Батыс Азия немесе Таяушығыс елдеріне жалпы шолу

І. Кіріспе.
a) Батыс Азия немесе Таяушығыс елдеріне жалпы шолу.
ІІ. Негізгі бөлім.
а) Этногенез және этникалық тарих.
б) Таяу Шығыс Азия халықтарының кәсіптері мен тұрмыстары.
с) Батыс Азияның рухани мәденеиеті
ІІІ. Қорытынды.
Сирия Батыс Азиядағы шағын мем¬лекет. Бүгінгі таңда Таяу Шығыстағы бірде-бір саяси оқиға оның қатысынсыз өтпейді. Шағын болса да ол Араб әлемінде өзіндік орны үлкен, ықпалы жо¬ғары ел. Сонымен бірге Сирияның өр¬кениеттер бесігі деген де атағы бар. Адамзат мәдениетінің бүкіл әлемге та¬раған көптеген жетістіктері Сирияның топырағында дүниеге келген. Ұлы ескерткіштер, археологиялық қазбалар, мыңжылдық қамалдар және көне қа-лалардың орындары осы жерді мекендеген ежелгі халықтар тарихының даңқын бізге жеткізіп тұр.
Мектеп бағдарламасындағы ежелгі дү¬ние тарихын оқығанда қазіргі Си¬рия¬ның аумағымен жақсылап танысқан едік. Біздің жыл санауымыздан бұрынғы VІІІ ғасырдың соңғы ширегінде Сирияны Ассирия, VІІ ғасырдың аяғында Вавилон (Бабыл) патшалығы, 539 жылы Ахемен әулеті, 338 жылы Ескендір Зұлқарнайын мемлекеті билеген. Біздің заманымыздың І-ІІ ғасырларында Сирияға Рим империясы билік жүргізіп, ол римдіктердің неғұр¬лым мәдениетті және бай про¬вин¬ция¬ла¬рының бірі болды. ІV ғасырдың аяғынан Сирия Византияның провинциясына айналды. Осы жылдарда оның аумағына Сасани әулеті билеген парсы әскерлері де талай рет басып кірді. 640 жылы Сирияны араб әскерлері бағындырды. Осы кезден бастап Сирия арабтан¬ды¬рыла бастады. Ислам діні де қатты өріс¬теді. Қалалар өсіп, сауда дамыды. Елді осы жылдардан VІІІ ғасырдың ортасына дейін Омейя әулеті билеген еді.
Осы әулетке жататын Уәлид бен Әбді Мәлік халифтің салдырған мешіті әлі күнге бар. Оның орнында бұрын христиан дініндегілердің пұтханасы да болған екен. Әлгінің ішіне Жахия пайғамбар жерленген. Оны христиан дініндегілер де Иоанн Крестеуші деп әулие тұтады. Сондықтан оның ішінде алғашқы 70 жыл бойы мұсылмандар мен христиан¬дар құдайға бірге құлшылық етіпті. 2001 жылы Дамаскіге келген сапарында Рим Папасы Иоанн Павел ІІ де осы мешітте мұсылмандармен бірге құлшылық жа¬саған көрінеді Ұзындығы – 157, ені 97 метр¬ді құрайтын осынау тамаша мешіт соңғы уақытқа дейін мұсылман әлемінің ең үлкен және ең әсем дін орталығы болып есептелген. Оның ішінде бір мез¬гіл¬де 13 мыңнан артық адам намаз оқи алады.
1174 жылы Сирияны түрік Салах-ад-дин өз иеліктеріне қосты. Оның есімін Сирия халқы күні бүгінге дейін құрметпен атайды. Өйткені, оның заманында Сирияның мәдениеті мен экономикасы қатты дамыған. Ең бастысы – Салах-ад-дин үшінші крест жорығын талқандап, Иерусалимді арабтарға қайтарған. Ислам дінін таратуға да үлкен күш жұмсаған, өзі де діндар адам болған. Дамаскіде оның кезінде көптеген сәулетті ғимараттар тұрғызылған. Салах-ад-диннің өзі 1193 жылы қаланың тарихи бөлігіндегі қызыл күмбезбен көмкерілген әсем кесенеде жерленген. Осы кесене ХІХ ғасырда қал¬пына келтіріліпті, қазір ол сирия¬лық¬тар¬дың мақтан тұтатын тарихи әрі құрметті ор¬ны болып табылады екен.
ХІІІ ғасырдың екінші жар¬тысынан Сирияны Египет мамлюктерінің мем¬ле¬кеті басып алады. Сөйтіп, елде қайтадан араб¬тандыру саясаты жүргізіледі. Бұл кезеңді де сириялықтар құрметпен еске алады. Өйткені, мамлюктердің сұлтаны Бейбарыс Сирияны моңғолдардың шапқыншылығынан сақтап қалған.
Бейбарыс сұлтанның кім екенін қа¬зіргі қазақстандықтар жақсы біледі. Де¬генмен, еске сала кетейік. Оның Дешті-Қыпшақтың батысындағы Кас¬пий теңізі жағалауын мекендеп жүрген қазақ тай¬паларында дүниеге келген қан¬дас¬ымыз екені дәлелденген. Толассыз шап¬қын¬шылық жүріп жатқан астасқан заманда ол бала кезінде тұтқынға түсіп, Мысырға құлдыққа сатылған. Өзінің қайраткерлік дарыны мен жеке басының ерлігінің арқасында ол араб елдерінің билеушісіне айналған. Мысыр мен Шам жерінде (қа¬з¬іргі Сирия, Иордания, Палестина, Ли¬ван және Израильдің аумағы) бастары бірікпей жатқан араб иеліктерін бір орталыққа бағындырып, мемлекетті 17 жыл билеген қайраткер. Ол 1260 жылы Айн-Жалуд деген жерде моң¬ғол шапқыншыларын талқандаған.
Одан кейін Алтын Ордамен әскери-саяси одақ құру туралы шарт жасасып, дипло-матиялық сәтті қадамға барған. Бейбарыстың кезінде халифат қатты гүлденген. Оның орталығы Каир қаласындағы әл-Азһар университетінің негізінде Ислам діні сүннит тармағының төрт ағысы да бірлесіп, татулықта болған. Ғылым, мәдениет, әдебиет, сәулет өнері де қатты дамыған. Қазіргі Каир қаласында сәулет өнерінің сол кездегі жүздеген жәдігерлері сақталған. Бейбарыс халифатта тұңғыш рет тұрақты әскер, теңіз флоты және тиімділігі орасан зор барлау жүйесін қалыптастырған. Оның мемлекеті Ислам тарихында ғана емес, бүкіл адамзат тарихындағы тамаша жетістіктің бірі ретінде бағаланады.
Осы Бейбарыс бабамыз да Дамаскіде жай тапқан. Қазақстан Үкіметі оның кесенелік кешенін қалпына келтіруге қаражат бөліп отыр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Бей¬барыстың басына зиярат етті. Қасында еріп жүргендер арасында болған Қазақстанның Бас мүфтиі Әбсаттар қажы Дербісәлі бабамыздың рухына құран бағ¬ыштады.
1. Қазақстан Ұлттық Энциклопкдиясы Алматы 1996 ж. І том
2. Шәлекенов У.Х. Шәлекенов М.У.- «Әлем халықтарының этнологиясы». Алматы «Атамұра» 2006 жыл.
3. «Этнография» Алматы 1996 жыл.
4. «Егемен Қазақстан» газеті 2008 жыл март
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министірлігі.
Абай атындағы Қазақ Мемлекеттік педагогикалық уневерситеті.
Тақырыбы: «Батыс Азия»
Қабылдаған: Муратказин М.М.
Орындағын: ... ... ... Батыс Азиядағы шағын мемлекет. Бүгінгі таңда Таяу Шығыстағы
бірде-бір саяси оқиға оның қатысынсыз өтпейді. Шағын ... да ол ... ... орны ... ықпалы жоғары ел. Сонымен бірге Сирияның
өркениеттер бесігі деген де атағы бар. Адамзат ... ... ... ... жетістіктері Сирияның топырағында дүниеге келген. Ұлы
ескерткіштер, археологиялық қазбалар, мыңжылдық ... және ... ... осы ... ... ... халықтар тарихының даңқын
бізге жеткізіп тұр.
Мектеп бағдарламасындағы ежелгі дүние тарихын оқығанда қазіргі
Сирияның аумағымен жақсылап танысқан едік. Біздің жыл ... ... ... ... ширегінде Сирияны Ассирия, VІІ ғасырдың аяғында Вавилон
(Бабыл) патшалығы, 539 жылы Ахемен әулеті, 338 жылы Ескендір Зұлқарнайын
мемлекеті билеген. Біздің заманымыздың І-ІІ ... ... ... ... ... ол ... ... мәдениетті және бай
провинцияларының бірі болды. ІV ғасырдың аяғынан Сирия Византияның
провинциясына айналды. Осы жылдарда оның аумағына Сасани ... ... ... де талай рет басып кірді. 640 жылы ... араб ... Осы ... ... Сирия арабтандырыла бастады. Ислам діні де
қатты өрістеді. Қалалар өсіп, сауда дамыды. Елді осы ... ... ... ... Омейя әулеті билеген еді.
Осы әулетке жататын Уәлид бен Әбді Мәлік халифтің ... ... ... бар. Оның ... ... ... дініндегілердің пұтханасы да болған
екен. Әлгінің ішіне Жахия пайғамбар жерленген. Оны христиан дініндегілер де
Иоанн Крестеуші деп әулие ... ... оның ... ... 70 жыл бойы
мұсылмандар мен христиандар құдайға бірге құлшылық етіпті. 2001 ... ... ... Рим ... Иоанн Павел ІІ де осы мешітте
мұсылмандармен бірге құлшылық жасаған көрінеді Ұзындығы – 157, ені 97
метрді құрайтын осынау тамаша мешіт ... ... ... ... ... ... және ең әсем дін ... болып есептелген. Оның ішінде бір
мезгілде 13 мыңнан артық адам ... оқи ... жылы ... ... ... өз ... ... Оның есімін
Сирия халқы күні бүгінге дейін құрметпен атайды. Өйткені, оның заманында
Сирияның мәдениеті мен экономикасы қатты дамыған. Ең бастысы – ... ... ... ... ... ... ... Ислам
дінін таратуға да үлкен күш жұмсаған, өзі де діндар адам болған. Дамаскіде
оның кезінде көптеген сәулетті ғимараттар тұрғызылған. ... ... жылы ... ... ... ... ... көмкерілген әсем
кесенеде жерленген. Осы кесене ХІХ ғасырда қалпына келтіріліпті, қазір ол
сириялықтардың ... ... ... әрі ... орны ... табылады екен.
ХІІІ ғасырдың екінші жартысынан Сирияны Египет мамлюктерінің мемлекеті
басып алады. Сөйтіп, елде қайтадан арабтандыру ... ... ... де ... ... еске ... Өйткені, мамлюктердің сұлтаны
Бейбарыс Сирияны моңғолдардың шапқыншылығынан сақтап қалған.
Бейбарыс сұлтанның кім екенін қазіргі қазақстандықтар жақсы біледі.
Дегенмен, еске сала ... Оның ... ... ... ... ... ... қазақ тайпаларында дүниеге келген қандасымыз
екені дәлелденген. Толассыз шапқыншылық жүріп жатқан астасқан заманда ... ... ... ... ... ... сатылған. Өзінің қайраткерлік
дарыны мен жеке басының ерлігінің арқасында ол араб елдерінің билеушісіне
айналған. Мысыр мен Шам жерінде (қазіргі Сирия, ... ... ... Израильдің аумағы) бастары бірікпей жатқан араб иеліктерін бір
орталыққа бағындырып, мемлекетті 17 жыл билеген қайраткер. Ол 1260 жылы Айн-
Жалуд деген ... ... ... ... ... ... ... әскери-саяси одақ құру туралы шарт жасасып,
дипломатиялық сәтті қадамға барған. Бейбарыстың кезінде халифат қатты
гүлденген. Оның орталығы Каир қаласындағы әл-Азһар университетінің
негізінде ... діні ... ... төрт ... да бірлесіп, татулықта
болған. Ғылым, мәдениет, әдебиет, сәулет ... де ... ... ... ... ... өнерінің сол кездегі жүздеген жәдігерлері сақталған.
Бейбарыс халифатта ... рет ... ... ... флоты және тиімділігі
орасан зор барлау жүйесін қалыптастырған. Оның ... ... ... ... бүкіл адамзат тарихындағы тамаша жетістіктің бірі ретінде
бағаланады.
Осы Бейбарыс бабамыз да Дамаскіде жай ... ... ... ... ... қалпына келтіруге қаражат бөліп отыр. Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаев Бейбарыстың басына зиярат етті. Қасында еріп жүргендер арасында
болған Қазақстанның Бас ... ... қажы ... ... ... ... халық көп жүретін сауда орнының дәл түбінде екен, ... ... ... ... ... ... сырт көзден қорғап, кіретін аумақты
шағын ауламен бөліп тұр.
Бейбарысқа дейін, Х ғасырда Сирияны Қазақстаннан шыққан тағы бір ұлы ... ... ... ... ұстазы атанған Әбу Насыр әл-Фараби да
мекен еткен. Ол Дамаскінің бай кітапханасында, ғылыми орындарында ұзақ
жылдар бойы еңбек ... ... ... ... ... және 80 ... қалада өмірден өткен. Қабірі қаланың “Шағын қақпалар” атты ескі
қорымында жатыр. Елбасы оның ... да ... ... етті. Қазақстан
Үкіметінің күшімен ұлы бабамыздың басына мемориалды кесене салынбақшы.
Осындай, өзге ... ... ... ... ... екі бірдей ұлы
тұлғамыз жатқан ел қазақтар үшін жақын екені даусыз. Сондықтан да Сирияның
тарихын тереңірек біле ... ... ... ... ... болсақ, Сирияны мамлюктерден кейін 300 жылдай Осман
империясы биледі. Бұл ... ... үшін ... ... керісінше гүлдену
кезеңі болды деседі білетіндер. Елдің астанасы Дамаск қаласы осы кезеңде
қатты дамып, көп құрылыстар ... ХІХ ... ... ... ... ... ... бойлап ене бастайды. Соның ішінде, әсіресе
Францияның ықпалы артқан. Сөйтіп, осы кезден Сирия осы елдің ... ... ... 20- ... ... ... ... көтерілістері
белең ала бастайды. 1943 жылғы сайлауда Ұлттық блок жеңіп шығып, Ш.Куатли
президент болып сайланады. Осы жылдың аяғында Сириядағы француз ... ол ... ... ... Ал 1946 жылдың 17 сәуірінде
Сирияның аумағынан шет елдің әскерлері ... ... Осы ... ... мерекесі болып есептеледі.
Сирия өзінің дамуында социалистік бағдар ... ел. ... ... ... позицияға ие болған. Күні бүгінге дейін ұлттық
табыстың 50 пайыздан артығы соның үлесіне тиесілі. Сондай-ақ мемлекет
қаржы, ... ... ... және әуе ... толығымен өз бақылауында
ұстайды.
1971 жылғы 12 наурызда Хафез Асад президент болып сайланды. Ол ... ... ... экономикада мемлекеттік секторды нығайта түсу
бағытын жүргізіп отырды. Елді 30 ... жуық ... ол 1999 ... ... ... 2000 жылы оның 35 ... ұлы Башар Асад президент болып
сайланды. Үстіміздегі жылы ол екінші рет 7 жылдық мерзімге қайта сайланды.
Сириялықтар өздерінің президентін қатты ... ... өтіп ... ... оның және әкесі Хафиз Асадтың суреттері ілінген.
 
ҚАЗІРГІ СИРИЯ
 
Сирияның астанасы Дамаск қаласы қазір көне мен жаңаның қатар астасқан
шаһары. ... ... ... ... ал ... оны ... Шам ... атаған. Қаланың атауын алғаш рет Нұқ пайғамбардың ұлы Сим қойған деген
аңыз бар. Оның ... ... бар үй” ... ... көрінеді. Сириялықтар
Дамаскіні әлемнің ең көне астанасы екендігімен мақтанады. Өз араларында:
әлемнің ... ... екі ... бар, оның бірі өз ... астанасы,
екіншісі Дамаск деген ұғым қалыптасқан.
Кейбір тарихшылар Дамаскіні Хауа ата мен Хауа ананың алғашқы қоныстанған
жері деп дәлелдейтін ... Оған ... ... осы ... ... жерде, Касыот тауында Махарат ад-дам (қанды үңгір) деген жерде
олардың екі баласы төбелесіп, Қабыл Абылды өлтірген. Бұл ... ... өлім ... аңыз бар.
Орта ғасырлар туралы киноларда үсті-бастарына ұзын көйлек, бастарына
шалма орап алған немесе қап-қара пәренжімен жүрген ... мен ... ... жатқан қаптаған базарларды көруші едік қой, Дамаскіге
барсаңыз соны өмірде көресіз. Араларында ... ... ... ... де кездеседі. Базар сөрелерінің бойында иісі мұрынды
жарып ас та ... ... ... ... ... ... ... екені
көрініп тұрады. Бір-бірімен ұрсысып, таласып жатқан бірін де көрмейсің.
Дамаскіде жабық ... өте көп. Біз ... ... ... ... ... Сук ... базарының мың жылдан артық тарихы бар екен.
Қазір онда үш мың дүкен, жайма, дүңгіршіктер бар. Мұнда құмырашы, мыстан
бұйым ... ... ... соғушы, кілем тоқушылар, т.б.
қолөнершілердің, етікшілер мен ісмерлердің, зергерлердің өз алдына көшелері
бар көрінеді.
Сонымен қатар, бұл базардан осы заманғы тауарлардың да неше ... ... ... ең ... ... ... ... Ұзын
базарды аралап келе жатсаңыз жүзіңізге жымия қарап біреулер тұрады. Мынау
көрген адамым болды ма деп қапылыста жүзіне жылы ... ... ... ... ... Алдымен шала білетін ағылшын тілінде жөніңді сұрайды,
содан соң ... ... ... алып ... “О, Қазақстан ба, білеміз-
білеміз, хош келдіңіз”, деп елпілдеп тұрған ... ... бір ... ... ... Сөзі көп, ... не айтып жатқанын бір Алла білсін, екеуміз
де ағылшынша шала ... ... ... ... ... ... ... серіктестерден адасып қалып, осы ұзын базардың тағы бір
көшесімен келе жатыр едім қарсы ... бір ... жүзі ... ... ... ала ... Түрі ... келіңкірейді екен. Жанында
басына ақ жаулық салған орта ... әйел бар. Ол да ... ... ... ... ... ... жатқан мына халықтың арасында қазақ
кездестіремін дейсің бе, көп болса өзбек, қырғыз немесе ұқсайтын біреу
шығар деп ... ... ... өте шықтым. Бірақ бір құдірет артыма
қаратып еді, о ғажап, ол да артына жалт ... “Әй, сен ... ... шыдай алмай қазақша. “Иә”, деді ол да жалт бұрылып. Мәссаған, құжынап
жатқан халықтың арасында іздесең таппайтын қазағыммен осылай кездесіп
қалдым. Екеуміз ... ... Жат ... ол да ... жүретін
сияқты. Аты-жөні Кәрім Байбоз екен. Тұратын мекені Иран елі. Сол жерден
осында сауда жұмысымен келіпті. Жанындағы шешесі екен. Ол кісі: ... ... ... деп ... ... ... Кім білсін, бір білгені
бар шығар. Әлгілермен ұзақ сөйлесіп, тұрып қалдым. Кәрім өзінің Қазақстанға
барғысы келетінін, бірақ соның жолы ... ... ... “Бір інім кетті,
Ақтау қаласында тұрып жатыр. Сол жақсы орналасып кетсе, біз де артынан
жетеміз ғой”, деді ол жылы ... ... Адай ... ... баяғыда
Ауғанстанға өтіп, одан Иранға қоныс аударған қазақтардың ұрпағы болып
шықты. Сөйтіп, қандасымды кездестіріп, бір жасап қалдым…
Сирияның ғажаптарын түгел айтып шығу ... ... ... көне ... ... ... ... ардақтап
жүргеніне қарап-ақ қасиетті халық деп айтуға болады. Мың, екі мың, тіпті
бес мың жылғы ... ... ... сол ... түйсінудің өзі ғажап
емес пе? Адамның жаны ондайда тазарып, санаң бүгінгі ... бір ... ... сергіп қалады екенсің.
Жалпы, арабтар қызық халық, бүкіл әлем олардың сандық белгілерін пайдаланып
жатса, олардың өзі ... ... ... ... ... емес пе?..
Осының өзі біраз уақыт өз биліктері өздерінде болмағандығының кесірі
сияқты.
Дамаскінің көшелерінде де көлік көп, бірақ апатты ... ... да ... аз. ... ... ... қарап, таласпай,
біздегідей балағаттаспай жол беріп жатады. Соның арқасында апат та
болмайтын сияқты. ... ... таза ... деп айту ... Оған иесі ... меншікті қонышынан бас деген социализмді мұрат тұтқан қоғамдық
құрылым кінәлі секілді. Біз де сол санадан арылмай келеміз ғой… ... ... араб елі – ... Араб ... ... ... жалағандай
тап-таза…
Сирияның экономикасы қазір жақсы дамып келеді. 1991 жылғы Ирак-Кувейт
соғысынан кейін сыртқы дипломатияны дұрыс жүргізе ... ол ... ... мен Жапониядан үлкен қаржылық көмек алған. Бұл сыртқы қарыздардан
құтылуға және ел экономикасының дәстүрлі саласы – сауданы ... ... ... ... ... Сирияның ауыл шаруашылығы да тәуір
дамыған. ІЖӨ-нің жан басына шаққандағы үлесі 5 мың доллардан артық.
Сапар барысында екі ... ... ... пен ... ... ... мен Сирия арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың жақсы жолға
қойылатынына сенім білдірді.
Иран
Иран – тарихы терең ел. Онда ерте замандарда ... ... ... өмір ... ... ... де парсы елін біраз жыл биледі.
Иранның Дарий І патшалық еткен кезде атағы алысқа кетті. Парфия патшалығы
да осы жерде дәурен сүрді. ... ... ... ... ... ... де олар жаңа дінді ту еткен арабтарға (VІІ) төтеп ... ... араб тілі ... тіл ... ие ... ІХ-Х ғ. Иран
Араб халифатына тәуелді болып, мұнда бірнеше жеке әмірліктер құрылды. Саман
мемлекеті құлаған соң, Иранның шығысы түркі текті ... ... ХІ ғ. ... ... ... ... ХІІ ғ. ... елін
Хорезмшаһы Текеш басып алды. ХІІІ ғ. ортасында Иран моңғолдар билігіне
өтті. Сонан соң ХІV-ХV ғ. Иран мен ... ... ... ... тарихшылары Стэнли Лэн-Пуль мен К.Э. Босворттың жазуынша қазақ
халқын ... ... ... бірі ... орта ... 100 ... Иранда үлкен рөл атқарды. Олар моңғол текті Әбу Саид ханнан кейін
билікке келді. Тайпа көсемі үлкен (бузург) Хасан, ... ... ... таққа үш хан отырғызды, сонан соң билікті өз қолына ... ... ғана ... сондай-ақ, Иракты қосып, Бағдадты астанасы етті. Одан
кейін мемлекетті ұлы шейх Уайс, одан соң ... ... ... Ахмед, шаһ
Уәлид кезегімен басқарды. Жалайырларды биліктен Әмір Темір (1336-1405)
айырды. Тәжірибелі дала көкжалына олар төтеп бере алмады. Жалайырлардың
Орта Шығыстағы ... ... әлі ... ... терең зерттелген жоқ.
ХV-ХVІІ ғ. Иранда жергілікті Сафауи әулеті үстемдік етті. ХVІІІ ғ. екінші
жартысында Зенд және ... ... ... ... нәтижесінде ел
билігі Каджарға тиді.
ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында Иран империалистік мемлекеттердің жартылай
отарына айналды. 1925 жылы Иран ... Реза Шаһ ... ... Бұл ... 1979 ... ... кезінде Имам Хомейни тайдырды. Содан бері
Иран Ислам республикасы деген ... өмір ... ... ... ... ... ... кімдер кетпеген десеңізші?! Иранды орта
ғасырларда дәуірлеткендер ретінде әдетте Сафауи әулеті саналады. Олардың
тұсында ел саяси, мәдени жағынан ерекше дәуірледі. Олардың ықпалы ... ... мен ... ... да ... ... ... болса да назарын аударған. Тарихшылар оның ежелден
әскери орда қызметін атқарғанына ... ... ... ... семсер, қалқан, сауыт және басқа да
әскери саймандарды жасауда шеберлік танытып қана қоймай, жауынгерлік рухы
да биік ... ... сөз. ... ... ... болған. Сепаһ –
қосын, әскер деген мағынаны білдірсе, Сепаһан – ... орда ... ... екінші халифа Омар ибн әл-Хаттаб (643-644) тұсында араб халифаты
билігіне өткен. ... де ... ... ... ... ибн ... (928-
1042) бұл қаланы араб билігінен босатып, тәуелсіздігін жария етеді де,
Исфаһанды астанаға айналдырады.
Исфаһан ... ... ... ... ... ... ... қатар шабуылдарға да ұшырап отырған. Дайламдар, селжұқтар,
хорезмдіктер, моңғолдар, Әмір-Темір және оның ... ... оны өз ... ... тұру үшін ... Сөйтіп қала талай рет
көптеген қанды қақтығыстар мен соққылардың куәсі болды.
Исфаһанның шарықтау кезеңі Сәфави патшалығының (ХVІ-ХVІІІ ғ.) ... ... ... ... ... бастапқыда Кәзвин еді. Ол
Иранның батысында, Осман империясына жақын орналасқандықтан геосаяси
тұрғыдан тиімсіз болды. Екі елдің ұзақ жылдарға созылған ... ... ... аузында тұрды. Сол себепті қаланың еркін
дамуына мүмкіндік болмады. Екіншіден Кәзвиннің ... жері де ... ... ... кіндік қаласы болғандықтан да онда көптеген тарихи
маңызды ғимараттар салынды. ... ... ... да ... ... ... ... әдеттегі баратын жері – “Нахш-е жаһан”
атты төрт бұрышты жан-жағы тұйықтала қоршалған ескі үлкен алаң. Шаһардың
тарихи ғимараттарының көпшілігі де ... ... да ... ... ... ... ретінде тізіп алған. “Нахш-е жаһан” Аббас Шаһ
І-нің (1588-1629 жж.) дәуірінде жобасы жасалынып, ол бойынша экономикалық-
мәдени істерді бір ... ... ... ... Онда ... бар. Мысалы Әли Капу сарайы алаңның батысында ... ал ... ... шейх ... мешіті шығыс жағында орналасқан. Төрт
бағытта тұрған төрт ғимараттарды өзара екі қабатты павильондар үзіліссіз
жалғап жатыр. Сәфавилер кезінде павильондардың төменгі қабаты шеберлер ... ... Олар ... өнімдерін сататын болған.
Бірақ Сәфави әулетінің биліктен кетуі және экономиканың да құлдырауы
салдарынан павильондардағы саяхатшыларға ұсынылатын ... ... ... ... ... Қазіргі заманда да бұрынғы қызу сауда
байқалмайды.
“Нахш-е жаһанда” Сәфави дәуірінде ресми мерекелер, әскери парадтар,
атшабыс, мергендер ойындары өткізіліп тұрған. Шаһ, үкімет ... ... ... ... ... ... осында түрлі мерекелік
шараларды тамашалайды екен.
Енді “Нахш-е жаһанның” оңтүстігіндегі үш бұрыш жасай орналасқан әдемі
мешіттерге келейік. Аллатағала үйлері ішіндегі өрнегі жағынан ... ... ... ... тұр. Оны ... есіме Самарқанд түсті.
Регистандағы Ұлықбек, Шердор, Тіллә қари медреселері де дәл осылай
орналасқан. Самарқанд демекші, ондағы тарихи жәдігерліктердің көпшілігі
Иран сәулет өнерін еске ... ... да ... бар. Әмір Темір Орталық
Азиядағы осы күнгі біздің заманымызға дін аман ... ... ... ... ... ... сәулетшілерге салдырған. Түркістандағы Қожа
Ахмет Ясауи кесенесін де ... ... ... ... ... ... ... істі қолға алған соң, Ираннан қолынан іс келетін шеберлерді
өз астанасы Самарқандқа қойдай ... ... ... ... ... ирандықтар тұрған кенттер болғанын да тарихи кітаптардан білеміз.
Сонымен Имам мешіті 1611 жылы Аббас шаһ І-нің (1588-1629 ж.) ... ... ... ... ... ... Мақсат қаланың жаңа
бөлігін түрлі сауда орталықтарымен қамтып, шаһардың дамуын ескі бөлігінен
ажыратып, жаңаша жобаны іске ... ... ... ... ... ... ... дүкен тағы басқа ғимараттар бой көтере бастайды.
Ғибадатхана түрлі тарихи кезеңдерде Шаһ мешіті, Сұлтани жадид мешіті,
Аббаси мешіті деп ... ... ... Имам ... мешіті деп аталады.
Мешіттің порталы мен екі бүйіріндегі қос ... ... ... ... ... ... көкпеңбек фонына қажетті Құран аяттары нақышталса,
мұнаралардың да төменнен ұшар басына тейін “Алла, Мұхаммед” деп өрнектеле
жазылған. Михраптың ішкі ... ... ... ... Ал оның
төменірегі жасыл һәм сұрғылттау түстермен кескінделген. ... ... ... ... ... ауа және жарық түсіріп тұрған арналы
терезелер де әсем. Оның ... және ... ... белдеулерге де Құран
аяттары жазылған.
Ал, Шейх Лутфолла мешіті де өзіндік ерекшелігімен көз тартады. ... ... мен ... ... ... ... бұл зәулім
ғимаратты адам баласы салды деу қиын дейтін көрінеді.
Бұл мешіт құрылысы да Аббас шаһ І (1588-1629) ... 18 жыл ... Алла ... ... ... күмбезі нәзік кафельдермен
көмкерілгендіктен теңдесі жоқ көрініс береді.
Шейх Лутфолла кім деп сұрарсыз? Оны жұрт Ливандағы Мис ауылында тұрған ... бірі еді ... ... ... шаһ І ... Исфаһанға келіп,
сабақ бере бастайды. Патша жамағаттың намаз оқуы және ... ... ... осы ... шейх ... ... ... маңдайшасындағы аяттарды Сулс жазу түрімен Әли Риза Аббаси 1604 ... ... ... 1619 ... ... ... ... бері
бірнеше ғасыр өтсе де Алла үйі қылауы да түспеген дін аман күйі тұр.
Әсіресе күмбезі көз тартарлық дер едім. Оның үсті ... ... ... ал төменгі жағына Құран аяттары түсіріліпті. Лутфолла
мешітінің екі жағы ... ... екі ... ... ... Капу сарайы. “Капу” түрік сөзі. Қақпа, есік, дарбаза ... ... ... ... ... тамаша ұғымды араб сөзі.
Әли Капуді сәфавилер Осман түріктерімен бәсекелесіп, аса көркем етіп
салған. Зәулім ... ... шаһ І ... ж.) ... “Нахш-е жаһан”
алаңының батыс бұрышына тұрғызылыпты. Сәфави дәуірінде ол ... ... ... ... ... ... үйі” деп аталыпты. Өйткені сарай
шетелдік жоғары мәртебелі ресми қонақтарды қабылдауға арналған-ды. Әли Капу
бес қабатты ғимарат. Әрбір ... ... ... бар. Ол осы ... бірнеше рет орны толмас зардап шексе де өз заманының ескерткіші
ретінде сақталып келеді. Жіңішке баспалдақпен жоғары көтерілдік. Үшінші
қабаттағы алаң ... ... Оған су ... ... ... құбырлар
арқылы жеткізілген. Сарай дуалдарында суреттер бар. Кейбірі өшуге айналса,
кейбірі сақталған. Реставрация біткен соң сарай өзгеше өңге ие болмақ.
“Нахш-е жаһан” алаңынан ... ... ... арғы ... де ... ... бар екен. Сонда бет алдық. Соның бірі “Қырық ұстын”
сарайы. Бірнеше жұмысшы ... ... әлі әзір су ... ... ... мен ... көк ... бояп жатыр.
Қырық ұстын сарайы 1647 жылы Сәфави билеушілерінің қоналқасына арналып
салынған. Сарай сәулеті Иран, Қытай және батыс сәулеті үлгілерінің
жиынтығын елестетеді. Сарай ... ... ... сұлбасы
әлгі хауызға түскендіктен ұстындар қырық болып көрінеді екен. Сол себепті
де ол “Қырық ұстын сарайы” деп аталған. Бірақ шын ... ... ... ... көп ... болады.
Сарай Қажар патшалығы тұсында “үкімет үйі” болған. Қазір саяхатшылар
тамашалайтын тарихи ескерткіштердің ... 1707 жылы ... ... 21 жұлдызында бір рет өртеніпті. Одан 20
ұстын және сарайдың бір ... өрт ... Бұл ... сұлтан Хусейн билік
еткен кезде болған көрінеді. Сұлтан өртті көре тұра: “Тимеңдер өртене
берсін. Бұл ... ... ... ... ... ... – деп ... тыйым салыпты. Бірақ кейінірек ол бәрібір қалпына келтірілген.
Сарайдың ішкі қабырғаларынан Иранның ... ... ... ... ... ... ... суреттерді көруге болады. Соның бірінде
Исмайыл І шаһтың (1502-1524 ж.) 1515 ... ... ... ... ... ... шайқасын көрсетуге арналған. “Чалдеран”
шайқасында Исмайыл І шаһ жеңіліске ұшыраған. Екінші картина Исмайыл І
шаһтың 1511 жылы Мәрв маңында Шайбақ ханмен (1451-1510 жж.) ... ... Осы ... ... хан қаза ... ... ... Иран жеріне
ат ізін салмастай болып үрейленді”, деп жазады Иран тарихшылары.
Үшінші суреттен Тәһмасып шаһ І-нің (1525-1577) Үндістан патшасы Бабырдың
(1483-1530) үлкен баласы ... ... ... қонақасы беріп жатқанын
көресіз.
Осылардың ішіндегі соңғы екі сурет Орталық Азия және оның ... ... ... қатысы болғандықтан, олар жайлы да таратып айта кету керек деп
ойлаймыз.
1500 жылдан бастап Орталық Азияны бар-жоғы 10 жыл ... Жошы хан ... ... ... ... ... хан ... ж.ж.) басып алды.
Бұл жерлерді билеп отырған, өзара таққа таласып қырық пышақ болып жатқан
Әмір Темір ... оған ... ... бере алмады.
Әндіжан әміршісі Мұхаммед Заһир-ад-Дин Бабыр (1483-1530 ж.ж.) соғыса-соғыса
Кабулге кетті. Сырттан Шайбақ ... ... ... ... көмек көрсете
алатын күш іздеді. Ирандық сафауилер оған қол созып, әскер берді. Ол
қосындарды ... І шаһ ... ж.ж.) ... ... 1510 жылы ... ... ... шайқаста Исмаил шаһ І Шайбақ ханды өлтіріп,
басын кесіп алып, итаяқ етті. Бұл Бабыр үшін үлкен жеңіс еді. ... ... әлгі ... осы Мары ... ... ... ... қашып
бара жатып, ақ боз атпен өзін қуып келе жатқан ... І ... ... ... хақ ... ... І шаһ семсерін бойлата сұғып жатыр.
Сәлделі өзбектер бұл ... ... ... ... ... ұрыс ... Бабыр өзінің “Бабырнамесінде”, Мұхаммед Хайдар Дулати
де “Тарих-и-Рашидиде” жазғандықтан, бұған көп ... ... ... 1526-1527 жылдары Үндістанды жаулап алып, Ұлы Моғол мемлекетін
құрды. 1530 жылы ол Аграда ... ... соң, ... ... оның ... ... (1508-1556 ж.ж.) тиді. Әйтсе де ол әкеден қалған иелікті ұстап
тұра алмады. 1540 жылы жазда Ганг жағасында Үндістан ... ... ... текті Шер шаһтан (1472-1545 ж.ж.) ойсырай жеңілді. Содан
Лаһорға ... ... ... ... кеңес өткізді.
1544 жылы Һұмаюн бір кездегі әкесі ... ... ... ... ... Казвин
шаһарындағы Тахмасп І шаһқа келді. Ол Һұмаюнді жақсы қарсы алды, әскери
көмек көрсетті. Мына картина Һұмаюннің Исфаһанға келген кезін, оны Тахмасп
І ... ... ... ... ... ... І ... ал Һұмаюннің нөкерлері өз патшасының артында
тұр. Алдыңғы планда парсы қыздары мың бұралып би билеуде. Ирандықтар
қонақтарына шай ұсынған болу керек үндістандық ... ... ... ... ... ... 36-ақ ... еді. Суретші оны әдемі бейнелепті.
Бабыр және оның ұлдарының бейнелері біздің заманымызға миниатюралар арқылы
жеткен. Һұмаюн ... тым ... яғни ... жас ... елестететін.
Жас билеушінің артында тұрған оққағарлары бірінің өзі ғана емес, бас киімі
де қазаққа ұқсайды. ... ... ... ... ... пен
қырғызға ұқсас. Белдерінде қылыш.
Ұқсайды деуіміздің себебі, Бабырдың әскерлеріндегі сияқты оның ... һәм ... ... Дулатидің де жасақтарында осы күнгі жалайыр,
дулат, қыпшақ, арғын, найман, керей тайпаларының ... ... ... ... Екі көзі ... ... жеңі ... қызыл
желбегей. Сақал, мұрты қап-қара, басында ақ бөрік, оған қауырсындар
тағылған. Һұмаюн нөкерлерінен алдыңғы жақта отырғандардың барлығы да алып
тұлғалы, бұлар ... ... ... артында тұрған екі кісі табақ
көтеріп тұр, ол әрине Тахмасп І шаһқа арналған сый-сияпат: алтын-күміс,
жауһарлар, асыл ... ... ... нақыш өрнек салуда шебер болған. Исламда адамды
бейнелеуге тыйым салынғандықтан да олар ... ... ... және ... кесенелерді безендіруде түрлі-түсті гүлдер, жан-жануарлар,
кескіндемелер, ою-өрнектерді салған және де бүл өнерде алдарына жан
салмаған. Олардың мысалын Шығыс әлемінің өзге де ... ... ... ... тарихи ескерткіштерден көруге болады.
Осындай ішіне кірсең шыққысыз екі ... ... ... да ... ... ... екіншісі “доктор Әләм үйі” атты ғимараттар. Тарихи
Һәшт Беһешт (Сегіз пейіш) ғимараты “Қырық ұстын” ... оң ... ... ... сарайы” деп аталып кеткен бұл зәулім үй ... ... шаһ ... ... ... 1639 жылы ... “Сегіз пейіш” бағының
көп бөлігі жойылса да сарай ғимараты қазірге дейін сақталған.
Құрылыс шеберлері ғимараттың сыртқы көрінісін безендірген ... ... ... ... мен жыртқыш жануарлардың да суреттерін салған. Ғимарат
тарихи сәулет ескерткіші ретінде Исфаһанның жаңадан жабдықталған саяжайына
айналып, саяхатшылардың ... ... ... Әләм ... ... ... ... үйінің бірі ретінде әсем
өрнектері, нақыштарымен көз тартады. Үй сәулеті мен көркіне қарап, оны
салған яки салдырған кісі талғамының ... ... ... ... ... арналы терезелері мен оның үстіңгі жағы қоңырсары түспен
әшекейленген. Ал, ... ... ... ... маңдайшаларының ортасы
жазуларға толы. Ал, жазулардың екі жеріне де төрт бұрыш салынған.
Ұстындардың жоғары және табан жағы һәм өне бойы да толы ... ... да, ... ... ... бар. ... ғимарат
ең биігі және ең көркемі. Оның патшаға арналған бір зал және үш ... ... бар. ... ... ... ... ... сәкілер тұр. Бір
залының қабырғасында жеті есік бар. Шығыс пен батыс ... ... ... ұқсас.
“Доктор Әләм үйі” де қаланың ескі бөлігінде. Ол ұзын ... ... ... ашылады. Ғимараттың безендіруінде айна және гипс пайдаланылған.
Исфаһанды қақ ... ... руд ... ағып ... ... ... “руд”
сөзі қазақша “өзен” ал “Зәйенде” “толғату” деген ұғымды білдіреді. Жалпы
алғанда ұдайы толғатып жататын өзен дегенді меңзейді. Өзен ... ... ... ... ең ... Оның суы мол. Сол ... ол ел ... болып, жұртқа бақ-береке сыйлаумен қатар, тұрғындар мен
саяхатшылардың да тамаша ... ... ... ... руд” өз қайнарын шығыс солтүстіктегі Бахтияри тауынан ... ... ... ... батпағына дейін жалғасады екен. Өзен ағысы
арнасында қайнап шығып жатқан бастаулармен ерекшеленгені үшін де “Зәйенде
руд” деп аталып кеткен. Осы ... орта ... ... кірпіштен
бірнеше көпір салынған екен. Соның бірі Хажу көпірі. Оның іргетасы Темір
әулеттері билік құрған дәуірде қаланған. Павильондары кафелмен сәнделген.
Көпір ... руд ... ... ... көрініске ие болады деседі. Көпірдің
орта шеніне Сәфави патшасы мен отбасылары уақытша тұратын арнайы ғимарат
салып, оны “Бигләр бигі” (бектер бегі) деп ... Ол ... ... дейін
бар. Бөлмелері түрлі суреттермен безендірілген. Көпірдің аты жазба
деректерде “пол-е шаһи” (шаһ ... деп ... ... ... Хажу
ауылы жанында орналасқандықтан “Хажу” көпірі деп аталып кеткен көрінеді.
Аллаһверди хан көпірі. Аббас Шаһ І Сәфави (1588-1629 ж.) дәуірінің
теңдессіз ... ... ... бірі деп есептелінеді. Көпір қолбасшы
Аллаһверди ханның қаржысы және оның ... ... ... ... ... ... (отыз үш бұлақ), “си-о-се пол” (отыз үш көпір) және “Зәйенде
руд” ... де ... Әрі ... өзенге салынған ең ұзын көпір
ретінде де ерекшеленеді. Сәфавиліктер кезінде “Абпашан” ... ... осы ... ... ... болған. Мереке жайлы Еуропалық
саяхатшылар жазбаларынан оқуға болады. “Абпашан” мейрамында ... ... су ... ... гүлінің суын шашып көңіл көтереді екен.
Түркия
Түркиядағы қазақ ... ... ... ... 50-ші жылдары Шыңжан-
Ұйғыр автономиялық ауданының Алтай округінен («алтай қазақтары») көшіп
барған, сондай-ақ ХХ ғасырдың 80-ші жылдары Ауғанстан мен Ираннан босқын
ретінде қоныс ... ... ... Стамбул консулдық округінде
алтай (3450 отбасы) және ауған (740 ... ... ... ... қазақтар жинақы орналасқан. 1972 жылы олар түрік үкіметіне өтініш
жасады, сол жылы оларға Стамбулдан сатып алу және ... салу үшін ... ... ... бұл ... «Қазақкент» деп атады, қазір ол
«Гюнешли» аталады, түрік тілінен аударғанда «Күн сәулелі». Стамбулда
қазақтар басқа аудандарда да тұрады (мысалға, ... ... ... ... ... олар ... болуға тырысады. Түркияда тұратын
қазақтардың саны туралы мәліметтер де әралуан, сан айырмашылығы өте үлкен.
19 000-нан 25 000-ға ... ... ... Мысалға, Сайлау Батыршаұлының
мәліметі бойынша Түрік Республикасындағы диаспора өкілдерінің саны 2003
жылы 19 мың адам ... 2005 ... ... ... 25 000 адам ... Қазақтардың негізгі бөлігі (2750 отбасы) Мәрмәр теңізінің
жағасында, Стамбулдың “Зейтинбурну” ауданында шоғырланған, 120 отбасы –
Эгей теңізінің жағасында (Измир провинциясы), 80 ... ... - ... 60 ...... және ... провинцияларда тұрады.
Г.Меңдіқұлованың пікірі бойынша, көп жағдайда Түркиядағы қазақ қауымдастығы
қазақ ... ... үшін үлгі ... бұл ... ... ... түрік үкіметінің түсіністікпен жауап қату әрекетімен де ... ... ... ... босқан қазақтар бұл жерден екінші Отанын
тапты. 1990 жылдардағы Түркиядағы қазақ қауымдастығын ... ... ... ... аға ... ... кеткен, қазіргі кезде жемісін көріп
отырған этникалық сәйкестілікті ... ... ... ... ... ... 1960 ... қазақтар қаланың әүрлі аудандарына қоныстанды,
олардың балалары түрік мектептеріне бара ... бұл ... ... ... жәрдемдескен жоқ, керісінше қазақ жастарының бір бөлігі
«түріктену» процесіне ұшырады, бұған қазақ ақсақалдары қарсы шықты.
Қазақтардың «түріктену» процесін қалай да бір тоқтату үшін аға ... ... ... және орта ... ашуға болатындай бірге, бір
ауданға қоныстану идеясы туды. Стамбулдың Гюнешли ауданында «Қазақкент»
осылай пайда болды, оның ресми ашылуы 1973 ... 15 ... ... ... Отаны туралы естелік немесе ескерту ретінде «Алтай» көшесінде
салынды. ... 1986 жылы ... ... ... ... түрік қазақтарының «Вакиф» мәдени-ағарту қоғамы құрылды. Бұл
қоғамның құрылтайшылары 10 адам болды және алғашқы төрағасы ... ... ... 1988 ... ... ... «Вакиф» түрік қазақтары
қоғамының бюллетені» шыға бастады. «Бюллетеннің» екі нөмірі ғана жарыққа
шықты. Бұл ... ... мен ... ... ... бойынша
материалдар, Түркия мен Батыс Еуропадағы қазақ қауымдастықтарының өмірі
туралы материалдар орын алды, қазақ ... ... ... және ... сұхбаттар жарияланды. Диаспораға
әлеуметтік және экономикалық көмек көрсету мәселелерімен «Түркия
қазақтарының қоғамы» айналысады, оның мәртебесі ... ... ... ... да ... ұйымдар жұмыс істейді: «Түрік қазақтарының
әлеуметтік және мәдени дамуын қолдау қоры», «Қорқыт Ата қоры», ... ... және ... ... ... 1991 ... ... түрік
қазақтары мен Қазақстан Республикасы арасында тығыз жан-жақты байланыстар
дамып келеді. Түркияда тұратын қазақтар үшін соңғы кездегі маңызды
оқиғалардың бірі 1997 жылғы 28-29 ... ... Кіші ... болды.
Сонымен қатар, Түркияның қазақ қауымдастығында сепаратизм жоқ, елдегі
халықпен, үкіметпен және жергілікті әкімшілікпен қарым-қатынасы жақсы.
Түркияда жоғары білім алу қымбат, сондықтан оған ... ... ... жете ... ... оқу ... ... қазақ жастарының өкілдері
негізінен ең озат студенттердің бірі болады. ... ... екі ... бар. ... ... ... қазақтың қыздары мен ұлдары Түркиядағы
жоғары оқу орындарында экономика, құрылыс, журналистика, медицина және
заңгерлік мамандықтары бойынша білім алып ... ... ... қазақ
жастарының көпшілігі өздерінің этникалық: тері өнімдерін өңдеу, тігу және
сату бизнесімен шұғылданады. ... ... ... көбі ... және ... болып келеді, әйтсе де басқа түркі
халықтары өкілдерімен: қырым татарларымен, қырғыздармен, ұйғырлармен
некелесу де онша аз емес. ... ... үшін ... тұру жасының
шектелуі жоғары. Қазақтар көбінесе 30-ға толғанда, отбасын құруға және
толық жауап беруге материалдық ... ... ... үйленеді. Дәстүр
бойынша Түркияда отбасы үшін бар жауапкершілік ерлерге жүктелген. Жоғары
білім алмаған қыздар көп жағдайда кәмелетке тола ... ... ... ... ... көмектеседі. Қазақ жастарының өкілдері
Батыс Еуропа, Солтүстік Америка елдерінен жұмыс пен жақсы өмір ... ... жиі ... ... жүр және ... алты ... ... Қазақстанға
көшіп келуге әрекет ете бастады. Түрік қазақтары тұрған елінің жағдайына
көбірек бейімделген диаспора болып табылады. Түркия мәдени, діни, тілдік
жағдайы анағұрлым жақын ел. ... ... ... ... ... әлі ... ... Шын мәнісінде еуропалық диаспора – бұл Түркия
аумағынан көшіп келгендер. Бұл тұрмыста, тұлғааралық қарым-қатынастарда
көрініп тұрады, қазақ диаспорасының ... өз ... ... ... береді, салт-дәстүрлер мен мерекелер түріктердің әдет-ғұрпы
бойынша өтеді. Бұл заңды да, өйткені түркі халықтарының жақындығы ... ... және ... ұзақ өмір ... ... қазақтардың мәдениетіне
ықпал етті. Еропалық қазақтардың Қазақстанға қарағанда Түркиямен туыстық
байланысы күштірек. Олардың туыстарының көпшілігі Түркияда, Қытайда,
Алтайда ... ... ... ... Түрік қазақтарының қоры белсенді
жұмыс істеуде, Стамбул қаласының муниципалитеті Қорға арнап үй-жай бөлген.
Қор басшылары қазақ тілін оқып-үйренуге жағдай ... ... ... ... ... ... кездесулерін
ұйымдастыруға тырысады, Қорда Қазақстан Республикасы Парламентінің
депутаттары болып қайтты. Қордың кабинеттерінде қазақтың ұлттық тұрғын-үйі
– киіз үй қойылған, қазақ ... ... ... туралы әдебиеттер
жинақталған, олар әртүрлі мерекелерде, кездесулерде, концерттерде
көрсетіледі. Қордың жанында балалар би ансамблі ұйымдастырылған, ол әртүрлі
концерттерге, тұсау кесер рәсімдеріне ... ... ... ... шығып тұрады. Материал таңдауда қиындықтар бар, елдегі өмірді толық
қамтып жазатын авторлар жоқ. Түрік қазақтары қазақ тіліндегі ақпараттар
алуда қиындықтарға тап болуда. ... ... ... мен қала
муниципалетитімен қарым-қатынасы жақсы. Қордың басшысы жергілікті өкіметтің
қазақтарды ерекшелендіріп тұратын заңға мойынсұнушылықты, үлкендерді
силауды, еңбекқорлықты ... атап ... ... өз ... ... ... ... түрінде) жүргізеді. Жергілікті
биліктегілер басқарудың бұл жүйесін аудандық деңгейге еңгізу туралы ұсыныс
жасаған. Қазақтардың арасында полицияға ұсталған, қылмыс жасалған,
бұзақылық және т.б. оқиғалары жоқ. ... ... ... ... ... алады және кәсіптері бар. Жастар түрік тілінде
сөйлейді, оқу орындарында түрік тілінде білім алады. Қазақ тілін үйретуді
Қор өз күшімен ұйымдастырған. 2005 жылы ... ... ... оқытушысы келіп, студент жастар арсында тілді оқытуды ұйымдастырды.
Оқу-әдістемелік әдебиет тапшы. Әліпбилер графикасының әртүрлі ... ... бар. ... ... ... ... Тілді үйрету үшін осы графиканы білетін мамандар жоқ. Бұл жағдай
Қазақстаннан келетін киррилицада жазылған оқулықтардың мәнін жоқ ... ... ... ... ... өте тығыз байланыста.
Олардың қолдауымен Наурыз мерекесі, Қазақстанның өнер ... ... ... ... ... тері ісімен
айналысады, дербес бизнестерін дамытуда. Жұмыс, салық, бәсекелестік
жағдайларында қиындық көрмейді. Олардың ... ... ... ... үшін ... ... және ... ретінде силайды.
Қазақстан нарығына жұмыс істейтін кәсіпорандар бар, Алматыда 13, Шымкентте
30–ға жуық дүкендері ашылған. Алайда олар аз, сондықтан санын ... ... ... ... ... ... жоғалуына, Қазақстаннан
келетін ақпараттардың тапшылығына, Қазақстанға көшіп барудың қиын
жағдайларына алаңдаулы. Эфирде қазақ ... ... ... ... ... ... білуді қолдайтын және дамытатын
ақпараттық орта жоқ. Аға буын ... мен ... ... ... Түркия қазақтары Отанына оралу шарттарының күрделілігіне қатты
абыржулы: тіркелу (прописка), ТИБ-нан анықтама сияқты оралмандарда
болмайтын құжаттарды жинуадың машақаты. Түркияда тұратын қазақтардың
пікірінше, ... ... ... ... халықаралық
қатынастардағы позициясын күшейте алар еді, елдің оң имиджін
қалыптастырудың, экономикалық байланыстарды нығайтудың көзі болалар еді.
Маңызды ... бірі ... ... құру, оған мемлекеттің көмегі қажет
Пәкістан мен Ауғанстан
Пәкістан Ислам Республикасындағы қазақ диаспорасы Сайлау Батыршаұлының
мәліметтері бойынша 1600 адамды ... ... ... саны 3 000 ... есептейді, Г.Меңдіқұлованың мәліметтері бойынша олардың саны 5 000
адам. ... ... ұлты ... ... ... армиясынан қашқан
ауғандық қазақтардан тұрады. Пәкістаннан келген репатрианттар өмір сүруге
қажетті қаражатсыз қалғандықтан Елшілік олардың тіршілік етуіне
көмектесудің барлық мүмкіндіктерін жасады. 1998 жылы ... ... ... көп ... (230 ... ... ... тағы 573 қазақ оралды. Ауғанстанда 21 000 қазақ бар. Қазақстан
Республикасының Дипломатиялық миссиясының ақпаратына сәйкес 374 адам тарихи
отанына оралуға тілек ... ... ... көбі ... жеке
басын куәландыратын құжаттары жоқ.
Иордания
Король Абдалла осы елді 47 жыл басқарған Хусейн марқұмның үлкен ұлы.
Ол таққа 1999 жылдың ақпан ... ... ... қалыптастырған тұрақтылықты
сақтау және қамтамасыз ету үшін әлеуметтік және экономикалық реформалар
жүргізу ісін қолға алды. Ал ... ... Таяу ... ... ... ... шешу ... ұстануда. Бүгінде өңір мемлекеттерін
ынтымаққа шақырған әрекеттері нәтижесінде ІІ Абдалла бен Хусейн халықаралық
саясаттағы беделді тұлғалардың біріне айналып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... аренада қайраткерлік
қарымымен, алыстан көрер дарынымен танылып, АӨСШК өткізіп, Азияны бірлікке
шақырған, ТМД мен ЕурАзЭҚ-ты құрудың бастауында болған, көптеген елдерді
тәуелсіз ... 15 ... ... ... мен ниеттестеріне
айналдырып үлгерген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың көздеген мұраттары мен
ұстанған бағытына ұқсас деуге ... ... ... ... ... ... мәртебелі мейманға көрсетілер барлық жөн-жоралғыны жасап,
аса жылы шырай, үлкен құрметпен қарсы алды. Сирек жағдайда ғана қонақ
қабылдайтын арнайы вилласына Елбасын бастап ... ... ... ... ... қонақүйге жеткенше Елбасы мінген көліктің рөліне
Корольдің өзі отырғандығын артынан естідік.
Иордания шығысында ... ... ... ... Иракпен,
оңтүстігінде Сауд Арабиясымен шектесіп жатыр. Оңтүстігінде Қызыл теңізге
шығатын тар аңғарлы жолы бар. ... ... – 97,7 мың ... шақырым.
Халқының саны алты миллионнан асады. Оның құрамына келсек, жергілікті
иордандық арабтар 30 пайызды құрайды. Ал палестиналық арабтар 70 пайызға
жуықтап қалған. Сырттан ... ... ... ... ... Иордания
Палестина, Ирак, Сирия жанжалдарына байланысты көп адамды ... ... ... араб ... үшін ... ... жат
жарылқамастың” бір түрі. Арабтардан басқа мұнда аздаған мөлшерде шеркестер,
армяндар, чешендер, түркімендер, гректер және басқа да ұлт ... ... тілі – араб ... ... 97 ... мұсылмандар. Астанасы Амман
қаласындағы тұрғындар саны миллионнан асады. Әз-Зарка, Ирбид, Әл-Акаба
сияқты ірі қалалары бар Иордания ... ... ... ... ... ... ... әктас, мәрмәр тас, золелист, хаслин, тұз қорлары
бар. Ертеректе барит, ... ... мыс пен дала ... ... ... болатын. Өндіріс негізінен Амман қаласының маңайына шоғырланған,
мұнай тазалау, фосфат алу, цемент өндірумен айналысады. ... ... мен ... да ... ... шығарады.
Ауыл шаруашылығы үшін жарамды жерлер көлемі аз. Онда ... ... ... ... ... ... Қой-ешкі, түйе, ірі қара
өсіріледі. Ауа райы жылы. Жылдың орташа температурасы +19-20 градус
шамасында. Біз барған ... ... ... секілді жеңіл киімдермен жүрді.
Иордания тарихы өте бай елдердің ... ... ... өте ерте замандардан
бері қоныстанып, қала салып, өркениет қалыптастырған. Иордан өзенінің батыс
жағалауынан табылған елді мекен іргетасы, ғалымдардың дәлелдеуінше, біздің
заманымызға дейінгі 9000 ... ... Яғни ... ... 4 ... ... дүниеге келген. Біздің заманымыздан 3000 жыл бұрын бұл өңірді
ханаандықтар мен ... ... ... ... ... ... ... Кейін оларды Месопатомиядан келген көшпенділер алмастырды. Тарихтың
енді бір ... яғни ... ... мың жыл ... израилдықтар өз
патшалығын құрды деп есептелінеді. Дегенмен, Рим империясы басып ... ... ... ... ... ... жексен етіліп, еврейлер
жан-жаққа ыдыратылды.
Иордан жерінің мұнан кейінгі өркендеуі араб мәдениетіне қатысты болды. Олар
Иерусалимді өздерінің қасиетті ... ... ... ... ... бес ғасыр уақыт Иордан жері үшін ең бір
тыныш кезең болды деп есептеледі. Осман империясы құлағанда тізгін
Ұлыбританияның қолына көшті. Елдің қаншама ... ... ... аз емес. Оның осынау қатпар-қатпарлы қалың тарихы, одан ... ... ... ... ... бизнестің жандануына үлкен ықпал
етіп келеді. Өткен ғасырдың 90-шы ... ... ... ... ... саны күрт көбейе түсті. Соңғы жылдары Палестина жеріндегі
қақтығыстар қайта өршіген тұстары бұл ... көзі ... ... ел ... осы ... болашағынан үлкен үміт күтіп отыр.
Сондықтан жолдар салып, туристік, телекоммуникациялық инфрақұрылымдарды
жетілдіру мәселесіне көп көңіл бөледі. Мәселен, “Рояль-Иордания”
мемлекеттік автокомпаниясы Иорданияны әлемнің әр ... ... ... жатыр.
Сонымен Иордания Хашимидтік Корольдігі ел басындағы бүгінгі бейбіт өмірді
өте ... ... ... әр ... өзіне дос іздеуде.
Жоспар
І. Кіріспе.
a) Батыс Азия немесе Таяушығыс елдеріне жалпы шолу.
ІІ. Негізгі бөлім.
а) Этногенез және этникалық тарих.
б) Таяу Шығыс Азия ... ... мен ... ... Азияның рухани мәденеиеті
ІІІ. Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Ұлттық Энциклопкдиясы ... 1996 ж. І ... ... У.Х. ... М.У.- ... ... этнологиясы».
Алматы «Атамұра» 2006 жыл.
3. «Этнография» Алматы 1996 жыл.
4. «Егемен ... ... 2008 жыл март

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы3 бет
Евразиялық экономикалық қауымдастығына мүше - мемлекеттердің аумағына жануарлар, жануар текті шикізаттарға қойылатын ветеринариялық талаптар11 бет
Евразиялық экономикалық қауымдастығына мүше мемлекеттердің аумағына жануарлар, жануар текті шикізаттарға қойылатын ветеринариялық талаптар. Жануарларды айдап жеткізу кезіндегі ветеринариялық-санитариялық қадағалау15 бет
Эмбриондарды, мал шәуеттерін тасымалдау талаптары және оларға қойылатын ветеринариялық-санитариялық сараптау10 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық саудасын талдау32 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь