Басқару ғылымы

І КІРІСПЕ

ІІ Негізгі бөлім
2.1. Басқару ғылымының заты, әдістері және мәселелері.
2.2. Басқарудың көп мәнді табиғаты.

ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ
ІV ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
«Басқару – бұл адамның, әлеуметтік топтардың және қауымдастықтардың әртүрлі объекттерге және қоршаған дүниеде өтіп жатқан үрдістерге, соларға қатысып жатқан адамдарға және адамдар арасындағы қарым-қатынастарға үрдістерге белгілі бір бағыт беру және қаланылған, талап етілетін, белгіленіп қойылған нәтижелерді алу мақсатымен саналы түрде ықпал ету» (Райзберг Б.А., 2003). Американдық ғалым П.Друкердің пікірі бойынша «басқару – бұл қызмет етудің ұйымдастырылмаған жұртты тиімді белгілі бір мақсатқа бағытталған және өнімді топқа айналдыратын айрықша бір түрі».
Басқарушылық ықпалдар бағытталған басқару объектісіне тәуелді қоғамның, мемлекеттің, экономиканың, әлеуметтік үрдістердің, ұйымдардың, өндірістік ұжымдардың, үй шаруашылықтарының және т.б. басқарылуын айыруға болады. Осы объекттердің барлығы әлеуметтік-экономикалық жүйелер болып табылады. Әйтсе де, бізді қоршаған өмірде табиғи және техникалық жүйелердің табына жататын басқарудың көптеген басқа объекттері де кездеседі. Сондықтан, кең мағынада айтқанда басқару – бұл қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін басқарылатын объектке ықпал етудің үзіліссіз үрдісі. Сөйтіп, басқару объектісі ретінде келесілер алынуы мүмкін: биологиялық жүйе, табиғи орта, адамдық өркениет, әлемдік экономика, мемлекет, оның экономикасы, аймақ, сала, кәсіпорын, адамдардың ұжымы, жанұя, жеке адам, техникалық жүйе немесе техникалық құрал, көлік, әртүрлі құбылыстар, үрдістер, ресурстар және т.с.с. Осындай объекттердің барлығы өздеріне ғана тән ерекшеліктерге ие болғанына қарамастан, оларды басқару жалпыға бірдей заңдарға, принциптерге, ережелерге және әдістерге бағынады.
Берілген курс шеңберінде басқару объекттері ретінде әлеуметтік-экономикалық және ұйымдастырушылық жүйелер алынады. Бұндай жүйелердің ерекше сипаты – бұл олардың ішінде күрделі болып табылатын және мінездері алдынала болжана алынбайтын адамдардың бар болуы. Сол себептен бұндай жүйелерді тиімді басқару орасан зор және әлі аяғына дейін шешіле қоймаған мәселе болып табылады.
Қандай-да бір объектті саналы түрде және қойылған мақсатқа сай басқару үшін басқару жүйелері (басқаратын жүйелер), немесе басқаша айтқанда, басқару субъектілері құрылады.
1. Шамхалов Ф. Основы теории государственного управления. М., 2003 г.
2. Государственное управление: основы теории и организации / под редакцией В.А. Козбаненко.М.: Статус, 2000.
3. Конституция Республики Казахстан.- Алматы: Казахстан, 1997-39 с
4.Байменов А.М. Общемировые тенденции эффективного государственного управления // Научный мир Казахстана, №1,2006 г.
5.Аверьянов В.Б. Аппарат государственного управления: содержание деятельности и организационные структуры. Киев: Наукова думка, 1996 г.
6. Тихонов Р.Е. От замысла – к воплощению: о подготовке кадров государственного управления. М., 1992 г.
7.Управление по результатам // Т. Санталайнени др.М., 1993 г.
9.Черкасов А.И. Местное управление и децентрализация власти: Опыт развивающихся стран // Государство и право. 1992 г.
10. Чиркин В.Е. Государственная власть в развивающихся странах. М: Прогресс, 1996 г.
11.Кубаев К.Е. Механизм взаимодействия государственной власти и администрирования // Мысль, №5, 2005
12.Государственное и местное управление // Под ред. Глазуновой Н.И., Забродина Ю.М., Поршнева А.Г. – М.: Издт.Магистр.- 1997 496 с.
13.Дауранов И.Н. Организация государственного управления, Алматы, 1997 г.
14.Алибаева Г.А. Местные исполнительные органы в системе государственной власти, Алматы, 1999,С.64
        
        Жоспар
І КІРІСПЕ
ІІ Негізгі бөлім
2.1. Басқару ғылымының заты, әдістері және мәселелері.
2.2. Басқарудың көп мәнді ... ... ... ... ... – бұл ... әлеуметтік топтардың және қауымдастықтардың
әртүрлі объекттерге және қоршаған дүниеде өтіп жатқан үрдістерге, ... ... ... және ... арасындағы қарым-қатынастарға
үрдістерге белгілі бір бағыт беру және ... ... ... ... ... алу ... саналы түрде ықпал ету»
(Райзберг Б.А., 2003). Американдық ғалым П.Друкердің ... ... – бұл ... етудің ұйымдастырылмаған жұртты тиімді белгілі бір
мақсатқа бағытталған және өнімді топқа айналдыратын айрықша бір ... ... ... ... ... ... қоғамның,
мемлекеттің, экономиканың, әлеуметтік үрдістердің, ұйымдардың, өндірістік
ұжымдардың, үй ... және т.б. ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйелер болып табылады. Әйтсе
де, бізді ... ... ... және ... жүйелердің табына жататын
басқарудың көптеген басқа объекттері де кездеседі. Сондықтан, кең ... ... – бұл ... мақсаттарға қол жеткізу үшін басқарылатын
объектке ықпал етудің үзіліссіз үрдісі.
Басқару ғылымының заты, ... және ... ... ... ... ... алынуы мүмкін: биологиялық
жүйе, табиғи орта, ... ... ... ... ... ... аймақ, сала, кәсіпорын, адамдардың ұжымы, жанұя, жеке ... жүйе ... ... ... ... әртүрлі құбылыстар,
үрдістер, ресурстар және т.с.с. Осындай объекттердің барлығы өздеріне ғана
тән ерекшеліктерге ие ... ... ... ... ... бірдей
заңдарға, принциптерге, ережелерге және әдістерге бағынады.
Берілген курс ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық және ұйымдастырушылық жүйелер ... ... ... ... – бұл ... ... күрделі болып табылатын және мінездері
алдынала ... ... ... бар ... Сол ... бұндай
жүйелерді тиімді басқару орасан зор және әлі аяғына дейін шешіле қоймаған
мәселе болып ... бір ... ... түрде және қойылған мақсатқа сай басқару
үшін басқару жүйелері ... ... ... басқаша айтқанда,
басқару субъектілері құрылады. Басқару ... ... ... ... ... ... сигналдары
Кері байланыс
Сурет 1 – Басқару үрдісінің принципиалдық сұлбасы
Басқаратын жүйеден (басқару субъектісінен) басқарылатын жүйеге (басқару
объектісіне) сигналдар (тапсырмалар, ... ... Кері ... каналы
арқылы басқаратын жүйенің кірісіне басқару объектісінің жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
келіп түседі.
Керек болған жағдайда басқару объектісіне басқарушы ықпалдардың
түзетілуі жүзеге ... және оның ... ... іске ... ... басқару объектісі және субъектісі арасында ақпарат пен ... ... ... ... ал бұл қоршаған ортадағы өзгерістерді
үзіліссіз түрде қадағалау және басқару үрдісінің осындай ... ... ... ... қайтару қажеттілігін тудыртады.
Соңғы уақытта «басқару», «басқарушы», «басшы» түсініктерін «менеджмент»,
«менеджер» деген сөздерімен алмастыру жиі кездесіп жатыр. Бұл ... сөзі ... «to manage» – ... ... ... ... Дегенмен, бұндай алмастыру онша дұрыс емес, себебі қазақ тіліндегі
«басқару» түсінігі ... ... ие ... да, ... адам бар не
жоқтығына қарамастан басқарудың мүмкін болатын объекттерінің ... ... ... әлеуметтік) қолданыла береді. «Менеджмент» сөзіне
тоқталатын болсақ, оған көбінесе «басшылық», «әкімшілік» ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастырушылық жүйелерге ғана қатысты қолдануға болады. Ал егер
табиғи немесе ... ... ... жөнінде сөз болса, онда бұл
жерде «менеджмент», «менеджер» ... ... ... ... ... ... елдерінде менеджменттің дамуына көп көңіл
бөлінеді. Оған негізгі түрткі – капитал иелерінің ... ... ... ... ... ... және нарықтардың жоғары тұрақсыздығы
жағдайында жылдам ... ... ... ... ... ... ... дамуы мемлекеттік меншік нысанының басымдылығы және
басқарудың әкімшілік-әміршілдік жүйесі жағдайында өтті, ал бұл ... елді ... ... ... ... та, бұл – ... ... және мамандарының ең жақсы жетістіктерін ұмытқыздыру керек
деген сөз емес. Бұған қарағанда басқарудың әлемдік және ... ... ... ... ең жақсының барлығын пайдалану секілді позициясын
ұстану әлдеқайда тиімдірек болар.
Басқару ғылымы «зерттеу объектісінің ерекшелігіне ... ... ... басқару объектісіне белсеңді ықпал етудің ... ... ... шығарады және зерделенетін үрдістерді алдынала көру
және болжау әдістерін ... ... В.И., 1999). ... – бұл
маңызды ғылым ғана емес, сонымен қатар, бұл – ... ... ... үзіліссіз түрде дамып келе жатқан күрделі өнер.
Басқару өнері тәжірибеде қабылданып жатқан барлық ... ... ... ... ... Көп жағдайда бұл шешімдер оларды
қабылдайтын адамдардың түйсіктеріне негізделеді. Сондықтан шығармашылық
құрамдас олардың ... ... ... рөл ... Шың, өнерлі
басқарушы бір мезетте «ақпарат пен ... ... ... ... ... ... ... да, зерттеуші де, шығарымпаз да
болып келеді.
Басқару ғылымының зерделеу ... ... ... ... – бұл ... ... ... заңдылықтары және осындай
үрдіс барысында адамдар ... ... ... ... ... да бір қолданыла алатын анықтама мынадай: «басқару ғылымының зерделеу
заты – бұл алдарында тұрған мәселелерді шешетін адамдардың ... ... ... ... ... Бұл анықтамаларды «басқару» сөзі
адамдардың ұжымдарына жатады. Сондықтан да, ... ... ... ... синонимі ретінде қолдану орынды деуге болады.
Дамып келе жатқан ғылым ретіндегі менеджментте қазіргі уақытта оның
ұйымдарды ... ... ... ... ... ... басқару функциялары, басқару үрдістері,
стратегиялық менеджмент, кадрлық ... ... ... менеджмент, халықаралық менеджмент, өндірістік менеджмент,
экологиялық менеджмент және т.б. сияқты ... ... ... да 050507 ... ... оқу ... ... арнайы
пәндер шеңберінде оқытылады.
Басқару тәжірибесі ретіндегі менеджментке мыналар кіреді: өндірісті
басқару; маркетингті ... ... ... ... ... ... есепке алу, талдау және бақылау; ... және ... ... және ... әдісі деп ұйым ішіндегі адамның мінез-құлығының, өзара
байланыстардың және ұйымдағы адамның өзара ықпал етуінің ... ... Оның ... ... ... ... Бұл ... бойынша
басқарушылық мәселелер олардың әрдайым өзара байланысында, ... ... ... ... ... ... төменнен жоғары
қарай, нақтыдан абстракттыға қарай, ескіден жаңаға қарай ... ... тиіс ... ... – ұйым ... тұрған
мақсаттарға қол жеткізу үшін адамдардың бірігуі, персоналдың үзіліссіз
дамуы, жұмыскерлердің ... ... ... ... және табысталған іс үшін жеке жауапкершілігі, ұйым ішіндегі,
сонымен қатар, сыртқы дүниемен де тиімді коммуникация, ... ... ... бағалау үшін әртүрлі құралдарды қолдану және т.с.с.
Кезкелген ұйымның қызмет етуі ... оның ... ... бір ... ... пайда болады, бұнда әрбір
жұмыскер белгілі бір ... ... ... ... және/немесе
бағынышты ретінде болады. Басшының міндетіне ... ... ... ... ... ... ... қадағалау,
алынатын нәтижелерді талдау, өзі басқаратын ұжымның ... ... ... Ал ... ... оларға табысталған тапсырмаларды
уақытында және сапалы түрде ... жеке және ... ... ... ұжымдағы қалыпты психологиялық климатты ұстай ... ... ... ... етуі үшін оған ... ... тигізетін
ықпалдарының да маңызы зор. Өзінің ... ... олар ... ... ... ... ... және т.с.с. болуы мүмкін.
Ұйымдарды басқару шың мәнінде тиімді болуы үшін ... ... мен ... ... ағашына» біріктірілген
ғылымдардың кең спектрі қолданылады.
Сурет 2 – Басқарудың ғылымы мен өнерінің генеалогиялық ағашы
Кәсіпорындардың экономикалық жағдайына және ... ... ... ... ... ықпал етеді: техника мен технологияның деңгейі, жұмыс
күшінің сапасы және еңбекке ... ... және ... Менеджмент жүйе құрушылық сипатқа ие болады да, қалған ... ... ... ... Дәл осы ... басқару капиталмен,
еңбекпен және жермен қоса өндірістің айрықша факторына іріктеледі және
сондықтан қоғамда менеджерлерге – ... ... ... ... қажеттілік пайда болды.
Басқарудың теориясы мен тәжірибесі ежелгі дүниеден бастап, бүгінгі күнге
дейін ... ... мен ... ұзақ жолын жүрді. Оған себептер ... ... бойы ... ... ... ... ертекездегі
орасан күрделі құрылыстар. Бұны басқарудың әдістері мен ... ... ... емес екені айқын шығар.
4 мың жылдай бұрын адамдар ұжымын басқарудың әдістері мен стилі жөнінде
«Птаххотептің ілімі» деп ... ... ... ... еді. Дәл сол
кездері Вавилонның патшасы Хаммурапидің ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік орнатылды, ең аз жалақының деңгейі
анықталды және ... есеп беру ... ... – бұл көптеген соғыстардың және, сонымен қатар, әскери
басқарудың, оның ... және ... ... ... мен ... ... мемлекеттік басқару қалайша дамып
келгенінін көрнекті мысалы бола алады. Социумды басқару өнеріне айтарлықтай
үлесін Ежелгі Греция мен ... ... ... ... ... ерте ... кәсіпкер-меншік
иесі өзінің меншігін өзі басқарды. Бірақ өндірістің ... мен ... ... ... де күрделене түсті, ... ... ... ... ... басқаруда
жіберілген қателіктердің теріс салдарының маңызы ұлғая бастады. Сондықтан
басқарудың басқарушылар жұмысының ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негіздерін құрудың
қажеттілігі пайда болды.
Басқару саласындағы бірінші ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, Вена университетінің профессоры
Штейн Л. (1815-1890) «Әкімшілік басқару туралы ілім» атты 8-томдық ... ... ... ... ... мен оны ... ... экономистер Адам Смит (1723-1790) пен Давид Рикардоның
(1772-1823) еңбектері арқасында жасалынды. Экономикалық ... ... ... пен ... ... та XX ... басына дейін басқарудың бір тұтас ғылымы жоқ болды,
басшылық ету өнер болып табылды да, ... ... жеке ... түйсіктеріне негізделді.
Басқару ғылымының негізін қалаушысы болып ... ... ... ... ... 1911 жылы ол «Ғылыми басқару принциптері» деп
аталатын кітабын шығарды, онда ... «не ... ... және оны ең
жақсы, ең арзан жолмен қалай істек керектігін ... білу ... ... ... ... ... төрт тобын айырды: мақсатты
таңдау, құралдарды таңдау, құралдарды дайындау, нәтижелерді бақылау. ... ... ол ... қорытындыға келді: «ғылыми басқару – бұл
еңбекті үнемдейтін қандай-да бір құрал». Тейлордың пікірі бойынша ... ... ... ... ... ... атқарушылардың
ақыл-ой және физиологиялық мүмкіндіуктерін зерделеуге, оларды ... ... және ... ... ... нәтижесін әділетті мадақтауға
негізделеді.
Еңбектің ... ... ... үлес ... ... ... ... Генри Фордпен қосылған еді.
Автомобильдерді құрудың конвейерлік тәсілін пайдалану ... ... ... арқасында олардың бағасы ... ... ... ... ... ... ... оқулық 1932 жылы жарық көрді және «Машиналардың
және өндірістің ... деп ... Оның ... ... ... инженер және кәсіпкер Ч.Бебидж болды.
Француз ғалымы мен топ-менеджер Анри Файоль (1841-1925) әкімшілдік
басқарудың классикалық мектебінің және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол 1916 жылы басқарудағы
жоғарғы ... ... ... ... және ... әкімшілік»
деп аталатын үлкен еңбегін жазды. Кәсіпорында орындалатын ... алты ... ... техникалық, коммерциялық, қаржылық,
күзету, есептік және әкімшілдік. Осындай топтардың әрқайсысында менеджер
жоспарлау, ұйымдастыру, үйлестіру ... ... және ... жүзеге асырады. Файольдің пікірінше «басқару – бұл кәсіпорынды
оның ресурстарын ең ... ... ... осындай алты негізгі
функцияның дұрыс жүру барысын қамтамасыз ... ... ... ... Оның басқаруға қатынасы дәстүрлі ... ... ... ... деп ... ... ... басқару принциптері қазіргі уақытта да актуалды болып саналады.
Мемлекеттік ... ... үшін ... ... ... атымен
кейнсиандық теория деп аталған экономиканы мемлекеттік ... ... ... бірі – Джон ... ... ... аса
пайдалы болып келді. Оның ең танымал еңбегі: ... ... ... ... ... теориясы», онда А.Смиттің іліміне қарама-қайшы нарықтық
экономикада болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... қалаушысы – неміс ғалымы
мен тарихшысы Макс Вебер ... Ол – ... ... қызмет етуі үшін
өндіріс барысында жұмыскерлер мінез-құлықтарының ... ... ... ... ... ... деп ... Рационалды
бюрократиялық ұйымның белгілері келесідей:
– функционалды белгі және қызмет ету түрлері ... ... ... иерархиялық принцип және ... ... ... ... ... ... бір ахуалдарда жұмыскерлердің ... мен ... ... нормалар және формалдық процедуралардың жүйесі;
– жұмыскерлердің ішкі қарым-қатынастар жүйесін жеке ... ... ... ... ... ... ескере отырып және конкурстік негізде жұмысқа қабылдау;
– алған тәжірибесі мен жұмыс істеген жылдары негізінде жұмыскерлерді
қызмет ... ... ... ... үшін ... ... ... және ұйымда ұстап қалу тенденциясымен мансаптың (карьераның)
анық жүйесі.
Өткен ғасырдың 20-шы ... ... ... ... ... ... жасалған еді. Ол соғыспен ... ... ... ... келтіру, оны электрлендіру ... ... жаңа ... ... ... ... және кадрларды дайындау сияқты сол кездегі аса ... және ... ... ... ... ... деңгейінде еңбекті
ғылыми ұйымдастыру мыналарды ескерді:
– еңбекті бөлу мен кооперациялау нысандарын жетілдіру, ... ... ... ... орындарының ұйымдастырылуын және оларға қызмет ... ... ... тәсілдері мен әдістерін рационализациялау;
– еңбектің қатаң тәртібі мен оның нәтижелері үшін ... ... ... және ... ... ... ... ең тиімді нысандарын таңдау;
... ... ... ... пен ... ... еңбектегі озат тәжірибені тарату, жұмыскерлерді әрдайым оқыту және
біліктіліктерін жоғарылату.
Басқару теориясы дамуының маңызды ... XX ... 30-шы мен ... ... келеді. Бұл кезде адамдық қатынастар мектебі құрылған.
Оның жақтаушылары ... ... ... басқарудың негізгі элементі
ретінде қарастырды, ал ... ... ең ... ... әлеуметтік
жүйе ретінде қаралды. Бұл теорияның құрылуына үлкен үлесті американдық
ғалымдар М.П.Фоллет ... және ... ... ... Олардың
жұмыстары зерттеулердің жаңа бағыты – инженерлік әлеуметтануға, патернализм
мен «әлеуметтік серіктестік» теориясының ... ... ... ой-пікір өндірістік үрдісті жетілдіру мәселелерінен осы
үрдістің басты ...... ... ... көңілі өндірістің
әлеуметтік аспектісіне және кәсіпорынның сәтті жұмысындағы ұжымның рөліне
шоғырланды. ... ... ... ... ... ... және әрбір
жұмыскерді қолдау атмосферасын жасаған ... ... ... ... деген қорытынды шығарылды. Жеке ... және ... ... ... ... ... ... олар кәсіпорын иесінің ... ... ... ... ... ... ... еңбек ынталарына жұмыскерлердің реакциясын
зерделейтін бихевиористік бағыт (ағылшын сөзі «behaviour» – мінез-құлық)
пайда болды. Адамдық ... ... ... ... ... авторлары – американдық ғалымдар А.Маслоу (1908-1970)
мен Д.МакГрегор ... ... ... ... деп
аталатын адам қажеттіліктерінің теориясын ... ... ... ... жұмыстағы мінез-құлығының екі түрін және осы ... ... ... екі ... ескеретін «X» және «Y» теориясын жасап
шығарды. Олар жайлы толығырақ мағлұмат ынталандыру теорияларын өткен ... ... ... ... мен тәжірибесінің эволюциясында
бірнеше маңызды сатыны айыруға ... XX ... ... жылдары
басқарудың ұйымдастырушылық құрылымдары аса маңызды рөлге ие болды. ... ... ... ... ал 80-ші ...... ... болды. Басқару теориясы мен маркетинг теориясын біріктіру басқарудың
нарықтық тұжырымдамасының жасап ... ... ... ... ... ... ... орнына маркетингтік,
жеке, ақпараттық деп аталатын жаңа ... ... ... арасындағы
айтарлықтай айырмашылық мынада: бірінші ... ... ... ... орналасатын өндіріс факторларына тәуелді болады ... ... ... ... компания жабық жүйе ретінде
қарастырылады. Бұған ... ... ... ... ... – бұл ашық жүйе, оның қызмет ету сәттілігі ол сыртқы ортаның
өзгерістеріне ... ... ... ... ... Сондықтан
барлық ішкі шешімдер – бұл компанияның осындай өзгерістерге ... ... ... ... ... ... Бұнда
компанияның қызметінің стратегиялық жоспарлануы оның сыртқы ортада болып
жатқан ... ... ... ... стратегиясының
жоспарлануымен толықтырылған. Бұл өзгерістер мен компанияның мүмкіндіктері
оның стратегиясының таңдалуына ықпалын тигізеді.
Басқарудың теориясы мен тәжірибесі ... ... ... бірі ... ... ... зерттеу әдістері немесе экономикалық-
математикалық үлгілеу әдістері деп аталып кеткен ... ... ... Олар ... ... ... ... зерттеу объектілерін
жасалуын көздейді, оның көмегімен қандай-да бір ... ... ... ... де, ... ... ... шешімдердің арасынан
оңтайлы (оптималдық), яғни ең жақсы шешім ... ... ... ... ... ... ... динамикалық бағдарламалау, ойындар
теориясы, тораптық жоспарлау, көпшілікке қызмет ... ... ... ... және т.б. ... ... 70-ші жылдары күрделі мәселелердің және үлкен жүйелердің
құрылымға ... ... ... ... ... олардың
қарапайымырақ құрамдастарына декомпозицияланылуын ... ... ... ... ... жасап шығарылған еді. Олардың
пайда болуы ... мен ... ... ... ... ұлғаюымен, басқарушылық ... мен ... ... ... ықпал ететін көптеген ... алу ... ... Жүйелік талдаудың тиімді
әдістерінің бірі – бұл қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... ... үлгісі болып табылатын «мақсаттар ағашын» құрастырумен
байланысты ... ... ... ортаның тұрақсыздық жағдайларында мақсаттардың
алдын ала көру мен жоспарланылуын талап етеді. Басқарудың ... ... ... ... ... емес, түйсігі, өнері шыққан кездегі
стандартсыз ахуалдарда ... ... асуы ... ... ... бір ахуалдарда қойылған мақсаттарға қалайша қол ... бұл ... ... факторлар маңызды болатынын, ал қандай
факторларды ... ... зиян ... ... ... да ... ... болатын үлгілердің көпшілігінен әрбір компания өзіне ең
басым дегенін таңдап алуы ... ... ... ... ... сипатына қарай
басқарудың келесідей үлгілері бар:
– бірқалыпты сыртқы ортадағы рационалдық фирма ішіндегі басқарудың
үлгісі;
... ... және ... ... ... басқару
үлгісі;
– динамикалық ғылыми-техникалық прогресс жағдайындағы басқару үлгісі;
– сыртқы ортаның ... ... ... ... ... ... ... заманғы менеджментте ең беделді болып басқарудың екі идеологиясы
саналады: жекешілдік (индивидуализм) пен ... ... ... ... ... ара қатынастарда кездеседі. Біріншісі басқарудың
американдық үлгісіне сәйкес келсе, екіншісі – жапондық ... ... ... ... ... – бұл ... салалардағы,
соның ішінде, әрнине, басқаруда да жетекшілікке ұмтылыс. Осы салада АҚШ-та
шыңында да едәуір ... қол ... ... ... ... ... 80-ші ... АҚШ аса ауыр экономикалық құлдырауды басынан
өткізген еді. Сол ... орын ... ... жүйесі, принциптері мен
әдістері қатаң сынға ұшырады. Әлемдік жетекші рөлін ... алу ... мен ... ... ... ... ... қайта
қарастыруға итермеледі. Өндіріске жаңа бұйымдарды ... ... ... ... ... ... өнімнің сапасын көтеруге,
өндірістік үрдістерді автоматтандыруға, өндірісті ұйымдастырудың нысандары
мен әдістерін ... ... ... ... ... ... ... алынған еді. Әйтсе де, соңғы 20
жылда АҚШ-тағы еңбек өнімділігінің өсу ... ... ... ... ... арасында ең төмен деуге болады.
Соғыстан кейінгі кезеңдегі жапондық менеджмент жетістіктерінің рөлі аса
зор. Жапонияның үлесіне әлемдік ұлттық өнім өндірісінің алтыдан бір ... және ... ... ... ол ... жүзі ... ... шықты. Және бұл жайт – осы елдің жер аймағының тек 0,2%-н ғана
алып жатқанына және халқы жер ... ... тек 2%-н ғана ... ... оның ... және энергетикалық ресурстары аса шектеулі
екендігіне қарамастан. Басқарудың жапондық үлгісінің соншалықты ... ... ... ... ... жүзеге
асырылуымен түсіндіріледі. Бұл ... ... ... ... тек ... ... ғана ... сонымен
бірге, оның ортақ іске жату, араласу және өзін-өзі пайдалы етіп санауымен,
өзін-өзі нығайту мен өзін-өзі ... ... ... рахат
алғанымен ынталандырылады. «Адамдық потенциал» принципі ... ... ... ... ... ... ... және нәтижелеріне тоылығымен араластырылатынымен өзгешеленеді.
Жапонияда «ғұмырлық жалдану жүйесі» кең қолданыс тапқан, ал ... ... – бір ... ортақ ұран пайдаланылпады. Бұдан басқа,
жұмыскерлерге өздерін-өздері басқару мен ... ... ... Сондықтан бір жапондық жұмыскер ... екі есе ... ... та, он ... тұратын ұжым он
американдықтардан екі есе күшті деген пікір ... деп ... ... ... ... ... ... мысалы ретінде
сапа үйірмелерін келтіруге болады. Жапондық ... ... бірі – ... өз ... ... қарым-қатынас
жасау, жеке және формалдық емес байланыстарды қолдау.
ГФР-да әлеуметтік-бағдарланған нарықтық экономиканың ... ... Оны ... ...... ... экономика министрі және
канцлері Людвиг ... Бұл үлгі ... ... ... ... бостандығына негізделген. Мемлекеттік басқарудың ...... ... ... ... етуін қамтамасыз ету және
халықтың бай және ... ... ... ... ... болдыртпайтын экономиканың әлеуметтік бағдарлануы. Германдық
фирмаларда «нәтижелер бойынша ... ... кең ... ... Бұл ... ... етуінің маңызды бағыттарын және қойылған мақсаттарға қол
жеткізу үшін іс-қимылдардың ... ... ... ... негізделген. Қойылған мәселелерді шешудің нақты
әдістерін атқарушылардың өздері таңдайды. Бұдан кейін аралық ... ... ... анық бақылануы мен бағалануы ... бұл ... ... ... аппараты пайдаланылады. Сөйтіп, аса
танымал DIM принципі жүзеге ... ... ... ... ... жүйесі (motivation) негізінде шешімдерді қабылдау бостандығы
(decision).
Басқарудың көп мәнді табиғаты.
Адамдардың кезкелген бірлескен ... жеке ... ... ... Оған ... ... жерге орныға бастағанымен және ежелгі рулар
пайда болуымен туды. Саяси басқаруға ... ең ... ... ... ... ... ... жаулардан қорғану
қажеттілігі экономикалық және әскери басқарудың ... ... ... әртүрлі түрлері мен нысандары мемлекеттердің ... ... ... фабрикалар мен зауыттардың пайда болуы
барысында дамып, жетілдіріле ... ... ... ... ... ... әрдайым даму ... ... ... ... болуына себеп болды.
Басқару – бұл адамдардың қойылған ... қол ... үшін ... ... ... үрдісі. Римдік философ Сенека айтқан сияқты, «қай
жаққа жүзіп бара жатқанын ... адам үшін ... жел де ... ... ... ... кезде кезкелген елдің
экономикасында басқарудың екі ...... ... – айыруға болатынын ескерген жөн. ... ... ... ... мемлекеттік басқару саласына
жатады. Оның ең жоғары деңгейінде ... ... ... ... Екі палаталы Парламент жоғары (сенат) және төменгі
(мәжіліс) палаталардан тұрады да, ... және ... ... Атқарушылық биліктің органы – бұл Премьер-Министр басшылық ететін
Қазақстан Республикасының Үкіметі.
Басқарудың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен дамыту, ел экономикасының ... ... ету, жаңа ... ... ... ... ... етілуін және өмірлерінің жоғары деңгейін қамтамасыз ету, ел
табиғатын, ... және ... ... және ішкі ... ... ... ... елдің индустриалды-инновациялық
дамуы, адамдардың физикалық және психикалық денсаулығын сақтау және ... ... ... ... ... фирмалардың, ұйымдардың ... ... ... ... ... ... мәні мынада: жұмыстың
тұрақтылығын қамтамасыз ету, ішкі және ... ... ... мен
қызметтердіің бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату, кәсіпорынның ... ... және ... құнын көбейту, басқарудың
нысандары мен әдістерін жетілдіру, биліктің мемлекеттік және жергілікті
органдарымен, қоғамдастықпен қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... ... тұру және т.б.
Басқару әдісі – бұл басқарылатын жүйеге оның алдына ... ... ... үшін және ... мақсаттарға қол жеткізу үшін ықпал ету
тәсілі. ... ең ... ...... әдіс ... бұрыннан-ақ белгілі.
Ғылыми әдіс басқару объектісінің және оны ... ... ... қадағалаудың жүргізілуін, бастапқы ақпараттың ... ... ... және оны шешу ... ... ... ... мен оның қызмет етіп жатқан ортасын адекватты бейнелейтін
үлгінің жасап шығарылуын және ... ... ... ... ... объектісіне оңтайлы басқарушылық ықпалдың ... ... ... ... тәсілдері мен әдістерінен ... ... ... ... Олар ... өзінің бағыныштыларына
ықпал етуінің айрықша ... ... ... ... ... етуі барысында менеджерлер негізінен пайда болу
себептері неше түрлі болатын басқарушылық ... ... ... ... алдында тұрған мақсаттарды, оларға қол жеткізудің мерзімдері
мен ... ... ... ... және оның ... қате ... ... олардың қызмет ету бағаларының
критерийлерін таңдаған ... ... ... пен экономикадағы
өзгерістер кезіндегі, табиғи дағдарыстар кезіндегі және т.с.с. қателер
болуы ... ... ... түрлері: стратегиялық, тактикалық,
ұзақ мерзімді, орташа ... ... ... ... жоғарғы, орташа
және төменгі деңгейлеріне жататын. Іс жүзінде басқарушылық мәселелердің
келесідей жіктелу белгілері қолданылады:
1. маңыздылық пен ... ... қате ... ... ... салдардың ауқымдары;
3. нақты бір мәселе әсер ететін тұлғалардың немесе ұйымдардың саны;
4. мәселені ең аз шығындармен және ... ... шешу ... ... ... шешумен байланысты тәуекелдің дәрежесі;
6. жаңа мәселелердің пайда болу ... ... ... және ... ... оны ... және
сапалық көрсеткіштермен сипаттау мүмкіндігі және т.с.с.
Басқарушылық мәселелер айқын (өздерін-өздері айқындайтын) және жасырын
болуы мүмкін. Бірінші жағдайда мәселені табу үшін күш ... да ... ... ... мәселенің симптомдары мен бар болуын анықтауға
бағытталған ... және ... ... ... болады. Бұдан соң, мәселенің
диагностикасы ... оның ... ... мәні, пайда болу
себептері, басқа ... ... ... ... ... ... анықталады. Әсіресе, байсалды (серьезные) мәселелердің
пайда болуын (алдын ала басқару) ... ала ... жөн, ... ... ... ... ... оның шешілуі аса қиын және қымбат болуы
ықтимал.
Басқарудың әрбір айқын немесе жасырын ... ... ... талап
етеді. Мәселені шешу – мәселені шешу үшін басқару объектісіне ерікті түрде
ықпал ету, қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... ... шешілетін мәселелердің түрлерімен анықталады: стратегиялық мәселе
стратегиялық шешімдерді ... ... ... ... – тактикалық
шешімдерді талап етеді және т.с.с.
Мәселелер шешімдерінің негізгі жіктелу ... ... ... ... ұсынушылық, бағдарлайтын), функционалдық тағайындалуы
(ұйымдастырушылық, үйлестірушілік, реттеушілік, белсеңдеткіш, бақылауыш),
қабылдау тәсілі (таңдаушылық және ... жеке ... және ... ... саласы (өндіріс, сатып өткізу, жеткізілімдер, қаржы, кадрлар,
ҒЗТКЖ – ғылыми-зерттеушілік және тәжірибе-конструкторлық жұмыстар ... ... ... (жалпы және айрықша), қол жеткізу дәрежесі
(жабық немесе ... ... ... ... және түрліліктің
(типичность) деңгейі (бағдарланылған және ... ... ... ... және ... ... ... базасы (түйсіктік
және пікірлерген негізделген).
Басқарушылық мәселелердің шешудің келесідей ... ... ... бинарлық;
3. көп нұсқалық;
4. аралас (мәселені шешудің ... ... ... ... шешу ... ... ... негізгі
функциялар – бұл: болжау, жоспарлау, ұйымдастыру, ынталандыру, үйлестіру,
есепке алу, ... ... ... ... ... ... бүкіл
басқарушылық қызметтің басты актісі – басқарушылық шешімді дайындауға,
қабылдауға және жүзеге асыруға бағытталған.
Шешімді ... ... ... ... ... ... қол ... үшін қандай іс-әрекетті жасау керек?». Барлық адамдар
күнделікті ... ... ... тап ... Осы ... өздерінің кәсіби қызметтері барысында әрдайым шешуге тура
келеді.
Әдетте ... ... ... ... қабылдап жатқан адамның
жеке тәжірибесі, ақыл-ойы және түйсігі жатады. Бірнеше, ... ... ... ... арасынан ең жақсысын қабылдау – әрқашанда өнер
болып табылған. Тек ... ... бұл ... үшін ... база ... таба ... үлкен және шағын ұжымдарын тиімді басқару ... ... ... түсінбеусіз мүмкін емес. Сондықтан басқарудың
қазіргі заманғы теориясы адамға, оның ... ... және ... ... бөледі. Әрбір адам – ... жан. Оған ... ... ... және ... ерекшеліктері тән болады.
Сонымен қатар, адам өзі жататын социумның көп ... ... ... бұрыннан бері мынада талас жүргізіліп келе жатыр:
не адамды жеке тұлға ретінде ... – оның тума ... ме ... оны ... ... ... ма? ... әртүрлі
ахуалдарға түсе отырып, оған әртүрлі рөлдерді атқаруға тура ... ... ... ... не ... интроверт не экстраверт болуға тура
келеді. Өзінің көптеген шешімдерін адам ... ... ... және көп ... басқа емес, дәл осы шешімді ... ... ... ... ... ғылым мен адамдық қарым-
қатынастың бүкіл тәжірибесі ... ... ... бас ... ... Одан гөрі ... ... ... ... бастамасын, жеке тұлғаның бостандығын
және әлеуметтік жауапкершілікті толық ашуға тырысқан жөн.
Бұнда ... ... ... ... ... рөл атқарады. Кеңес
заманының өзінде басқаруға деген бұл қатынасын тәжірибелік ... ... ... еді. Қайта құру кезеңінде басталған қоғамды
демократизациялау ... ... ... де ... ... еңбек
ұжымдарының Кеңестері – ЕҰК құрылды. Сол бір кездер үшін бұл шың ... ... ... еді, ... ... ... ... өздерінің өкілдері
арқылы ұйымдарды басқаруға қатысу құқығы берілді. Өзін-өзі басқарудың
жоғары ... ... ... ... ... ... «Көздің микрохирургиясы» атты сала арасындағы ... ... ... ... ... жоспарлау мен ұйымдастыруды,
еңбекке ақы ... ... ... ... тәуелділігіне бағытталған
персонал еңбегінің материалдық ынталандырылуын жетілдіру хирургтар еңбек
өнімділіктерінің екі ... ... және ... ... айтарлықтай
төмендеуіне әкелді.
Қазіргі заманғы менеджменттің аса үміт қойылатын ... – бұл ... онда ... ... ... ... өзі болады. Әрбір адам –
жеке тұлға, және әрбір адамның бойында үлкен резервтер ... ... ... өзі ғана аша ... ... ... сияқты, «Адамның терең
бойында шығармашылық күш ... ол күш ... тиіс ... ... ол ... бір тәсілмен оны сыртқа шығарып, танытқыздырғанымызға
дейін бізге тыным мен демалыс ... ... ... оның ... ... не, ... ... жасауы мүмкін. Сондықтан ол өз қоршауын
саналы түрде таңдауы тиіс.
Қолданылған әдебиет тізімі:
1. Шамхалов Ф. ... ... ... ... М., 2003 ... ... ... основы теории и организации / под редакцией
В.А. Козбаненко.М.: Статус, 2000.
3. Конституция Республики Казахстан.- Алматы: Казахстан, 1997-39 ... А.М. ... ... ... ... // ... мир ... №1,2006 г.
5.Аверьянов В.Б. Аппарат государственного ... ... и ... структуры. Киев: Наукова думка, 1996 г.
6. Тихонов Р.Е. От ... – к ... о ... кадров
государственного управления. М., 1992 г.
7.Управление по ... // Т. ... ... 1993 ... А.И. Местное управление и ... ... ... ... // Государство и право. 1992 г.
10. Чиркин В.Е. Государственная власть в ... ... ... 1996 ... К.Е. ... ... ... власти и
администрирования // Мысль, №5, 2005
12.Государственное и ... ... // Под ред. ... ... Ю.М., ... А.Г. – М.: ... 1997 496 ... И.Н. Организация государственного управления, Алматы, 1997 г.
14.Алибаева Г.А. ... ... ... в ... государственной
власти, Алматы, 1999,С.64
-----------------------
Басқаратын жүйе
(басқару субъектісі)
Басқарылатын жүйе
(басқару объектісі)
Психология
Логика
Риторика
Этика
Басқару өнері
Басқару теориясы
Философия
Құқық
Дін
Әлеуметтану
Автоматты реттелу ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы15 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайтану ғылымы19 бет
Абайтану ғылымы туралы75 бет
Астрометрия ғылымы32 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия туралы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь