бір ... ... ... құқығын немесе жер пайдалану құқығын
тоқтатуға бағытталған белгілі бір әрекеті.
Бұл жерде меншік құқығының немесе жер ... ... ... жер ... ... жер ... ... алып қою ұғымдарын анықтап
алу мұқтажы туындап отыр.
Жер кодексінің 9 тарауы Жер ... ... ... жер ... және өзге де заттық құқықтарды тоқтату деп аталады. Осы тараудың 81
бабының 1 ... ... ... ... мен жер пайдалану құқығының
тоқтатылуын ... де 2 ... жер ... алып қою ... ... жерге меншік құқығының (жер ... ... мен алып қою ... және ... ... ... ... бұл жерде, алып қою барлық жағдайда меншік құқығының тоқтатылуына
негіз болады ма ... ... ... Себебі, Жер кодексінде тотенше
жағдайлар кезінде уақытша алынып қойылған жер учаскелері ... ... ... ... ... (жер ... ... беру
мәселесі де қарастырылған. Яғни, жер учаскесінің өзі алынып қойылғанымен,
меншік ... ... ... Сондықтан да, жер учаскесін алып қою барлық
уақытта жерге меншік құқығының (жер пайдалану құқығының) тоқтатылуына негіз
бола ... ... ... ... ... Айта кетер мәселе, алып қою
процессуалдық әрекет ретінде заңды немесе заңсыз иеленуден ... ... ... ... Өз еркімен соғылған құрылысты бұзып тастау арқылы
жер учаскесін алып қою. Жер кодексінде қарастырылған негіздер ... ... ... ... да жер ... ... қойылуы мүмкін.
Меншік құқығының (жер пайдалану құқығының) тоқтатылуы мен алып ... ... ... ... өз еңбегінде Ә. Стамқұлов
та ұтымды ойлар ... Оның ... Жер ... 9 ... ... ... ... жер пайдалану құқығының тоқтатылуы, жер
учаскесін алып қою, жер пайдалану ... алып қою ... ... бір ... ... ... алып қою ... жер пайдалану құқығын ... ... ... жер ... ... келеді және онда мұндай құқықтарды
алып қою қарастырылмаған. Жер заңдары бойынша алып қоюдың ... ... ... ... жер учаскесі танылады[15]. Сонымен, жер учаскесін алып
қоюды жерге меншік құқығы мен жер ... ... ... ... ... ... болады.
Жер құқығы ғылымында жерді алып қою жер қорын мемлекеттік басқару
қызметі ... де ... ... жерлердің негізгі меншік иесі
ретінде мемлекеттің басты қызметінің бірі ... ... ... иесі мен жер ... жер учаскесін алып қою мүмкіндігі.
Жер учаскелерін өз мұқтаждықтары үшін ала отырып мемлекет жерді тиімді ... ... ... ету ... оны қайта бөлуі қажет. Бұл
ретте қайта бөлу екі процесстен ... Олар алып қою және ... ... Бұл ... аясында Кеңестік жер-құқықтық ғылымында әртүрлі
көзқарастар қалыптасқан болатын. Олардың бір тобы - алып қою мен ... ... ... ... ... заңи ... ие ... олардың бірінің
нәтижесінде жерге деген субъективтік құқықтар ... ... жаңа ... ... ... ... деген пікір ұстанады. Ал
өзге авторлар алып қою мен мемлекеттік немесе қоғамдық мұқтаждар үшін қайта
бөлуді бір процесстің екі ... ... ... ... мәселеге байланысты Б.Ж. Әбдірайымовтың “Шын мәнінде, мемлекет
мұқтаждықтары үшін жер учаскесін алып қою, әрқашан да ... ... ...... ... ... [16]. Бірақ жер учаскесін алып қою
институты жер учаскесін өзге тұлғаға ... ... ... жер ... беру ... көздемей-ақ алып қоюды да қамтиды. Бұл жерде мәселе
азаматтық құқықтық немесе жер ... ... ... ... құқықтық
заң бұзушылықтар жасаған жағдайда жерге деген субъективтік құқықтардың
күштеп ... ... ... ... ... жер ... тек мемлекеттік мұқтаждар үшін
алып қою институна байланысты берілді. Сол себепті, жер ... ... ... үшін ... жоғары субъектіге қайта бөлу мақсатында
алып ... жер ... алып қою ... ... ... ... жөн болады. Жер учаскесін алып қою ... ... ... айта келе оны жер ... ... мен ... ... негізделген процессуалдық әрекет ретінде қарастырамыз. ... алып ... ... жер-құқықтық нормалардың маңыздылығы жер
құқығында алып қою институтының дербестігін білдіреді.
Жерді алып қоюдың барлық негіздерін ... келе ... ... ... Кейбір жағдайларда жер учаскесін алып қою ... ... ... Жер ... меншік иесінің міндеттемесі
бойынша оны орындамаған жағдайда сот шешімі ... жер ... ... ... құқығынан өндіріп алу арқылы алып қою ... ... Сот ... ... ... ... ... жауапкершілікке жатады. Жер учаскесін алып қою жер-
құқықтық жауапкершілік ... де ... ... И.А. Иконицкаяның
пікірінше жер-құқықтық жауапкершілік жер заңдарын бұзғаны үшін туындайтын
жауапкершіліктің ... ... ... ... және материалдық
жауапкершілікте жасалған құқық бұзушылыққа байланысты жағымсыз салдар
тұлғаның өзі мен оның ... ... әсер ... жер-құқықтық
жауапкершілік кінәлі тұлғаның жерге деген құқығын шектеуге бағытталған
[17]. Мақсаты бойынша пайдаланылмаған жер ... де ... ... ... ... ... қойылуы мүмкін. Ауыл шаруашылығы өндірісіне не
тұрғын үй ... мен өзге де ... ... ... ... ... ... заңдарында неғұрлым ұзақ мерзім белгіленбесе, бір
жыл ішінде тиісті мақсатында пайдаланылмаған жағдайдаменшік иесінен немесе
жер пайдаланушыдан алынып қойылуы мүмкін (Жер ... ... ... жер ... меншік иесі мен жер пайдаланушыдан жерді өрескел бұза
отырып пайдаланғаны үшін де алынып қойылуы мүмкін.
Жалпы жер ... ... ... алып қою ... ... жер ... ... ретінде,
2) жерге меншік құқығы мен жер пайдалану құқының тоқтатылуының негізі
ретінде,
3) жер қорын басқару функциясы ... ... ... ... ... түсініктеме берер болсақ, біріншіден, жер
құқығының институты ретінде – жерді алып ... және оның ... ... қатынастарды реттейтін нормалардың жиынтығын.
Жерге меншік құқығы мен жер пайдалану құқығының тоқтатылу негізі
ретінде – бұл ... ... ... ... Бұл ... алып ... аталмыш құқықтардың тоқтатылуына негіз болмайды.
Жер қорын басқару функциясы ретінде – мемлекеттік органдардың меншік
құқығын ... жер ... ... оны қайта бөлу мақсатында тоқтатуға
негізделген заңи маңызы бар әрекеттерінің жиынтығы.
Жауапкершілік шарасы ретінде, жер учаскесін алып қою ... ... ... жағдайларда қолданылады. Жер ... жер ... ... ... ... бұзған жағдайларда
қолданылады.
1.3 Жерге құқықтарды тоқтату негізі ретінде ... алып қою ... ... мен ... учаскесін алып қоюмен байланысты құқықтық қатынастар өзінің
мазмұны бойынша өте ... ... және ... тән ерекшеліктері де бар.
Біріншіден, жер учаскесін алып қоюдың міндетті ... ... ... табылады (жергілікті атқарушы органдар немесе сот органдары).
Бұл ретте егер жер учаскесін алып қоюдың ... ... ... атқарушы
биліктің мемлекеттік органдары танылса, онда ... ... ... ... ... ... табылады деген көзқарастар қалыптасуда.
Бұл көзқарастар ... ... ... ... ... ... мен ... тек субъектілік құрам бойынша анықтау дұрыс емес, ... ... ... қатынастар құрылымының бір элементі ғана.
Құқықтық қатынастардың басты анықтаушы элементі ... пәні ... ... алып қою институтының пәні болып жер учаскесін ... және оны ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл мәселеге байланысты ... егер жер ... ... басқару аясындағы атқарушылық
функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік биліктік субъектілердің ... ... ... бұл ... ... ... бір ... тану туралы көзқарастармен келісуге болады деген пікір білдіреді.
Сонымен қатар, ... ... мен ... ... ... мүдделердің де кездесетіндігін айтады.
Жер құқықтық ... ... мен ... ... ... ... ... ұқсастығын көрсетеді [16].
Екіншіден, жер учаскесін алып қою кешенді құқықтық қатынастарды
тудырады. Олар, жер ... ... ... ... ... ... қатынастар, тұрғын үй қатынастары және әлеуметтік
қатынастар.
Үшіншіден, жер учаскесін алып қою көп ... аты ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Яғни жер учаскесінің меншік
иесінің ... жер ... ... тыс ... ... және күштеу
сипатына ие болады.
Жер ... алып ... ... ... қатынастардың
қатысушылары болып заңда көрсетілген құқықтар мен міндеттерді иеленуші
құқық ... ғана бола ... Бұл ... ... ... ... ... жер учаскесін алып қоюдың субъектілері ретінде
қарауға болмайды. Мысалы жер учаскесін алып қою ... ... ... ... ... немесе өзге де көмек көрсетушілер) құқықтық
қатынастарға қатынасушылар субъект ретінде танылмайды. Жер ... ... үшін алып қою ... алып қою ... белгілі бір
атқарушы органның қатысуымен жүргізіледі.
Кез-келген құқықтық қатынастарға кемінде екі субъект қатысуы тиіс.
Жер ... алып ... ... ... ... құрамы
субъектіден, объектіден және құқықтық қатынас ... яғни ... мен ... ... Бұл ... біз жер ... ... субъектілері мен объектілері туралы мәселе қозғаймыз, ал құқықтар
мен ... ... ... ... ... ... мен құқықтық
қатынас сипатына қарай терең талданатын ... ... жер ... ... үшін алып ... ... құқықтық қатынастардың
негізгі субъектілері жер учаскесін алып қоюды жүзеге асыратын мемлекеттік
орган мен жер ... ... ... ... яғни жер ... ... танылады. Бұл бөлімшеде жер ... алып ... ... ... Жер ... алып ... жүзеге асыратын
субъектілерді былайша ажыратуға болады:
- әкімшілік тәртіп арқылы жер учаскесін алып қою - ол ... ... ... ... ... яғни солардың
шешімімен және қатысуымен жүзеге асырылатын алып қою. Мұнда меншік иесі
мен жер ... жер ... ... ... үшін алып қою және
радиоактивті ластануға үшыраған жерлерді алып қою жатады;
- жер учаскесін сот ... алып қою – жер ... алып ... сот ... ғана ... ... ... Жер учаскесінің
меншік иесі немесе жер пайдаланушы өзіне тиесілі жер учаскесін мақсатына
сәйкес пайдаланбаса немесе ... бұза ... ... ... қатар,
жер учаскесі тәрікеленген жағдайда жер сот тәртібімен ... ... ... ... үшін алып қою ... ... иесі ... келіспесе, алып қою процесі сот тәртібімен жүзеге асырылады.
Сонымен қатар жер учаскесін алып қою ... ... жер ... алып қою ... де ... байланысты болады.
Әкімшілік тәртіп арқылы жер ... алып қою ... ... ... қажет етеді. Мысалы, жер учаскесін мемлекет мұқтаждары
үшін алып қою ... ... ... ... құзіретті орган;
- жер учаскесін алып ... ... ... ... ... және жеке ... алынып қойылатын жер учаскесінің ... ... ... ... жер ... ... ... аумақтық комитеттер;
- жергілікті сәулет және қала құрылысы ... ... ... ... ... басқармасы;
- санитарлық эпидемиологиялық органдары;
- өрт қауіпсіздігі органдары.
Әрине, жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қоюға байланысты
шешім ... ... ... ... әртүрлі деңгейіндегі атқарушы
органдарына берілген. Олар Қазақстан ... ... ... ... ... ... қалалық, селолық, ауылдық,
атқарушы органдар.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... аймақтарын құру мен кеңейтуге, халықаралық
шартарды орындауға, ... ... үшін жер ... ... ... ... жер ... алып қою туралы шешім қабылдау
кіреді.
Облыстық атқарушы органдар жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін
алып ... ... ... ... шешім қабылдай алады:
Жердің барлық санатынан жергілікті маңызы бар ... ... ... құру мен ... ... учаскесінің астынан бағалы пайдалы қазбалардың кен орындары
табылса, жер учаскесі жол ... ... ... ... және
магистральды құбырлар жүргізу үшін, ... ... ... ... салу үшін қажет болса орман қорының жерлерінен өзге ... ... алып ... ... ... ... ... орман
шаруашылығынан өзге мақсаттар үшін алып ... ... ... ғана
Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен жүзеге асырылады.
Басқа жағдайлардың ... ... ... ... жер
учаскесін мемлекет мұқтаждар үшін алып қою туралы шешім қабылдай алады.
Жер учаскесін ... ... ... органының тапсырмасымен жер
ресурстарын басқару жөніндегі ... ... ... елді мекендерде –
архитектура және қала құрылысы органы) жүргізеді. ... ... ету ... объектіні орналастыру үшін ... бір ... ... ... ... орган экологиялық заңдарды басшылыққа
алуы тиіс. ... ... ... сәйкес, кәсіпорынды, ғимараттарды
және басқа да ... салу ... ... аталған объектілердің
қызметінің экологиялық салдарларын ескере отырып, қоршаған ортаны ... мен ... ... ... ... ... ... [18].
Сонымен қатар, объектіні салу орнын таңдауда қорғау, ... ... да ... ... ... ... ... қажет. Осыған
сәйкес, жер учаскесін таңдау туралы шешім қабылдаудын тағы бір ... ... ... ... ... ... ... жүргізу кезінде ... ... ... ... ... салу ... ... келуі,
санитарлық нормаларды сақтауға ... ... және т.б. ... ... ... ... арқылы 1995 жылы Қазақстан ... ... ... түпкі мақсаты “мемлекет ... ... мен ... қолайлы болу үшін қоршаған ортаны қорғауды
мақсат етіп қояды” деп жариялады[1]. Қазақстан Республикасының ... ... және ... ұрпақтардың табиғат қорларын сақтау, ұқыпты
пайдалану ең маңызды мемлекеттік мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ету ... ... Президентінің “ҚР экологиялық қауіпсіздік туралы арнайы
бағдармалары 2004-2015 жылдарға арналған” жарлығында, “ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны есепке алумен ... ... ... деп ... ... ... табиғатты пайдалануда
толық жетілдрілген экономикалық тетіктердің қажеттілігі, толығырақ
экoлогиялық ... ... ... ... бұл ... ... ... байланыстыруды көрсетеді. ... ... ... ... ... ... табиғат
қорларын экономикалық бағада есепке ала отырып ... ... ... шараларын жасаумен ажыратылмас байланыста. Қоршаған
ортаны ... ... ... ... құралы және табиғатты
пайдаланудағы қойылған мәселелерді шешуде табиғат ... ... ... олар ғылыми анықталған жер, су, орман, мекен-жайлар, пайдалы
қазбалар, жануарлар ... және ... ... ... ... ... ... нарықтық реформалардың болуымен, экономикалық және
шаруашылық орталығында да өзгерістер болды, ... ... ... ... ... болуы есепсіз әлеуметтік және экологиялық
құрам, қоршаған ортаның объектілері және ... ... ... ... бере бастады. Ерекше актуалдық табиғат қорларының кадастрларын
құқықтық басқару ... ... ... ... ... экономикалық нормативтердің ұзақ пайдалануына мүмкіндік береді.
Қазақстан табиғат қорларына бай, бірақ бұған ... ... ... бойы ... ішкі қажеттілігімізді қамтамасыз ... бұл ... ... ... ... ... ... қажетті инфрақұрылымның жоқтығынан.
Осы жағдайларды ескере отырып және де ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тетіктерді басқаруды
және оның кадастрлік қызмет ... ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік жер кадастрлерін құқықтық ... жеке ... ... ... ... байланысты жер,
стратегиялық маңызды ... қоры ... ... жер ... ... ... ... деген қажетті
стратегиялық табиғат қорына, жеке ... ... ... ... ... ... иеленеді.
Азаматтық айналымда жердің сәтті қызмет етуінің қажетті ... ... жер ... қатынасындағы субъектілердің ... ... ... ... ... ... мәліметтерді алуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік ... іс ... ... ... ... ... ... бұл
тәжірибеде оның жүзеге асуын, кейде жүзеге аспауын ... ... ... ... сай ... ... және
заңдылығының қалыптасу процесі, табиғат қоры кадастрлерінің ... ... ... ... ... ... ... заңдары Экологиялық кодекс баптарында қарастырылған кәсіпорындарды,
ғимараттарды және басқа да экологиялық зиянды ... ... ... ... және сот тәртібімен бұзу туралы азаматтар мен
қоғамдық бірлестіктердің талап ету құқығын жүзеге ... ... ... ... ... ... және ... органдардан елді
мекендердің жоспары, құрылысы және жаңғыртылуы туралы ақпараттар алу құқығы
Архитектура және қала құрылысы ... ... ... ... ... ... кері әсер ететін объектілерді орналастыру жөніндегі
ақпараттарды халықтын алуы бүгінгі күнде ... ... бірі ... бұл ... ... Алматы секілді халық тығыз орналасқан қалаларда
өткір күйінде ... ... ... орны ... ... жергілікті атқарушы орган
жер ресурстарын басқару ... ... ... ... және ... ... ... жер учаскесін алу (сатып алу) ... ... ... ... ... жөніндегі орган бұл процеске жер учаскесі мен
онда орналасқан объектінің бағасын анықтау ... ... Б.Ж. ... ... бұл ... норма бағалау
қызметі туралы заңның нормасына қайшы келеді, себебі, Жер кодексіне сәйкес
жерге меншік ... ... ... ... тоқтаған кезде оның құны
нарықтық бағамен анықталады. Жылжымайтын мүліктің нарықтық құнын анықтау
тәртібі ... ... ... ... ... осы ... 4-бабына
сәйкес, бағалау қызметінің субъектісі болып бағалау қызметіне ... жеке және ... ... танылады, ал осы заңның 7-бабының 3-
тармағына сәйкес сот және ... ... ... ... ... Осы ... орай, Жерді алып қоюдың ережесіне өзгерістер енгізу
қажет деп ойлаймыз, яғни жердің ... ... ... ... жөніндегі
органдар емес, бағалау қызметіне лицензиясы бар тұлғалар жүргізуі ... ... ... құқығы атқарушы органдарда қала беруі қажет[21].
Жер учаскесін алып қоюдын келесі ... сот ... алып ... Бұл ... сот жер ... алып ... соңғы инстанциясы
ретінде түседі. Мысалы, жер ... ... ... ... жер ... ... сай пайдаланбағанда не ... ... ... сот ... ... ... ... Бірақ сот
тәртібінің алдында әкімшілік тәртіп қолданған болуы қажет. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... не жерді
пайдаланушыға жер учаскесін пайдалану мақсатын бұзу ... ... ... мерзімдерінің сақталғандығын білдіреді.
Жоғарыда жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін қоюды жүзеге ... ... ... ... Енді жер ... мемлекет
мұқтаждары үшін алып қодағы екінші ... ... ... мен ... ... мен ... аталдап құқықтық жағдайларын
анықтайық.
Заң әдебиеттерінде ... ... ... мен ... деген ұғымдар кеңінен қолданылатынын жоғарыда айтып өттік.
Енді осы ұғымдарды тереңірек талдап өтейік. С.Ф. Качекянның ... ... ... екі ... ... Яғни, олар әртүрлі ... ... ... және ... ... ... ... Ә.Е. Бектұрғанов бұл пікірді толық қолдай алмайтынын айта
келе, «біздің пайымдауымызша керісінше, құқық қатынастары ... ... ... ... бола ... ... нормалары құқық
қатынастары қатысушыларының құқықтық жағдайын белгілеп, олардың мәртебесін,
керек болса, құқықтық ... ... ... ... ... ... - ... [23].
Бұл ретте бірінші кезекте еске алатын мәселелер мыналардан тұрады:
1. құқықтық қатынастардың түрлері;
2. құқық ... ... ... ... ... ұйым,
және басқа тұлғалар);
3. құқықтық қатынастарға қатысушылардың ... және ... ... ... ... орны.
Құқықтық қатынастарды бірінші орынға ... ... ... ... бар. ... ... ... олардың қатысушылары
белгіленеді. Содан кейін олардың құқықтық қатынастарды ... орны ... және ... ... мен мүмкіндіктері айқындалады.
Г.А. Аксененок құқықтық қатынастардың ерекшелігін анықтап алу ... ... ... ... біліп алып, олардың түсінігін,
қатысушылар ауқымын және ... ... ... ... - ... ... айтылған пікірден субъектілерді біліп алу мәселесі субъектілердің
сипатын талдаудан анықталады. Құқықтық қатынастар ... ... ... мазмұнынан анықталады.
Г.А. Аксененоктың жоғарыда айтылған пікірімен қосыла келе ... ... ... жер ... ... іс жүзіндегі көрінісі немесе,
заңдармен реттелетін жер құқық ... ... неге ... ... ... ... ... деген сұрақ туындайды.
Қандай да ... ... ... субъектілерін заң нормалары
белгілейдінемесе заң ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін, мәртебесін анықтап береді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде азаматтық құқықтар мен
міндеттер заңдарда ... ... ... ... ... мен ... ... пайда болады деп көрсетілген. Азаматтар мен ... ... мен ... ... ... бұл ... жер
құқық қатынастарына да тән. Сонымен бірге жер ... ... ... ... ... ... алудың да теорилық және тәжірибелік
маңызы бар.
Мысалы жаңа ... ... жасы ... адам да, мекеме, ұйымдар және
басқа құрылымдар да құқық ... ... ... сәйкес
азаматтық құқықтарға ие болып міндеттер атқару қабілеті барлық азаматтарға
бірдей болып табылады. Құқық ... ... ... ... пайда болып
қайтыс болған кезде ... ... ... қайсы құқық қатынастарда,
қандай жағдайларда, ... ... ... бола ... ... ... ... немесе олардың өкілдігі берілген азамат немесе
заңды тұлда ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын реттейтін заңдармен анықталады.
Мұндағы негізгі мәселелер құқық субъектілерімен бірге субъектілердің
құқық қабілеттілігі мен әрекет ... ... ... ... және ... орны ... табылады.
Жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып ... ... ... кез ... ... пен заңды тұлға бола алады.
Соныменқатар шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар да, шетелдік ... мен ... ... да ... ... ... ... жер
учаскесін мемлеке мұқтаждары үшін жер учаскесін алып қою субъектілері кез
келген азамат немесе ... ... ... ... ... органдардың
шешімімен жер учаскесі алынып қойылатын ... жер ... ... ... үшін сот ... ... ... қойылатын тұлғалар
танылады. Бұл реттерде субъект ретінде тек қана жер ... ... ғана ... ... ... жер ... да ... Республикасы Азаматтық кодексінің баптарына сәйкес жер
учаскесін ... ... үшін алып қою ... ... ... меншік құқығының тоқтатылуының негізі ретінде қарастырылған, ал
пайдалану құқығының тоқтатылуы туралы мәселе еш ... ... ... ... пайдалану құқығындағы жер учаскелері де мемлкет мұқтаждары
үшін алынып қойылуы мүмкін. Осы орайда жер учаскесін ... ... ... ... ... ... мен жер ... құқығына бірдей құқықтық
жағдайлар белгіленіп, бірдей тәртіппен реттеледі. Алайда ... ... ... азаматтар мен заңды ... ... ... ... құқығына кепілдік берілген. Меншік құқығы
заңмен қорғалады және оған ... де қол ... жол ... Бұл жер
учаскесі меншік құқығымен тиесілі азаматтар өздеріне тиесілі жер ... ... ... ... ретте екінші тараптармен келіссөзге келе
алмаса мәселені сот ... шеше ... ... Ал пайдалану
құқығындағы жер учаскесін мемлекет ... алып ... ... ... ... танылады да жер пайдаланушының құқығына келтірілген
нұқсандар сот ... ... ... ... және оған кепілдік
берілуі күмән тудырады.
Қазақстан Республикасында жер ... ... иесі мен ... ... мен ... тұлғалар, шетелдік жеке тұлғалар мен
заңды ... ғана ... ... ... ... ... мен ... де болуы мүмкін. Бұл ретте халықаралық ұйымдар мен ... жер ... ... ... ... ... Және жер ... мемлекет мұқтаждары үшін алып қою мәселесі
сол келісімдерде қарастырылуы ... ... ... ... ... ... ... да басымдыққа ие болады. Немесе халықаралық
нормаларда жер учаскесін мемлекет ... үшін алып ... ... отырып жекелеген жағдайларда отандық заңдарға сілтеме жасала
отырып реттелетіндігі көрсетілуі ... ... алып қою ... ... ... келесі элемент алып
қоюдың объектісі болып табылады. Объект пен субъект – жұп ... ... ... ... оның ... ... мен құқықтық міндеттері неге бағытталса сол ... ... ... ... ... ... табиғи объект екендігі аталады. Жер
адам жасаған мүлік емес. Азаматтық кодекстің 195 – ... оған ... және жеке ... ... ретінде орын берілген. Сонда да болса,
оның табиғи ерекшелігі бар. Сондықтан да жер ... ... ... ... ... орналастыру қатынастары ешбір құқық саласында
жоқ.
Қазіргі кезде жерге ... ... зат ... қарау үрдісі белең алып
барады. Әрине мемлекеттің негізге ... ... ал ... негізгі
байлығы жер және оның қойнауы. Олай болса, халық жер учаскесінің меншік
иесі немесе жер ... бола ... оны ... ... кіріс
келтіруге өнім өндіруге құқығы бар. Алайда, оны ... ... ... ... салу ... пайда табуға жол берілмеуі тиіс. Жерді сауда
саттыққа айналдырып оңай олжа ... ... ... мен заңды тұлғалар
жауапкершілікке тартылуы тиіс. Қазақ халқында ел боламын десең бесігіңді
түзе деген мақал бар. Егер ... ... ... ... ретке
келтіруіміз керек. Әрине, экономиканы дамыту кезек күттірмес мәселе, жер
экономикаға, халық игілігіне ... етуі ... ... ... материалдық
игіліктері мен рухани, ұлттық, яғни, материалдық емес ... де ... ... ... ... Заң шығарушылар заңның жобасын
жасағанда, әсіресе, ең ... ... сала ... ... ... мен ... ... реттейтін заңдардың жобасын жасағанда
экономикалық жақтарымен қатар, әлуметтік қырларын да ... ... ... ... ... әрқашанда жоғары тұратыны
бәрімізге мәлім.
Әдеби басылымдарда жер құқық қатынасы ... ... ... ... ... Кей ... құқық қатынасы объектісі
ретінде әр дайым зат танылады ... ... ... затқа бағытталған адам
іс-қимылдарын алқа тартады. Кейбір қазақстандық авторлар мұны - құқықтық
қатынас ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мен түріне қарай 1) Материалдық
игіліктер. 2) Материалды емес ... 3) ... ... ... ... қызметтер мен нәтижелері. 4) Рухани шығармашылық өнімдері
5) Бағалы қағаздар, ресми құжаттар. Соңғы ... ... ... ... ... мен ... ... құқықтар мен заңдық
міндеттері (құқықтың жауапкершілігі) бағытталған ... ... ... ... болып есептелетін бағытты ұстанып отыр.
Жерді мүліктік құқық объектісі ретінде азаматтық айналымға ... оның ... ... ... Оған тек қана субъектілердің
меншік құқығы мен ... ... ... ... ... болады. Жер
учаскесінің меншік иесі мен жер ... ... осы ... ... ... ... жүзеге асырады. Оның өзінде де олар белгілі
шекарада, көлемде атқарылады.
Жерге меншік ... ... жер ... ... ... айналымға
қосқанның өзінде оның құнарлылығы, қалаға жақындығы, немесе ... ... ... ... сулылығы, құнарлылығы, көлемі
есепке алынады.
Жердің бұл қасиеттері адам ... ... ... ... ... ... тән ... да жер құқық қатынастары құқық саласындағы өзгеше қатынастарға
жататындығы жоғарыда ... ... ... жер ... ... ... ... меншік объектісі және ... оның ... мен ... ... орны және өзге ... ... үстем екендігі айтылып өткен.
Бұл пікірді мынадай жер құқықтық тәртіптермен дәлелдеуге болады. Жердің
мемлекеттік органдардың шешімі негізінде ... ... ... мен ... ... ... ... мақсатына сәйкес пайдалану
және т.б. міндеттері мен жерге қатысты ерекше құқықтары.
Сонымен қатар, жерді мемлекеттік меншік иесі ... ... ... ... ... мұқтаждар үшін ала алады. Бұл аталған жер
құқық ... ... оның ... ... ... ... жер құқық қатынастарының ерекше субъектілері ретінде өкілдіктерін
іске асырады.
Г.А. Аксененок және басқа авторлар жер ... ... ... ... ... ... байланыстырады. Соған орай ... жер ... ... ... болып саналады дейді. Бұл пікір
жер мемлкеттің меншігінде болған жағдайда ғана ... ... да ... жеке меншік құқығының жерге мемлекет меншігі құқығына тәуелділігі
жағдайында, соңғы меншік құқығының үстемділігі ... Бұл ... ... ... ретінде, табиғи ресурстарды қорғау саласында да,
мемлекеттің экология құқығы ... ... ... ... жеке ... ... ... айналдыру жерге мемлекеттік меншік
құқығына айтарлықтай өзгерістер енгізе алмайды.
Құқық қабілеттілік – құқық пен міндеттердің субъектісі болу ... ... мен ... ... тең ұғым ... бар.
Бұл тұжырым азаматтық құқық қатынастарында дұрыс болуы мүмкін. Ал ... ... ... ... қарай мұндай ұқсастық болмауы
мүмкін.
Жер ... ... ... ... ... орын ... Құқық
қабілеттігі бар азаматтар мен заңды тұлғалар ғана құқық қатынастардың заңды
субъектісі болып, жер ... ... ... мен ... ... ... Ол үшін оның жер ... қатынастарын өкілдігі болуы тиіс.
Б. В. Ерофеевтың пікірі бойынша жер құқығы субъектісі өз ... ... ... мен ... ие ... керек. Сонымен бірге
олжер құқық қатынастары өкілдігінің ... және ... ... ... ... ... өкілдікке жер құқық қатынастары субъектілерінің құқық
қабілеттігі мен әрекет қабілеттігін ... ... ... ... жер ... ... атаған. Мысалы, ауыл шаруашылығында
жер пайдаланушылар ауыл ... ... ... елді мекенді
жерлерді пайдаланғанда құрылыс объектілерін орналастыру нормативтерін
сақтайды, орман шаруашылығында ... ... ... сақтауды жүзеге
асырады [25]. Бұл айтылғандардың мазмұнына ... ой ... ... жерді мақсатты пайдаланудың жүзеге асу жолдары, яғни
аталған жерлердің ... ... ... мен ... шегінде
әрекет етеді.
Жер пайдалану құқығы субъектілерінің құқықтары мен міндеттері Б. ... ... ... шектелмейді. Олар басқа да құқықтар мен
міндеттерде жүзеге асырылады.
Жер пайдаланушылардың жерді ... ... ... ... ... ... жер қатынастарындағы олардың ерекше өкілдігі деуге негіз жоқ.
Жер құқық қатынастарында ... ... ... тек қана ... ... иесі ... ие ... Жерді беру, алу, жерге меншік
құқығы мен жер пайдалану құқықтарының құжаттарын беру жергелекті атқарушы
органдарға жүктелген. ... ... жер ... ... ... ... жерді алу құзіреті де Қазақстан Республикасы
Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдарға тапсырылған.
Жерді алып қою ... ... ... ... Жер ... ... жеке ... иесінің немесе жерді пайдаланушының жер
учаскесі болып табылады.
Жер кодексінің 81-бабының ... ... ... алып ... ... қатынастар объектісі болып жеке меншіктегі немесе жер
пайдаланудағы жер учаскесі ... ... ... ... ... жер пайдалану белгілі бір нысандарда жүзеге асырылады. Олар жерге
меншік құқығы негізінде және жер ... ... ... т.б. ... жер ... ... ... және әлеуметтік мүмкіндіктер
береді, олардың құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... құқығы береді. Жер
учаскесі ... ... үшін ... ... ... ... ретінде оның құны өтеледі немесе тиісті жер учаскесі беріледі. Бұл
айтылған ... заң ... орын ... ... ... ... жер учаскесінің меншік иесі немесе жер пайдаланушы құқық ... ... ... конституцияда көрсетілген кепілдіктер күшін жояды.
Жер учаскесін алып қоюдың құқықтық мәнін – оны меншік иесінен немесе жер
пайдаланушыдан алып қою ... ... ... ... ... Бұл ... ... деген құқықтар емес, жер учаскесі алынып қойылады. Жерге
меншік құқығының, жер ... ... және өзге де ... ... ... нақты анықталған ауыл шаруашылығы мақсатындағы немесе ауыл
шаруашылығы емес ... жер ... ... ... ... жер ... алып қою объектісі меншік құқығымен немесе жер
пайдалану құқығымен байланыстырылмайды. Ол жер ... бір ... ... жағдайда көрініс табады. Жер кодексінің 12-бабына сәйкес жер
учаскесі дегеніміз – ... ... ... жер ... ... ... тұйық шекара ішінде бөлінген жер бөлігі.
Жер учаскелері заңды маңызы бар белгілермен сипатталады: көлемі, орналасқан
жері, ... мен ... ... Бұл айтылған элементтер маңызды
сипатқа ие және жер учаскесінің нарықтық құнын анықтағанда ескеріледі [11].
Жер учаскесін ... ... үшін алып қою ... ... жер
учаскесі танылады. Жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою ... ... ... ме, әлде ... ... ... ме деген сұрақ туындайды.
Жер құқық қатынастары объектісі – Қазақстан Республикасының жер қоры. Ол
Қазақстан Республикасының барлық ... ... Жер ... ... ... ... ... болады. Бірақ жер құқық қатынастары жердің
өзі туралы емес, оның құқықтық мәртебесіне байланысты пайда болады ... оның ... ... ... ... барлық жерлер жер қорын құрайды. Бірақ жер
кодексінде жер ... ... және ол ... ... ... ... жер қорының құрамы Жер кодексінің ... Тек қана ... жер қоры мен ... жер ... ғана ... Ә.Е. Бектұрғанов жер қорына – ... ... ... ... оның жер ... ... ... анықтама берген. Сондықтан Жер кодексінде Қазақстан ... ... ... жер ... ... ... сөздер
түсініксіздеу болып тұр. Себебі жер қорының түсінігі, оны ... ... А. ... жер ... қатынастарының объектісіне барлық жер қоры
жатпайды, жер қатынастары көбінесе оның жеке бөліктері жөнінде пайда ... Бұл ... ... болып отыр. Себебі жер құқық қатынастарының
объектілеріне барлық жер ... ... Жер ... ... жер ... ... табылады. Осының өзі ақ оның құқық объектісі екендігін
дәлелдейді. Жердің меншікке айналуы оның ... ... Жер ... ... ... ... ... қысқартылуы және осындай басқа
түрлері жер құқық қатынастарының сипатын көрсетеді.
Жер заңдарында жердің барлық құрамы, олардың құқықтық ... ... ... ... ... ... А. ... жер құқық қатынастарының мазмұнын субъектілер арасындағы
өзара қабылдаған ... мен ... ... бұл ... жер ... жеке жер ... ... болады дейді. Оның өзінде де жер
құық қатынастары субъектілердің ... мен ... ... ... ... жер ... аясы ... бұрынғы Кеңестер одағы
кезінде бірнеше рет талқыланып, оның барысында ... ... ... А. ... жер ... ... ... жөнінде жоғарыда
аталған өз пікірін жалғастыра келе, жер жөнінде пайда ... ... ... ... жер құқық қатынастарының санаттарына жатады. Жер құқық
нормалары жер құқық қатынастарының объектісіне жер жөнінде пайда болған ... және оның ... ... ... мен ... ... жер ... қатынастарының объектілері жөнінде көптеген пікірлер
бар екені, олардың түрлері, пайда болуы ... ... жоқ ... Бірақ, барлық жер құқық қатынастары көзқарастарына бір ... бар, ол жер ... ... ... объектісі – жер.
Бұл ретте жерге байланысты туындайтын барлық құқық қатынастарын жер
құқық ... ... ... ... ... де объективті емес
сыңайлы. Жер жөніндегі кейбір қатынастар басқа құқық салаларымен ... ... жер ... ... қатынастар жер құқық және азаматтық
құқық қатынастарының ... ... ... ... сот ... Жер даулары
туралы басқа қатынастар жер құқығы нормаларымен реттеледі.
Б. В. Ерофеев жер құқық ... ... екі ... ... ... топ - ... реттеу. Оның объектісі жер. Екінші
топ - құқықтық реттеудің мақсаты. Оның ... ... ... ... және ... жер ... ... жасау, жерді шаруашылықта
пайдаланудың барлық түріне, жердің құнарлылығын арттыруға, айналадағы
табиғи ... ... және ... ... мен ... және
мемлекеттің жерге құқығын қорғауға жағдай жасау.
Жер құқығы теориясында жер ... ... ... ... ... ... Н. ... жер құқық қатынастарының түріне қарай материалдық жер
құқық қатынастарының және ... жер ... ... ... деп тұжырымдайды. Біріншісінің объектісі - жердің құқықтық тәртібі;
екіншісі - процессуалдық әрекеттің жетуге ... ... ... жер ... ... жер ... ... органның жер беру туралы қаулысы және т.б.
Г. А. Аксененок пен Е. И. ... жер ... ... оған ... ... мен ... ... бұл
қатынастардың мазмұнын толық қамтымайтынын айта келе Ә. Е. Бектұрғанов жер
құқық қатынастары күрделі, оның ішінде оған ... ... ... басқа да құқықтық тәртіптер бар екендігін айтады. Әсіресе,
жер құқық қатынастарындағы қағидалар жер ... ... ... мен ... ... ... шектелмейді, олар барлық
материалдық және процессуалдық жер құқық ... да ... ... санаттарға мақсатына қарай бөлу, оның бір түрін басқасына
аудару мәселесі жер ... ... ... мен ... мәселе емес. ол заңда белгіленген жерді ... және ... ... ... мақсатты пайдалануды қамтамасыз ететін тәртіп –
ереже. Осы ... жер ... жер ... ... қатысушылардың
құқықтары мен міндеттерінен басқа көптеген нормалар бар. ... ... ... ... ... ... толығырақ айтқанда объектілері болып
табылады.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ ҚҰҚЫҚТАРДЫ ТОҚТАТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ
ЖЕКЕЛЕГЕН ТҮРЛЕРІ
2.1 ... ... ... ... ... ерікті
негіздері
2.1.1 Жер учаскесiн немесе жер пайдалану құқығын иелiктен шығару
Ертеректе жер ... ... ... ... жоқ, яғни ... алынып тасталған еді. Қаіргі кезде жер учаскесі немесе оған
деген ... ... ... ие ... ... ... объектісі ретінде
танылып, азаматтық құқықтық қатынасқа түсе ... ... ... ... ... ... ... құқық объектісі ретінде ... ... ... жер ... ... саласында көп даулы мәселе
тудыра отырып, қабылданған Жер кодексінде ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... жеке ... ... ... ... ... ... мәселе
толық заңдастырылды, мұның өзі нарықтық жағдайға өткен қоғамның сұранысынан
туындап отыр. Атап айтқанда, жер құқық қатынастарының нарық талаптарына ... ... ... ... үшiн ... құқықтық және
ұйымдастырушылық жағдай жасау, азаматтар мен ұйымдардың жерге құқықтарын
қорғау және жер нарығын қалыптастыру т.б. ... ... ... жер
құқық қатынастары субъектiлерiнiң құрамы да және жер пайдалану ... да ... ... ... ... ауыл ... ... арналған жерлердiң жеке
меншiкке сатылуы жер құқық қатынастары ... ... бiр ... ... ... таңда заңдастырылып отыр. Жалпы, жердi азаматтық
сату-сатып алу айналымының еркiн ... ... ... болмайды.
Себебi, жердiң негiзгi табиғи ... ... ... атап ... Жердiң нарықтық құны оның адам өмiрi үшiн беретiн экологиялық және
әлеуметтiк құндылығын бағалай алмайды. Сондықтан жер учаскесiнiң ... ... ... ... ... емес;
2. Жерге барлық халықтың табы мұқтаж және халық санының өсуiмен аталған
ресурсты тұтынуы жерге деген сұранысты күшейтiп ... Жер тек ... ... ғана ... ... ... адам өмiрiн
қамтамасыз ететiн тiршiлiктiң өзге де ... ... ... саны мен ... ... қызмет нәтижесiнде, өзге кейбiр
объектiлер тәрiздi ұлғаймайды, керiсiнше кемiп отырады.
Қазіргі жаһандану кезінде, адамзат ... ... ... жағдайда, табиғи объектілерді және ерекше маңызға ие, ұзақ ... ... ... жер ресурстарын ұтымды пайдалану саласында жалпы
глобалдық және ішкі мемлекеттік ... ... ... ... ... зерттеушілер осыған байланысты жердің ерекше маңыздылығын
атап өткен [29]. Қазіргі жаһандану ... ... ... ... ... ... ... объектілерді және ерекше маңызға
ие, ұзақ уақыт бойы ... ... жер ... ... ... ... глобалдық және ішкі мемлекеттік өзара келісілген шараларды
қалыптастыру қажет. Көптеген зерттеушілер осыған байланысты ... ... атап ...... ... ... өмір сүруінің негізі болып табылатын
негізгі табиғи объект.
2003 жылы 20 маусымда қабылданған ... ... ... ... ... ... жер – ... Республикасының
егемендігі белгіленген шектегі аумақтық кеңістік, табиғи ... ... ... ... және ... ... ... аумақтық негізі.
Жер ерекше белгілерге ие.
Жердің айрықша белгілері ретінде келесі белгілерді атауға болады:
- жердің құнарлы қабатының болуы;
- ... ... ... орны ... шектеушілік;
- жердің өндірістік қабілеті мен тұтынушылық бағалығын ... ... ... қалу мүмкіндігі;
- кеңістіктік шектеулік;
- орнынан қозғалта алмайтындық, орналасқан жерінің тұрақтылығы;
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... жер ... ие. Құнарлық табиғи және жасанды
/экономикалық/ болуы мүмкін. ... ... – ұзақ ... ... ... нәтижесі. Бұл топырақта құнарлы ... ... ... ... үшін қол ... ... ... мелиорация және агротехника арқылы адамның топырақтың
химиялық, биологиялық және физикалық ... әсер етуі ... ... жер – ... ... өнімі, өзге өндіріс құралдары сияқты
адам қолымен жасалмаған.
Үшіншіден, жер айырбасталмайды. Өзге өндіріс құралдарынан айырмашылығы,
еш ... ... ... ... ... ... тұрақтылығымен ерекшеленеді. Жерді
өзге өндіріс құралдары сияқты басқа бір жерге ауыстырып, ... жер беті ... ... өзге ... ... ... ... ұлғайтуға болмайды [30].
Аталған белгiлер мен себептерге ... жер ... ... ... және ... ... танылғанымен, өндiрiстiк қызмет
нәтижесiнде пайда болатын мүлiкпен, өнiммен немесе өзге затпен теңеспейдi.
Сол ... ... ... ... ... объектiсi ретiнде тануға
болмайды және табиғи ... ... ... ... және мақсатты
пайдаланылуын қамтамасыз етуiмiз қажет.
Қазақстан Республикасының Жер кодексiне сәйкес, ауыл ... ... ... ... ... ... азаматтары
мен мемлекеттiк емес заңды тұлғаларының жеке меншiгiнде болуы мүмкiн:
1. Шаруа \фермер\ қожалығын жүргiзу үшiн;
2. Өзiндiк қосалқы ... ... ... ... ... ... Жеке ... үй құрылысы үшiн;
5. Саяжай құрылысы үшiн;
6. Үйлердi \құрылыстар мен ғимараттарды\олардың мақсатына сәйкес қызмет
көрсетуге арналған жердi қоса ... ... және ... оның ... тұрғын үйлердi және олардың кешендерiн салу үшiн
немесе олар салынған жер учаскелерi;
7. Ауыл шаруашылық тауарлы ... ... үшiн ... ... ... жаңадан қабылданған Жер кодексiне сәйкес, ... мен ... ... емес заңды тұлғаларының Қазақстан
Республикасы аумағында жерге жеке ... ... де ... ... жеке ... үйлердi \құрылыстар мен ғимараттарды\
олардың мақсатына сәйкес қызмет ... ... ... қоса ... және ... ... оның iшiнде тұрғын үйлердi және ... салу үшiн ... олар ... жер ... ... мүмкiн.
Бiрақ осы мақсатқа арналған жер учаскелерi ... ... ... ... ... ... ... анықталмаған. Демек, заңмен
тiкелей тиым салынбағандықтан шетел тұлғалары ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге арналған жердi қоса
алғанда, өндiрiстiк және өндiрiстiк емес, оның ... ... ... ... ... салу үшiн ... олар салынған жер учаскелерiн
(қалтасының қалыңдығына( сәйкес сатып ала алады.
Ауыл шаруашылығы ... жер ... жеке ... ... ... негiзде жүзеге асырылады. Жер кодексiнде аграрлық сектордың
әлеуметтiк факторлары ескере отырып, жер ... жеке ... беру ... ... ... белгiленген.
Шаруа қожалығын және тауарлы ауыл шаруашылығы өндiрiсiн жүргiзу үшiн жер
учаскесiне жеке ... ... ... ... азаматтар мен
мемлекеттiк емес заңды тұлғалар келесi жағдайлармен жер учаскесiн ... ... Жер ... жеке ... ... жер ... ... құнына
тең бағамен; Бұл жағдайда жер ... ... ... ... ... жөнiндегi аумақтық орган белгiлейдi.
2. Жер учаскесiне жеке меншiк құқығын оның кадастрлық құнына ... ... ... Бұл ... әкiмшiлiк-аумақтық
бiрлiктер бойынша жер учаскелерiне жеңiлдiктi бағаның нақты мөлшерiн
Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
Сонымен бірге, Жер кодексіне ... жер ... жеке ... ... ... тұлғаның өтініші бойынша жер учаскелерін сатып алған
жағдайда сатып алу сомасын төлеу он ... ... ... ... ... ... Яғни осыдан көріп отырғанымыздай, ауылшаруашылық
мақсатындағы жер учаскесін жеке меншікке сатып ... төрт ... ... ... Біріншіден, жерді жер учаскесінің кадастрлық бағалау құнына
сәйкес сатып алу; екіншіден жер ... ... ... ... ... алу сомасын төлеу мерзімін он жылға дейін ұзарту арқылы; үшіншіден
жер учаскесінің ... ... ... ... ... ... соңғысы, жер учаскесінің кадастрлық құнына қарай айқындалатын
жеңілдікті бағамен ... алу ... ... ... он ... ... создыру
арқылы; Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 10 ... 2003 ... ... ... бойынша жер ... ... ... ... туралы қаулысына сәйкес, ауылшаруашылық
мақсатындағы жер учаскелерiнiң жеңiлдiктi бағасы жеке меншiкке берiлетiн
жер ... ... ... 50 ... көлемiнде бекiтiлген [31].
Бiрақ аталған Үкiмет қаулысында осы жеңiлдiктi бағамен жер ... ... ала ... ... ... жеңiлдiктi бағамен сатылатын жер
учаскелерiнiң тiзiмi, олардың көлемі немесе ... ... ... ... ... ... жеңілдікті бағамен сатылуы мүмкін деген
мәселелер анықталмаған. Ауылшаруашылық мақсатындағы жер учаскелерін жеке
меншікке жеңілдікті бағамен ... ... мен ... ... ... ... ... саласында, әсіресе жерді жеке ... ... ... ... ... ... сөзсіз, сонымен бірге,
Жер кодексінде жоғарыда айтылған жер учаскесін жеке ... ... ... төлем төлеудің төрт түрлі жағдайының қолданылу ... жер ... ... ... тең ... ... ... норма мүлдем жүзеге асырылмай қалуында да үлкен қауіп бар.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Жер ... ... ... жеке ... барлық жағдайда ақылы түрде берілмейді, ... ... да ... ... Жер ... Қазақстан Республикасының
азаматтарына мынандай мөлшерде тегін беріледі:
• ауылдық жерлерде ... ... ... /үй ... ... ... қоса ... жүргізу үшін – суарылмайтын жерде
0,25 гектар және 0,15 гектар;
• жеке тұрғын үй ... үшін – 0,10 ... ... ... саяжай құрылысы үшін – 0,12 гектар.
Жер учаскелерінің аталған мақсаттар үшін қайталап тегін беруге жол
берілмейді. Егер жеке ... ... жер ... ... ... асып ... жағдайда, олар жоғарыда айтылған тәртіп бойынша ақы
төлеу арқылы алынады. ... елді ... ... бос жер болған
жағдайда жеке тұрғын үй құрылысы және өзіндік қосалқы шаруашылық ... жер ... ... алап ... беріледі делінген. Бірақ бұл жерде
өзіндік қосалқы ... ... үшін ... жер ... сонымен қатар, суарылмайтын жерлерден 0,40 гектар жер беріле ме
немесе тек қана бір ... ... ме ... ... ... Жер
учаскелерін беру нормалары жоғарыда аталған жағдайлардан басқа жеке меншік
құқығымен Қазақстан Республикасының азаматына ... ... ... ... ... ... ... емес заңды тұлғасында
және оған аффилиирленген тұлғаларда тауарлы ауыл ... ... үшін ... ... ... қатар, уақытша жер пайдалану құқығымен
шетелдіктерде, азаматтығы жоқ ... және ... ... тұлғаларда
тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін болуы мүмкін.
Осы ... Жер ... ... 22 қазан 2003 жылы Үкiметтiң
қаулысымен бекiтiлген бiр әкiмшiлiк ауданның ... ... ... ... үшiн Қазақстан Республикасы азаматтарының жеке
меншiгiнде ... ... ... ... өндiрiсiн жүргiзу үшiн
мемлекеттiк емес заңды тұлғаның және олармен тең ... ... ... ... ... сондай-ақ тауарлы ауыл ... ... үшiн ... азаматтары және азаматтығы жоқ тұлғалардың уақытша ... ... ... ... жер ... ... мөлшерi жер құқық
қатынастарындағы жаңадан ... ... ... ... ... ... ... айналымның еркiн объектiсi ретiнде санауға жол
бермеудi және Қазақстан ... ... iрi жер ... ... ... ... ... жер монополиясын орнатуға жол
бермеудi қамтамасыз ететiн құқықтық шаралардың бiрi ретiнде танылады.
Қазақстан Республикасы нарықтық экономикаға өту ... ... ... жер ... ... ... танылып, азаматтық және
шаруашылық айналымның объектісі ... ... ... ... ... ... деген ұсыныс мен сұранысына байланысты анықталатын
нарықтық құны ... жер ... ... ... ... Жер ... сәйкес, азаматтық құқықтық айналымның
объектісі бола алмайтын, сәйкесінше, нарықтық құны ... ... ... ... Олар тек ... ... болатын
жер учаскелері. Нақты тізімінің бекітілгені өте орынды /Жер туралы заңда
бұл ... ... мұны Жер ... ... ... ... ... Демек, аталған жер учаскелері жеке меншікке
берілмейді және азаматтық айналымның объектісі бола ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдар мен мекемелерге
берілген жерлер;
2. Қорғаныс қажеттерi үшiн пайдаланылатын жерлер;
3. Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... ... коммуникациялар
орналасқан жер учаскелері;
4. Кеден қажеттеріне арналған жер учаскелері;
5. ... ... ... аумақтардың, сауықтыру мақсатындағы,
рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер;
6. ... ... үшін жеке ... ... жер учаскелерінде өсірілген
жекеше орман қорының жерін қоспаған жағдайда орман қорының жері;
7. Су шаруашылығымен ... ... ... ... ... алып ... ... жеке меншікте болу мүмкіндігін
қоспаған жағдайда су қорының жері;
8. Магистральдық темір жол желілері мен ортақ ... ... Жеке ... ... ... мен ғимараттардың және оларға ... ... жер ... ... елдi ... ... ... орналасқан жер учаскелері;
10. Босалқы жер учаскелерi.
Қазақстан Республикасы ... ... ... экономикасына өтудi
жариялағаннан бастап, жер қатынастарын да нарық жағдайына сай ... ... ... ... тең ... үшiн, ... мен ... жерге құқықтарын қорғау үшiн және жер нарығын дамыту үшiн
құқықтық, ... және ... ... жасау қажеттiгi
туындап отыр.
2.1.2 Жеке меншiк құқығынан немесе жер пайдалану ... бас ... иесi ... жер ... бұл ... ... етiп, не жер
учаскесiне қатысты өзiне тиесiлi құқықтарын сақтау ниетiнсiз ... ... ... ... ... да ... жасап, өзiне тиесiлi жер
учаскесiне меншiк құқығынан ... жер ... ... бас ... алады.
Уақытша жер пайдалану құқығынан немесе жеке меншiктегi жер учаскесiн
уақытша пайдалану құқығынан бас тарту жалдау ... ... ... ... ... ... шартты тоқтату үшiн белгiленген тәртiппен жүзеге
асырылады.
Жер учаскесiнiң меншiк иесi ... жер ... ... немесе жер
пайдалану құқықтарынан бас тартқанын айқын бiлдiретiн ... ... ... ... кету, учаскенi ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... бар ... ... ауданның (облыстық
маңызы бар қаланың) уәкілетті органдары ... ... ... тiркеудi жүзеге асыратын органға хабарлай отырып, бұл учаскенi
иесiз мүлiк ретiнде ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап бiр жыл өткеннен кейiн
тиiстi атқарушы орган жер учаскесiн ... ... ... деп ... талаппен сотқа жүгiне алады. Сот шешiмi бойынша мемлекеттiк ... деп ... ... жер ... қалдырып кеткен оның меншiк иесi
немесе жер пайдаланушысы иеленуге, пайдалануға және ... ... ... не ол алу ... өтуi ... ... ... жер пайдалануға
алынуы мүмкiн.
Иесiз мүлiк ретiнде есепте болған кезiнде мұндай учаске басқа тұлғаға
уақытша жер пайдалануға берiлуi ... ... жеке ... ... немесе жер пайдалану құқығынан
ерiктi ... бас ... ... жер ... ... ... немесе жер
пайдаланушының нотариат куәландырған жазбаша өтiнiшi жер учаскесiн иесiз
мүлiк ретiнде есепке алуға негiз болып ... ... ... иесiнiң немесе жер пайдаланушының аталған жер
учаскесiн иесiз мүлiк ... ... ... ... ... бiр жыл iшiнде
қайтадан меншiкке ... жер ... ... құқығы бар.
Иесiз мүлiк ретiнде есепке алынған күннен бастап бiр жыл өткеннен
кейiн тиiстi атқарушы орган жер ... ... ... ... деп ... шешiм қабылдай алады. Бұл жер учаскесі ... ... жер ... ... жер қоры ... 1991 жылы жер реформасы туралы заңына сәйкес
пайда ... ... ... таңда арнайы жер қорының құқықтық жағдайы Жер
кодексінің 100-бабына ... ... ... ... ... ... жер ... қайта
бөлу мақсатында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлер және босалқы жерлерден
арнайы жер қоры құрылады. Арнайы жер ... ... өз ... бас ... ... ... ... сәйкес, жер учаскелерін мәжбүрлеп алып
қойған жағдайда;
егер заң бойынша, өсиет бойынша мұрагерлері жоқ, ... ... ... ... жағдайда немесе өсиет бойынша мұрагерлерді
мұрадан айырған жағдайда, не ... ... ... ... ... ... жер учаскелерінен құралады.
Белгілі жер учаскесін арнайы жер қорының құрамына енгізу туралы
шешімді аудандық атқарушы ... ... ... ... Республикасында жерге құқықтарды тоқтатудың мәжбүрлі
негіздері
2.2.1 Меншiк ... ... жер ... ... бойынша
жер учаскесiнен немесе жер пайдалану құқығынан өндiрiп алу
Қазақстан Республикасының Жер кодексінде қарастырылған ... ... жер ... ... ... жер ... ... жер
пайдалану құқығынан өндіріп алу мәселесі ... күні өте ... ... ... ... ... жер ... мiндеттемелерi
бойынша жер учаскесiнен немесе жер пайдалану құқығынан өндiрiп алу ... ... ... жер ... жер учаскесiне меншiк құқығы
немесе жер пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... ... жер ... ... ауысатын тұлғаның алып
қойылған жер учаскесiне меншiк құқығы немесе жер пайдалану құқығы туындаған
кезден бастап тоқтатылады. Егер Қазақстан Республикасының ... ... жеке ... жер ... ... ... және ... уақытша жер пайдалану құқығы жеке және заңды тұлғалар мүлкiнiң
құрамына ... ... деп ... ... қоса ... олар ... ... осы мүлiкпен жауап бередi.
Жер учаскесi мен тұрақты және ұзақ ... ... жер ... ... алу ... ... ... және азаматтық iс
жүргiзу заңдарында белгiленген тәртiппен ... және ол ... ... ... ... ... ... органда тiркеледi.
Әрине меншік иесінің немесе жер пайдаланушының міндеттемелері бойынша
жер учаскесін немесе жер ... ... алып қою да жер ... ... алып қоюдың бір түрі болып табылады. Жер учаскесін алып
қоюдың мемлекет мұқтаждары үшін алып ... ... ... ... да бар. ... екеуінде де меншік құқығы еріксіз
тоқтатылады. Кейбір реттерде сот шешімі де ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Үшіншіден, меншік иесі мен жер
пайдаланушыға келтірілген шығындар өтеледі. Төртіншіден, екі ... ... ... ... ... немесе жер пайдалану құқығы белгілі бір
экономикалық мұқтаждарді қанағаттандыру тұрғысында тоқтатылады. Ал ... ... жер ... ... құқықтық жауапкершілік
ретінде алынса, екіншісінде, мемлекет мұқтажы үшін алынады. Келтірілген
алынып ... жер ... құны ... ... ала алынып
қойылған болса, екіншісінде, жер учаскесі ... ... үшін ... ... ... екі жағдайда да жер учаскесі алынып ... ... ... немесе жер пайдаланушының міндеттемелері бойынша жер
учаскесінен немесе жер пайдалану ... ... алу ... ... ... жер ... жер ... меншік құқығы Қазақстан
Республикасының заңдарында көзделген тәртіппен меншік ... ... ... ... ауысатын тұлғаның алып қойылған жер ... ... ... жер ... ... ... кезден бастап ауысады.
Жер учаскесі меншік иесі мен жер пайдаланушының жер учаскесін өндіріп
алудың шегі мен көлемі Жер кодексінде ... ... ... егер ... ... ... өзгеше
көзделмесе, жеке меншіктегі жер учаскесі, сонымен ... ... және ... ... жер пайдалану құқығы жеке және ... ... ... ... ... деп ... ... қоса алғанда, олар өз
міндеттемелері бойынша осы ... ... ... ... қатар, Жер
кодексінде бұл ережелер ортақ пайдаланыстағы, ... ... ... аймақтарының жері, қызметтік жерлер мен мемлекеттік ... ... ... делінген. Бұл ережені жер кодексінің
39- бабының 2 ... да ... ... Онда мемлекеттік жер
пайдаланушының өзіне тиесілі жер ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ, бұған жер учаскесінде орналасқан
жылжымайтын мүлікті не оның ... ... ... иеліктен шығаруға
байланысты жағдайлар қосылмайды делінген. Сонымен ... ... ... ... жер учаскесінде орналасқан үйді, құрылысты,
ғимаратты және оның осы үй ... оған ... ... ... ... айналдырған жағдайда ғана өздеріне ... ... ... ... ... бере ... Өзге реттерде жер заңдары жер
учаскесінен өндіріп алуға шектеулер қоймайды. Бұл ... жер ... иесі мен жер ... жер ... ... ... ... жағдайда да, жер учаскелерінен міндеттемелері бойынша өндіріп алу
жүзеге ... ... да ... иесі ... жер ... ... ... өздеріне келтірілген шығындарды өтеп алуға құқылы. Жер
учаскесі ... иесі мен жер ... ... ... ... өндіріп алу азаматтық және ... іс ... ... ... асырылады.
Жалпы меншік иесінің міндеттемелері бойынша өндіріп алу сот ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 251-бабында меншік
иесінің міндеттемелері бойынша мүліктен ақы өндіріп алу, егер шартта ... сот ... ... Бұл ... егер ... ... мен
борышқор арасында өзгеше белгіленсе, меншік иесі мен жер пайдаланушының жер
учаскесінен өндіріп алу шарт ... ... тыс ... де ... ... ... ипотека шартында өзге белгіленсе, жылжымайтын
мүлік ... ... ... ... ... орындамаған кепіл
ұстаушы жағдайда кепілге қойылған заттан соттан тыс тәртіппен өндіріп алуға
құқылы [32].
Егер жер учаскесінің ... иесі ... жер ... ... ... жер ... өндіріп алуға қарсылық білдірсе,
онда жер учаскесінен өндіріп алу сот тәртібімен мәжбүрлі ... ... ... жер учаскесі меншік иесі мен жер ... ... ... қоярда оның құқықтық салдарын алдын ала білуі тиіс. Яғни,
кепіл ... ... ... ... ... келтірілген
шығындар жер учаскесінен өтеетінін және жер учаскесіне меншік немесе жер
пайдалану ... ... ... және ерікті түрде жол ... Жер ... ... алған несие беруші кепілге қойылған жер
учаскесін жария саудада сата отырып өзіне ... ... ... Егер жария сауда белгілі себептермен жүргізілмесе, несие беруші
мүлікті өз меншігінде ... ... ... ... ипотекасы туралы
Жарлықтың 32-бабында екіден кем сатып алушының ғана ... ... ... өткізілмеген ретте кепіл ұстаушы сот белгілеген бағамен кепілге
қойылған мүлікті өз меншігіне айналдыруға немесе қайтадан ... ... ... Жер ... сатудан түскен қаржы несие берушінің
міндеттелерін ... ... Ал ... ... ... ... қайтарылып беріледі [33].
Қазақстан Республикасы Азаматтық заңдары бойынша жер учаскесі мен жер
учаскесін пайдалану ... ... алу жер ... ... қоймай-ақ
жүзеге асырыла. Азаматтық құқыққа сәйкес оның ... ... ... ... ... ... ... жауап береді.
Меншік иесінің немесе жер пайдаланушылардың міндеттемелері бойынша жер
учаскесінен немесе жер ... ... ... алу ... ... немесе жер пайдаланушының жер учаскесіне меншік құқығы немесе жер
пайдалану құқығы Қазақстан ... ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығы ауысатын тұлғаның алып ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығы туындаған кезден
бастап ... ... ... ... өтініші бойынша сот дәлелді себептер
болған кезде, сондай ақ ауыл ... ... жер ... ... кепілге салынған жер учаскесінен немесе жер пайдалану құқығынан
өндіріп алу туралы шешімде оның ... бір ... ... мерзімге кейінге
қалдыруға құқылы. Бұл жерде, 83-баптың бірінші абзацында жер ... жер ... ... ... алу ... ... берушінің
меншігіне өтеді деп ... ... ... ... алу ... деп ... ... бойынша жер учаскесінен өндіріп
алуда бірқатар қарама-қайшылықтар тудырады. Азаматтық кодекстің «кепілге
салынған нерседен ақы ... алу ... - деп ... 318-ші ... ... ... ... салынған мүліктің құнынан
қанағаттандырылатыны көрсетілген. Біздің пікірімізше міндеттемелер ... ... ... алу жер ... ... берушінің меншігіне немесе
жер пайдалануына беру арқылы емес, азаматтық заңдарға сәйкес тек оны ... ... ... тиіс ... ... өндіріп алуға құқылы тұлғалар
Қазақстан Республикасының азаматтары болуы ... ... ... ... ... ... ... бойынша олардың жер учаскесін
меншікке алу арқылы ... ... ... ... ... ... мақсатындағы жерлердің шетелдіктердің меншігіне өтіп кету қаупі
бар.
2.2.2 Жер учаскесін ... ... үшін ... ... ... ... меншік иесінен немесе жер ... ... үшін алып қою жер ... алып қою ... ... бірі ... табылады. Жер учаскесін алып ... ... ... ... ... ... ... жатады және
мәжбүрлеу сипатына ие болады. Оның субъектілері болып мемлекет атынан
құзіретті ... ... ... ... ... үшін алып қою ...... органдардың мемлекетпен белгіленген реттерде және ерекше тәртіп
бойынша, мемлекет мүддесі үшін меншік ... мен жер ... ... ... ... ... іс ... жиынтығы.
Ерекше тәртіп дегеніміз – мемлекет пен өзге де жер ... ... ... ... пайда болу, өзгеру және
тоқтатылуның заңмен белгіленген процессуалдық тәртібі.
Жер учаскесіне меншік құқығы мен жер пайдалану ... алып қою ... ... ... иесі ... ... мен саяси егеменділігінен
туындап отыр. Мемлекет жер учаскесін меншік иесі мен жер ... ... үшін ала ... ол ... ... ... үшін
неғұрлым тиімді пайдалану үшін қайта бөлу жұмыстарын жүргізеді.
Мемлекет жер ... Жер ... ... ... мынадай мұқтаждар үшін алып қоюы мүмкін:
1. халықаралық міндеттемелер;
2. ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтарға,
сауықтыру, рекреациялық және ... ... ... ... жер
бөлу;
3. учаскелердің астынан пайдалы қазбалардың кен орындарының табылуы;
4. жол салу, ... ... ... ... мен ... ... сондай ақ осы объектілерді орналасырудың басқа
мүмкін нұсқалары болмаған кезде мемлекеттік маңызы бар басқа ... ... ... ... ... бар ... және ... тұрғын үйлерді бұзу;
6. қалалар мен өзге де елді мекендердің бас жоспарлары, ... бөлу ... және ... ... ... де қала ... немесе жерге орналастыру құжаттамасы негіз
болып табылады.
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша өзге негіздер бойынша жер
учаскесінің ... ... да ... ... ... жоғарыда
келтірілген тізімнен өзге де негіздер болуы мүмкін. Себебі мемлекет пен
қоғамның мұқтаждарын жоғарыда көрсетілген негіздермен ... ... ... ... мен дер ... ... алып қою жол берілмеуін
қамтамасыз ету қажет.
Мұндай ... ... ... ... ... мен өзге де ... бағдарламалыр үшін жүзеге асырылады. Бұл
орайда жер учаскесінің меншік иесі мен жер ... ... ... ... ... болуы тиіс. Сол себепті, жер заңдарында жер учаскесін
алып қою негіздері ... ... ... ... ... мұқтаждары үшін алып қою ... ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқан ... мен жер ... ... ... ... ретінде
танылып, азаматтық айналымға енуі бұл ... ... ... ... етіп ... ... күні жер ... мемлекет мұқтаждары үшін алып
қою елімізде жүзеге асырылып жатқан тұрғын үй саясатымен де, ... ... қала ... де ... байланысты болып отыр. Әрине, жер
учаскесін қоғам мүддесі үшін мемлекет мұқтаждарыне алып қою ... ... ... деген меншік құқықтарының тоқтатылуына негіз болады.
Бұл мәселеге ... ... ... ғалымы Н.А. Сыродоев «жер
учаскесін алып қою тек ... және ... ... үшін жүзеге асырылуы
қажет, жер учакесін өзге ... алып қою ... ... мен жер ... ... ... келтіріледі» дейді [34].
Қазақ ССР Жер кодексінде жер учаскесін мемлекет және қоғам мұқтаждары
үшін алып ... ... ... арналған болатын. Онда жер учакесін алып
қоюдың негіздері ... ... ... жер ... стып алу
немесе келтірілген шығындарды өтеу мәселесі қарастырылмады. Ол ... ... ... болғандығымен, пайдалануға тегін
берілгендігімен және ... ... ... Тек қана
жер учаскесін алып қою кезінде жойылуға жататын үйлер мен ... өтеу ... ғана ... Бұл ... жер ... тек ... үшін ғана ... Бірақ жер пайдалану құқығы мұндай жер
учаскелерін екі жыл бойы ... ... ... бұза ... да ... органдамен алын қою арқылы тоқтатылды. Қазіргі
Жер кодексінде жер учаскесін алып қою ... ... ... ... ... алып ... барлық негіздері мәжбұрлеу арқылы жүзеге
асырылады және меншік құқығының күштеп тоқтатылуына да ... ... ... ... ... ... жер учаскесі мемлекет мұқтаждары
үшін сатып алу немесе жеке ... ... ... жер ... құны тең ... жер ... беру арқылы алып қоылуы мүмкін
екендігі көрсетілген. Бұл жерден мемлекет мұқтаждары үшін алып қою ... мен жер ... ... ... ерікті түрде алынып
қойылатындығы көрсетілген.
Жер кодексі жер ... ... алып қою ... де ... бап). Жер ... ... иесі мен жер ... үшін алып қою өзінің
мәжбүрлеу сипаты мен негізі бойынша реквизиция кезінде жүзеге асырылады.
Біріншіден, алып қою да, ... да ... бір ... ... орын
алған кезде жүзеге асырылады. Екіншіден, реквизиция мен алып қою ... ... ... ... және ... ... ие болады.
Үшіншіден, ол уақытша сипатқа ие. Бұл тек қана жер ... ... үшін алып ... екі ... ұқсас сыртқы сипаты ғана. Алайда,
екеуінің арасында ерекшеліктер өте көп. Реквизиция ...... ... ... ... қоғам мүддесі үшін аса қажет болған
жағдайларда меншік иесінің мүлкін заңмен белгіленген реттерде келтірілген
шығындарды ... ... өтей ... ... алып ... ... ... жағдайларындағы режим, авариялар, эпидемиялар,
індеттер ... және өзге де ... ... ... жер ... ... органдардың шешімімен меншік иесіне ... ... ... ... ... өтеле отырып, олардын қоғам мүддесі
үшін уақытша алып қойылуы мүмкін. Меншік иесінің немесе жер ... ... өтеу ... сот ... ... да ... ... иесіне келтірілген барлық шығындар өтеле отырып
алып қоюмен байланысты және меншік құқығының тоқтатйлуына негіз ... ... ... ... ... ... алынып қойылады. Сонымен қатар төтенше
жағдайлар сейілген кезде меншік иесі өз ... ... жер ... ... ... болады. Әрине, жер учаскесі міндетті түрде қайтарылуы
тиіс және дау туындаған дағдайда ол сот тәртібімен оның ... ... ... ... меншік иесі мен жер пайдаланушыға қайтару мүмкін
болмаған ретте жер учаскесінің немесе жер ... ... құны ... ... ... ... ... қатынастарды реттеу
азаматтық заңдар нормаларымен де реттеледі.
Жер ... ... ... үшін алып қою ... мен ... ... жүзеге асырылады.
Жер учаскесінің меншік иесі мен ... емес ... жер ... мемлекет мұқтаждары үшін азаматтық
заңдарға ... ... алу ... жүзеге асырылады. Бұған жер ... ... ... ... ... ... ... жер учаскесі құзіретті атқарушы органның ... ... ... түрде алынып қойылады. Бірақ келтірілген
шығындардың барлығы да өтелуі тиіс.
Жер учаскесін алып қою процесі ... ... ... ... жүзеге
асырылады:
1. сұралып отырған жер учаскесінің алдын ала келісілген орналасқан жері
мен көлемі (дайындық сатысы);
2. алып қою ... ... ... ... ... ... белгілі заңгер Б.Ж Әбдірайымов жер учаскесін
мемлекет мұқтаждары үшін алып қоюдың міндетті және ... ... ... Ол ... ... ... дайындық сатысын;
2. жер учаскесін сатып алу туралы шешім қабылдау сатысы;
3. жер учаскесінің ... ... ... ... емес ... сатып алу жағдайларымен келістіру сатысы.
Факультативті саты жер ... ... алу ... ... ... ... Жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою сатылары
бірінен кейін бірі кезегімен жүзеге асырылуы тиіс. Бір саты ... ғана ... саты іске ... ... ... мерзімі заңмен
белгіленген мерзімнен аспауы тиіс.жер учаскесін мемлекет ... ... қою ... ... процесуалдық мазмұны жер ... ... ... Айта ... жағдай, жер учаскесін ... ... ... ... жер ... ... ... кезде жер
учаскесін алып қою рәсімін қозғау бастамасы сол жер учаскесін алуға мүдделі
тұлғаға тиесілі.
Алматы ... ... ... ... ... бірінші
сессиясының бірінші шақырылымында бекітілген «Алматы қаласы аумағының
құрылысы туралы» Ережеге сәйкес ... ... ... үшін ... ... ... ... мен заңды тұлғалар қала әкіміне ұсыныс
жолдауы тиіс. Онда: құрылыс объектісінің нысаналы мақсаты, сұралып ... ... ... жері мен көлемі көрсетілуі тиіс. Сәулет және
қалақұрылысы ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің қала дамуының бас жоспары мен өзге де ... ... ... ... ... ... ... отырған
жер учаскесін беру мүмкін ... ... ... және қала құрылысы
департаменті қала әкімінің ... ... бас ... ... және ... ... ... дайындайды.
Бірінші сатыда жер учаскесін алуға мүдделі тұлғалар жер учаскесінің
орналасқан жеріндегі ... ... ... ала жер учаскесінің ... ... ... ... ... ... ... Өтінішке құзіретті
органның шешімі, мүдделі ... ... ... ... негіздемелер т.б. тіркелуі тиіс.
Алып қою жобасын келістіру мен жер учаскесін беру ... ... ... ... Олар жер ... басқару комитеті,
сәулет және қала құрылысы органдары, қоршаған ортаны қорғау басқармасы,
санитарлық – эпидемиологиялық ... ... ... ... ... ... алуға мүдделі тұлғалар мен меншік иелері (жер пайдаланушылар).
Осындай келістірулерден кейін жергілікті атқарушы ... ... ... жер қатынастары және жерге орналастыру органдары сәулет
және қала құрылысы органымен біріге отырып жер ... ... ... құқығын алып қою (сатып алу) мүмкіндігі туралы ұсыныс дайындайды.
Ұсынысты дайындау барысында: ... жер ... және ... ... жер учаскесінің меншік иелері мен ... жер ... ... ... ... жер ... нақты шегі мен көлемін ... ... жер ... ... жер ... ... нарықтық құнын
анықтайды.
Жер қатынастары және жерге орналастыру жөніндегі аумақтық органдары,
ал елді мекендерде жергілікті сәулет және қала ... ... ... тапсырмасы бойынша сұралып отырған жер учаскесін аумақтарға бөлу
мен ... ... ... ... ... бойынша пайдалану
мүмкіндігін анықтау және қажетті келісімдерді белгілеу жатады.
Тапсырыс беруші жер учаскесін бөлу үшін ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Мәлімделген мақсат үшін жер ... ... ... беру ... жағдайда одан бас тарту дайындалады.
Жер учаскесіне құқық беруден бас тарту жергілікті атқарушы органның
шешімімен ... және ... ... ... ал ... берушіге шешім қабылданғаннан кейін жеті күн ... ... ... ... құқықтарды беру туралы жергілікті атқарушы
органның шешімі жерге орналастыру жобасының негізінде қабылданады.
Алматы қаласының әкімінің № 2/373 ... Жер ... ... ... Жер ... 43-бабында жер учаскесін беруді, басқа
органдар мен келісуді және оны жүзеге асыру ... ... Онда ... беру ... ... немесе жер учаскесін беруден бас тарту
жергілікті өкілді органның ... жер ... ... ... қала ... ... ... органдар мен жергілікті өзін-өзі
басқару органдары (олар құрылған болса) өкілдері арасынан жергілікті атқару
органдар құратын ... ... ... қабылданады. Жергілікті
атқарушы органның қаулысы бойынша комиссияның құрамына басқа да ... ... ... ... әкімінің жоғарыда бекіткен тәртібі бойынша
Алматы қаласы маңындағы аймақтан жер ... жеке ... ... ... ... ынталы азамат немесе заңды тұлға жер ... ... бар ... ... атқарушы органға өтініш береді. Ал
атқарушы орган ... ... ... ... ... ... ... аумақтық жер бөлу бойынша мақсатына қарай сұраған жер
учаскесін пайдалану мүмкіндігін белгілейді. Қала ... ... ... ... беру туралы немесе бермеу туралы ... ... Одан ... ... және қала ... ... қала ... қортындысына сай әкімшіліктің сұраған жерге құқық беру немесе
бермеу жөніндегі қаулысының жобасын Алматы акімшілігінің заң ... ... ... және қала ... ... ... ... қарауына жібереді. Әкімшіліктің сұраған жерге құқық беру
немесе бұл туралы келісім бермеу туралы ... ... ... жергілікті
атқарушы органға жіберіледі. Әкімшілік қаулысы өтініш әкімшілікке ... ... бір ай ... ... Жергілікті атқарушы орган Алматы
қаласы ... ... ... ... кейін ғана сұраған жерге
құқық беру немесе бермеу туралы қаулы шығара алады. Қаралып ... ... ... ... ... қызметі аталмайды, оның 8-бөлігінде
жерді қорғау және оларды пайдалануға бақылау жасауда жергілікті атқарушы
органдар орындайды деп ... ... ... ... аты ... ... «Алматы қаласының құзіретті жергілікті органдары және
орталық атқарушы органдардың ... ... ... Бұл
атаулар Жер кодексінің 2-тарауында аталған мемлекеттік органдардың ... ... Жер ... ... жер ресурстарын басқару жөніндегі
орталық ... ... және оның ... ... ... бар.
Бірақ, олар жергілікті атқарушы органдарға жатпайды.
Мысалы, Алматы қаласының ... ... жылы ... ... жер ... алып қою туралы» № 1122/23 ... ... ... ... ... ... ... қаласының бас жоспары мен қала
құрылысы жобасы. Осыған сәйкес, халықтың көлік қозғалысын ... ... ... мақсатында Розыбакиев көшесінің әл-Фараби
даңғылымен қиылысының тұсын кеңейту мұқтажы негізделген. ... ... үшін ... жер ... ... жобамен 0,11 га екендігі
көрсетілген. Сонымен қатар, Әкім осы ... ... ... яғни
лауазымды тұлғаларға шешімші орындау туралы тапсырма береді. Онда:
• Жер ресурстарын басқару жөніндегі қалалық ... 1. 12. ... ... ... ... иесі мен жер пайдаланушының ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің нақты көлемі мен шегі туралы және оның
нарықтық құны туралы ... ... Қала ... ... 10. 12. 2000 ... мерзімге дейін мемлекет
мұқтаждары үшін алынатын жер учаскесінде үйлер мен ... ... жоқ ... және бар ... ... құнын анықтау
тапсырылды, сонымен қатар, жер пайдаланушылармен немесе ... ... ... ... жер мен онда ... ... алу ... турады шарт жобасын дайындау, бұзылатын құрылыс пен
аумақты көркейтумен байланысты ... ... құны ... есеп ... ... ... ... Розыбакиев көшесінде құрылыс жұмыстарын
жүргізуге үшін және ондағы жер учаскесін алып ... ... ... ... ... Көше ... үшін - ... теңге; үйлерді бұзғаны үшін өтем – 7,0 млн. теңге.
• Жылжымайтын мүлік орталығы ... ... ... ... ... ... ... етсін;
• Благоустройства департаменті тиісті аумақта қайта құру және құрылыс
жұмыстарын жүргізуге ... ... ... ... ... жарияласын;
• Шешімнің орындалуын бақылау қала Әкімінің бірінші орынбасарына
жүктелсін.
Әрине, ... жер ... ... ... үшін ... Оған мына бір мысалды келтірейік. ... ... ЖШС ... автомотосервис және сауда АҚ – ның Б. ... ... ... алынып қойылды. Бұл жер учаскесін алып ... да ... ... қоғам мүддесін қанаттандыруға деген ... ... ... ... ... ... ... құралдарын өткізу
қабілетін арттыру, жол жүру ... ... ету, ... ... ... ... жер учаскесін алып қою және ... ... бұзу ... ... ... [35].
Жер учаскесін алып қою туралы Ережеде жер учаскесін сатып алу туралы
шешім ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес тіркелуге жатады. Бұл сатыда жер учаскесі
мемлекет мұқтаждары үшін алынып ... ... иесі мен ... ... пайдаланушы бір жыл бұрын жазбаша хабарландырылуы тиіс. Жер заңдары жер
учаскесін алып қою туралы хабарламаның ... ... ... ... жер ... ... алу ... Қазақстан республикасының азаматтық
заңдарымен де реттеледі. Бұл ... жер ... ... мұқтаждары үшін
сатып алу жөніндегі хабарламаны шарт жасасуға деген ... яғни ... ... да ... ... онда жер учаскесін мемлекет
мұқтаждары үшін алып қою себептері, шарт ... мен ... алу ... Жер ... сатып алу туралы хабарлама өзге де ... ... ... Атап ... жер ... құны мен ... ... мүліктердің құнын ескере отырып мемлекет мұқтаждары
үшін алынатын жер учаскесінің орнына сәйкес келетін өзге жер учаскесін ... ... ... 4-тармағы). Сонымен қатар, хабарламада
жергілікті атқарушы орган жер ... ... иесі мен жер ... мен ... ... ... Соның ішінде:
1. жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін сатып алу жағдайларымен
келіспесе, шарт жасасудан бас ... жер ... ... алғанға дейін, қажет болса сот шешімі арқылы
сатып алғанға дейін ... ... ... ... ... атқарушы органдар жер учаскесінің меншік иесі мен жер
пайдаланушыға олардың құқықтарын түсіндіре ... жер ... ... байланысты қабылданатын шешімнің салдарын түсіндіреді. Бұл ... иесі ... жер ... ... ... жер ... ... үйлерді (құрылыстарды, ғимараттарды) кеңейтуге, ... ... ... ... мен ... ... ... тәуекел етеді.
Жер учаскесін алыпқою жөніндегі хабарлама ... ... ... ... Себебі, бір жыл мерзім меншік иесі немесе жер пайдаланушы
хабарламаны алған сәттен бастап есептеледі. Егер меншік иелері ... жер ... ... алу ... шарт жобасы жасалады. Шарт меншік
иесі немесе жер пайдаланушы мен ... ... ... ... Шарт мемлекеттік тіркелуге жатады. Алайда қазіргі кезде жер
учаскелері мемлекет ... ... ... жеке ... ... үшін
деберіліп жатыр. Олай дейтініміз жергілікті әкімшілік жер учскесін
мемлекеттік ... үшін алып ... ... ... ... ... ... емес, жеке компаниялар жүзеге асырып жатыр. Демек, жер
учаскесі ... ... үшін ... деп ... ... мемлекет
қежеттіктері үшін емес, жеке мұқтаждар үшін алынып жатыр. Мұндай мысалдар
өте көп. Жер ... ... алу ... ... шешімін алып алған
кәсіпкерлер жер учаскесінің меншік ... ... ... ... ... келуге қаражаттары болмай отыр. Егер ... ... ... ... ... ... ол ... алынуға тиісті
жерлердің құны төленген бөлігін жоғары бағамен өзге заңды ... ... ... ... ... ... ... көптеген
азаматтардың, яғни меншік иелерінің құқықтары бұзылып, жер учаскесін сатып
алуға ... сот ... ... ... Жер ... ... ... келісімге қол жеткізілмесе, жергілікті атқарушы орган жер
учаскесін сот ... ... алу ... ... ... арыз бере алады. Бұл
саты жер учаскесін алып ... ... ... деп ... ... жер ... меншік иелері мен жер пайдалнушылардың жер учаскесіне
деген құқықтарын сақтап қала ... Тек қана ... ... объективтілігін қамтамасыз етеді.
Жер туралы заңның 67-бабында жер учаскесінің меншік иесі мен жер
пайдаланушыдан жер учаскесін ... ... үшін алып қою, егер ... ... ... ... ... болса, азаматтық заңдарға сәйкес
сатып алу жолымен жүзеге асырылады деп ... ... Ал ... Жер ... ... ... ... иелері немесе
мемлекеттік емес жер пайдаланушылар жер пайдалану ... ... ... жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою Жер ... ... ... ... ... өзге де заң ... сатып алу тәртібімен жүзеге асырылады» деп көрсетілген. ... ... ... ... сатып алумен байланысты ... ... ... ... ... реттеледі. Жер
кодексінің 87–бабының 2-тармағына сәйкес сатып алынатын жер ... ... ... оған жер ... ... оған құқықтардың, онда
орналасқан жылжымайтын мүліктің нарықтық құны, сондай-ақ үшінші тұлғалар
алдындағы міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... қоса ... жер учаскесінен айрылуына байланысты меншік
иесіне немесе жер пайдаланушыға ... ... ... ... Бұл
жерден байқайтынымыз жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою
кезінде жер ... ... иесі мен жер ... ... Жер кодесінде де, Жер учаскесін мемлекет мұқтаждары үшін алып қою
және ... алу ... ... Ережеде де бірдей негіздерде өтеледі. Ал жер
учаскесі меншік иесі мен жер ... ала ... ... ... ... ... паайдасын өтеу мәселесі мүлдем қарастырылмаған. Жер
кодексінің 164-бабында ... ... мен жер ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының басқа
да заң актілерінде ... ... ... ... кодекстің 9-бабына сәйкес құқығы бұзылған адам, егер ... ... ... ... ... өзіне келтірілген залалдың
толық өтелуін талап ете алады.
Азаматтық заңдардың қағидаларына ... ... ... ... ...... ... шығындар мен алынбай қалған кірістер.
Жер кодексінің 166-бабына сәйкес жер ... ... мен ... ... ... ... ... өтемақы мөлшерін
айқындау кезінде оған мыналар енгізіледі:
1. жер учаскесінің немесе жер пайдалану ... ... ... ... ағаштары мен көпжылдық екпелерді қоса алғанда, учаскедегі
жылжымайтын мүліктің нарықтық ... жер ... ... оны ... қорғау іс шараларын
жүргізуге, топырақ құнарлылығын арттыруға арттыруға байланысты
шығындардың ... ... ... ... меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға үшінші тұлғалар алдындағы өз
міндеттемелерін мерзімінен бұрын ... ... ... қоса ... олардан жер учаскесін алып қоюмен байланысты
келтірілген барлық шығын;
5. алынбай қалған ... ... ... Жер ... ... ... қажет, яғни 87-бапты
«алынбай қалған өзге де кірістер өтелуге жатады» деп толықтыру қажет.
Жер учаскесін алып қою ... ... ... ... ... ... ... шығынды, сонымен қатар олардың өтемақы
мөлшерін айқындау тараптардың ... ... ... ... анықтау үшін, жекелеген қала территориялары
мен қала территориялары үшін қалалық жылжымайтын жерді кадастрлық ... Қала ... мен ... ... ... ... мәліметтер, инженерлік және көліктік инфрақұрылым, экологиялық
сипаттама мен қаланың түрлі территориялық ... ... ... ... ... бөлудің салыстырмалы талдау қаланың барынша тиімді даму
жоспарын дайындау үшін экологиялық критерийді ... ... ... жер ... ... әдістері мына төмендегі тәсілдерге
негізделеді:
Салыстырмалы сатылу жағынан алып қарағанда;
Шығындар негізінде;
Табысты капиталдандыру жағынан алып қарағанда;
Қаладағы жер учаскелерін бағалауды ... ... ... ... ... ... анықтау үшін салыстырудың 7
элементтері пайдаланытан салыстырмалы сатылу ... ... ... ... ... ... алу ... нарықтық жағдай,
орналасқан орны, пайдалануға шек жоқтығы табыстық көрсеткіштері;
Экстрактеция мен таңу әдітері – ... ... ... салыстыру үшін, екі құрамдас бөлік арасындағы сатылудың жалпы
бағасын бөлу жолымен қолданады;
Табыстық әдіс – ең ... және ... ... ... алу ... келісім-шарт әдісі – бұл әдістің пайда болуы жер учаскелерін
берудің қалыптасқан жүйесімен ... ... ол ... ... ... инвестордың қаржысы есебінен жалға берушінің арасындағы
инвестициялық келісім-шартқа сай келісілген үлеске байланысты болады;
Жер учаскесін ... ... ... – ол жер иесінің ол ... ... ... ... төмен бағаға сатуға келіспеуіне
негізделеді.
Бағалаудың сертификатталған әдісінің мемлекеттік ... ... ... ... қаржыландыру мәселелерінің шешілмеуі,
кәсіби жауапкершіліктің болмауы, жер ... ... ... ... ... ... басты жауапкершілігі бағалаушының мойнына
түседі.
2.2.3 Мақсаты ... ... ... ... ... бұза отырып пайдаланылған жер учаскесiн  мәжбүрлеп
алып қою және жер учаскесін тәркілеу
Жер кодексінің 83-бабына сәйкес меншік иесінің немесе жер ... ... жер ... ... жер ... ... алу мақсатында алынып қойылуы да мүмкін.
Егер учаскені пайдалану Жер кодексінде немесе Қазақстан Республикасының
өзге де заңдарында ... ... ... ... ... өрескел
бұза отырып жүзеге асырылса, атап айтқанда, егер учаске нысаналы мақсатына
сәйкес пайдаланылмаса ... оны ... ауыл ... ... едәуір төмендеуіне не экологиялық жағдайдың ... әкеп ... ... ... ... ... құқық
бұзушылық туралы заңдарында көзделген жазалау шаралары қолданылғаннан кейін
жер учаскесі меншік иесінен және жер ... алып ... ... ... ... ... алып қою заң актілерінде көзделген
жағдайларда, қылмыстық немесе өзге де құқық бұзушылық ... үшін ... ... (фермер) қожалығының меншігінен немесе жер пайдалануынан сот
тәртібімен санкция түрінде өтеусіз алып ... ... ... ... жер пайдалану құқығы тоқтатылған жағдайда жер учаскесі немесе жер
пайдалану құқығы нарықтық құны бойынша ... (Жер ... ... ... немесе жер пайдалану құқығын мемлекеттік мұқтаждықтар үшін
еріксіз ... алып қою жер ... құны ... ... ... жүзеге
асырылады. Егер жер учаскесі құны өтелмей алынып қойылса жер ... ... ... ... мен жер пайдалану құқығы да тоқтатылады. Ал
егер меншік иесі мен жер ... жер ... құны ... ... ... ... жер ... немесе жер пайдалану құқығы беріле отырып
жүзеге асырылса, онда жерді алып қою жер ... ... ... мен жер
пайдалану құқығының тоқтатылуына әсер етпейді.
Жер пайдалану ... мен ... ... ... тоқтатылуының тағы бір
негізі жер учаскесі меншік иесінің немесе жер пайдаланушының ... ... ... ... иесі немесе жер пайдаланушы қайтыс болған жағдайда
олардың меншігіндегі жер учаскесі мен жер пайдалану ... ... ... ... ... Бұл ... Жер ... де, ауыл
шаруашылығының негізгі тауар өндірушілерінің қызметін реттейтін ... ... ... ... да ... ... Жер ... меншік
иесі мен жер пайдаланушы қайтыс болғанда жер учаскесі мен жер пайдалану
құқығы тоқтатылып, мұрагердің ... ... жер ... ... қайта
рәсімделеді. Егер жер учаскесі меншік иесі мен жерпайдаланушының ешқандай
мұрагерлері болмаса, жер ... ... ... жер учаскесіне меншік
құқығы автоматты түрде тоқтатылады [36].
Жер заңдарының бұзылуына байланысты істерді қарағанда жер учаскесін алып
қою сияқты арнайы ... ... ... айтып өткеніміздей
кейбір жағдайда жер учаскесін алып қою жер құқықтық жауапкершілік ретінде
қарастырылады.
Бүгінгі таңда жер учаскесіне меншік ... мен жер ... ... ... сәйкес нарықтық айналымға еніп, оның ішінде ... ... ... ... және де жер ... ... мен жер пайдаланушылардың жер заңдарын бұзғандығынан туындайтын заңи
жауапкершілік ... ... ... ... әлі де болса талап
етеді.
Барлық құқық салаларының дамуы мен ... ... жер ... туындайтын заңи жауапкершілік институты ерекше орын ... ... заңи ... ... ... ... ... табылады.
Өзіне тән негізгі белгілері мен қағидалары заңи ... ... ... ... ... ... талаптарын бұзғаны
үшін жауапкершілік жер құқық қатынастарының ерекшелігімен қамтамасыз
етілген ... ... де ... Біз ... ... ... тек ... маңызы мен түрлеріне ерекше көңіл бөлеміз.
Жер заңдарын бұзғаны үшін заңи жауаптылық ... ... бері ... ... оның ішінде экология, жер құқығы ... ... ... ... ... ... ... жарық көрген
[37].
Эколог-заңгер А.Х. Хаджиев өз еңбегінде табиғат қорғау аясындағы заңдық
жауапкершілікті ... ... ... құзыретінің жүзеге асыру
амалдары мен құқықтық түрлері деп түсіндіреді [38].
Жер заңдарын ... үшін ... ... мен ... ғылыми
түрде талдаудың өзі жер-құқық қатынастарын реттеу барысында теориялық
маңызы зор ... ... ... меншік құқығы мен жер пайдалану құқығын қорғау
және келтірілген шығындарды өтеудің ... мен ... Жер ... Азаматтық заңдарда қарастырылған. Жалпы құқық ... ... ... ... (азаматтық), әкімшілік және
қылмыстық жауапкершілік түрлері көзделген. ... ... ... мен
азаматтарға жер заңдарын бұзғаны немесе жер ресурстарына зиян келтіргені
үшін жоғарыдағы заңи жауапкершілік түрлерінің бірі ... ... ... жер ... ... кінәлі жеке және заңды
тұлғалар, мемлекеттік ... мен ... ... ... ... заң ... белгіленген тәртіппен жауапты болатындығы
көрсетілген.
Жер заңдарын бұзу дегеніміз осы заңның қағидаттарына негізделген жерге
меншік құқығына, жер ... ... және ... ... ... ... байланысты басқа да мүдделеріне зиян келген немесе зиян келуі
мүмкін заң ... ... мен ... күні жер заңдарының бұзылуының қайнар көздерінің бірі ауыл
шаруашылығы өндірісі болып ... Ауыл ... ... ... ауыл
шаруашылығы ұйымдарының тарапынан жердің тиімсіз пайдаланылуы және
топырақтың ... ... ... мен оның жел ... ұшырауы жер
пайдаланудың құқықтық талаптарын сақтамаудың тікелей қайнар көзі ... ... ... техникалар мен құрал жабдықтардың тапшылығы ... ... және өзге де ... ... салдарынын
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері, атап айтсақ жер учаскесі меншік иелері
мен жер ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізуге мүмкіндіктері болмай отыр.
Ауыл шаруашылық алқаптарын бүлдіру жерді ластаудың теріс ... ... ... ... ... ... бүлінуі құнарлы
қабаттың бұзылуынан немесе жер алқаптарының құнарлылығының төмендеуінен
туындайды. Суармалы егін шаруашылығы ... ... ... ... топырақтың сортаңдануы мен қышқылдануы үлкен қауіп тудырып
отыр.
Ауыл шаруашылығы жер ... аясы үшін ... ... бұзатын жағдайлар: топырақтың құнарлылыған арттыру мен сақтауға
байланысты және ... жел ... мен ... да ... ... байланысты міндетті шараларды орындамау, уақытша бос емес жерлерді
пайдалану үшін жарамды қалыпқа келтіруге ... ... ... ... ... ... бағытталған құралдарды меңгермеу болып
табылады.
Бірақ, заңи ... ... ауыл ... ... ... пайдалану мен қорғауды қамтамасыз етумен ғана шектелмейді.
Жауапкершілік сонымен қатар, бір ... ... ... ... ... кінәлі тұлғаға қатысты басқа да маңызды қызметтерді
жүзеге асырады. Атап ... ... ... ... ... ... ... қорғаудағы жауапкершіліктің қызметін барынша нығайту мен жер
қатынастары аясындағы заңдылықты ... ... ... ... ... ... өрескел бұзылғандығы мен жер пайдаланудағы
кемшіліктердің ... ... ... ... ... ... ... жер пайдаланушылардың өздерімен және жер ... ... ... ... ... ... бұзғаны үшін заңды жауапкершілік субъектілері
мемлекеттік ... және ... ... ... тұлғалары, жер
учаскесі меншік иелері мен жер пайдаланушылар, азаматтар мен ... ... ... ... экологиялық қорғаудың бір түрі жер заңдарын бұзғаны үшін мүліктік
жауапкершілік болып табылады. ... ... кей ... ... тұратын болғандықтан азаматтық ... ... ... ... құқықтық жауапкершілік пен
мүліктік жауапкершіліктің ерекшеліктері бар. Мүліктік зиянды өтеу әрқашанда
азаматтық заңдармен реттеле бермейді. ... жер ... ... ... ... ... өтеу тәртібі тек азаматтық заңдармен ғана емес,
сонымен қатар жер заңдарымен де реттеледі. Мысалы: Жер ... ... ... иелеріне немесе жер пайдаланушыларға келтірілген шығынды
өтеудің негіздері қарастырылған.
Жер заңдарын ... үшін ... ... ... үшін ... ... ... өтеуге жататын келтірілген шығынның болуы. Мысалы, ... ... ... ... ... ... Бұл ... жағдайға келтірілген зиянды өтеу ақшалай бағалауға немесе ... ... ... ... тиіс. Жер құқығында зиян ұғымын қандайда бір
құндылықтарды жоғалтумен ... ... ... ... құндылықтардың бірі болып табылады, сол себепті оны ақшалай
бағалау ауыл ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке тартуға мүмкіндік береді.
Екіншіден, мүліктік жауапкершілік кез-келген зиянды өтеу ... ол тек ... ... құқыққа қайшы іс әрекеті нәтижесінде
пайда болған зиянды өтеу үшін қолданылады. Егер жер учаскесі нашарласа және
оны қалыпқа келтіру ... ... жер ... ... ... мәселесі оның жер учаскесінің нашарлауына кінәлілігіне байланысты
болады. Жер ... ... жер ... ... ... ... табиғат жағдайларының ... ... ... ... зиян ... ... қайшы әрекет, тек әрекет пен туындаған
мүліктік салдар арасында себепті байланыс болған жағдайда ғана мүліктік
жауапкершіліктің ... ... ... ... ... тыңайтқыштарды шектен
тыс көп мөлшерде пайдалану мен оның салдарынан топырақ құнарлылығының
өзгеріп, ... ... ... ... ... ... мүліктік жауапкершілікке кінәлі тұлғаның зиян келтірген іс
әрекеті тартылады.
Кінәлі тұлғаларды мүліктік жауапкершілікке тартудың барлық ... ... ... режимі қолданылуы мүмкін [39].
Жер заңдарын бұзу ... ... ... ... ... бір ерекшелігі талап-арызды қанағаттандыратын сот шешімінің
заңды күшіне енуі мен ... жер ... ... үшін ... ... ... ... білдірмейді. Мүліктік
жауапкершіліктің негізгі мақсаты зиян ... ... ... бұзылған құқықтарды, оның ішінде бүлінген жер учаскесін қалпына
келтіруге жұмсалуында.
Азаматтық ... 224-ші ... ... егер ... ... жер учаскесі оның мүшелерінің арасындағы ... ... ... ... ... меншік құқығымен тиесілі болса
жер заңдарын бұзғаны үшін жауапкершілік ... ... Бұл ... ... ... заң ... ... отырып жер заңдарын
бұзғаны үшін ... ... ... (фермер) қожалығының басшысына
(сенім білдірілген өкіл ... ... ... өтеу ... ... шаруашылық кірісінен жүзеге асырылатынына көз жеткізуге
болады.
Жер ... ... ... үшін жер ... ... ... мен
жер пайдаланушылар материалдық жауапкершілікке де тартылуы мүмкін.
Материалдық жауапкершілік құқық бұзушыға жүктелетін жағымсыз салдардың
бір түрі ретінде ... [40]. Оны ... ... болып кінәлі
тұлғаның келтірген шығыны мен зиянды іс әрекеті танылады. Жағымсыз ... ... өзі ... ... заңдарда бекітілген мөлшерде өтеу
міндеті түрінде көрініс табады. Осы белгілері ... ... ... ... ... ... оның бір ... танылмайды.
Материалдық жауапкершілік мүліктік жауапкершіліктен субъектілік
құрамымен, ... ... ... және оны ... алу ... ... жауапкершіліктің субъектісі ретінде жәбірленуші
тұлғамен еңбек қатынасында немесе мүшелік ... ... ... (фермер)
қожалықтары, өндірістік кооперативтер) болатын ... ... ... ... кінәлі іс әрекетімен жұмыс уақтысында ... ... ғана ... ... процестің әрбір жұмысшысы кәсіби еңбекті
жүзеге асыру ... ... ... ... мен ... ... бір
дәрежеде абайсызда зиян келтіру қаупі әрқашанда болады. Сол себепті
материалдық жауапкершілікте ... ... ... ... ... ... толық көлемде өтелмей, тек заңда ... ғана ... Тек ... ... келтірілген шығын ғана толық
көлемде өтелеуі мүмкін. Материалдық жауапкершілікте келтірілген шығын жұмыс
берушінің еркі ... зиян ... ... ... қалу ... ... ... Келтірілген шығынды өтеудің мұндай тәртібі ... ... тән ... ... ... ... ... тұлғалардың материалдық
жауапкершілігі әртүрлі заңдармен және өзге нормативтік құқықтық актілермен
реттелуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Шаруа ... ... ... ... ... ... (фермер) қожалығындағы жұмыстарды орындауға еңбек келісімі
немесе шарты негізінде жұмыс істейтін азаматтар тартылуы ... ... [41]. ... бұл ... ... ... оның
мүшелерінің келісімімен анықталады және реттеледі. Олардың өз әрекеттерімен
шаруашылықтарына келтірген шығындарын өтеу ... ... ... ... ... қожалығы мүшелерінің өздерінің шаруашылықтарына жұмыс
барысында келтірген шығындары үшін материалдық жауапкершіліктерін өзін-өзі
реттеу ... ... ... және ... ... ... ... кінәсімен байланысты емес, қалыпты өндірістік шаруашылық
тәуекелге жататын шығындарға материалдық жауапкершілік ... ... ... ... ... тұлғалар шаруашылықпен
жасасқан еңбек шартының негізінде жұмыс кезеңінде келтірген шығындары үшін
шаруашылық алдында ... ... ... белгіленген ережелерге сәйкес
жауап береді. Бұл туралы «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» ... ... ... ... 13-ші ... 2-ші ... ... (фермер)
қожалығында жалдау туралы шарт жасасу тәртібі Қазақстан Республикасының
еңбек туралы заңдарымен белгіленеді делінген.
Қазақстан Республикасының ... ... ... жеке еңбек,
ұжымдық шарттарда және жұмыс ... ... ... ... адал ... ... ... процесінде жұмыс берушіге
мүліктік зиян ... жол ... ... ... ... жұмыс беруші жұмысшылардың қалыпты еңбек етуі мен ... ... ... ... сақтауын қамтамасыз етуі үшін қолайлы жағдайлар
туғызуы қажет.
Қызметкерлер мынадай ... ... ... үшін ... ... ... мен ... беруші арасында қызметкерге берілген мүлік пен басқа да
құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етпегені үшін өзіне толық материалдық
жауапкершілік алу ... ... шарт ... ... ... ... ... орындау кезінде жұмыс
берушіге келтірілген зиян үшін ... ... ... мүлік пен басқа да құндылықтарды бір жолғы ... ... да бір ... құжаттар бойынша есеп беруге алған;
қызметкер зиянды алкогольдік, нашақорлық немесе уытқұмарлық мас ... ... ... ... фабрикаттардың, бұйымдардың (өнімдердің),
соның ішінде оларды дайындау кезінде, сондай-ақ жұмыс беруші қызметкерге
пайдалануға берген ... ... ... ... ... ... да заттардың жеткіліксіздігінен, қасақана жойылуынан ... ... ... коммерциялық құпияны жариалау салдарынан келтірілген;
зиян қызметкердің қылмыстық тәртіппен қудаланатын әрекеттерінің белгісі
бар іс-әрекеттерінен келтірілген ... ... ... ... ... зиянға толық мөлшерінде материалдық жағынан жауапты
болады.
Толық материалдық жауапкершілік туралы жазбаша шарттарды жұмыс беруші он
сегіз жасқа ... ... ... ... ... ... өңдеуге, сатуға, тасымалдауға немесе қолдануға тікелей байланысты
қызметті атқарушы немесе жұмысты орындаушы қызметкермен жасасуы ... ... ... ... тағы
бір ерекшелігі қызметкердің ... ... ... үшін ... Ал ... жауапкершілікте зиян келтіруші
келтірілген нақты шығынмен қатар, ... ... ... ... ... де міндетті болуы мүмкін.
Жер заңдарын бұзғаны үшін ... ең ... ... ... ... Жер ... талаптарын бұзғаны үшін қылмыстық
жауапкершілік экологиялық ... ... бір ... ретінде
қарастырылады.
Белгілі ғалым, профессор Ә. Стамқұлұлының айтуынша экологиялық қылмыс
дегеніміз - Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... құқық тәртібіне қол сұғатын және
адамдардың денсаулығына немесе ... ... ... зиян келтіретін
немесе зиян келтіруге нақты қатер төндіретін қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ,
қылмыстық заңда көзделген экологиялық залал келтіретін өзге де ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершілік мұндай
қылмыстар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ортаны бұзғаны үшін қылмыстық ... ... ... ... ... орын алған. Алайда,
Қылмыстық кодекстің 1-ші бабына сәйкес қылмыстық жауапкершілікті көздейтін
мұндай заңдар Қылмыстық кодекске енгізілгеннен ... ғана ... ... жылы 16-шы ... ... ... ... кодексінің 11-ші тарауында экологиялық қылмыстар қарастырылған.
Бұл тарауда экологиялық қылмыстар үшін ... 277-ші ... ... ... 18 түрі ... Оның ішінде 284-285-ші баптар жер заңдарын
бұзғаны үшін жауаптылықты көздейді.
Жер заңдарының талаптарын бұзғаны үшін қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... 285-ші ... ... ... қылмыстық-құқықтық қорғау шараларының маңызы ерекше. Бұл бапта:
«жерді улау, ... ... улы ... тыңайтқыштарды, өсімдіктердің
өсуін, ынталандырғыштарды және өзге де қауіпті химиялық, ... ... ... ... ... ... және көму кезінде
оларды ұстау ережелерін бұзу салдарынан шаруашылық немесе өзге ... ... ... адамның денсаулығына немесе ... ... ... жердің табиғи қасиеттерінің нашарлауына әкеп соқса, - ... бес жүз ... ... ... ... ... немесе сотталған
адамның екі айдан бес айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге табысы
мөлшерінде ... ... не үш ... ... мерзімге белгілі бір
лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен ... ... не екі ... ... ... ... ... жазаланады» -
делінген [44]. Егер дәл сол ... ... ... ... ... - үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге ... ... ... бас ... айыруға жазаланады.
Жер заңдарының талаптарын бұзғаны үшін жауаптылық мәселесі қылмыстық
кодекстің өзге де баптарында ... Атап ... ... ... деп ... 6-шы ... 186-шы бабы ... заттық құқықтарды
бұзуғаны үшін қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ... ... бұзғаны үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық туралы»
кодексінде де қарастырылған. Меншік құқығын ... үшін ... ... ... құқықтық бұзушылық туралы» кодекстің 118-
ші бабында көрініс тапқан [45].
Жерге меншік құқығын бұзғаны үшін қылмыстық және ... ... ... ... үшін ... ... пен теріс қылықтың шегін бірнеше
белгілер (критерий) бойынша анықтауға болады:
- әрекеттің салдарына ... ... ... ... ... әрекеттің жағдайына байланысты;
- құқық бұзушының тұлғасына байланысты;
- құқық бұзушылықтың субъективтік жағына байланысты [46].
Қылмыстық кодекстің ... мен ... ... ... ... ... жер учаскесін өз ... ... ... ... мен одан туындайтын салдардың негізінде ажыратылады.
Қылмыстық кодекстің 186-шы бабына сәйкес жерге ... ... ... ... ... ... немесе ұйымдардың құқықтарына немесе
заңмен қорғалатын мүдделеріне не ... ... ... ... ... ... зиян келтіруі тиіс. Сонымен қатар ол бөтеннің
жер учаскесіне заңсыз ... кету ... ... күш қолдану арқылы не күш
қолданумен қорқыту арқылы басып алу ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 118-бабында көзделген
жерге меншік құқығын бұзу құқық бұзушының жерді өз бетімен ... ... ... ... ... пайдалануында болмайтын мемлекеттік жер
қорындағы жер учаскелерін өз еркімен иеленгені үшін ... ... ... ... ... иелігіндегі жер учаскесін өз еркімен иеленуі
жерді өз еркімен басып алу деп ... ... ... ... ... мен ... халықтың әлеуметтік және экономикалық әл ауқатын
жақсарту мен арттыруда, сонымен қатар тыныс тіршілігі мен ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерінің ... ... ... ... ... осы өнімдерді өндіруде негізгі өндіріс
құралы болып табылатын ауыл ... ... ... тазалылығы мен құнарлылығына, мақсатты ... ... ... ... ауыл ... мақсатындағы жерлердің меншік иелері мен
өзге де жер ... жер ... ... бұзғаны үшін
қылмыстық жауапкершіліктерінің шегін арттырып, қолданылатын жаза шараларын
ауырлату қажет [47].
Жер заңдарын өрескел бұзушыларды қылмыстық ... ... ... ... ... орындау құралы ретінде немесе заң бұзушылар мен заң
бұзуға ынталанған тұлғалардың пиғылына жалпы немесе ... ... ... де маңызды екенін еске салуымыз керек.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... ... ... ... үшін ... келесі түрі - әкімшілік-құқықтық
жауапкершілік.
Әкімшілік құқықтық жауаптылықтың өзге жауаптылықтардан айырмашылығы - ... ... ... үшін ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылыққа әкеліп соқтырмайтын болса, пайда болады. Оның өзінде әкімшілік
құқық ... ... ... ... ... ... ... мөлшері айтарлықтай көп болмауы керек.
Әкімшілік құқық бұзушылық абайсызда және қасақана жасалуы мүмкін.
Әкімшілік құқық бұзушылық жер ... ... ... қарай
мынадай негіздерде болуы мүмкін:
а) жерге меншік құқығын ... жер ... ... ... ... ... ... нашарлату.
Жер кодексінің 92-ші бабында мақсаты бойынша ... ... ... ... және жер пайдаланушыдан алып қою ... Онда ауыл ... ... не ... үй құрылысы мен
өзге де құрылысқа арналған учаске, егер Қазақстан Республкасының заңдарында
неғұрлым ұзақ ... ... бір жыл ... ... ... жағдайда жер учаскесі жер кодексінде көзделген тәртіппен
меншік ... және жер ... ... ... мүмкін делінген.
Яғни, жер учаскесін алып қою өз кезегінде жер кодексінде жер ... ... ... ... қолданылатын жазалау шарасы ретінде
қарастырылғандықтан, біз бұл ... жер ... ... ... ... Л.Қ. ... жер ... алып қою күрделі әлеуметтік –
құқықтық құбылыс және ол ... ... жер ... ... ... негіз болмайды деген пікірі жер учаскесін алып қоюдың қазіргі
жағдайына берілген оң құқықтық баға ... ... [48]. ... ... ... мұқтаждары үшін алып қою негізгі әлеуметтік мәселелердің
бірі тұрғын үй ... де ... ... Тұрғын үйдің бағасының
шарықтауы да өз кезегінде жер ... ... ... ... ... ... өте ... бағамен сатып алынып жатқан жер ... ... де ... әсер етіп отыр.
Жер учаскесін алуға байланысты заң ғылымында көптеген пікірлер бар. И.
Приходьконың пікірінше жерді алу - жер ... ... мен жер ... ... тек бір ғана ... болып табылады [49]. Осындай пікірге
В.В. Петров та қосылады. Оның айтуы бойынша: «алу жер ... ... ... болып табылатын мемлекеттік өкілетті органдардың
әкімшілік ... ... ... ... ... ... дұрыс пайдаланбағаны үшін меншік иесі мен ... ... алып ... ... ... бола ма? ... алып қою ... органның шешіміне сәйкес жерге меншік құқығы мен
жер пайдалану құқығын әдеттегідей ... бір түрі ғана емес пе? - ... ... ... жер құқығындағы заңи жауапкершілік мәселесін зерттей келе,
жерді тиімсіз пайдаланғаны үшін алып қою жер пайдалану ... ... ... ол ... ... ... шешімі
бойынша жер пайдалануды тоқтату ретінде қарастырылуы тиіс ... ... ... қатар, автор жер ... ... ... ... үшін ... санкция» және «жерді тиімді пайдалану
талаптарын бұзушылықпен күресудің ... ... ... [51]. ... ... ... күмәнмен қараймыз. Егер жер заңдарының
талаптарын ... үшін жер ... алып қою ... ... оның ... ретінде немесе құқық бұзушылықпен күрес ретінде
танылуы мүмкін емес.
Ю.Г. Жариков құқық бұзушыдан жер ... алып ... жер ... үшін ... ... ретінде қарастырады. Бұл пікірмен де
толық қосылу ... ... ... жер ... 93-ші ... «егер
учаскені пайдалану жер кодексінде немесе Қазақстан Республикасының өзге де
заңдарында ... ... ... ... ... ... бұза
отырып жүзеге асырылса, атап айтқанда, егер ... ... ... ... ... оны пайдалану ауыл ... ... ... ... не ... жағдайдың едәуір
нашарлауына әкеп ... ... ... Республикасының әкімшілік құқық
бұзушылық туралы заңдарында көзделген жазалау шаралары қолданылғаннан кейін
жер учаскесі меншік иесінен және жер ... алып ... ... ... ... жер ... ... құқық бұзушылық туралы заңда
көрсетілген жазалау шаралары қолданылғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ... бұзушылық туралы заңның жер
заңдарының ... ... үшін заңи ... ... 250, 251,
252, 253-ші баптарында жер ... алып қою ... ... Онда жер ... ... бұзған кінәлі азаматтар мен
заңды тұлғаларға тек ескерту жасау мен бес ... ... ... ... елу ... есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салу шарасы
қарастырылған. Ал, жер ... алып қою жер ... ... ... ол ... ... ретінде танылады. Жер
заңдарының талаптарын бұзу салдарынан зиян келтірілген жағдайда алдымен
әкімшілік құқықтық ... ... ... ... ... ... алғаннан кейін ғана жер құқықтық жауапкершілік қолданылады.
Себебі жер құқықтық жауапкершілікте санкция ретінде жер ... ... ал ... ... заңи жауапкершіліктің өзге түрлері арқылы
өтеледі.
Ал егер жер заңдарының ... бұзу ... ... жүзеге
асырылса, яғни, шаруа (фермер) қожалығы өзіне берілген жер учаскесін ... аса ... ... жер ... ... ... ... заңдарының талаптарын бұзғаны үшін жер учаскесін алып қою шаруа
(фермер) қожалықтары үшін өте ауыр жауапкершіліктердің бірі ... ... жер ... алып қою шаруа (фермер) ... ... ... ... Сол ... ... ... қожалығы туралы»
Заңда шаруа (фермер) қожалықтарынан жер ... ... ... ... ... алып қою ... жағдайларда ғана қолданылатындығы ... ... тиіс ... ... ретінде мемлекетпен жер учаскесін алып қаймас бұрын
іс алдымен әкімшілік тәртіп шешіледі. Жер учаскесіне зиян ... ... бұза ... ... ... ... ... мүдделі тұлғалармен бірге акт жасайды. Бұл актіде жар ... ... түрі мен ... ... ... ... Акт
толтырылғаннан кейін жер пайдалану ... ... жер ... меншік иесіне жол берілген құқық бұзушылықтарды үш ай мерзім ішінде
қалпына келтірі туралы ... ... ... Егер үш ай ... ... ... ... құзіретті мемлекеттік орган жер пайдаланушыдан
жер учаскесін алып қою туралы сотқа талап арыз ... ... ... алып қою сот тәртібімен шешілетін ақтық шара ... ... ... ... ... ... ... отырған тағы бір жағдай ол
меншік иелері мен жер пайдаланушылардың жер учаскелерін ... ... ... ... ... ... Л.Қ. Еркінбаеваның жер учаскесін тиімді пайдалану
ережесін өрескел бұзу деп нені түсінеміз? Бұл ... ... ... ... Сол себепті жерді тиімді ... ... ... ... ... отып ... пікірі орынды. Шынында да
Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде де,
Қылмыстық ... де ... ... пайдалану ережесін өрескел бұзғаны
үшін жауапкершілік көздейтін арнайы баптар жоқ.
Жер заңдарының негізгі қағидаларының бірі жер ... ... ... ... Жер ... ... беретін мемлекеттік актіде
оның нысаналы пайдалану мақсаты көрсетіледі. Сол ... жер ... ... бұзу жер ... ... ... меншік құқығының
тоқтатылуына негіз болады. Жер учаскесін меншік иесі ... жер ... ... ... яғни ауыл шаруашылығына ... ... ... бір жыл ... ... пайдаланбаса және заңдарда одан артық
мерзім белгіленбесе жер ... ... ... Бұл ... ... ... жер пайдаланушының жер учаскесін ... ... ... жер ... бұза отырып пайдаланған кезде жер учаскесін алып қоюын
да мемлекет ... үшін алып ... ... ... ... ... меншік иесі мен жер пайдаланушы жер учаскесін пайдалана отырып
ауыл шаруашылығы өнімін өндіріре отырып ... ... ... іс
жасауы тиіс. Яғни, жер учаскесін мақсатына сай және тиімді ... иесі мен жер ... ғана ... ... ... де ... ұмытпайы тиіс. Жер учаскесі нысаналы ... ... ... ... және ... ... ... ауыл шаруашылығы
тауар өнімділігін төмендетсе мемлекет ондай жер учаскесін алып ... ... ... береді. Себебі, жеке меншікке және пайдалануға берілген
жер учаскесі мемлекетке және қоғамға қызмет етуі тиіс. Олай дейтініміз ... ... ... бөлігі меншік ... мен ... ауыл ... ... ... ... пайдалану
негізінде өндіріліп отыр.
Қолданыстағы заңдарымызға сәйкес жер учаскесін оның шегі белгіленгеннен
және жерге орналастыру органдарымен жер учаскесі ... ... ... Жер ... ... оны пайдалануды білдірмейді. Жер учаскесі
алдымен игеріледі содан кейін ... ... ... ... ... жер ... игеру пайдаланумен қатар жүреді. Мысалы,
жер учаскесін бау-бақша шаруашылығына пайдалану. Бұл орайда бір жылмерзім
жер ... ... ... ... ... есептеледі. Жер
кодексінде бұл кезеңге жер учаскесін игеруге қажетті уақыт, снымен қатар,
дүлей апаттар ... ... ... ... мүмкіндік бермегенөзге
де мән жағдайларға байланысты учаскені мақсаты боынша ... ... ... ... ... Жергілікті атқарушы органдардың
жер учаскесін мақсатты пайдаланбаған жағдайда істі сотқа дейін әкімшілік
тәртіппен шешуі жер ... ... иесі мен жер ... ... ... ... ... қолдану тәжірибесінде жергілікті ... ... ... ... әртүрлі себептермен жер учаскелерін
алып қою жағдайлары да кездеседі. ... ... ... ... ... ... мен жер пайдаланушылардан жер учаскесін алып қою сот
шешімінің негізінде жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде жер учаскесі меншік ... мен жер ... жер ... ... ... пайдаланбаған жағдайда
құзіретті органдардың алдын ала ... алып қою ... да ... Жер ... ... ауыл ... ... жерлер
жеке меншікке беріле бастады. Бірақ ауыл ... ... ... ... берудің алғышарттары дұрыс реттелмеген. Қазіргі заңдарымыз
бойынша кез ... ... ... ... ... жеке ... ... мақсатындағы жерлерді жеке меншікке ала алады. Сонымен қатар
қатар жеке меншікте болуы ... ... ... шек ... ... ауыл ... мақсатындағы жерлерді сатып алу мақсатында ғана
құрылған жалған шеруа (фермер) ... саны ... ... ... мақсаты ауыл шаруашлығымен айналысу ... ол ... ... өте ... ... сату ... нысаналы мақсатын өзгерте
отырып сату арқылы пайда табу. Алайда Алматы қаласы маңындағы екі үш жылдан
бері пайдаланылмай келе ... ауыл ... ... ... ... ... шаралары жүргізілмейді. Бұл ... ... ... өнімін көбейтуге, сонымен қатар аграрлық кәсіпкерлікті ... ... жете ... ... ... пайдаланылмаған жерлерді
мемлекетке қайтаруды талап ететін кез келді.
Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қюдың ... ... ... ... ... Жер ... ... иесінен және жер
пайдаланушыдан егер жер ... ... ... жерді тиімді
пайдалану талаптарын бұзса, сонымен қатар жер учаскесі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мақсатындағы
жерлердің өнімділігін ... ... ... Жер ... ... ... алып қою жер ... жауапкершілікке жатпайды. Мысалы жер
учаскесін немесе оны пайдалану ... ... ... немесе жер
пайдаланушының міндеттемелері бойынша өндіріп алу тәртібімен алып ... ... ... ... мүліктік мұқтаждарді қанатандыру
болып табылады.
Нақты ... ... жер ... алып қою арқылы жер
учаскесіне ... ... мен жер ... құқығының тоқтатылуы келесі
мақсаттарды көздейді:
• жер ... ... ... мен ... ... зиян келтіретін
әрекет немесе әрекетсіздіктің болдырмау;
• Жер ... ... ... ... ... ... Жер ... оның нысаналы мақсатына сәйкес келетін қалыпты
шаруашылық айналымға қайта енгізу.
Жер учаскесін алып қою ... ... бір ... ... қажет
етеді және заңдарда көрсетілген процесуалдық әрекеттердің нақты анықталған
ретімен жүзеге асырылады. Сол ... жер ... ... жер ... түрде алып қоюды білдірмейді. Жер учаскесін сот тәртібі негізінде
алып қоюдың алдында жүзеге асырылатын ... ... ... ... Бұрын қолданысты болған Жер туралы Жарлықта жер заңдарын ... жер ... тек жер ... ғана ... ... Ал Жер
кодексі бойынша мұндай алып қою жеке ... ... де ... ... орайда заң шығарушы жер заңдарының талаптарын сақтауда жер пайдаланушы
мен меншік иесін тең қарастырған. ... ... ... ... ... мен ... ... иесі мен жер пайдаланушының өкілдерінің
қатысуымен арнай алқаптық зерттеу ... ... ... бұзушылықтың ауқымы мен сипатына қарай жер учаскесінің барлығы
немесе бір бөлігі алынып қойылуы ... ... ... ... ... бұза отырып пайдаланылған жер учаскесін сот шешімі
негізінде алып қою кезінде жер ... ... ... мен жер пайдалану
құқығы азаматтық іс жүргізу және атқарушылық ... ... ... ... Сатудан түскен сома жер учаскесін алып қоюға кеткен шығындарды
есептей отырып ... ... иесі мен жер ... беріледі. Мұндай
жер учаскесі мен жер пайдалану құқығын үш рет ... ... ... ... болмаса сауда өткізілгеннен кейін жер учаскесі бір жыл ішінде
сот шешімі бойынша арнайы жер қорына енгізіледі. Біздің ... бұл ... ... және жер ... ... ... ... нұқсан келтіреді. Жер
учаскесі меншік иесі немесе жер пайдалаушы жер учаскесі үшін ... ... ... алуы тиіс деп ойлаймыз, әрине, егер олардың іс ... ... ... сот тәжірибесінен мысалдар келтіре кетейік.
Ақтөбе облыстық экология және биоресурстар басқармасының «Қопа»
өндірістік кооперативінен жерге ... 110762 ... ... ... ... облыстық соттың азаматтық істер жөніндегі алқасының
шешімімен қанағаттандырылды. Ұсынылған құжаттардан жауапкердің 8 ... ... уил ... су қоймасына төге отырып 0,6 га ... ... ... ... 9 баллды құраған. Мұндай жер
заңдарын өрескел түрде бұзған тұлғалар келтірілген ... ... ... заңдарының тиісінше орындалуына, жер тиімді ... мен ... ... ... ... ... Жер ... 144-
бабына сәйкес жергілікті атқару органдары мен жер ... ... ... ... ... ... ... бойынша сот дұрыс
шешім шығарған. Бірақ, шығарған шешімнің негізделуі ... ... ... емес. Себебі, мұндай ауы шаруашылығы мақсатындағы жерлермен
байланысты талаптарды ... сот ... ... 4. 03. 1997 жылы ... №299 ... ... мен орман
шаруашылығы алқаптарын ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығымен баланысты
емес мақсаттарға алып қою ... ... ... мен жер пайдаланушыларға
келтірілген шығындар мен ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы өндірісіне
келтірілген залалдарды өтеу тәртібі туралы» Ережені ... алуы ... Бұл ... ... тармағында кәсіпорын қызметімен келтірілген
әсердің нәтижесінде ... ... ... ... ... шығын ауыл
шаруашылығы шығындарының №4 ... ... ... ... ... ... келірілген шығындарды
өздерінің іс әрекетінің нәтижесінде жердің сапасын ... ... ... ... ... деп көрсетілген. Бұл орайда сот іске байланысты
шешім шығарғанда осы ... ... де ... ... ... ... жер ... әртүрлі себептермен алынып
қойылуы мүмкін екен. Алайда жер учаскесін алып қоюдың артында белгілі бір
мемлекеттік ... мен ... ... бар ... ... болады. Көбіне
жер учаскелерін алып қою ... ... ... ... Себебі,
меншікке қол сұғылмайтындығына, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының
сақталатындығына Қазақстан Республикасы Конституциясымен кепілдік берілген.
Мемлекетіміздің басты байлығы онда өмір ... ... ... ... ... ... ... Сол себепті меншік құқығынң немесе жер
пайдалану құқығының тоқтатылуы мәжбүрлі ... ... ... да
келтірілген шығындар міндетті түрде өтелуі тиіс. Алайда жер учаскесін
мәжүрлі түрде алып қою ... ... ... ... ... тоқтатылуының
кейбір түрлерінде келтірілген шығындар өтелмейді. Себебі, жер учаскесін
алып қою алдын ала үшінші ... ... ... ... ... үшін жаза ... жүзеге асырылады.
Біз бұны заң тілінде тәркілеу деп те атаймыз. Қазақстан Республикасы
Азаматтық кодексінің 254-бабына ... ... ... иесінің жасаған
қылмысы немесе өзге де құқық бұзушылық ... үшін ... ... ... әрі ... ... ... кезінде мүлік мемлекет
меншігіне ақысыз түрде алынады.
Тәркілеу құқық бұзушылық ... үшін жер ... жаза ... ... ... ... алынып тасталған Жер туралы
жарлықта тәркілеу мәселесіне аз көңіл бөлінген еді. Ал ... ... ... жер ... ... ... қарастырылған. Онда
Қазақстан Республикасының заң актілерінде ... ... ... өзге де ... ... ... үшін меншік иесінен немесе жер
пайдаланушыдан жер учаскесі сот ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінде
жер учаскесін тәрікелеу түріндегі ... ... ... қылмыс
құрамы көрсетілмеген. Яғни, жер учаскесін тәрікелеуді ... ... мен ... ... нақты нормалар жоқ. Бұл орайда аталмыш нормаларды
тар мағынада жалпы қылмыстық емес, тек қана жер және ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Қылмыстық
кодексте әлі күнге дейін жер ... ... ... үшін ... ... туралы арнай қылмыстық-құқықтық нормалар жоқ. Егер бұл
кодекстегі заң шығарушының көзқарасына мән беретін ... ... ... ... ... ... жаза ретінде қасақана түрде жасалатын
барлық қылмыстар үшін қолданылатындығын білдіреді. Қылмыстық ... алып ... бұл ... А.Х. ... ... жер ... ... жер құқықтық-жауапкершіліктің маңызы мен мақсатына
қайшы келеді. Осы ойын жалғастыра келе, жер ... ... ... ... ... байланысты қылмыс жасалған жағдайда ғана жол
берілу қажеттін айтады. Жер учаскесін ... жер ... ... ... шара ... ... ... кодексінде жер учаскесін тәрікелеу тек қылмыс жасалған жағдайда
санкция түрінде ғана емес, сонымен қатар, неғұрлым ... деп ... де ... ... ... ... ... Мысалы, жер
учаскесі азаматтық құқық бұзушылық жасаған кезде де алынып қойылуы мүмкін.
Азаматтық кодекстің 157 бабының 4-5 ... ... егер ... ... ... ... екі ... да жымысқы ниет болған жағдайда
олардың мәміле ... ... ... ... тиіс ... ... шешімі немесе үкімі бойынша тәрікеленуге тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... тараптан алғандарының барлығы және одан
мәміле бойынша бірінші тарапқа тиесілінің барлығы тәрікеленуге ... ... ... да ... кіріспеген болса, мәміле орындалуы
көзделгеннің барлығы тәрікеленуге ... ... егер ... ... ... ... ... бірақ қылмыстың жасалу фактісі
болмаса ... ... ... ... онда ... пәні ... жер учаскесі
азаматтық сот өндірісі тәртібімен сот шешімі негізінде тәрікеленеді. ... екі ... да ... ... ... ... меншік құқығының осы негізін қарастырған дұрыс
болмайды деп ... ... ... ... ... ... ... жарияланып бекітілген. Азаматтық ... ... ... ойымызша осы қағидалардың бұзылуына әкеліп
соғады. Себебі оның фискальды, қайтарымсыз және ... ... ... азаматтық-құқықтық жауапкершілік мүлікпен байланысты болғанымен
келтірілген шығынды өтеу сипатына ие ... ... ... ... ... материалдық шығынды (алынбай қалған табыс,
зиянды) өтеумен шектеледі. Үшіншіден, мүліктік сипатта болатын азаматтық-
құқықтық санкциялар құқық бұзушының ... ... ... ... ... ... азаматтық заңдарда және жер ... ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін қылмыскерге тағылатын ... жаза ... ... Бұл ... жер және азаматтық заңдарды тәрікелеу туралы
ереженің қарастырылуы дұрыс емес. ... ол ... ... ... ... Тәркілеудің тек қылмыстық заңдардың ... ... ... ... мен ... ... ... аясын айқын бөлуге септігін тигізеді.
Жер кодексінің 95-бабында ешбір жағдайда тәрікеленуге ... ... жер ... ... Бұл жер учаскелері
сотталған адам мен оның асырауындағы адамдар үшін қажетті, сотталған ... ... ... ... ... оның ортақ меншіктегі үлесі болып
табылатын, онда үйі мен шаруашылық қора-қопсысы орналасқан жер ... ақ, ... ... ... ... үшін ... жер учаскелері
Қазақстан Республикасының қылмыстық атқару заңдарында көзделген тізбеге
сәйкес ... ... А. Х. ... бұл ... ... ... Себебі Жер
кодексінде тәрікелеу алып қою қатарына жатқызылған. Жер учаскесін тәрікелеу
меншік құқығы мен жер пайдалану ... ... ... ... ... ... тәрікелеу дегеніміз – жер учаскесіне меншік құқығы мен ... ... ... ... [53]. Сонымен қатар, жер учаскесін
тәрікелеу жерді мемлекет меншігіне айналдыру әдісі болып ... ... ... айтылған А.Х. Хаджиевтің жерге деген құқықтардың
мәжбүрлі түрде тоқтатылуының мынадай екі түрін ... ... ... отыр.
Олар, сатып алу және алып қою. Сатып алудың өзі мемлекет мұқтаждары ... алу және ... ... ... ... ... алу
болып екіге бөлінеді. Жер учаскесін тәркілеу жазалау шарасы түріндегі алып
қоюға жатады.
Сонымен, жер учаскесін ... ... ... көрсеткіштерге
негізделеді: жер учаскесінің қайтарымсыз түрде алынуы, ... ... үшін сот ... ... жағдайларға ғана санкция түрінде
қолдануы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық қоғам жағдайында жер учаскелерін мемлекет мұқтажы үшін ... ... ... ... ... ... қала мен қала құрылысын
нарық қиыншылығының құрсауынан ... және ... ... ... үміт ... ... Бұл ... жету үшін алдымен құзіретті
органдардың жер учаскесін мемлекет ... үшін алып қою ... ... ... ... одан әрі ... ... Заң
әдебиеттері мен ғылыми мақалаларда меншік иелері мен жер ... ... ... мұқтажы үшін сатып ... ... ... ... мен ... мұқтажы көп айтылып жүр. Себебі, нарық заңы
қала құрылысы мен коммуналдық жүйелерді жаңарту мемлекет ... ... ... ... жер ... ... тұлғалардың, яғни
инвесторлардың мүддесі үшін мемлекет мұқтажы үшін сатып алу арқылы жүзеге
асырған тиімді, әрі ... ... анық ... ... ... отыр. Бірақ, меншік иелері мен жер пайдаланушылардан
жер учаскелерін мемлекет ... үшін алып қою ... жер ... ... ... жылжымайтын мүлік пен ала алмай қалған пайданы, көп жылдық
екпені бағалау ... ... ... ... ұзақ ... ... нақты шешімін таппауы, бұл қатынастарды ... ... ... тудырып отыр. Сол себепті, жер құқығы ... ... ... бірі – жер ... мемлекет мұқтажы үшін алып қоюды
құқықтық реттеудің ... ... ... және ол, жер ... ... үшін сатып алу негіздерін, мақсатын, «мемлекет мұқтажы»
деген ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс. Бұл жер учаскесін ... жер ... ... алар орны мен ... теориялық тұрғыдан
негіздеп береді. Сонымен қатар, жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін ... ... жете ... оның ... мен ... алдын-ала болжай
отырып жерді алып ... ... ... ... ... екендігін көрсетіп беруге мүмкіндік тудырады.
Тақырыпты таңдап алуда басты назарға оның ... ғана ... ... жер ... ... ... үшін алып қоюдың тұрғын үй
қатынастарымен және ... ... ... ... ... ... реттеуде аталмыш құқық салалары ... ... ... теориялық қырынан зерттелу жағдаяттары алынды.
Заң ғылымдарында соңғы жылдары жер учаскесін мемлекет ... үшін ... ... ... баса ... аударылып келді. Меншік иелері мен жер
пайдаланушылардың жер учаскелерін ... ... үшін алып қою ... ... ... ... өте жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін
алып қоюдың ... ... ... маңызы мен белсенділігі оны басқа
қырынан, яғни ... ... ... ... етіп ... жер ... ... мұқтажы үшін алып қоюдың мақсаты жер
учаскесін сатып алу ғана емес, сол ... ... бір ... ... ... ... ... пайдалану болып табылады және сонымен ... ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін
өндіру және ұқсату хақында жүзеге асырылатын ... ... ... ... иелері мен жер пайдаланушыларға тиесілі жер учаскелерін
мемлекет мұқтаждары үшін алып қою ... жер ... ... де ... ... ... ... азаматтық-құқықтық
әдебиеттерінде жанама түрде қарастырылып кеткен.
Қазақстан Республикасында Жер кодексінде, арнайы заңда және ... жер ... ... ... үшін алып қою қатынастарының
қазіргі кездегі өзекті мәселелерін қарастыратын тікелей нормалардың аздығы
бұл ... әлі де ... ... ... ... көз ... ... жерге орналастыру функциясының негезгі бөлігі ... жер ... ... ... үшін алып қою ... ... кешенді түрде зерттеуді қажет етеді. Біздің дипломдық жұмысымыз жерді
сатып алуды терең зерттеп, оның тарихи дамуының құқықтық негіздерін, ... ... ... ... мен ... ... мен ... құқықтары мен міндеттерін жан-
жақты анықтау болып табылады. Жұмыс нәтижесінде жер ... ... ... ... мұқтажы үшін алып қою мәселесі толық реттелмегені ... ... ғана ... өзге де құқық нормаларымен кешенді түрде реттеу
қажет екендігі және ... бір ... ... ... ... ... үшін алып ... мән мағынасына құқықтық талдау жасалды
және анықтамалар, қорытындылар берілді. ... ... ... ... Атап ... Жер ... ... жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қою
құқықтық табиғаты мен жүзеге ... аясы ... оның ... ... ... үй ... ... және азаматтық
заңдармен де кешенді түрде реттелетіндігі анықталды.
• Жер ... ... ... үшін ... ... құқықтық реттеудің
тиімділігі мен пәрменділігін арттыру үшін жер заңдары мен ... ... ... ... ... ... талдау жасалды;
• Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға негіз болатын ... ... ... ... ... ұсынылды.
• Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қою кезінде өтемақы ... ... жер ... санаты мен онда орналасқан
жылжымайтын мүліктің сипатына қарай анықталуы тиістігі және ... ... ... ұсынылды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 ... 1995 жыл. ... ... қоса ... // ... ... жүйесі.
2. Архипов И.Г. Земельное ... ... ...... ... 1997. – 295 ... ... С.З, Еренов А.Е. О характере феодальной собственности на землю в
Казахстане // Труды Алматинского юридического ...... ... ... 1955. – ... ... Казахстана с древнейших времен до ... дней / ... К.М. ... Б.Е. ... К.А. Пищулин и др. – Алматы:
Дауыр, 1993. – 416 с.
5. ВЦИК и СНК РСФСР. Временное положение: Декрет // ... ... ... гг. – М.: ... ... 1920. – С. ... 19 ... 1918 жылы қабылданған “Жерді социализациялау туралы” декрет. СУ
РСФСР, 1918, № 25, ... 26 ... 1917 жылы ... ... туралы”
декрет СУ РСФСР, 1917, № 1, ст.3.
7. 14 ақпан 1919 жылы қабылданған “Социалистік ... ... ... жер ... өту ... Ереже. СУ РСФСР, 1919, № 4, ст.43.
8. КазССР Жер кодексі. ... 1991. ... ... и ... ... Под ред. ... ... М., "Юрид.лит-
ра" - 1957.-270 с.
10. Қазақстан Республикасының Жер туралы Заңы. - ... Жеты ... ... ... Жер ... 2003 жыл 20 ...... 2007. – Юрист баспасы. – Жеке
басылым.
12. ... И. ... ... ... ... ... аренде, земле. М., 1991. - С.175 .
13. Природоресурсовое право и правовая ... ... ... ... под ред. В.В ... - М., 1988.- 512 ... Абдильбеков С.Т Специальные меры пресечения и поощрения в земельном
законодательстве. В кн: ... ... ... ... в ... ... - ... 1996.- 128 с.
15. Стамкулов А.С, Урисбаева А.А. Новый закон Республики Казахстан " ... " // ... и ... 2001.- № 3 - ... ... Б.Ж. Дисс. на соискание ученой степени д.ю.н - " Проблемы
совершенствования процессуальных форм ... норм ... ... ... И.А. ... ... ... М.: Знание. - 1984.-64 с.
18. Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі. 2007 жыл 09 ... ... Жеке ... ... Республикасының Халықтың санитарлық- эпидемиологиялық
қауіпсіздігі туралы Заңы // ... ... ... ... Республикасының 2003 жылгы 09 желтоқсандағы Экологиялық
қауіпсіздік тұжырымдамасы // Юрист анықтама жүйесі
21. Қазақстан Республикасы. ... ... ... 2000 жылғы 30 қараша
заңы // Юрист анықтама жүйесі.
22. Качекян С.Ф. Правоотношение в социалистическом обществе. М., «Юрид. Лит-
ра», 1974, -115 ... ... Ә.Е. ... ... жер ... ...
Алматы: Жеті жарғы, 1997. -240 б
24. Аксененок Г.А. Земельные ... в ... М., ... ... Ерофеев Б.В. Земельное право России, Общая часть. М., «Юриздат», 1994.
-105с.
26. ... Г. А. ... ... правоотношений // земельное право.
М., «Юрид.лит-ра», 1969, -64с.
27. ... Е. Н. ... ... ... М., ... ... И.Г. Земельное право Республики Казахстан. Учебное ... ... ... -1997. -295 с.
29. Айгаринова Г.Т. ... ... ... ... ... - Оқу ... - ... Юрист, 2008. – 163б.
30. Еркінбаева Л.Қ. Айгаринова Г.Т. Қазақстан ... жер ... Оқу ... – А.: Жеті ... 2010. – 328 б.
31. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 10 қыркүйек 2003 ... ... ... ... жер ... ... бағаның
мөлшерiн бекiту туралы қаулысы // Юрист анықтама жүйесі.
32. ... ... ... ... ... және ... – Алматы: ЮРИСТ, 2008.
33. Қазақстан Республикасының Жылжымайтын мүлік және онымен жасалатын
мәмілелерді мемлекеттік тіркеу ... ... 2007 жыл 26 ... // ... – 09 тамыз. № 32.
34. Сыродоев Н.А. Правовое регулирование изъятия и ... ... ... и общественных надобностей.// Правоведение. – 1963. -№ 2.
–с.83-93.
35. Алматы қалалық жер ... ... ... ... ... Б.А. Ауыл ... мақсатындағы жерлерді пайдаланудың
құқықтық талаптарын ... үшін заңи ... ... ... // Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінде Қазақстан
Республикасы тәуелсіздігінің 10 ... ... ... ... ...... ... Университеті -2001. – 165-
167бб.
37. Еренов А.Е., Мухитдинов Н.Б., ... Л.Р. ... ...... Наука, 1988. - С.82.
38. Хаджиев А.Х. Юридическая ответственность как ... ... ... ... дис. канд. юрид. наук. - Алма-Ата: АН КазССР. Ин-т
философии и права, 1988. - 23 ... ... А.Х. ... норм ... ... за ... ... // Тезисы Всесоюзного совещания-семинара молодых ученых:
Гражданское право и защита имущественных интересов ... и ... ... 1996. – С. ... ... ... Учебник для ВУЗов / Под ред. Г.Е. Быстрова и проф. М.И.
Козыря. - 2-ое изд. - М.: ... 1998. – 534 ... ... ... 31-ші ... ... жылы ... «Шаруа
(фермер) қожалығы туралы» Заңы (енгізілген өзгерістерімен). – Алматы:
ЮРИСТ, ... ... ... ... Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. - Тараз:
Тараз университетi, 2003. - Б. 2. - 288 ... ... ... ... ... 1997 ... 16 ... – Алматы, ЮРИСТ. 2008.
44. Гражданское, торговое и семейное право капиталистических стран. Сборник
нормативных актов: гражданские и торговые кодексы: ... ... / ... В.К. ... М.И. Кулагина. - М.: Изд-во УДН, 1986. – 256 с.
45. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... 2001. – 224 ... ... С.Т. ... проблемы обеспечения рационального
использования земель сельскохозяйственного назначения в условиях ... к ... Дис. ... ... наук. - Алматы, 1997. – 148 с.
47. Жумадилов Б.А. Ауыл ... ... ... ... ... бұзғаны үшін заңи жауапкершіліктің түрлері ... // ... ... ... ... действующего законодательства Республики Казахстан: Сбарник
научных статьей. – Алматы, 2001. – 122-131 ... ... Л.К. ... правовые проблемы изъятия земли в Республике
Казахстан. // - Алматы: Вестник КазНУ. ... ... № 2 ... Приходько И. Молодому предпринимателю. Новое законодательство о
собственности, аренде, земле. - М.: Мол. ... 1991. – 189 ... ... ... и правовая охрана окружающей среды: Учебное
пособие / Под ред. В.В. Петрова. - М., 1988. - 155 ... ... О.С. ... за ... ... ... использования земли // В кн.: Правовое ... ... ... в ... - М.: ... 1969. – С. ... Еркінбаева Л.К. Қазақстан Республикасында шаруа (фермер) қожалығының
қызметін ... ... Оқу ... - Алматы: Баспа, 2000. -44б.
53. Назимкина О.В. Виды прав на ... и ... их ... ... и ... – 1999. -№ 8. – с. 42-48.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық ырғақтар4 бет
«МАШСВАР» ЖШС31 бет
Іргетастар мен негіздерді жобалау8 бет
Исламның сенім негіздері5 бет
Сұрыптау тәсілдері6 бет
Химия курсын дәстүрлі оқыту технологиясы20 бет
Қазіргі инновация түрлері7 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Азаматтарды хабар-ошарсыз кетті ден танудан туындайтын жағдайла21 бет
Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь