Герберт Спенсер

Герберт Спенсер (1820-1903) - ағылшын философы, әлеуметтану¬шы¬сы, психологы және инженер, әлеуметтанудың негізін қалаушылардың бірі, әлеуметтанудағы эволюционизмнің классигі.
1820 жылы Англияның Дерби деген шағын қаласында мектеп мұғалімінің отбасында дүниеге келді. Денсаулығының әлсіздігінен 13 жасқа дейін мектепке бармаған. Әкесі мен ағасының көмегімен үйінде оқып, өмір бойы өздігінен білім алуға және өз күшіне сенуге машықтанған. Бұл, бір жағынан, тұжырымдарының өткірлігіне, ойларының ерекшелігіне оң ықпал етіп, осы үшін көзі тірісінде “ағылшын Аристотелі” деген атқа ие болса, екінші жағынан, дүниетанымының қалыптасуына тірек болған және өз бетінше игерген жаратылыстанудың ескі қағидаларынан аса қиындықпен бас тартуының салдары болды.
Спенсер өз өмірінің көп бөлігін түрлі академиялық және ресми қызметтерден бас тартқан тәуелсіз ғалым және публицист ретінде өткізеді. Еңбектер жазуға дейін ол темір жолда инженер-бақылаушы болып (1837-1846), “Экономист” журналының екінші редакторы (1848 жылдан бастап) болып қызмет атқарды, саяси өмірге араласуға тырысты.
Спенсердің басты еңбегі - “Синтетикалық философия” жүйесінің он томы, ол теориялық жаратылыстану мен қоғамдық ғылымдарды ортақ эволюциялық идеямен біріктіре отырып, мыналарды қамтыды: “Негізгі бастамалар” (1862, болмыстың алғашқы принциптері туралы кітап), “Биологияның негіздемелері” (1864-1867), “Психология негіздемелері” (1879-1893), “Әлеуметтану негіздемелері (3 томдық, 1876-1896). Басқа да аса маңызды әлеуметтану еңбектері – “Әлеуметтік статика” (1850) және “Әлеуметтану зерттеу пәні ретінде” (1873).
Философ және ғалым Герберт Спенсерді позитивизмнің негізін қалаушылардың бірі деп әділ түрде есептейді. Оның өмірі мен шығармашылық уақыты әлеуметтанудың пайда болуы және жеке ғылыми пән ретінде қалыптасу уақытымен сәйкес келеді. Ол әлеуметтануды ғана емес, антропологияны дамытуда да маңызды рөл атқарды, классикалық әлеуметтік ілімнің органикалық және эволюциялық мектептерінің негізін қалады. Ағылшын әлеуметтану мектебінің пайда болуы Спенсердің есімімен байланысты деп сеніммен айтуға болады.
Г.Спенсердің барлық әлеуметтану ой-тұжырымдары өзі бұрын жасаған, Дарвиндікінен тәуелсіз эволюция теориясына сүйенеді. Қоғамның эволюциялық теориясы - табиғат философиясының құрамдас бөлігі, өйткені әлеуметтік эволюция - әлем бағынған ұлы процестің бөлшегі. Барлық ғылымдарға ортақ принциптерді ол философиялық деп атайды. Бізді табиғаттың ортақ заңы және барлық ғылыми заңдардың жиынтығы ретінде эволоюция заңы басқарады. Ғылым да, философия да дүниені бір ғана бақылау және индукция әдісімен зерттеп біледі, тек философия өзінің зерттеу саласын шектемейді. Бірақ дүниенің шынайы мәні екеуіне де жұмбақ. Біздің танымымыз әрқашан салыстырмалы және тәжірибе мен эмпирия саласымен шектелген.
        
        Герберт Спенсер
Герберт Спенсер (1820-1903) - ... ... ... және ... ... негізін қалаушылардың ... ... ... жылы Англияның Дерби деген шағын қаласында мектеп мұғалімінің
отбасында дүниеге келді. ... ... 13 ... ... ... ... мен ағасының көмегімен үйінде оқып, өмір бойы ... ... және өз ... ... ... Бұл, бір ... ... ойларының ерекшелігіне оң ықпал етіп, осы ... ... ... Аристотелі” деген атқа ие болса, екінші жағынан,
дүниетанымының қалыптасуына тірек болған және өз ... ... ескі ... аса ... бас тартуының салдары
болды.
Спенсер өз өмірінің көп бөлігін түрлі ... және ... бас ... ... ғалым және публицист ретінде өткізеді.
Еңбектер жазуға дейін ол темір жолда инженер-бақылаушы ... ... ... ... ... (1848 ... ... болып қызмет
атқарды, саяси өмірге араласуға тырысты.
Спенсердің басты еңбегі - “Синтетикалық философия” жүйесінің он томы, ол
теориялық жаратылыстану мен қоғамдық ... ... ... ... ... ... қамтыды: “Негізгі бастамалар” (1862, болмыстың
алғашқы принциптері туралы кітап), “Биологияның ... ... ... ... “Әлеуметтану негіздемелері (3
томдық, 1876-1896). Басқа да аса ... ... ... ... ... (1850) және ... ... пәні ретінде” (1873).
Философ және ғалым Герберт Спенсерді позитивизмнің негізін қалаушылардың
бірі деп әділ түрде ... Оның ... мен ... ... ... ... және жеке ... пән ретінде қалыптасу уақытымен
сәйкес келеді. Ол әлеуметтануды ғана емес, антропологияны ... ... рөл ... ... әлеуметтік ілімнің органикалық және
эволюциялық мектептерінің негізін ... ... ... ... ... ... ... байланысты деп сеніммен айтуға болады.
Г.Спенсердің барлық ... ... өзі ... ... ... ... теориясына сүйенеді. Қоғамның эволюциялық
теориясы - табиғат философиясының құрамдас бөлігі, ... ... - әлем ... ұлы ... ... ... ғылымдарға ортақ
принциптерді ол философиялық деп атайды. Бізді табиғаттың ортақ заңы ... ... ... ... ... ... заңы басқарады. Ғылым
да, философия да дүниені бір ғана бақылау және ... ... ... тек ... өзінің зерттеу саласын шектемейді. Бірақ ... мәні ... де ... ... ... әрқашан салыстырмалы және
тәжірибе мен эмпирия ... ... ... ... ... әдетте ХІХ ғасырдың
эволюционизмімен байланыстыратын осындай біржақты ... ... ХХ ... неоэволюционистері тәрізді Спенсер ... мен ... ... ... ... қоса алғанда әлеуметтік эволюцияны бір ғаламдық ... ... ... ... біршама автономды процестер жиынтығы ретінде
түсінді. Сөйтіп, ол ... ... жер ... ... және ... өмір сүретін қоғамның әртүрлі нысандары тек бір нысанның түрлі
сатыларын ... ... ... ... ... жеке-дара организмдер
типі сияқты белгілі ... ... тек ... және ... ... деген “елеулі қатесін” сынайды.
Спенсер өзінің теориясында эволюциялық сатылардың ... ... ... Ол ... ... ... ... болды. Адамзат қоғамы дамуының ортақ ... ... ... ... тұтастықтан күрделі гетерогенді құрылымдарға өту
қозғалысы ... ... ... ... ... ... өзара
байланыса отырып жеке-жеке салаларға бөлініп кетеді.
Спенсер эволюция мәнін ашу ... ... оны ... өту, ... ... ретінде қарастыра отырып, эволюцияны
құлдырау процесіне қарсы қояды. Дәйекті позитивист болған ол ... ... (өлі ... ... ... ... ... заңдылықтар
болатынын көрсетеді. Ал материяның барлық түрлерінде өтетін өзгерістер мәні
мынада деп біледі.
Әр ... ... ... ... ... екі ... және қозғалыс) бірдей өмір сүре алады; бұл арада мынаны ескеру
қажет: 1) ... ... ... ... ... ... 2) бірыңғай дененің ыдырауы - кері интеграция - кезінде ... ... ал ... ... ... ... бөлшектер қайтадан
қозғалысқа түседі. Бір-бірімен антагонистік ... ... осы ... ... 1) ... және 2) іріп-шіру деп атайды. Іріп-шіру
қозғалыстың босатылуы мен ... кері ... ... Ал
эволюция, керісінше, бірігу процесі, материя мен қозғалыстарды ... ... ... эволюция мен кері интеграция процестерін Спенсер өзінің “Негізгі
бастамаларында” ... ... ... ... әр ... ... өту нысандарының мысалдарымен көрсетеді.
Жануарлар организмінің өсуі мен эволюциясы, мысалы, оны ... мен ... ... ... ... элементтерді сіңіру,
өңдеу және қайталама шоғырлану процесінде жүріп ... ... ... ... ... ... эволюциясы
барысында байқауға болады. Спенсер адамзаттың шағын қауымдастықтан ... ... ... интеграциялануының бірқатар мысалдарын келтіреді.
Шағын шаруа ... ... ... иеліктерге бірігеді; бұл иеліктер
провинцияларға, провинциялар - корольдіктерге, корольдіктер ... ... ... бұл ... ... (сонымен қатар, нығаюымен), басқарудың жаңа органдарының
қалыптасып, ... ... ... ... ... ... тіл ... материалдық емес жүйелердің дамуынан байқауға болады.
Қарапайым дыбыстардың сөздерге бірігуі ... ... тіл мен ... ... ... дами ... ... қатар осы күрделіленген жүйе,
неғұрлым біріккен, бөлінбейтін тұтас ... ... Бұл ... да ... ... ... қарапайым және көлемі ... ... әрі ірі ... өту процесі кезінде жетіле түседі.
Сонымен бірге, қарапайым нәрседен күрделі нәрсеге, бір тектіден әр
тектіге ... ... ... ... күйден белгілі күйге де өтеді.
Қаңғыбас жабайы тайпалар өзінің тіршілік орындары жағынан да, ішкі ... да, ... ... ... ... ... ... тұрақсыз бола отырып, әлеуметтік эволюция барысында өзінің белгілі бір
тіршілік ету орнына, айтарлықтай тармақталған ... ... бар ... ... ... атадан балаға өтіп отыратын еңбек түріне ие
болады ... ... ... өзі ... адамдарға ортақ туыстық
қатынастар нормаларының орнауымен, мүшелерінің арасына құқықтар ... ... ... ... барысында қозғалыстарды қайта бөлу жетілдіріле түседі. Мәселен,
планетаның балқыған массасының құрамына кірген бөлшектер тәртіпсіз, ... ... ... Осы ... ... байланысты жіңішке (бірақ бірте-
бірте жуандай беретін) қатты қабық пайда болды. Оның қалған ... - ... мен ... ... мен ...... сайын реттелген
қозғалыстарға айналып, бір қалыпты-тербелмелі сипатқа ие болды. Тура
осындай ... ... ... және газ тәрізді қабаттарында да болып жатады.
Бұған ұқсас процестер тірі ... де ... ... ... пен ... ... күшеюі кедергілі
қозғалыстарды, яғни ... мен ... ... ... ... ... сайып
келгенде функциялардың дамуы дегенді құрайды.
Әртектіліктің күшеюінің маңызды көрінісі ... ... мен ... осы ... ... ... ... табылады.
Бұл аса күрделі, түрлі контекстерде түрлі ... ... ... (яғни, жеке-дара организмнің дамуы процесінде) мұны алғашында
бірдей, бір-бірінен ... ұрық ... ... ... бір-бірінен ерекшеленген жеке-жеке клеткаларға
айналуымен түсіндіреді. Ал ... ... ... ... даму ... ... ... үлкен тобының (тегінің)
көптеген шағын функциялары (түрлері) бойынша ерекшеленетін ... ... ... ... ... деп ... ... ретінде
түсіндіріледі. Спенсер әлеуметтік теорияға әлеуметтік саралану ... оны ... ... ... үшін ... ... табылатын арнайы
институттардың пайда болуы мен еңбек бөлінісі процесін ... ... ... ... ... ... бір ... институттар
орындаған әлеуметтік іс-әрекеттер кешені ендігі жерде жаңадан пайда болған
немесе ... бар ... ... ... Саралану қоғамның әр
түрлі бөлшектерінің үдемелі мамандануын білдіреді де, ... ... ... ... Мәселен, бұрынғы заманда ... ... ... және ... ... ... Алайда қоғам дамыған сайын, бұрындары бір ғана әлеуметтік институт
- отбасы атқарған әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... түседі. Қалай дегенмен де, қазіргі қоғамдарда
жұмыс пен білімнің мамандандырылған институттары отбасынан тыс дамуда.
Сонымен, Спенсер ... деп ... ... ... ... анықтама
береді.
Эволюция дегеніміз - қозғалыстың тармақталуымен қоса жүретін және ... зат ... ... әртектілік күйінен белгілі, ... ... ... ... заттар интегра-циясы, ол зат сақтаған
қозғалыс дәл ... ... ... ... айтылғандардан көріп отырғанымыздай, кез келген эволюция
материяны соның алдындағы тепе-теңдік, біртекті ... ... ... ... ... ... ... мынадай сұрақ тууы
мүмкін: эволюция немен аяқталады және осы өзгерістер сайып келгенде ... Бұл ... біз ... ... ... та, нақты
мысалдарды зерттесек те, түпкі нәтижесі тепе-теңдік күйге қайта оралу болып
шығатынына көз ... ... ... өзгерістері бітіп, ол
тепе-теңдікке жеткен кезде, бәрібір қоршаған орта ықпалында қала ... ме, кеш пе, ... оның ... ... ... ... көбейіп,
олардың арасындағы байланыс әлсірей түседі, бұл кері интеграцияға әкеледі.
Барлық ... ... соңы ... ... ... тұтастық ретінде өмір сүруін тоқтатады.
Жаңадан өмірге келген жас ғылым, әлеуметтанушы - ... ... ... – өз ... ... ... пәндерден ала отырып
дамуға мәжбүр болды. Спенсердің заманында мұндай балама механика немесе
биология түрінде ... ... ... ... классикалық Ньютон
механикасына ден қойды. Позитивизмнің ... ... бас ... қоғамда табиғи күштер сияқты күштер мен соларға ... ... ... ... ... т.б. заңдар) әрекет етуі тиіс ... ... ... керісінше, өз назарын тірі табиғатқа аударып,
тірі табиғаттың тіршілік ету мен даму ... ... ... ... ... Осы ... әдіс ... аналогия деген атауға ие болды.
Жалпы органикалық ұқсастықтың талдау әдісі ретінде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... дәстүрлері бар. Ұқсастық
бойынша жүргізілген кез ... ... мәні ... ... ... ... ... азырақ зерттелген, бірақ біріншісімен
өзінің елеулі қасиеттерімен ... ... ... ... ... ой-
тұжырымдар ғылыми болжамдардың басты қайнар көздерінің бірі ... ... ... ... адам қауымдастықтарының басқа тірі
организмдермен ұқсастықтарын байқап, осы ... ... ... ... әлеуметтік ғылымдарда белгілі бір дәрежеде
механикалық ұқсастық мектептеріне қарсы ... деп ... ... ... адамның талап-тілегіне, ниеті мен жоспарларына қарамастан
өмір ... және ... ... ... ... қарастыруға бейім;
екіншісі қоғамды адам санасының туындысы деп ... ... ... ... ... ... ... себебі
олардың тәсілі әлеуметтік процестерді оған еркін араласу көмегімен
өзгертпеуді ... (ал ... олай ... ... ... де). ... ... ұқсастықты “әлеуметтік инженериямен” ұштастырады. Кез
келген механизмнің құрылымы мен әрекет ету принципін осы ... ... ... адамдар күні бұрын жоспарлаған) өзгерістердің көмегімен
зерттеуге, түсінуге және дамытуға болады.
Спенсер бірінші ... - ... ... ... ... ... оның позитивистік ұстанымынан туған еді. Қоғамды организмнің ерекше
түрі деп қарастыратынын айта келіп ... ... деп ... ... ... мән ... қарастыруға құқылымыз; себебі ол дискретті
бірліктерден ... да, әр ... алып ... орны ... жалпы
ұқсастықтарды ғасырлар бойы және тұтас ... ... ... құрған
агрегатының белгілі бір нақтылығын көрсетеді”.
Бұл агрегатты қай тапқа - органикалық немесе органикалық емес ... ... ... ... ... қоймас: әрине, органикалық тапқа ... ... ... ... ... бірі ... дегеніміз
организм” деп аталады. Әлеуметтік және қоғамдық организмдердің ... ... ... ... ... ... табуға болады. Олардың
бастылары мыналар:
1) биологиялық организм сияқты қоғамның ... ... ... емес ... ... ... ... және әлеуметтік организмдер өскен сайын өзгеріп, олардың
ішкі құрылымы күрделілене түседі;
3) биологиялық организмдерде де, ... ... де ... ... ... әр түрлі функцияларының саралануын
тудырады;
4) ... және ... ... барысында құрылымды құрайтын барлық
органдардың ... ... мен ... ... күшейеді;
5) қоғамда да, биологиялық организмде де тұтас нәрсе ыдырай бастаған
кезде, жеке ... ... бір ... ... ... ... алады. Сонымен қатар, агрегат өмірін қысқартатын ешбір апат
болмаса, тұтас нәрсенің өмірі оның бөлшектерінікінен ұзақ ... біз ... ... өмірі - биологиялық болсын, әлеуметтік
болсын - оны құрайтын бөлшектердің өміріне, соларға тәуелді бола тұрса ... ... ... да, ... ... ұқсамайтынын көреміз. Әйтсе де
биологиялық және әлеуметтік организмдердің ... ... ... оны ... ... ... ... организмдерінің өсуімен қатар, оның әр түрлі
бөлшектерінің ... ... ... ал олардың өзара байланысы
күрделілене түсетінін көреміз. Құрылымның прогрессивті саралануымен ... ... да ... ... байқалады. Осындай жағдай
қоғамға да қатысты. Мұнда пайда болатын үстемдік етуші тап басқа таптар ... ... қана ... ... ... бақылау орнататын
функцияларды да иеленеді. Кейіннен бұл тап ... ... ... ... бақылаудың түрлі деңгейлеріне және әлеуметтік тіршіліктің ... ие ... ... бұл әлі де ... емес ... ... биологиялық және
әлеуметтік организмдерді теңдестіруге ... ... ... ... жеке бөлшектерінің жиынтығы нақтыны (лат.
concretus, тура мағынасында - ... ... біте ... ... ... - ... - ... дискретті (лат.
dіscretus - бөлшектенген, үзік-үзік) болып ... ... ... органдар бір-бірімен үнемі тығыз байланысты; ал қоғамды құрайтын
тірі бөлшектер кеңістікте жеке-жеке, бір-біріне жақындаспай еркін ... ... ... ... ... жеке адамдарымен қосылып, басқа
қоғам құра алады.
Құрамдас бөлшектердің арасындағы байланыстың өзі биологиялық ... ... ... ие. Ал қоғамда жеке бөлшектер бір-бірімен басқаша
байланысады, көбінесе қарапайым ... ... ... ... ... ... және ... дәнекерлері арқылы
байланысады. Бұларды, сондай-ақ өзара әрекеттесудің ... ... ... ... ... деп ... Олардың ішіндегі
ең маңыздысы тіл болып ... тіл ... ... ... ... ... қатынасқа түсіп, қоғамды құруға себеп болады.
Спенсер екі организм ... тағы бір ... ... ... ... ... жануарларда) сана тұтас
агрегаттың шағын бір бөлшегінде шоғырланған. Ал әлеуметтік организмде ... ... ... ... ... ... немесе бақытсыздықты
сезе алатын бірдей не ұқсас ерекшеліктері ... ... ... ... біз мынаны айта аламыз: тірі
организмдер өз бастауын кішкентай ұрықтардан алатыны тәрізді, ... ... ... ... ... тұрмайтын бірлестіктерден бастау
алып, біртіндеп өсіп жетіледі.
Спенсердің ойынша, қоғам деген не? Ол ... ... ... ... ... -
жеке бөлшектерден (dіscrete) құралса да, мейлінше дербес, алайда мейлінше
ұзақ және ... - ... бір ... өмір ... ... ғасырлар бойы -
бір мекенжайда бірлесіп өмір сүруі ... бір ... алып ... ... ... агрегаттың белгілі бір нақтылығын көрсететін нәрсе
(entіty).
Басқаша айтқанда, біз адамдардың өзгермелі және ... ... ... қоғам деп атай алмаймыз, олар тек алғашқы қауымдық
тайпаларды құрай алады. Ал ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... оны құраушы бөлшектер арасында белгілі бір тұрақтылыққа және
олардың өзара қарым-қатынастарына алып ... ... ... бір ... Өзінің ішкі құрылымы және саралануының деңгейі
жағынан күрделі, қоғамдық жәндіктерден ... ... ... ... ... белгілері бойынша әлеуметтік агрегаттарға
ұқсас болса да, қоғаммен қатар қоюға ... ... олар ... ... ... дербес жеке адамдардың бірлестіктері емес. Олардың
барлығы бір анадан туғандардың ... ... ... немесе ара өз
ұяларын тастап, басқа ұяға қосыла ... ... ... ... ... тастайды. Сол сияқты олар шағын топтар құра ... және жеке ... ... Бұл ... ... ... ... илеуін немесе масаның
ұясын тұтас нәрсе ретінде, ал олардың бөлшектерін аз да ... ... ... ... деп ... ... енді қоғамда өтіп жатқан процестердің негізгі ... ... ... негізгі және қайталама деп бөледі. Өз кезегінде негізгі
факторларды ол сыртқы және ішкі деп ... ... ... ... ... ... ... оның флорасы мен фаунасы жатады. Ішкі ... ... ... ... - жеке ... ... және
эмоционалдық қасиеттері жатады. Қайталама ... ... ... ... ... ... ... алайда кейін оған ықпалын
жүргізе бастайтын факторлар. Мәселен, ... ... ... ... топырақты кептірудің зардаптары, ... пен ... ... ... ... ... (бірақ әрдайым ұтымды
болмайтын) іс-әрекеттерінен туындайды.
Спенсер қоғамның өсуін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... де, салдары да содан туындайды.
Шынында да, еңбек бөлінісі жеке адамдар санының аз ... және ... ... ... ... шағын қоғамдарда терең
дами алмайды. Сонымен ... ... ... ... ... олардың
бір-біріне ықпалы күшейе түседі - ол не әскери қақтығыстар арқылы, не ... ... ... ... ... ... түрде жинақталып,
күрделілене түсетін органикалық өнімдер – заттай да, сондай-ақ таза рухани
өнімдер де бірте-бірте, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... өсуі ... бірге, кейде бөлек болатын екі
процесс есебінен жүреді: (1) қоғам мүшелерінің жәй көбеюі олардың санының
өсуіне – ... ішкі ... (2) ... бастапқы дербес топтардың
үлкен топтарға бірігуіне алып келеді. Спенсердің ойынша, ... ... ... ... ... ... ... топ жәй көбею арқылы
ешқашан санын өсіре алмайды. Әдетте, үлкен қауымдастықтар шағын ... ірі ... ... түрде, көбіне мәжбүрлеп, күшпен) ... ... ... да, ... ... ... ... тек ұтатын болады.
Түптеп келгенде, адамдар белгілі бір ортақ мақсаттарға қол жеткізу үшін
әлеуметтік ... ... бұл бір ... ... ... Бір ... екіншісінен айырмашылықтарының бірі осынау ортақ
мақсаттарға жету жолында адамдардың бірігуі ерікті бола ма, әлде ... ма ... ... ... ... ... Спенсердің ойынша,
қоғамның қарама-қайшы екі типін – ... және ... ... ... да ... ... көрсеткені мәлім. Алайда
Конт әскери қоғамды - өткен кезең, әлеуметтік эволюция деңгейі өнеркәсіптік
қоғаммен ... ... äåï ... ал ... ойынша, әскери
қоғам белгілі бір жағдайда ... ... ... ... мүмкін. Қоғамның
“әскери” және “өнеркәсіптік” түрлерінің ... екі ... ... сипаттамасы салдарынан ғана пайда болмайды, олардың
жеке бөлшектері дамуының ерекшеліктеріне байланысты, күрделі ... ... ... ... кез ... ... оның билеуші
ортасы ұстанған агрессиялық ниеттеріне қарап ... ... ... ... ... ... - ... халық, ал халық - дем алушы
әскер, сондықтан мұнда әскер мен халықтың құрылымы бірдей.
Спенсердің ойынша, ... ... үш ... органдар (институттар)
жүйесіне бөлінеді: реттеуші (басқарушы), өндірістік (қолдаушы) және ... ... ... ... ... т.б.). ... жүйеге талдау
жасау кезінде ол әлеуметтік бақылау механизмдеріне баса назар аударады; бұл
ретте ол тек саяси ... ғана ... ... ... ... бүкіл әлеуметтік бақылауды үрей мен қорқыныш билейді. Саяси бақылау
мен ... ... ... ... діни бақылау - шіркеу ... ... Осы екі ... ... алғашқы қауымдық қоғамда
өмір сүрген қарапайым түрінде қалыптасып, біртіндеп дами ... ... ... ... алатын болсақ, оларда ... ... ... арқылы жүзеге асырылып, тиімді функциялар
атқарады.
Спенсердің философиялық-этикалық көзқарастар ... ... ... ... ол ... құндылық ретіндегі жеке адам
еркіндігі идеясын дәйекті түрде жақтады. Оның ойынша, ... жеке ... өмір ... Ол ... ... ... шарты жеке адамдардың
барлығына тең еркіндік принципінің орнығуы деп есептеді, мұндай еркіндік
басқа жеке ... ... ... ... ... ... ... саяси шешім қабылдауға тең ықпалдылығын, сондай-ақ
еркін бәсекелестікті қамтамасыз ету мүмкіндіктерімен ғана шектелуі керек.
Осындай сенімге ... ... ... жарамсыз деп есептеді, мұндай
құрылым, оның пікірінше, өзінің кез ... ... ... ... тән ... ... бар? Ең алдымен, ол өз еркінсіз, мәжбүрлеу арқылы
жұмыс істейді, бұл жерде оның иесі адам ба, әлде ... пе ... ... ... ... ... ... беріп, ал өзі қоғам тағайындаған нәрсені
ғана алса, онда ол - қоғамның құлы. Спенсер социализмнен ... ... да, таза ... ұғым ... да бас ... Оның ... ... тәртіп орнату әскери деспотизмнің қатаң нысанының
орнауына алып ... ... ... бас ... - ... ол, - оның
орнауы күшті мемлекеттердің дамуын тоқтатып, әлсіз ... ... ... ... ... ... өмірді ұйымдастыру арқылы
адам табиғатын баяу ... ... ... де ... ... жасай
алмайды”.
Спенсер социализмнің қынжыларлық салдарын көре білді, адамзат үшін ... ... деп ... ... ... социализмнің сөзсіз келетініне
сенді - қазіргі қоғамдардың даму үрдісі осыған меңзеді. Спенсер 1903 ... өмір ... және оның ... ... социализм жолына түсуге
итермелеген ... ... ... ... өз көзімен көруге
мүмкіндігі болған еді.
Дарашылдықты ... жүйе ... ... үлгісімен
үйлестіру Спенсер әлеуметтануының ерекше белгісі еді. Биологияның табиғи
сұрыпталу теориясының ықпалымен Спенсер ... ... ... ... ... қолданады. Біріншісінде, ол әлеуметтік жүйелердің
организмдер сияқты өзінің қоршаған ортасына ішкі ... мен ... ... ... ... Екіншісіне сәйкес эволюциялық прогресс
біртекті, қарапайым “әскери” ... ... ... ... ... өз ... шығарған саяси доктринасының мәні мынада:
әлеуметтік жоспарлау, әлеуметтік ауқаттылықты орталықтандыру және қоғамдық
процестерге мемлекеттің ... ... ... жеке ... ... ... ... мен прогреске кедергі келтіреді.
Спенсердің әлеуметтануын көбінесе “неғұрлым бейімділердің тірі ... және ... ... алайда оның өзі
бәсекелестік ... тек ... ... қоғамдарда үстемдік еткен ... ... ... ... ... мен жанжалдан гөрі
ынтымақтастыққа, ой-пікірге және альтруизмге жүгінеді.
Ғылымға қазіргі мағынасындағы ... ... ... ... ... ... ғылыми әлеуметтану парадигмасының қалыптасуына қандай
жаңалықтар енгізді? Біріншіден, Спенсер қоғамдық құбылыстарды талдауда
эволюциялық әдіс ... ... ол ... ... жануарлар-
өсімдіктер әлемі мен қоғамға ғана емес, сонымен ... ... ... да ... ... - бұл идея ... жақсы дамыды. Ал
үшіншіден, эволюциялық әдіске сүйене отырып, Спенсер Еуропада жаңа ... ... ... ... ... ... қайта қарастырып,
әлеуметтанудың ғана емес, сондай-ақ жүйелі талдаудың қалыптасуына да
маңызды рөл ... ... ... ... ... ... ... ғылымның дамуында Спенсер шеттетілді. Оның
еңбектері орыс тілінде басылмады; оның ... және ... аты ... пәндердің бағдарламаларынан алынып тасталды. Бұл ... ... ... ... ... оның идеялары большевиктердің
“әлеуметтік инженерияға” сүйенген қоғамды қайта орнату жобаларына ... ... ... аса көрнекті ағылшын әлеуметтанушысының
шығармашылығында қарама-қайшылықтар бар, ... ... ... дей ... ... бәрімен келісуге болмайды, алайда Спенсерсіз, оның
идеяларынсыз әлеуметтік ғылымның жұтаңданып қалатынын мойындау ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Герберт спенсер (1820-1903 ж.ж.)6 бет
Герберт Спенсер туралы6 бет
Социология ( оқу құралы )501 бет
Социологиялық парадигмалар4 бет
Әлеуметтану білімінің тарихи қажеттілігі11 бет
Классикалық ғылымның дағдарысы. XIX-XX ғасырлардағы бейклассикалық ғылымның қалыптасуы және даму кезеңдері. Позитивизмнің бірінші толқыны. О.Конт, Г.Спенсер, Дж.С.Милль, Э.Мах10 бет
Черчилль (Churchill) Уинстон Леонард Спенсер5 бет
Дін әлеуметтануы7 бет
И.В.Сталин, Ф.Рузвельт, У.Черчиль-саяси тарихи тұлғалар6 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь