Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi

Кіріспе
1. Коммерциялық банктермен берiлетiн ссудалардың теориялық негіздері
Банктiк ссуданың экономикалық мазмұны.
Банкте ссуда беру процессiн ұйымдастыру
Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау.
2. берген ссудаларға талдау
2.1 ЕДБ.дiң ссудалық портфелiне талдау жүргiзү
2.2 ҚР ЕДБ ЕДБ.дiң заңды тұлғаларға ссуда беру тәжiрибесiн талдау
3.ЕДБ.ң несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды жою жолдары.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі. Негiзiнен бүгiнгi таңда несие халық шаруашылығының негiзгi фактры болып табылады. Несие қосымша ресурстар түрiнде кәсiпорындар мен ұйымдарға меншiк капитал шеңберiнен шығуға мүмкiндiк берiп,жаңа күш қуат бередi,өндiрiстiң өркендеуiне экономикалық алғы шарттар жасайды. Сондықтан да ссудалардың берiлуi мен қайтарылуы процесiн дұрыс, заңды ұйымдастыру осы факторларға тiкелей әсер етедi. Сол себептен Қазақстан банктерiнде шетел тәжiрибесiн ескере отырып,қарыз алушыға берiлген ссуданың берiлуi мен қайтару тәртiбiн қатаң сақтау өте маңызды.
Несиелерді берудің маңызды алғы шарттарының бірі болып несиелік қабілеттілік табылады. Потенциалды және нақты қарыз алушыларды негізгі қарыз сомасын және ол бойынша пайыздарды толық және уақытылы төлеу мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк қызметіндегі ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Кез-келген несиелік келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған тұлғаның несиелік қабілетін бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл жүргізілгеніне байланысты несиелеудің сәтті жүргізілетіні анық.. Банктердің өтімділігі және табыстылығы клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып келеді. Сондықтан банктер несиелік операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың несиелік қабілетін егжей-тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға тиіс. .
Бітіру жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге сүйене отырып ссуданың берiлуiн және оның қайтарылу тәртiьiн қатаң сақтаудың маңыздылығын зерттеп,ол процестерде болатын кемшiлiктер мен артықшылықтарды көрсете бiлу. Сол арқылы ұсыныстар беру Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың маңызын көрсету, сондай-ақ шетелде кеңінен қолданылатын несиелік қабілетті бағалау әдістерін зерттеп, Қазақстанда оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы мақсатқа жетуде бітіру жұмысының алдында мынадай міндеттер тұр:
 Банктiк ссудалардың экономикалық мазмұнын қарастыру ;
 Банктiк ссуда беру процесiн ұйымдастыру қағидаларын, әдiстерiн қарстыру
 Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiлiгiн бағалау ;
 ЕДБ-дiң заңды тұлғаларға ссуда беру тәжiрибесiн талдау ;

ЕДБ-ң несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды жою жолдарын қарастырып ұсыныстар жасау.
Бітіру жұмысының зерттеу объектісі – ЕДБ-банктердiң несиелеу қызметi жатады.
Зерттеу жұмысының құқықтық, теориялық және әдістемелік негізі. Бұл жұмысты жазу барасында ҚР заңдаылықтары мен нормативтiк актiлерi,ҚР жарлықтары мен Үкiмет қаулылары.Ұлттық Банктiң статистикалық бюлетендегi және Ұлттық Банктiң 2003 жыл 2004 жылғы жылдық есебiндегi мәлiмет,белгiлi экономистер мен бiлiктi мамандардың жазған ғылыми еңбектерi мен баспасөзде жарияланған мақалалары пайдаланылды.
Бітіру жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен және қорытындыдан, қосымшалардан тұрады. Бірінші бөлімінде Банктiк ссуданың экономикалық негiздерi, ссуда беру процессiн ұйымдастыру, ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалауқарастырылған.
қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негіздері, яғни несиелік қабілеттілік ұғымы, несиелік қабілеттілікті талдау шарттары және көрсеткіштері қарастырылды. Екінші бөлімінде ҚР екінші деңгейлі банктерінің ссудалық портфелiне талдау жүргiзiлiп оны жетiлдiру жолдары қарастырылған және де ЕДБ-дiң заңды тұлғаларға ссуда беру тәжiрибесiне талдау жасалынған
. Ал үшінші бөлімінде несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды жою жолдары қарастырылған.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және ... ... » ... ... Банк ... беру және ... тәртiбi
«Қаржы және несие» мамандығы «Банк ісі» мамандануының 4-ші курс күндізгі
оқу бөлімінің ... ... ... ... ... меңгерушісі –
э.ғ.к., доцент Ермекбаева Б.Ж. ______________
Хаттама №____қаулымен ____ ____________ 2005 ж.
Алматы, 2005 ж.
Банк ... беру және ... ... ... банктермен берiлетiн ссудалардың теориялық негіздері
Банктiк ... ... ... ... беру ... ... ссуда алушының несиелiк қабiлеттiгiн бағалау.
2. берген ссудаларға талдау
2.1 ЕДБ-дiң ссудалық портфелiне талдау жүргiзү
2. ҚР ЕДБ ... ... ... ... беру ... талдау
3.ЕДБ-ң несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды жою жолдары.
Қорытынды
Қолданылған ... ... ... ... бүгiнгi таңда несие халық
шаруашылығының негiзгi фактры болып табылады. ... ... ... ... мен ұйымдарға меншiк капитал шеңберiнен шығуға
мүмкiндiк ... күш қуат ... ... ... ... ... ... да ссудалардың берiлуi мен қайтарылуы
процесiн дұрыс, заңды ұйымдастыру осы факторларға тiкелей әсер ... ... ... ... ... тәжiрибесiн ескере отырып,қарыз
алушыға берiлген ссуданың берiлуi мен ... ... ... ... ... ... маңызды алғы шарттарының бірі болып несиелік
қабілеттілік табылады. ... және ... ... ... ... ... және ол ... пайыздарды толық және уақытылы төлеу
мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық жағдайын талдау ... ... ең ... ... бірі ... ... Кез-келген несиелік
келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған
тұлғаның несиелік қабілетін бағалау ... ... ... ... және дәл ... ... несиелеудің сәтті жүргізілетіні
анық.. Банктердің өтімділігі және ... ... ... ... ... ... Сондықтан банктер несиелік операцияларының
табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың несиелік қабілетін егжей-
тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға ... ... ... ...... және отандық тәжірибеге сүйене
отырып ссуданың ... және оның ... ... қатаң сақтаудың
маңыздылығын зерттеп,ол процестерде болатын кемшiлiктер мен ... бiлу. Сол ... ... беру ... ... ... бағалаудың маңызын көрсету, сондай-ақ шетелде кеңінен
қолданылатын ... ... ... ... ... Қазақстанда
оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы мақсатқа жетуде бітіру жұмысының алдында мынадай міндеттер ... ... ... экономикалық мазмұнын қарастыру ;
➢ Банктiк ссуда беру процесiн ұйымдастыру қағидаларын, әдiстерiн
қарстыру
➢ Банктiк ссуда алушының несиелiк қабiлеттiлiгiн бағалау ;
... ... ... ... беру ... ... ;

ЕДБ-ң несие жүйесiнде болатын кемшiлiктер және оларды ... ... ... ... ... ... объектісі – ЕДБ-банктердiң несиелеу қызметi
жатады.
Зерттеу жұмысының құқықтық, теориялық және ... ... ... жазу ... ҚР ... мен ... ... мен Үкiмет қаулылары.Ұлттық Банктiң ... ... ... ... 2003 жыл 2004 ... ... есебiндегi мәлiмет,белгiлi
экономистер мен бiлiктi мамандардың жазған ғылыми еңбектерi мен ... ... ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен және
қорытындыдан, қосымшалардан тұрады. Бірінші бөлімінде ... ... ... беру ... ... ... ... несиелiк қабiлеттiгiн
бағалауқарастырылған.
қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негіздері, яғни
несиелік қабілеттілік ұғымы, несиелік қабілеттілікті талдау ... ... ... Екінші бөлімінде ҚР екінші деңгейлі банктерінің
ссудалық портфелiне талдау жүргiзiлiп оны ... ... ... де ЕДБ-дiң заңды тұлғаларға ссуда беру ... ... Ал ... ... ... ... ... кемшiлiктер және оларды жою
жолдары қарастырылған.
1.Коммерциялық банк ссудаларының ... ... ... ссуданың экономикалық мазмұны.
Заңды тұлғаларды несиелеу қандай-да бір шаруашылық ... ... ... ... ... ресурстарды белгілі-бір
қағидалар мен шарттарға сәйкес беру болып табылады.
Кәсіпорындарды және басқа да ұйымдарды ... және ... ... ... ... беру ... қағидаларын қатаң
сақтау негізінде жүзеге асырылады.
Ссуданың берілу процесі – бұл қоғамдағы экономикалық өзара байланыстарды
алып жатқан ... ... ... ... да, ... категория ретіндегі мәнін тереңдей ұғыну несиелеудің негізгі
қағидаларын анықтап білмейінше жеткіліксіз болып саналады. ... ... ... ... ... сүйенеді:
• несиенің мақсаттылығы;
• несиенің мерзімділігі немесе қайтарымдылығы;
... ... ... ... ... ... сыйақылылығы;
Ссуданы берудегi соңғы қағида шетелдік банктік тәжірибеде бірінші класты
қарыз алушылар үшін жиі қолданылады. Мұндай жағдайда ссуда сыйақы ... да ... ... ... ... мақсаттылығы ссуданы берудiң басты қағидасы ретінде, ссуданың
қандай мақсатқа сұралып отырғандығын ... – бұл ... ... категория ретіндегі мәніне
негізделетін ссуданың ерекше бір белгісі. Бұл қағида ссуда берушінің қарыз
алушыға ... ... ... бір ... ... соң қайтарылуға
тиістігімен қорытындалады. Осыдан барып ссуданың ... ... ... ... оны ... ... ... тауарлы-ақшалай қатынастардың экономикалық ... ... ... ссуда болмайды.
Ссуданың мерзімділігі – ссуданың тек қана қайтарылып қоймай, яғни оның
қатаң белгіленген мерзімде қайтарылуға ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын басты көрсеткіш. Ол
негізінен банк пен ... ... ... ... ... ... Егер де ... уақыт өтіп кетіп, ссуда
қайтарылмаса, ол уақыты өткен ссудалардың қатарына жатқызылады. Уақыты ... ... ... ... төмен болса, соғұрлым банк қызметі
тұрақты және оның зиян шегу ықтималдығы біршама төмен болып келеді.
Ссуданың ақылылығы – бұл ... ... ... ... ... ... ... бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығын білдіреді. Іс
жүзінде ақылылық – бұл ссуданы пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... ссуданы пайдаланғаны үшін төлейтін пайызын
ссуданың бағасы деп атайды.
Қазіргі банктердің ссуда үшін пайыз ... ... ... басты
факторларына мыналарды жатқызуға болады:
• орталық банктің коммерциялық банктерге беретін ссудалар бойынша
белгіленетін пайыздың базалық ... ... ... ... ... пайыз мөлшері;
• өз клиенттеріне депозиттік шоттар бойынша төлейтін орташа пайыз
мөлшері;
• банктің ... ... ... ... ... сұраныс;
• ссуданың сұралатын мерзімі мен түрі;
• еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы.
Ссуда берудiң келесі бір қағидасы – берілетін ссудалардың ... ... ... Бұл қағиданың пайда болуы ссуданың экономикалық
категория ретінде ... ... ... ... ... ... ... ссуданың материалдық жағынан
қамтамасыз етілуі тек қана ... ... ... ... Ал, ... күнгі ссуданың қамтамасыз етілу формасы
ретінде: кепіл, кепілдеме, ... ... ... ... ... ... – бұл ... алушының активтерімен қамтамасыз
етілген несие болып табылады. Бірақ, ... ... ... ... ... ... оның пайдалануында болады /2. 54-57 бет/.
Қазіргі кезде банк өзінің 1-ші ... ... ... ... яғни ... ... ... ссудаларды береді.
Жалпы алғанда, ссудалаудың мәнін мынадай 3 элемент арқылы ашуға болады:
1. субъект;
2. объект;
3. қамтамасыздандыру.
Осы үш элемент ... ... оның ... ... ... ссудалаудағы қызметі осылардың бірін-бірі толықтыруының
негізінде алға жылжиды. Ал, ... ... ... ажыратсақ, бұл
банк ссудасының қайтарылмауына, барлық жүйенің құлдырауына әкеледі.
Ссудалаудың субъектісі әрекет қабілеттілігі бар, ... ... ... ... ... ... бар заңды немесе жеке тұлғалар
болып табылады. Оларды ... ... ... ... ... мен ... кооперативтер;
• акционерлік қоғамдар;
• жеке еңбекпен шұғылданатын азаматтар, жалға берушілер;
• банктер;
• билік органдарын, біріккен кәсіпорындар, ... ... ... қоса алғанда басқа шаруашылықтар.
Субъектілер бойынша несиелерді бөлу ... ... тағы бір ... тудырады – ссуда түрлері бойынша бөлу. Ол экономикалық және
ұйымдастырушылық ... ... ... ссуда мәмілесіне тән жиынтық
белгілерін ... ... ... ... белгілері – бұл
несиенің өзінің белгілері, олар бірегей болады. Ұйымдастырушылық белгілер
әрбір жеке жағдайларда әр түрлі ... ... Осы ... ... өнеркәсіптік, сауда, банкаралық несиелерді ... ... ... ... ... ауыл ... несиелерді бөледі /3. 221-222
бет/.
Заңды ... ... ... түрлері мыналар: лизингтік, ломбардтық,
овердрафт, овернайт, ... ... ... ... және т.б. Әрқайсысына түсінік беретін болсақ, лизингтік
несие өндіріске керекті құралдарды сатып алушыларға берілетін несие.
Ломбардтық ...... ... ... ... ... ала отырып
берілетін несие.
Овердрафт – банктің қысқа мерзімді өтімділігін ... ... ... ... ... – бір ... ... несие түрі.
Контокоррентік – несиелік желі ... ... шот ... ...... ... ... ала отырып берілетін
несие. Ол қысқа мерзімге, 180 күнге дейін беріледі.
Форфейтингтік – экспортерға ... ... ... ... ... сатып
алуын білдіреді. Бұл тек халықаралық қатынаста вексель және ... ... ...... 1-ші ... ... ... етуге дейін берілетін
несие.
Бланктік немесе сенім несиесі – қамтамасыздандырусыз берілетін несие
түрі.
Несиелеу объектісіне келетін болсақ, бұл – ... ... ... ... іске асырылу аясы деп түсінуге болады.
Қазақстанның банктік тәжірибесінде қысқа мерзімді несиелеу объектісіне
«Экономиканы қысқа ... ... ... ... банк ... ... ... айналым қорлары мен айналыс қорларының бір
бөлігі жатады. Несиелеу объектісі ... ... ... ... шығындары түрінде, сол сияқты, егер ... ... ... ... ... банк ... ... ұйымның
міндеттемесі ретінде де болады. Материалды ... ... ... ... ... ... ... және көмекші материалдары,
жанармай, ыдыстар, сатып алынатын жартылай ... ... және ... ... құндылықтардың маусымдық жинағы және өнеркәсіптегі ... және ... ... ... ... ... ... қорларды жасау өндіріспен және өнімдерді сату процесімен тығыз
байланысты.
Несиелеу объектісі, сондай-ақ, ... және ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар,
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын заңды тұлғалардың ... ... ... ... және ... да ... ломбардтық
операциялар, шаруашылық субъектілердің кірістері мен шығыстары арасындағы
алшақтық жатады.
Ұзақ мерзімді несиелеу ... ... ... ... өндіріс объектілерінің құрылысы;
• өндіріс объектілерін қайта құру, техникалық жағынан қайта қаруландыру,
кеңейту;
• техникалар, құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу;
• жаңа өнім ... ... ... емес ... бар ... салу / 4. 164-165 бет/.
Мына объектілер несиелеуге қабылданбайды:
- ... ... ... асып ... қалдығы. Мұнда көліктік
қиындықтарға т.б. ... ... ... ... ... ... маусымдық себептер есепке алынбайды;
- сатылуы қамтамасыз етілмеген дайын өнім қалдығы;
- маусымдық қалдықтарды ... ... ... ... кеткен қалдығы;
- 1 жылдан астам қозғалыссыз сақталып жатқан, өндіріс қажеттілігінен
тыс тауарлы-материалды ... ... ... ... қиын ... және қолданылмайтын тауарлы-
материалды құндылықтар;
- сақталу шарты олардың бүлінбейтіндігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... астам уақытта жолда
болған материалды құндылықтар;
- белгіленген ... ... ... ... ... ... ... шикізаттарының қалдығы.
Ссудаларды қарыз алушыларға беру, әдетте, бұрын берілген ссудалар бойынша
мерзімі өтіп кеткен қарызының шартында жүзеге асырылады. Жеке ... ... ... ұзақ ... ... ... болмаса және ол жақын уақытта
өтелетін болса, ссудалар банк басшыларының шешімімен берілуі мүмкін.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру сұрақтары ... ... ... ... ... ... алушылармен ерекше егжей-тегжейлі
қарастырылуы керек. Мұндай ... ... ... беру тек қана ... гарант алған жағдайда жоғары тұрған ... ... ... ... ұсынысы бойынша жүзеге асырылуы мүмкін. Ол белгілі-
бір ... ... және ... ... ... ... ... /5. 126-127 бет/.
Несиелеуді экономикалық-ұйымдастырушылық қатынастарының белгілі-бір
қабаты, яғни ... ... ... ... ... механизм болып
табылады. Мұндағы буын ретінде несиенің объективті сипатын және несиелік
қатынастарды ... ... ... ... қызметінің
өзара іс-әрекеті түсіндіріледі.
Демек, несиелік механизмге несиенің мазмұны және өзіндік ерекшеліктерін
сипаттайтын қатынастар және олардың ... болу ... ... ... жатады. Соңғылары несиелік қатынастардың мәніне жатпағанымен де,
олар несиелік тәжірибені сипаттайтын процеске жақын ... оның ... ... ... ... ... ... банктердің
дербес несиелік саясаттарымен және ... ... ... ... /4. ... ... ... айтылып кеткен несиелеу элементтерін (субъект,
объект, қамтамасыздандыру) бір-бірінен ажыратуға ... Егер ... ... ... ... ... ... несие сұраса
немесе бұрын банктен ссуда ... ... ... ... бере отырып несие
сұраса банк екі жағдайда қандай шешімге келеді? Банк үшін бір ... бар ... ... ме, сол ... қана ... ... ... тек теориялық мәнде жүруі дұрыс па?
Осындай сұрақтардың шеңберінде несиелеу жүйесінің тағы бір ... – бұл ... Ол ... ... ... ... ... латын
тілінен аударғанда «credo» «сенемін» дегенді білдіреді. Несиелеуде екі жақ
– несие ... мен ... ... ... ... ... ... құн қозғалысы жүреді.
Қазіргі несиелеу жүйесінде шаруашылық ұйымдардың меншікті және зайымдық
қаражаттар арасындағы шекті қатынасты ... ... ... ... бір әмір ... жоқ. Шаруашылық ұйымдардың қызметтерінің коммерциялық
негізі, экономикалық тұрғыда ... ... ... ... үшін толық материалдық жауапкершілікте болуын жүктейді. Мұнда
зайымдық қаражаттар ретінде тек қана банктік несие емес, сол ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Кәсіпорындарға кімнің қаражатын және қанша көлемде зайымға алу ... ... ... ... ал ... ... шарты келісім-шартта
анықталады.
Шаруашылық айналысындағы меншікті қаражаттар ... ... ... ... ... ... сондай-ақ несиелік қабілетін анықтау
барысындағы клиенттің кластық дәрежесін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... негізделеді. Бүгінгі жағдайдың
бұрынғы әрекет еткен жүйеден айырмашылығы – ол уақытта несиелік мекемелер
өздеріне жоғарыдан берілген ... ... ғана ... ... Шынында да төменгі банктермен жинақталатын барлық ресурстар
КСРО ... ... ... ... ... ... сол ... несиелеу лимиті түрінде қайта
беріліп отырған. Сондай несиелеу шегінде сол ... ... ... ... Банк бөлімшелерінің ол уақыттарда қаражат
жинақтауға деген ... да ... ... және ... ... тәуелсіз болған. Қазіргі несиелеу жүйесі басқа ... яғни ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл берілетін несиелердің ауқымының, сонымен
қатар несиелік ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық сипатқа ие. Осыған байланысты
сауда ... ... ... ... ... болып келеді. Мұндай
жағдайда несиелеудің тек кәсіпорынның қосымша қаражатқа деген қажеттілігін
қанағаттандыру ғана ... ... ... ... несиелік мекеменің
рентабельділігін арттыру үшін де несиелеудің маңызы зор. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Бұл,
әрине, клиенттердің несиелері мен депозиттеріне, сол ... ... де ... ... жүйесінің басты ерекшелігі банктердің меншікті ... ... ғана ... ... сол сияқты клиенттерді
несиелеуді жүзеге асыратын коммерциялық банктер үшін ... банк ... және ... ... ... ... Мысалға,
Қ.Р. Ұлттық банкі орталық резервтерге міндетті ... ... ... Сол сияқты, басқа да нормативтер, оның ішінде коммерциялық
банкте құрылатын ең төменгі ... ... ... ең ірі ... ... банк ... ... параметрлері сияқты банктің
міндеттемелерін өтімді ... ... ... ... ... ... нормативтері де бар.
Қазіргі несиелеу жүйесінің маңызды бір ... оның ... ... ... Өткен несиелеу жүйесінде клиент пен ... ... алу ... ... ... экономикалық маңызы
төмен болғандықтан да, оны формалдық ... ... деп ... ... ... ... туындағаннан кейін ғана банк пен қарыз
алушы арасында несиелік шартқа отырып, ол шарт ... ... де, ... да ... ... ... ... қазіргі несиелеу жүйесінің келесі маңызды ерекшелігі –
бұл несиелеудің объектіден субъектіні несиелеуге өтуі. ... ... ... ... ғана ... ... белгілі. Тауарлы-
материалдық құндылықтар қоры және өндірістік шығындардың болуы несиені
алуға ... ... де, ... ... ... ... ... клиент үшін жоспардың орындалуы ссуданың ... ... ... ... ... ... дәтүрлі және өзіндік ерекше ... оның ... ... және ... етілу қағидалары, сол
сияқты несиенің ақылылық ... да ... ... қатар олардың
бірқатарының мазмұны ... ... ... ... ... және жаман жұмыс жасайтын кәсіпорындар категориялары өмір ... ... ... ... ... бағалау
негізіне олардың жоспарлы көрсеткіштерін орындау дәрежелері жатқызылды.
Бүгінгі таңдағы қалыптасқан жүйе несиенің ... ... ... ... ... қабілетін ескереді. Сондай-ақ, коммерциялық
банк қарыз ... ... ... деп ... ... оны ... және ... туралы сұрақты қоюға құқылы.
Несиенің қамтамасыз етілу принциптеріне де ... ... ... ... ссудалардың тауарлы-материалдық құндылықтар
қалдығымен қамтамасыз етілуі олардың уақтылы ... ... ... да ... етілмеген ссудаларды ... ... ... ... банк тарапынан жіберілмеуге тиіс. Қайтару
тұрғысынан алғанда, толық кепілдігі жоқ ... ғана ... ... ... ... несиелеу жүйесінің келесі бір ерекшелігіне банк несиелерін жоғары
дәрежеде кепілдендіру формаларына өту жатады. ... ... ету ... алғанда әлемдік тәжірибедегідей біршама сенімді
формаларға сенім құқы, кепілдеме және кепіл-хат, жалпы алғанда сақтандыру
жүйелері ... ... ... қамтитын несиелік механизм банкке
өзінің тәуелсіздігін нығайту, сонымен ... ... ... ... ... кәсіпорындарды несиелеудің өзгерген жүйесі ... ... ... сай келетін үлгі ретінде оларды ... ... /4. ... ссуда беру процессiн ұйымдастыру
Íåñèåëåó ìåõàíèçìií ... ... ... ... ... ... ... á¼ëiï ºàðàñòûðàäû.
Íåñèåëåó ìåõàíèçìi – íåñèåíi» áåðiëó æ¸íå ºàéòàðûëó ¸äiñ-ò¸ñiëäåðií
æ¸íå íåñèåëåó ïðîöåñií, ñîíäàé-ຠíåñèåíi» ... ... ... ìåõàíèçìíi» º½ðàìäàñ á¼ëiãi.
Áàñºàøà àéòºàíäà, íåñèåëåó ìåõàíèçìi á½ë íåñèåíi ïàéäàëàíó ìåõàíèçìií
áiëäiðåäi. Íåñèåëåó ìåõàíèçìi - á½ë íåñèåíi ¹ûëûìè ... òàíó ... Á½ë ... ... ... ... åòåòií, ¼çiíi»
ñóáúåêòèâòiê ñèïàòû áàð ìåõàíèçì. Íåñèåëåó ìåõàíèçìi ¼çiíi» ì¸íi æà¹ûíàí
íåñèåëiê ... ... ... ... ... ... ºàìòèäû:
• íåñèåãå äåãåí ¼òiíiøòi ºàðàó;
• íåñèåëiê ºàáiëåòií òàëäàó;
• íåñèåëiê êåëiñiì-øàðò æàñàñó;
• íåñèå áåðó;
• íåñèåëiê ì¸ìiëåíi» îðûíäàëóûíà áàºûëàó æàñàó.
I êåçå». ... ... ... ... ... ¼òiíiøòi ºàðàó.
Êåç êåëãåí íåñèåëiê îïåðàöèÿëàð îñûäàí ... ... ... ... ìåí ñ½ðàëàòûí íåñèå òóðàëû íåãiçãi ì¸ëiìåòòåð: ... ò¾ði, ... ... ... ... åòó ì¾ëêi ê¼ðñåòiëåäi.
Áàíêòi» ºîÿòûí òàëàïòàðûíà áàéëàíûñòû ¼òiíiøêå ºîñûìøà, ÿ¹íè ... ... ... ... áåðiëåäi. Êëèåíòòåðäi» ¸ð ò¾ðëi
òîïòàðû ¾øií ¸ð ... ... ... ... ... Ìûñàë ðåòiíäåãi
º½æàòòàð ïàêåòiíi» º½ðàìûíà æàòàòûíäàð:
1) ... ... ... ... àëó ... êó¸ëiêòåðiíi» íåìåñå ïàòåíòòåðiíi»; íîòàðèàëäû ò¾ðäå
êó¸ëàíäûðûë¹àí æåðäi ïàéäàëàíó º½ºû¹ûí êó¸ëàíäûðàòûí º½æàòòàð;
àçàìàòòàðäû» ò¼ë ... æ¸íå ... ... ... ... áàñºà äà º½æàòòàðäû» ê¼øiðìåëåði;
2) ñû åêi æûëäûº ºàðûç ... ... æ¸íå î¹àí ... ... ... øàðàëàðäû» ðåíòàáåëüäiê äå»ãåéií æ¸íå îíû» ºàéòàðûëó
ìåðçiìií ñèïàòòàéòûí òåõíèêàëûº - ýêîíîìèêàëûº åñåái;
4) íåñèåëåíåòií ì¸ìiëåëåðäi ... ... ... ... ... æ¸íå ... ... òàóàðëû-ìàòåðèàëäûº º½íäûëûºòàð øîòûíû» ê¼øiðìåëåði æ¸íå
ò.ñ.ñ),
5) áàñºà áàíêòåðäåí àë¹àí íåñèåëåð òóðàëû ì¸ëiìåòòåð (øîòòàð áîéûíøà
ê¼øiðìå);
6) ºàìòàìàñûç åòó ... ... ... ... ºàðûç àëóøûíû»
ìåíøiê º½ºû¹ûí ðàñòàéòûí º½æàòòàð;
7) íåñèåíi ºàéòàðó¹à áàéëàíûñòû ìiíäåòòåìåíi êó¸ëàíäûðàòûí º½æàòòàð;
8) ºûçìåòií æà»àäàí áàñòà¹àí, ÿ¹íè ºàðæûëûº ... æ¸íå ... ... æîº ... áèçíåñ æîñïàðû.
²àæåò æà¹äàéëàðäà áàíê ºàðûç àëóøûäàí ... ... ... ... äà ... ìåí ... òàëàï åòå àëàäû. Ñîíûìåí ... ... ... ... ... ... àëóøûëàð ¾øií êåéáið
º½æàòòàð òiçiìi ºûñºàðóû ì¾ìêií. ²àðûç ... ... ... ... ... ... áàíê íåñèåëåóäåãi îíû» ì¾ìêiíäiãií àëäûí àëà áà¹àëàó ... ... ... ... Îíäà: ôèðìàíû» æåòåêøiñi ìåí ºàðûç
àëóøûíû» àòû-æ¼íi; ºûçìåòi æ¸íå ìåíøiê ò¾ði; êëèåíòòi» ... ... æ¸íå ... øîò ... ... àòû æ¸íå ... íåãiçãi
º½ðûëòàéøûëàðû; îë ñ½ðàéòûí íåñèåíi» ìàºñàòû, ñîìàñû æ¸íå ìåðçiìi; ñû
åñåïòiê ê¾íãå ... ... ... æ¸íå ... äà ... º½æàòòàðäû îºûï ¾éðåíó áàðûñûíäà áàíê ºàðûç àëóøûíû» àë¹àí
ññóäàñûí ... ... ... ... ºàáûëäàó ¾øií àñà ìà»ûçû áàð.
Áà¹àëàó ... åñåï ... ... ... ... àëóøûíû» íåñèåëiê ºàáiëåòií òàëäàó êåçå»i.
²àðûç àëóøûíû» íåñèåëiê ºàáiëåòi – ... ... ... ... ... ... æ¸íå ... ê¼ëåìäå ºàéòàðó ºàáiëåòií áà¹àëàóìåí
ñèïàòòàëàäû. Íåñèåíi ºàéòàðà àëìàó ò¸óåêåëi ê¼ïòåãåí ôàêòîðëàðäû» ... ... ... äà, áàíê ... ... ... ... ºàáûëäàóäàí
á½ðûí îíû» íåñèåëiê ºàáiëåòií òàëäàéäû. Á½ë ê¼ðñåòêiø ... ... ... ... íåñèåëiê ºàáiëåòiíå òàëäàó æàñàó ... ... ... ... ... ... ... ²àðûç àëóøû¹à ññóäàíû áåðå îòûðûï,
ºàðûç àëóøûíû» àòûíàí øû¹àòûí ò½ë¹àíû» º½ºûºòûº ºóàòûí àíûºòàéòûí
Æàð¹ûñû æ¸íå í½ñºàóûìåí ... ... ... àëóøûíû» iñêåðëiê áåäåëi. Íåñèåëiê ì¸ìiëåãå òèiñòi áåäåëi
äåï ºàðûç àëóøûíû» ... ... ... ¹àíà ... ... ... áàðëûº ìiíäåòòåìåëåðäi
îðûíäàóû ò¾ñiíäiðiëåäi.
3) Òàáûñ àëó ºàáiëåòi. Áàíê ºàðûç ... ... ... ... òàáó ºàáiëåòiíå áà¹à áåðói ºàæåò.
²àðûç àëóøûíû» òàáûñ àëó ... ... ... ñàòó ê¼ëåìiíå,
áà¹à øû¹ûíäàðûíà, øû¹ûñòàð¹à ¸ñåð ... ... ... ... ... ... àëóøû ê¸ñiïîðûííû» îðíàëàñºàí æåði, îíû» òàóàðëàðû ìåí
ºûçìåòòåðiíi» ñàïàñû, øèêiçàò ... ... ... ... øåòåëäiê ò¸æiðèáåäå á½ë ôàêòîðëàð¹à ºîñà ... ... ... ... åñêåðiëåäi.
III êåçå». Íåñèåëiê æ¸íå êåïië òóðàëû êåëiñiì-øàðò æàñàñó. ²àçiðãi
íåñèåëåóäi» áàñòû ... ... áàíê ... ... ... ... ... êåéií, íåñèåëiê øàðò æàñàñó ¾øií íåñèåëåó ñóáúåêòiñiìåí
ºàòûíàñºà ò¾ñåäi. Íåñèåëåóãå áàéëàíûñòû áàðëûº ñ½ðàºòàðäà áàíê ïåí ... ... ... øåøåäi.
Íåñèåëiê êåëiñiì-øàðò åêi ... ... ... ... ... Îíäà ... ... íåñèåëåó ìàºñàòû æ¸íå îáúåêòiñi;
- íåñèåíi» ì¼ëøåði;
- ññóäàíû áåðó ìåðçiìi æ¸íå ºàéòàðó øàðòòàðû;
- íåñèåíi ... åòó ... ... ¾øií ... ... ì¼ëøåðëåìåñi;
- íåñèåíi» ºîç¹àëûñûí æ¸íå êëèåíòòi» ºàðæûëûº æà¹äàéûí áàºûëàó ¾øií
ºàðûç àëóøûíû» áåðåòií º½æàòòàðûíû» ... ... ... ... ... ... ... ìàçì½íûí êåëiñóøi æàºòàðäû» ¼çäåði àíûºòàéäû.
Íåñèåëiê ºàòûíàñòàðäû ½éûìäàñòûðó ò¸æiðèáåñiíäå êåïië òóðàëû ... ... ... Êåïië òóðàëû øàðò êåïië çàòûíà áàéëàíûñòû
àæûðàòûëàäû.
Êåïië çàòûíà: çàòòàð, áà¹àëû ºà¹àçäàð, ... äà ... æ¸íå ... æàòàäû.
Ìàòåðèàëäûº-çàòòûº ìàçì½íûíà ºàðàé êåïië çàòòàðû ìûíàäàé òîïòàð¹à
á¼ëiíåäi:
1. Êëèåíòòi» ì¾ëiêòåðiíi» êåïiëi:
• òàóàðëû-ìàòåðèàëäûº º½íäûëûºòàð êåïiëi:
à) øèêiçàòòàð, ... ... ... ... ... æ¸íå ... ... êåïiëi;
á) âàëþòàëûº áà¹àëûëàð (íàºòû âàëþòàëàð), àëòûííàí ... ... ... äà ... º½íäûëûºòàð êåïiëi;
• áà¹àëû ºà¹àçäàð (âåêñåëüäåð) êåïiëi;
• ñîë áàíêòåãi äåïîçèòòåð êåïiëi;
• æûëæûìàéòûí ì¾ëiê êåïiëi (èïîòåêà).
2. ... ... ... ... ... êåïiëi;
• àâòîðëûº º½ºûº êåïiëi;
• æåðãå º½ºûº êåïiëi.
Êåïië òóðàëû êåëiñiì-øàðòòà ìûíàäàé ... ... ... ... ... ... ì¸ëiìåòòåð;
• Êåëiñiì-øàðò çàòû;
• Êåïië áåðóøiíi» º½ºûºòàðû ìåí ìiíäåòòåði;
• Êåïië ½ñòàóøûíû» º½ºûºòàðû ìåí ìiíäåòòåði;
• Òàëàï åòó º½ºûºòàðû;
• Êåïiëãå ºîé¹àí ... ... ... áàñºà ì¾ëiê åñåáiíåí;
• Êåïiëãå ºîé¹àí ì¾ëiêòi» áóçûëóûíà áàéëàíûñòû ò¸óåêåë æà¹äàéëàðû ìåí êåïië
çàòûí àóûñòûðó;
... ... ... ... ... øåøó;
• Áàñºà øàðòòàð.
• Êåïië òóðàëû êåëiñiì-øàðò æàñàñóøûëàðäû» çà»äû ìåêåí-æàéû ìåí ¼çãå äå
ì¸ëiìåòòåði.
IV êåçå». Íåñèå áåðó ... Á½ë ... ... øîò àøó, ññóäàíû áåðóäi
º½æàòòàó ò¸ðòiáií (ºîñûìøà º½æàòòàð òîëòûðûëóû ì¾ìêií), ññóäàíû ... ... ... ... æ¸íå ... øàðòòàðûí
ºàìòèäû.
Íåñèåíi» ê¼ëåìiíå áàéëàíûñòû ¸ð ... ... ... ...... ... øîòûíà òîëû¹ûìåí àóäàðûëûï, ºàæåò áîë¹àí
æà¹äàéëàðäà æ½ìñàëûíàäû. Åêiíøiñi – ... ... ... ºîñûìøà ºàðàæàòòàð¹à
äåãåí ºàæåòòiëiêòi» òóûíäàóûíà áàéëàíûñòû áiðòiíäåï iñêå àñàäû. ¶øiíøi -
áåëãiëi áið ñîìàíû ... ... ... áîëà îòûðûï, îë îíû àëóäàí áàñ
òàðòàäû (ìûñàë¹à, àðòûº ... ... ... ... îíû áåðó ... ... ... ñ¸éêåñ
àíûºòàëàäû.
V êåçå». Íåñèåíi ºàéòàðó æ¸íå î¹àí ... ... ... ... ... ... ... êåçå»i. Ññóäàëàð áîéûíøà ºàðûçäû ºàéòàðó
ò¸ñiëi áàíê ºàðàæàòòàðûíû» ïàéäàëàíó ½çàºòû¹ûíà æ¸íå ... ... ... ... ... ... ... íåñèåíi ºàéòàðóäû» áiðåãåé æàñàë¹àí ¾ëãiñi
æîº.
Iñ æ¾çiíäå ññóäàíû ºàéòàðóäû» ò¼ìåíäåãiäåé ... ... ... ... ... ... ... ìåíøiêòi ºàðàæàòòàðäû» æèíàºòàëóûíû» æ¸íå íåñèåãå äåãåí åñåï àéûðûñó
øîòûíà ºàæåòòiëiêòi» àçàþ ... ... ... ... àëà áåëãiëåíãåí ñîìà íåãiçiíäå æ¾éåëi ò¾ðäå ºàéòàðó;
4) ò¾ñêåí ò¾ñiìäi áiðäåí ññóäàëûº ºàðûçäû æàáó¹à åñåïòåó;
5) íåñèåíi» ºàéòàðûëó ìåðçiìií ... ... ... ºàðûçäû “Ìåðçiìi ¼òêåí íåñèåëåð” øîòûíà àóäàðó;
7) áàíê ðåçåðâi åñåáiíåí ìåðçiìi ... ... ... ... ... òóðàëû ºàðàñòûðûë¹àí âàðèàíòòàð á½ë ïðîöåñòi
ìûíàäàé áåëãiëåðiíå áàéëàíûñòû æiêòåéäi:
²àéòàðóûíà ºàðàé:
1) íåñèåíi òîëûº ºàéòàðó;
2) íåñèåíi æàðòûëàé ºàéòàðó.
²àéòàðó æèiëiãiíå ... ... ... ... íåñèåíi á¼ëiï-á¼ëiï ºàéòàðó.
²àéòàðóäû» æ¾çåãå àñûðûëó óàºûòûíà ºàðàé:
1) íåñèåíi æ¾éåëi ... ... ... ... ... ìåðçiìäåðiíå ºàðàé:
1) íåñèåíi ìåðçiìäi ºàéòàðó;
2) íåñèåíi» óàºûòûí ñîçûï ºàéòàðó;
3) íåñèåíi» ìåðçiìií ¼òêiçiï áàðûï ºàéòàðó;
4) íåñèåíi ìåðçiìiíåí á½ðûí ºàéòàðó.
²àéòàðó ê¼çäåðiíå ... ... ... ºàðàæàòòàðû;
2) æà»à íåñèåíi ïàéäàëàíó;
3) êåïië áåðóøiíi» øîòûíàí øåãåðó;
4) áàñºà ê¸ñiïîðûí øîòûíàí ... ... ... ... æ¸íå ... ... àðíàéû º½æàò àðºûëû æàñàó¹à äà, æàñàìàó¹à äà
áîëàäû. Íåñèåíi» ºàéòàðûëóûí íåãiçäåéòií º½æàòòàð¹à: ... ... ... ... ... ñîòòû» á½éðûºòàðû æàòàäû. Êëèåíòòi» ¼çiíi»
øîòûíàí àºøàëàé ... ... ... ... ¾êiìi ... äà æ¸íå
àóûçøà äà áîëàäû. Íåñèåíi» ºàéòàðûëóû ºà¹àçñûç, ÿ¹íè áàéëàíûñ êàíàëäàðû
àðºûëû äà ... ... ... ... ... ¾øií ... ññóäàëàð áîéûíøà
ìåðçiìäi ìiíäåòòåìåëåðäi» êàðòîòåêàñûí æ¾ðãiçåäi. Áàíê ... ... ... ... ... ºàðàé îòûðûï, ºàðûç
àëóøûíû» åñåï àéûðûñó øîòûíàí ºàðàæàòòàðäû øåãåðóãå ... ... ... ... ò¼ëåìäåð óàºûòû æåòêåí êåçäå ìåðçiìäi
ìiíäåòòåìåíi» ... ... ... ... ... Åãåð äå ... à¹ûìäûº øîòû áàñºà áàíêòå àøûë¹àí áîëñà, ññóäà áîéûíøà ºàðûçäû
æ¸íå ... ... ... ... ... ... íåãiçiíäå
æ¾ðãiçiëåäi. Æåêåëåãåí æà¹äàéëàðäà, ºàðûç ... ... ... ... ... áàíê ... ìåðçiìií êåéiíãå ºàëäûðó¹à
ð½ºñàò åòói ì¾ìêií, ... á½ë ... ... ... ... ì¼ëøåði îíû ò¼ëåó ìåðçiìi æ¸íå ... ... ... ... ... ... àíûºòàëàäû. Ñûéàºû àé ñàéûí,
òîºñàí ñàéûí æ¸íå ò.á. ... æ¸íå ... ... ... içäåñòiðiëói
ì¾ìêií.
Ïàéûçäû åñåïòåó áàðûñûíäà øàðòòû ò¾ðäå àéäà¹û ... ñàíû – 30, ... – 360 ... àëûíàäû.
Áàíê íåñèåëiê êåëiñiì-øàðòòû» îðûíäàëóûíà, ºàðûç ... ... ... æ¸íå îíû òîëûº ºàéòàðóûíà áàºûëàó æàñàéäû. ... ... ... ... ... îíû» ... ... æàñàï, ºàæåò áîë¹àí æà¹äàéëàðäà, îðíûíäà àºøàëàé æ¸íå åñåï àéûðûñó
º½æàòòàðûí, áóõãàëòåðëiê æàçóëàðäû, åñåïòiê ìàòåðèàëäàðäû ... ... ... ... ... áàðëûº ºàðæû àºïàðàòòàð ò¾ðëåði ìåí ... ... ... ... äà ê¼çäåð ïàéäàëàíûëàäû. °ðáið áàíêòi» ¼çiíi»
êëèåíòòi» íåñèåëiê iñií æ¾ðãiçó æ¾éåñi áîëàäû.
Íåñèåëiê êåëiñiì-øàðòºà áàéëàíûñòû ¼ç ìiíäåòòåìåëåðií ... ... ... ... ... ... ¸ði ... íåñèåëåóäi òîºòàòó òóðàëû
åñêåðòó æàñàó¹à; íåñèåëiê øàðòûíäà ºàðàñòûðûë¹àíäàé, áåðóäi ... ... ... àëóøû íåñèåëiê êåëiñiìíi» øàðòòàðûí æ¾éåëi ò¾ðäå ... áàíê ... ... ... ... ... åòóãå º½ºûëû.
Íåñèåëåó ïðîöåñiíå æàñàëàòûí áàºûëàó áàíêòi» íåñèåëiê ... ... ... îòûðóìåí äå òîëûºòûðûëàäû. ´éòêåíi, ... ... îíû» ... ê¼çi æ¸íå íåñèåëiê îïåðàöèÿëàðäû æ¾ðãiçó
áàðûñûíäà¹û ò¸óåêåë ê¼çi ... ... ... ... ... қабiлеттiгiн бағалау.
Банктер қарыз алушы және алынатын несие туралы мәліметтер жинағаннан
кейін қарыз алушылардың ... және ... ... ... анықтайды. Қарыз алушылардың жеке ... ... ... байланысты олардың несие және төлем қабілеттері де әртүрлі
анықталады.
Жеке тұлға болып ... ... ... және ... ... үшін ... тәжірибеде мынадай көрсеткіштер қолданылады: [12]
1) Ай сайынғы төленетін ... ... ... ... яғни қарыз
алушының ай сайын несие бойынша пайызды ... ... ... Бұл ... ... ... есептеледі:
Берілетін несие сомасы
Ат = --------------------------------------
Берілген мерзімі
2) Ай сайынғы төленетін пайыз сомасы. Бұл жерде ай ... ... ... ... тиісті сомасы анықталады. Бұл келесі
формулаға сәйкес есептеледі:
Берілетін несие сомасы * ... = ... ... ... Ай ... несие бойынша төлемдер мен пайыздар мөлшері.
Келесідей ... = Ат + ... ... ... ... коэффициенті, яғни қарыз алушының
өтеуге мүмкіндігі бар соманы көрсетеді. Басқаша айтқанда, тек
осы сома ... банк ... ... бере алады. Ол мына
формуламен есептеледі:
Ат + А%
Нақты несие қаб.коэф. = -------------------------
Таза табыс
Сондай-ақ, жеке ... ... ... ... тағы бір ... ... бұл банктің несиеге бере алатын максималды соманы
көрсетеді. Ол келесідей ... = Таза ... * % * ... ... ... ... ... қарыз алушылардың несие қабілетін анықтауда
басқа көрсеткіштер пайдаланады. Қарыз алушының несие қабілетін бағалайтын
негізгі көрсеткіштерге жатады:
... ... ... ... өтеу ... Меншікті айналым қаражаттарымен ... ... ҰБ ... қабілетті бағалауда банктерге келесідей қосымша
көрсеткіштерді анықтауды ұсынады. Олар үш топқа бөлінеді: ... ... ... ... жоғарыда аталғандармен
бірге:
➢ Қаржылық тұтқа коэффициенті
➢ Жалпы айналым ... ... ... ... ... рентабельділік көрсеткіштері, соның ішінде:
➢ Сату рентабельдігі
➢ Кәсіпорынның рентабельдігі
➢ Меншікті капитал рентабельдігі
3) ... ... ... ... ... түскен 1 күндік орташа түсім
➢ Айналым қаражаттарының айналымдылық мерзімі ... ... ... ... ... ... Кредиторлық қарыз айналымының мерзімі (күнмен)
Енді осы аталған көрсеткіштерді сипаттауға келейік. Ең ... ... ... ... ... коэффициенті қарыз алушы кәсіпорының айналым
қаражаттарының бір бөлігін сату ... ... ... ... орындауын көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті = (ақшалай қаражаттар + қысқа мерзімді
қаржылық жұмсалымдар + дебиторлық қарыз) / ... ... ... ... мәні ... кем болмауы керек.
Екінші көрсеткіш – жалпы өтеу коэффициенті. Бұл көрсеткіш қарыз алушы
кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін ... үшін ... ... ... ... өтеу ... = ... қаражаттар + қысқа мерзімді
қаржылық жұмсалымдар + дебиторлық қарыз+ запастар, қосалқы бөлшектер) ... ... ... ... мәні 1-ден кем ... ... ... коэффиценті 1 теңгеге шаққандағы меншікті қаражат
үлесіне келетін тартылған ... ... ... ... ... = ... қаражаттар
Бұл коэффициенттің мәні 1-ден артық болмау керек.
Меншікті айналым қаражаттарының шамасы меншікті қаражат көзерінен
құралатын ... ... ... ... Мұны ... болады:
Меншікті айналым қаражаттарының шамасы = меншікті капитал + ұзақ
мерзімді ... – ұзақ ... ... ... ... ... ... қаражаттардың үлесі
айналым қаражаттардағы меншікті қаражаттар қандай ... ... ... ... ішіндегі меншікті қаражаттардың үлесі =
(меншікті капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді активтер) /
ағымдағы активтер * 100%
Енді рентабельділік ... ... ... ... ... оның тиімділігін көрсететін көрсеткіштердің бірі. Бұл
коэффицент өткізілген өнімнің бірлігіне қанша пайда табылғанын көрсетіп,
кәсіпорынның коммерциялық ... деп ... ... ... пайда
Сауда рентабельдігі = ----------------------------------------
Алынған кіріс
Кәсіпорынның рентабельдігі кәсіпорының қызмет етуінің ... Ол ... ... ... мүліктердің жалпы жылдық құныныдағы
алатын бөлігін білдіреді. Ол келесі жолмен анықталады.
Сатудан ... ... ... ... = ... ... ... құны
Кәсіпорынның өндірістік қызметінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... активтері алынады,
себебі олардың жалпы шамасы кәсіпорынның ... ... ... ... ...... меншігіндегі мүлкінің
тиімді пайдалануын сипаттайтын ең ... ... ... ... негізінде активтердің иесі оларды орналастыру орынын таңдауы
мүмкін. Есептеу кезінде операциялық табыс ... ал ... ... ... да бір жолмен бөлінетін таза ... ... ... ... рентабельдігі таза табыстың меншікті капиталдың орташа
жылдық құнына ... ... ... ... капитал рентабельдігі = ---------------------------------------
---
ӨК орташа жылдық құны
Келесі коэффициент – сатудан ... бір ... ... ... ... күделікті жұмысының нәтижелігін білдіреді. Оны келесідей жолмен
анықтауға болады:
Жалпы сатудан түскен түсім
Сатудан түскен 1 күндік орташа ... = ... ... ... айналымдылық мерзімі айналым ... ... ... ... ... жасайтынын көрсетеді. Оны келесі
формуламен анықтауға болады:
ОҚ * МҰ
Ам = ---------------------
СК
Мұндағы, Ам – ... ... ... ...... ... – мерзім ұзақтығы;
СК – сатудан түскен түсім.
Дебиторлық қарыз айналымының мерзімі қарыз алушының несие және ... ... ... ... Оны былай анықтауға болады:
Мерзім ұзақтығы
Дебиторлық қарыз айналымының мерзімі = -------------------------------
Дебиторлық қарыз сомасы
Сондай-ақ кредиторлық қарыз ... ... де ... ... жолмен анықтауға болады:
Мерзім ұзақтығы
Кредиторлық қарыз айналымының мерзімі = -------------------------------
Кредиторлық қарыз сомасы
Осы аталған көрсеткіштер ... ... ... классы
анықталады. Қарыз алушының классын анықтау көрсеткіштердің шекті мәні ... ... ... ... ... Әдетте, негізгі
коэффициенттердің шамасына байланысты қарыз алушылар үш ... ... үшін ... ... көрсеткіштердің деңгеій әр әдістеме бойынша
бірдей емес. Қарыз алушыларды ... ... ... бөлу ... ... Банкінің ұсынысы бойынша келесі ... ... ... ... алушының несиелік қабілетінің негізгі көрсеткіштер*і ... ... ... ... ... ... |Қарыз ... ... | тез ... ... ... ... үшін ... |Кө = ... ... ... ... |------------------------------|
| ... ... алу |---- |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... жоғары балса, | |
| ... ... ... | |
| ... болады. | ... ... ... ... | Тез ... |
|коэффициенті ... өтеу үшін ... + ... ... түрлі ... ... |
| ... ... = |
| ... ... ... ... |-- |
| ... мәні ... мерзімді |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |сомасы |
| |ала ... | ... ... ... ... ... 1-бөлімі - |
|капиталымен ... ... ... ... + |
|қамтамасыздану |сипаттайды. Айналым ... ... ... ... |Кмк = |
| ... үлесі ... ... ... ... |---- ... ... + |
| ... ... ... ... 3-бөлімі |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... «Банковское дело»/Под ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы:
Қаржы-Қаражат, 1998.
Орта шама деңгейіндегі коэффициенттер мен ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер – І-классқа, ал ортадан
төмендер – ІІІ-классқа жатқызуға негіз ... ... қай ... ... ... байланысты осы аталған
негізгі коэффициентер деңгейіне сәйкес қарыз ... ... ... ... әр ... ... ететін кәсіпорындардың коэффициентерінің
деңгейі сәйкес келмейді, мысалы сауда кәсіпорындарында айналым ... ... ауыр ... ... ... етені кәсіпорындарда керісінше
негізгі құралдардың ... әлде ... ... ... Негізгі
коэффициентердің салалық деңгейін анықтауды 5-кестеден көруге болады.
5-кесте
|Қарыз алушының классын анықтау үшін ... ... ... |
... ... ... ... ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| |І ... |ІІІ |І ... |ІІІ |І класс|ІІ |ІІІ |
| | ... ... ... ... |1,2 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,3 |0,2 -|0,2 |
| ... |1,2 ... |2,0 |төмен|жоғары |0,3 |төмен|
|Сауда |1,2 |1,0 -|1,0 |1,2 |1,0 -|1,0 |0,5 |0,2 -|0,2 |
| ... |1,2 ... |1,2 ... |0,5 ... және жол |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 ... ... |1,5 ... |2,0 |төмен|жоғары |0,7 |төмен|
|Құрылыс |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 |
| ... |1,5 ... |2,0 ... |0,7 ... |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 |
| ... |1,5 ... |2,0 ... |0,7 |төмен|
|Материалды-техника|1,2 |1,0 -|1,0 |1,2 |1,0 -|1,0 |0,4 |0,2 -|0,2 ... ... |1,2 ... |1,2 ... |0,4 ... | | | | | | | | | ... Г.С. ... «Банковское дело», 1998.
Қарыз алушыны бағалау жалпы бір ...... ... ... ... Рейтинг немесе жүйеде көрсеткіштің
маңыздылығы банк қызметкерлерімен әр ... ... үшін жеке ... клиенттің ерекшеліктеріне, оның өтімділігіне, ссудалық нарықтағы
жағдайына ... ... ... жалпы бағалануы баллдар есебінде іске асады. Бұл
баллдарды әр көрсеткіштің рейтингін ... ... ... ... ... болады. І класс 100 – 150 баллдарда, ІІ класс – 151 – ... ІІІ ... – 251 – 300 ... ... ... сомасын анықтау
мысалы 6-кестеде келтірілген.
Коэффициенттер мен ... мәні І ... ... ... ... 100-ге тең, ІІ ... – 200 және ІІІ ... – 300 тең
(1, 2, 3 варианттар). Сондықтан, баллдардың 100-ге жақын аралық мөлшерінде
(яғни 100 – 150 балл) І ... ... 200-ге ... 151 – 250 балл) – ІІ
класс, сондай-ақ 300-ге ... 251 – 300 ... – ІІІ ... беру қалыптасқан.
4-вариантта Кө және Көтеу мәндері ІІІ классты, Кмк – ІІклассты беруге
мүмкіндік беріп тұр. Нәтижесінде ... ... 270 ... ие, бұл ІІІ ... ... әрқайсысының класстарының сақталып, рейтингтерінің
өзгеруі жалпы несие ... ... ... әкеледі. Мысалы, 4-ші
және 6-шы варианттарда Кө, Көтеу және Кмк ... ... ие, ... ... ... ... 4-вариантта қарыз алушы ІІІ классты
иемденсе, 6-вариантта – ІІ ... ... ... ... ... ... ... |Вариант |Вариант |Вариант |Вариант 6 |
|іштер |сет|1 |2 |3 |4 |5 | |
| |кіш| | | | | | |
| |тер| | | | | | |
| |дің| | | | | | |
| |рей| | | | | | |
| |тин| | | | | | |
| |гі,| | | | | | |
| |% | | | | | | |
| | ... ... ... ... ... |
|Барлығы: |01.03 |01.03 |03.03. |03.03. |06.03. |06.03. |
| |744432 |43079 |738053 |41490 |326517 |43569 ... |531013 |1868 |524580 |1860 |56756 |182000 ... |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... |200278 |26554 |201510 |26217 |251935 |25555 ... |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 ... |122286 |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 ... |21188 |2137 |24798 |2498 |31065 |3107 ... |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 ... |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 ... |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... |7766 |1971 |11116 |2872 |23326 |3332 ... |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... |17044 |9346 |1681 |8962 |9569 |4786 ... |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 ... |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ... ҰБ ... ... ... ... қаржылық жағдайы туралы ақпарат алу;
• несиелік мониторинг;
• несие тәуекелі пайда болған жағдайда шығындарды азайту;
... үшін ... ... ... ... бағасын
белгілеу);
• проблемалық несиелерге қарсы шаралар ... оны ... ... ... ... шешімдерді қабылдауда
құзыретті бөлу), т.б. мәселелер.
Осы мәселелерге қарсы тұру үшін банк ... ... ... ... ... қызметті жүргізуге мамандандырылған белсенді мамандарды
таңдау;
• несиелік тәуекелге қарсы провизиялар құру;
• қарыз алушыға әсер ететін сыртқы және ішкі ... ... ... ... шаралар қолдану;
• қарыз алушымен тығыз қарым-қатынаста ... оның ... ... ... тексеру;
• несие бағасын белгілеу мөлшері, жалпы ... ... ... мен ... маржасының қосындысынан тұрады;
• банк несие саясатын жүргізуде проблемалық несиелерді болдырмауға
тиіс, бірақ болған күннің өзінде тек потенциалды ... ... ... ... ... ... мен ... тиімді
орналастыру, т.б.
2.1 ЕДБ-дің заңды тұлғаларға ссуда беру ... ... ... ... базаның өсуі жалғасқан жағдайда экономиканы
несиелеу банктер үшін операцияның басым түрі болды.
Банктік жүйенің ресурстық ... ... ... ... ... ... қарай айтуға болады (3-сурет):3-сурет
ҚР-ғы банктік жүйедегі депозиттер динамикасы
Заңды және жеке ... ... ... деңгейлі банктердің
ресурстық базасын толтырудың негізгі көзі болып ... ... ... өсуі ... ... ... еркін
жүзбелі бағамын енгізумен , соған ... ... ... ... қайта бағалауымен, сондай-ақ, Ұлттық банктің банк жүйесін қатайту
бойынша бірқатар ... ... ... ... ... ... ... 124 млрд. және 145 ... ... ... ... 437,9 млрд. теңге құрады. ... көзі ... ... табылатын несиелеу жағдайына нақты тоқталсақ, 2003-жылы
305,7 млрд. теңге ... жаңа ... ... ... 182,6 млрд.
т.). Банктің экономикаға берген несиелерінің жалпы көлемі бір жыл ... 978,1 ... ... ... ... баламасы – 7,09 млрд. АҚШ
доллары) өсіп, ЖІӨ-нің 22%-ын құрады (2002-жылы – ... ... ... ... ... валютадағы
несиелердің өсу қарқыны басымды сипатта болғанын атап ... жөн. ... ... ... ... валютадағы несиелер 5,2%-ке өсті және 484,6
млрд. теңге болды, ал ... ... ... ... төмендеп, 552,1
млрд. теңге болды. Нәтижесінде теңгедегі несиелердің үлес салмағы ақпан
айымен салыстырғанда ... 46,7 ... ... ... Теңгедегі
несиелердің
өсуі ұлттық валютамыздың халық көзқарасынан ... ... ... ... ... келе ... айқындайды.
Мерзімдері бойынша несиелер құрылымында оң ... ... орта және ұзақ ... несиелер қысқа мерзімді несиелермен
салыстырғанда басым сипатта өсті. Орта және ұзақ мерзімді несиелердің жалпы
несиелердің ішіндегі ... ... ... ... 669,3 ... ... қысқа мерзімді несиелер – 1,4%-ке төмендеп, 367,3 млрд. ... ... ... қысқа мерзімді несиелер үлесінің күрт азайып, ал ұзақ
мерзімді несиелер үлесінің күрт көбеюі ... ... ... ... ... ұзақ ... несиелерге біріктірілуімен де
түсіндіріледі. Жалпы, несие нарығын ... ... ... (5-кесте):5-
кесте
Банктердің экономикаға берген несиелері және олар бойынша сыйақының
орташа мөлшерлемесі*
(кезең соңына)
|Жылдар |Экономикадағы несиенің ... ... ... жыл |
| ... ... т. ... ... ... ... | |% |
| | ... |теңгеде |шетел валютасында |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... вал- | | |
| |да | | ... |148,8 68,5 |20,5 |20,4 |
| |80,3 | | ... |276,2 135,3 |19,1 |14,9 |
| |140,9 | | ... |489,8 141,2 |15,9 |13,6 |
| |348,6 | | ... |672,4 211,9 |14 |12,5 |
| |460,5 | | ... |978,1 | | ... |1036,6 484,6 |14,9 |12,5 ... | | ... | | | ... ... ... ... бюллетені», 1999-2003жж.
Несиелік қызмет көрсету нарығындағы банктердің негізгі зайым алушылары –
корпоративтік клиенттердің ... ... ... ... ... Бұл, бір ... ... тұлғаға жатпайтын жеке кәсіпкерліктің
тез қарқынмен дамуына байланысты болған.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... банктік несиелер бойынша табыстылықтың төмендеуіне ... ... ... ... берілген несиелер бойынша сыйақының ... ... 20,5 ... 14 ... ... валютасындағы несиелер
бойынша 20,4 пайыздан 12 пайызға төмендеді. Нәтижесінде осы ... ... осы ... жұмыс істеуінің барлық кезеңінде ең
төменгі ... қол ... ... ... оң нәтижелер ТМД
елдерінің ішінде Қазақстан Республикасының банк жүйесінің алдыңғы қатарда
екенін ... ... ... ... ... диаграмма түрінде
бейнелесек, көрнектілеу болады деген ойдамыз (4-сурет):4-сурет
Банктердің экономикаға несиелер көлемі және заңды тұлғаларға берілген
несиелер бойынша сыйақылардың орташа ... ... ... ... және ең ... резервтік
талаптар нормасының төмендеуімен қатар, 2003-жылы Ұлттық банк несиелер
бойынша мөлшерлемені ... ... ... ... да ... ... Барлық банкке барынша ойластырылған және экономикалық ... ... ... ... ... ұсынымдар жіберілді /12. бет/.
Міне, ... ... ... ... жағдайы уақыт өте келе көлемі
өсіп, пайызы төмендеп ... Бұл, ... ... нарығы дамуының оң
тенденциясын білдіреді.
Екінші деңгейлі банктердің берген несиелерінің ішінде ... ... ... ... болсақ, келесі кестеге көңіл аударайық ... ... ... ... несиелері*
(кезең соңына)
| |1999-ж |2000-ж |2001-ж |2002-ж |2003-ж |
| ... ... ... |үлесі ... |
| ... ... ... ... ... |қысқа мерз. |
| |мерз. | ... | | ... ... |9001 |12669 |13144 |24516 ... | | | | | ... | | | | | ... |3606 |2118 |4328 |7630 |9419 ... | | | | | ... | | | | | ... |281 |4399 |3553 |12956 |6245 ... | | | | | ... | | | | | ... |855 |5473 |422 |9552 ... | | | | | ... | | | | | ... |23858 |17535 |57366 |34476 |85036 ... | | | | ... |19763 |17033 |22831 |23456 ... | | | | ... |69128 |69942 |143195 |132987 |241122 |
| ... мерз. |ұзақ мерз. ... ... |
| ... ... | ... ... | қысқа мерз. |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... шетел |
| |де вал. |де вал. |де вал. |
| |де вал. |де вал. |де вал. ... |153084 160159 | 155491 160551 |148240 160775 |
| |129097 294436 |154196 299958 |169386 303405 ... |8316 6398 |8950 6863 |10446 7578 ... |4257 16911 |4799 19971 |5756 20087 ... |79829 117150 |80742 118379 |74092 116567 ... |83263 211417 |101218 213469 |112731 215472 ... |2406 930 |2748 578 |2881 115 |
| |2568 3794 |2571 3785 |2850 3730 ... |4347 4876 |4688 5509 |4683 6171 |
| |2697 4583 |3168 6675 |3709 7056 ... |386 340 |437 313 |436 331 |
| |304 798 |350 908 |442 960 ... |6563 3097 |5410 2336 |4894 2898 |
| |5282 8559 |4695 5884 |4770 6065 ... ... 3563 |7152 6184 |6761 5567 |
| |4675 18100 |5511 18212 |6471 18803 ... |2228 143 | 2042 125 |2032 108 |
| |756 706 |1142 720 |1411 771 ... ... 1844 |2297 1745 |2869 1671 |
| |1485 2628 |1835 2699 |1959 2780 ... |15010 2228 |16005 1848 |16410 4427 |
| |8252 4706 |8609 5187 |8017 5485 ... |5943 5350 |8235 2776 |6003 3052 |
| |1922 2830 |2146 3129 |2387 2819 ... |1085 175 |1150 178 |1090 183 |
| |612 1639 |688 1649 |729 1580 ... |2282 919 |2762 1178 |2762 1232 |
| |1718 9403 |2170 9313 |2311 8970 ... |7965 1844 |5504 2029 |5774 2040 |
| |4862 3893 |8312 3552 |8442 3712 ... |1824 2630 |2384 2337 |2320 1746 ... |655 1148 |676 1339 |744 1329 ... |5272 8674 |4985 8172 |4785 7089 ... |5786 3322 |6306 3464 |6658 4286 |
* ... ... ... ... ... 2003-ж., №6
Кестеден көріп тұрғанымыздай, барлық несиелердің ішінде ең көп үлесті
алған Алматы қаласы ... Бұл ... ... ... ... көлемі
қарастырылып отырған кезең соңында азайса, ұзақ мерзімді несиелер көлемі
көбейген. Несиелердің көлемі жағынан ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелерден гөрі қысқа мерзімді
несиелердің көлемі көп, сондай-ақ ... ... ... ... ұлғайған.
Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді несиелерді Алматы қаласынан кейін Астана
қаласы мен Шығыс Қазақстан облысы көп ... ... ... ең аз пайдаланған – Алматы облысы. ... ... ... және ... ... ... Бұл ... шетел валютасындағы қысқа мерзімді несиені аз пайдаланған. Жамбыл
облысында теңгедегі қысқа ... ... ... ... ... Қызылорда облысында шетел валютасындағы ұзақ мерзімді ... ... ... мен Оңтүстік Қазақстан облысын санамағанда, қалған
облыстарда ұлттық валютада берілген ... ұзақ ... ... ... ... ... Ал, шетел валютасында ... ... ... гөрі ұзақ ... ... екінші деңгейлі банктердің несиелік портфелін қарастыратын бол-
сақ, ... ... ... ... ... ... ... үлесі
төмендеп, сәйкесінше күмәнді және үмітсіз несиелердің үлесі өсуде (10-
кесте):10-кесте
ЕДБ-дің ... ... ... |71,26% ... | | |
| ... |26,7% |
| ... |2,01% ... ... |61,1% ... | | |
| ... |36,78% |
| ... |2,1% ... ... ... 1 жыл ... ... ... үлесі 10,16%-ға
төмендесе, күмәнді және үмітсіз несиелер сәйкесінше 10,08% және ... Оның ... ... ... ... ... берілгендіктен
стандартты несиелердің үлесі көп болып көрінгенімен, өтелу мерзімі өткен
сайын олар ... ... ... ... банктердің несиелік
операциялары қаншалықты дамып келе жатқанымен, портфель сапасы аз қарқынмен
болса да төмендеуде. Осыған байланысты банктік ... ... ... ... ... 6-желтоқсанындағы қаулысымен бекіткен ... ... ... ... және ішкі ... ... ... талаптар туралы» нұсқаулық шығарды. Бұл нұсқаулық ... ... ... күшіне енген. Нұсқаулықтың екінші қосымшасына
сәйкес ... ... ... қойылатын негізгі және қосымша
талаптар көрсетілген. Ол ... ... ... ... ... бір рет банктің несие тәуекелін шоғырландыруын анықтау мақсатында
қарыз алушылар, экономика салаларында, ... ... ... ... жүргізілген зайым операцияларының мониторингін жүргізеді. Сондай-ақ
Директорлар Кеңесі ішкі несиелік талдау жүргізу ... ... ... ... ... деңгейлері бойынша бөлу ... ... ішкі ... ... органның нормативтік-
хұқықтық актілерімен сәйкес қалыптасуының шынайылығын кезең сайын тексеруді
қарастырады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды жүргізу жөніндегі
саясат бекітілген. Ол бойынша ... ... ... бойынша міндеттемелерін
уақтылы және толық орындау мүмкіндігіне жағымсыз әсер ететін қаржы ережесі
және өзге де мәліметтер туралы ақпараттарды ашуы ... ... ... ... ... жағдайы тұрақсыз қарыз алушылардың мониторинг
саясатын бекітетіндігі айтылған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бақылау әдістерін;
зайымдары жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз болып жіктелген қарыз
алушының ... және ... ... ... ... мен ... ... арқылы ай сайын қадағалау тәртібін; ... ... және ... ... ... алу әдістерін айқындайды
/13. 5-бет/.
3.Банктiк ссуданың кемшiлiктерi мен ... 2. ... ... ... үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін пайда табу барысында
активті операциялар ішіндегі неселермен жасалатын операциялар аса ... ... ... банк бұл ... ... ... табу барысында
көптеген қиыншылықтарға кезігеді, ол қиындық ( ... ... ... ... ... ... несие ұғымын анықтап алсақ.
Проблемалық несие дегеніміз
... ... ... ... ... қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген қосымша келісім берілген несиелер;
• сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша сақтандыру ... ... және ... банк алдындағы міндеттемелері орындалмағандар;
• несиелерге есептелетін проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер.
Банк өзінің несие саясатын ... ... ... ... бағытталған әрекеттері өте маңызды. Банк несиелік келісім
бойынша ... ... ... ... ... ... басты
мақсаты ( ссуда бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін уақтылы
және тұрақты төленуін қамтамасыз ету. ... ... ... түрі ... ... ... ... болады, сондықтан банк осы тұрғыдан әр түрлі
саясат жүргізуі мүмкін: ... тек ... ... алушыларға несие беру
саясаты. Бірақ банк бұл кезде жоғары пайда таба алмайды. Сонымен ... ... ... ... туса банк үшін ол өте ... ... ең оптимальды саясат ... пен ... ... ... ... максималды пайдалануы арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қарызды қайтаруға байланысты ... ... ... ... ... жәйт ... Бұл процесс белгілі бір ... ... ... банк қызметкері ... ... ... ... ... банк ... қорғауға сол кезден бастап
тиісті шараларды ертерек қолданған жөн. ... бір ... ... ... төлап қана қоймайды және мынадай жағдайлар да
туындайды:
• банк беделіне әсер етеді, себебі ... ... және ... жатқан
несиелердің көптігі салымшылар, инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... проблемалық ссудалар несие
персоналының өте мұқият болуын және алтын уақытын алады;
• квалификациясы жоғары кадрлардың кету қауіпі, оларды стимулдау
мүмкіндігінің болмауы;
• барлық ... ... емес ... ... ... алушы тарапынан сотқа қарсы арыз түсу қаупінің тууы мүмкін,
онда ол банктің ссуданы қайтып алуы ... ... оны ... алып
келуі мүмкін.
Ссудаларды қайтарумен байланысты қиындықтар туындауының ең ... банк ... ... ... яғни ... ... ... келісім-шарттарын дайындау мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған жағымсыз жағдайлар:
• қарыз алушыға деген жеткілікті деңгейде қаталдықтың ... ... ... ... ... салу);
• қаржылық талдаудың профессионалды жүргізілмеуі;
• несие қызметкерінің кәсіпорын қажеттілігін, сала спецификасын, т.б.
маңызды ... ... ... әсерінен ссуданы жақсы
құрылымдамау ... ... ... кепілдіктің жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер (мысалы банк мүдделерін
көздейтін маңызды ... ... ... ... ... ... алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Сонымен қатар банк тарапына тәуелді емес факторлар да ... ... ... ... ... заңи ... теехнологиялық
ілгерілеушіліктер, т.б.).
Әдетте қарыз алушының қаржылық жағдайының нашарлауы оған
берген несиенің уақтылы қайтарылмауы немесе ... ... ... кеткендігін куәландыратын себептер бар. Олар былай анықталады:
• қаржылық есеп ... ... ... ... ... жеке ... үшінші тұлғаның хабарлары нәтижесінде;
• банктің басқа бөлімдерінің мәліметінен.
Қарыз алушы несие аларда банкке балансын, пайда мен шығындары
туралы есебін, нақты қаражаттардың ... ... т.б. ... беруге
міндетті. Оларды мұқият сараптаған жағдайда пайда болатын қауіпті ашып бере
алады, сондықтан мынаған көңіл бөлу керек:
1. дебиторлық қарыздың күрт ... ... ... ... қысқа мерзімді активтер үлесінің төмендеуі;
4. қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
5. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
6. активтер сомасында негізгі ... ... ... сату ... ... мерзімі өткен қарыздың өсуі;
9. операциондық қызметтен шығындардың пайда болуы;
Банк үшін клиентпен ... ... ... ... тұру
тиімді, яғни компанияны, оның филиалдарына ... ... ... ол ... запастарды, көрсетілмеген құрал-жабдықтарды,т.б.
анықтауға көмек береді. Банк ... ... ... ... ... ... басқарушы құрамның мінезінің, күнделікті істерінің өзгеруі;
2. банкпен қарым-қатынасқа түскісі келмеуі және арадағы қарым-қатынастың
өзгеруі;
3. ... ... ... қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
5. негізделмеген тәуекелге бел буу;
6. әлсіз операциондық бақылау;
7. маңызды клиенттерді жоғалту, ... ... ... ... ... осы ... қайтару
жөнінде қарсы шаралар қолдану қажет. Сондықтан қарыз алушымен бірігіп
несиені ... ... және ... жоюға бағытталған
жұмыстар жоспарын жасау. Егер бұл ... ... ... онда банк өз
мүдделерін қорғап, қарыз алушыға қарызды қайтаруды, ... ... ... ... өз талаптарын орындауды талап етуге ... ... амал ( ... ... ... банкрот деп жариялау, бірақ бұл
әрбір тараптар үшін тиімсіз.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады;
1. ... ... ... ... ... ... қайтару кестесін өзгерту;
3. процент төлеу тәртібін өзгерту.
Банк ешқандай уақыт создырмай іс-әрекет жасау керек, өйткені ... ... ... ... салық органына, сақтандыру компанияларына
төлемдерді кешіктерсе, оның бүкіл мүлкіне ... ... ... ... ... ... соманы алудағы кезекке тұруына алып келеді.
Проблемалық ссуданы анықтаған уақытта ең бірінші қолданылатын қадам ... алып ... ... обьективті тексеру. Қарыз алушы позициясын
айқындап алу керек (осы жағдайды түзеуге оның көзқарасы ... оған ... ма, ... ... ... дұрыс орнықтырды ма). Банк позициясын
да айқындау қажет (банктің үмітсіз қарыздары көп пе, көп болса сот ... ... ... бейбітшілікпен шешу).
Сосын банктің несие қызметкері компания өкілімен кездесу ... алып ... ... талқылау керек және клиентпен банк ары қарай
қызмет жасауға шешім қабылдады ма, жоқ па дегендей шараларды ... ... ... бұл ... ... ... көзі жеткіздірсе, онда
іс-әрекеттер жоспарын құрастыруға болады:
• активтерді сату;
• қосымша шығындарды азайту;
• маркетингтік стратегияны өзгерту;
• басшыларын ауыстырып, оның орнына жаңа ... ... ... ... ... сатуымен сипатталуы мүмкін, бұл үшін ең
алдымен құжаттарды тексеріп, банк шынымен де ... ... ... ... бар екендігіне көз жеткізуі қажет. ... ... ... ... ... ... анықтау керек (бұл қымбат
тұратын және уақыт ... ... ... ... ең ... жол ( ... ... отырып жұмыс істеу.
Егер бірнеше кәсіпорын мен банктер бір-бірімен қарыздық ... онда ... ... жою жолы ( ... ... ... ... кәсіпорындардың өзара талаптары цикл бойынша өтеледі. Бұл жерде әрбір
агент ... ... ал ... ... ... ... ... өтеу процедурасы барлық цикл біткенше қайталана береді.
Кейде қарызды өтеу үшін қарыз бағалы қағазға айырбасталса, онда ... бір ... ... ... ... табыс әкеледі, бұл жағдай екі
тапапқа да тиімді болады.
ЕДБ-дің ссудалық ... үлес ... әсер ... сыртқы
факторларды зерттеу қиындыққа түседі, ... ... ... ... ... ... ... өзгергіштігі;
2. валюта бағамдарының өзгерісі;
3. нақты қызмет етуші заңнаманың болмауы, және т.б.
Микроэкономикалық деңгейдегі қарыздардың ... болу ... ... өз ... ... ... ... моральды және физикалық тозуы;
3. басқарушы персоналдың төмен білім деңгейі;
4. мамандардың жүйелі түрде ... ... ... ... әсер етуі ... мысалы қарыз алушы несиені
қайтаруға дайындап қойған ақшасы ойланбаған жерден бюджетке аударылуы.
Банктік жүйенің ... мен ... ... мен банк салымшыларының мүдделерін қоғау мақсатында ҚР Ұлттық
Банкі Басқармасының 2002 ж 16 ... №465 ... ... ... ... ... және оларды күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы ... құру ... Бұл ... ... ... ... ... сапасы
бағаланады, несиелер тәуекеліне қарай жіктелінеді, және мүмкін болатын
несиелік тәуекелдерге қарсы провизиялар құрылады.
Қазір ... ... ... ... ... үлесі шамамен
31,4% құрап отыр, бұл көрсеткіш кейбір ... және ... 35%-ке ... ... Проблемалық несиелердің ... ... ... ... ... ... есеп ... мерзімі өткен займдардың мөлшері айтарлықтай
қанағаттанарлық ... Бұл ең ... ... ... ... ... ... көбеюінен, несие ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің (пролангациялау, ... ... т.б. ... ... ... ... стратегиялық жоспарлауға
қарағанда тактикалық және басқарушылық ... ... ... ... өсуіне алып келеді. Мысалы сала бойынша және аймақ
бойынша уақтылы емес ... ... ... ... немесе
несие қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және басқару құрылымдарын
уақтылы емес өзгерту.
II. Қазақстан Республикасындағы Екінші ... ... ... ... ... 1. ҚР ... несиелік портфелін басқару
Банктердің несиелері экономиканы тұрақтандыруда ең маңызды фактор
болып табылады.
Несиелік портфелді ... ( бұл банк ... ... ... ... ... ... айқындауды және олардың ең жоғарғы жететін
деңгейін анықтауды талап ... ... ... қызметі болып табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттары:
• нақты ... ... мен ... ... үшін ... ... ... белгілеу;
• несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін ... ... ... формасын жасау;
• әртүрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
• төменгі тәуекел деңгейі бар ең ... ... ... ... ... бар ... ... несиелік саясатты
қатаңдату;
• несиеге баға белгілеу саясатын ... ... ... ... зерттеу барысында
банкроттың негізгі себебі болып, ... ... ... ... ... ... ... және процедурасы, портфельді сауатты
басқару, несиелерді нәтижелі басқару, осы ... ... ... ... ... несиелік басқарудың маңызды элементтері болып
табылады.
Дегенмен көптеген банктер өңделген несие басқаруларын және несие
тәуекел ... ... ... ... Сондықтан да олар несие
ресурстарының қайтарылмау мәселелерімен күнделікті соқтығысып ... ... ... несиелерді сапалы басқару үшін обьективті қиындықтардықтардың
бар болуын куәландырады және мұндай басқару түрінің маңыздылығын күшейтуді
растайды.
Банктер күнделікті өзінің ... ... ... отырып, шамадан
тыс портфель тәуекелімен күресуге тиісті. Осы ... ... әр ... келеді: несиені төлеу қабілеттілік тәуекелі, проценттік, сауда,
географиялық, саяси, ... ... Банк ... осы ... ... ... және экономиканың сол секторларында болатын
тәуекел мөлшеріне шектеу қоюы тиіс. Кез-келген банктің ... ... ... ... ... ... ... сапасы ( тәуекелділікті
бағалауға және банк сенімділігі үшін ... ... ... ... портфелдің құрамына тоқталсақ:
1. Стандартты несиелер – қайтарылу ... ... ... ... жоқ несиелер;
2. Күмәнді несиелер – қайтарылу мерзімі ұзартылған, қайтарылуында ... ... ... ... ( қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін
кешіктірілген, ... ... бір рет ... ... ... тәуекел
әкелетін несиені білдіреді. Мұндай несиенің түрі бойынша негізгі қарыз
сомасынан 5% мөлшерінде ... ... ... ... ( ... ... 30-60 күнге
кешіктірілген, мерзімі бір ... ... банк үшін ... тудыратын
несиені білдіреді, мұндағы провизия сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория ( ... ... 60-90 ... ... мерзімі бірнеше рет ұзартылған, банк үшін тәуекелі жоғары
несиені айтамыз, провизия сомасы 20% ... ... ... ( ... ... 90-120 күнге
кешіктірілген, мерзімі бірнеше рет ұзартылған, банк үшін ... ... ... ... ... 25% ... күмәнді 5- категория ( қайтарылу мерзімі 120-150 ... ... ... ... рет ... ... ... болып келетін, провизия 50% көлемінде құрылған несиелер.
3. Үмітсіз несиелер – қайтару мерзімі 180 күнге ... және одан ... ... банк үшін өте ... яғни пайдасы есебінен
жабылатын, 100% мөлшерде провизия құрылатын несиені айтамыз.
ҚР-ның ЕДБ-рдің 2003 ж ... ... ... нақты құрылған
провизиялары (2-кестеде) көрсетілген:
2-кесте
Екінші Діңгейлі банктердің 2003 ж ... ... ... ... құрылған|Нақты қарыз |Нақты |Нақты қарыз |Нақты құрылған|
|жіктелуі ... ... | ... | ... |
| | | | ... | | ... |01.03 |01.03 |03.03. |03.03. |06.03. |06.03. |
| |744432 |43079 |738053 |41490 |326517 |43569 ... |531013 |1868 |524580 |1860 |56756 |182000 ... |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... |200278 |26554 |201510 |26217 |251935 |25555 ... |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 ... |122286 |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 ... |21188 |2137 |24798 |2498 |31065 |3107 ... |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 ... |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 ... |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... |7766 |1971 |11116 |2872 |23326 |3332 ... |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... |17044 |9346 |1681 |8962 |9569 |4786 ... |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 ... |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ... ҰБ ... бюллетені
3.Банктiк ссудалардың кемшiлiктерi мен даму ... 2. ... ... ... ... үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін пайда табу барысында
активті операциялар ... ... ... ... аса ... ... Бірақ банк бұл операция түрінен пайда табу барысында
көптеген ... ... ол ... ( ... ... ... ... Сондықтан проблемалық несие ұғымын анықтап ... ... ... ... ... шартында көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген қосымша келісім берілген несиелер;
• сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша ... ... ... және ... банк алдындағы міндеттемелері орындалмағандар;
• несиелерге есептелетін проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер.
Банк ... ... ... ... ... ... ... бағытталған әрекеттері өте ... Банк ... ... ... ... ... ... бақылап отырауының басты
мақсаты ( ссуда бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін уақтылы
және тұрақты ... ... ету. ... ... ... түрі ... өзінің тәуекелі болады болады, сондықтан банк осы тұрғыдан әр түрлі
саясат жүргізуі ... ... тек ... қарыз алушыларға несие беру
саясаты. Бірақ банк бұл кезде жоғары ... таба ... ... қатар
несиені қайтарумен банкте қиындық туса банк үшін ол өте қымбатқа ... ең ... ... ... пен ... ... ... мүмкіндіктерін максималды пайдалануы арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету ... ... ... байланысты қиындық бірден туындамайды және
кездейсоқ болатын жәйт ... Бұл ... ... бір уақыт аралығында
өрбиді. Сондықтан банк қызметкері ... ... ... алдын-ала байқап, банк мүдделерін қорғауға сол кезден бастап
тиісті шараларды ертерек ... жөн. ... бір ... ... процентті төлап қана қоймайды және ... ... ... банк ... әсер ... ... ... өткен және қайтарылмай жатқан
несиелердің көптігі салымшылар, инвесторлар сенімінің төмендеуіне ... ... ... ... ... проблемалық ссудалар несие
персоналының өте мұқият болуын және алтын уақытын алады;
• квалификациясы жоғары ... кету ... ... ... болмауы;
• барлық қаражаттар өнімді емес активтерге салынады;
• қарыз алушы тарапынан сотқа қарсы арыз түсу ... тууы ... ол ... ... қайтып алуы туралы талабы оны банкроттыққа алып
келуі мүмкін.
Ссудаларды қайтарумен байланысты қиындықтар туындауының ең ... банк ... ... ... яғни ... ... уақытында келісім-шарттарын дайындау мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған ... ... ... ... ... жеткілікті деңгейде қаталдықтың болмауы (мысалы
өтінішті ... ... ... ... ... ... профессионалды жүргізілмеуі;
• несие қызметкерінің кәсіпорын қажеттілігін, сала спецификасын, т.б.
маңызды факторларды ... ... ... ... ... ... ссуда бойынша кепілдіктің жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер (мысалы банк ... ... ... ... ... ... уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Сонымен қатар банк тарапына тәуелді емес факторлар да ... ... ... ... өзгеріс, заңи өзгеріс, ... ... ... ... ... жағдайының нашарлауы оған
берген несиенің уақтылы қайтарылмауы ... ... ... несиелерге
айналып кеткендігін куәландыратын себептер бар. Олар былай анықталады:
• қаржылық есеп беруін сараптау;
... ... ... жеке контактілерде;
• үшінші тұлғаның хабарлары нәтижесінде;
• банктің басқа бөлімдерінің мәліметінен.
Қарыз алушы несие аларда банкке ... ... мен ... ... ... қаражаттардың түсуі есебін, т.б. ... ... ... ... ... жағдайда пайда болатын қауіпті ашып бере
алады, сондықтан мынаған көңіл бөлу керек:
1. дебиторлық қарыздың күрт өсуі;
2. запастар айналымының ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
5. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
6. активтер сомасында негізгі капитал үлесінің ... сату ... ... ... ... қарыздың өсуі;
9. операциондық қызметтен шығындардың пайда болуы;
Банк үшін ... ... ... ... ... ... яғни ... оның филиалдарына соғып, басқарушы кадрлармен
кездесуде ол ... ... ... құрал-жабдықтарды,т.б.
анықтауға көмек береді. Банк қызметкерлері келесідей фактілерге мұқият
болуы керек:
1. жоғарғы басқарушы ... ... ... ... ... ... ... түскісі келмеуі және арадағы қарым-қатынастың
өзгеруі;
3. басты қызметкерлерін ауыстыру;
4. қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
5. негізделмеген тәуекелге бел буу;
6. ... ... ... ... клиенттерді жоғалту, т.б.
Егер проблемалық несиені анықтаған жағдайда, осы несиені қайтару
жөнінде қарсы шаралар ... ... ... ... ... бірігіп
несиені қалпына келтіруге және қарама-қайшылықтарды жоюға бағытталған
жұмыстар жоспарын жасау. Егер бұл ... ... ... онда банк ... ... ... ... қарызды қайтаруды, кепілді ... ... ... өз ... орындауды талап етуге міндетті. Ең
соңғы амал ( қарыз қайтармаушы ... ... деп ... ... ... ... үшін тиімсіз.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады;
1. қарыз алушының қызметін қайта құру;
2. несиені ... ... ... ... ... ... ... ешқандай уақыт создырмай іс-әрекет жасау керек, өйткені егер
қарыз ... ... ... ... ... ... ... кешіктерсе, оның бүкіл мүлкіне шектеу (арест) салынады, нәтижеде
банк өзіне ... ... ... ... тұруына алып келеді.
Проблемалық ссуданы анықтаған уақытта ең бірінші қолданылатын қадам (
орын алып ... ... ... ... ... ... ... алу керек (осы жағдайды түзеуге оның көзқарасы қандай, оған сенуге
бола ма, компания басшылығы пайдасын дұрыс орнықтырды ма). Банк ... ... ... (банктің үмітсіз қарыздары көп пе, көп болса сот ... ... ... ... ... ... несие қызметкері компания өкілімен кездесу ұйымдастырып,
орын алып отырған жағдайды талқылау керек және клиентпен банк ары ... ... ... ... ма, жоқ па ... ... ... керек.
Егер клиентті бұл жағдайды түзеуге болатынына көзі ... ... ... ... ... активтерді сату;
• қосымша шығындарды азайту;
• маркетингтік стратегияны өзгерту;
• басшыларын ауыстырып, оның орнына жаңа тұлғаларды тағайындау.
Басқа шешім банкпен кепілді ... ... ... бұл үшін ... ... ... банк шынымен де кепіл бойынша ... ... бар ... көз жеткізуі қажет. Сосын кепілді сату
мүмкіндіктерінің ... ... ... анықтау керек (бұл қымбат
тұратын және уақыт алатын процесс). Кепілді сатуда ең тиімді жол ( ... ... ... ... ... ... ... мен банктер бір-бірімен қарыздық міндеттемеде
болса, онда несиелік қарызды жою жолы ( ... ... ... ... ... ... талаптары цикл бойынша өтеледі. Бұл жерде әрбір
агент өзінен кейінгіге, ал ... ... ... ... Мұндай
қарызды өтеу процедурасы барлық цикл біткенше қайталана береді.
Кейде ... өтеу үшін ... ... ... ... онда ... бір кезең өткеннен кейін банкке табыс әкеледі, бұл ... ... да ... ... ... ... үлес ... әсер ететін сыртқы
факторларды зерттеу қиындыққа түседі, сондықтан ... ... ... инфляция деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
2. валюта бағамдарының өзгерісі;
3. нақты қызмет ... ... ... және ... деңгейдегі қарыздардың пайда болу себептері:
1. кәсіпорынның өз құрал-жабдықтарын тиімді пайдаланбауы;
2. құрал-жабдықтардың моральды және физикалық тозуы;
3. басқарушы персоналдың ... ... ... мамандардың жүйелі түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы.
Салықтық төлемдерде әсер етуі мұмкін, мысалы қарыз алушы несиені
қайтаруға дайындап қойған ақшасы ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру,
кредиторлар мен банк ... ... ... ... ҚР ... Басқармасының 2002 ж 16 ... №465 ... ... ... міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру ... Бұл ... ... ... ... ... ... несиелер тәуекеліне қарай жіктелінеді, және мүмкін болатын
несиелік тәуекелдерге қарсы провизиялар құрылады.
Қазір бізде ... ... ... ... ... шамамен
31,4% құрап отыр, бұл көрсеткіш кейбір банкілерде және ... 35%-ке ... ... Проблемалық несиелердің (күмәнді
+үмітсіз) несиелердің құрылымы төмендегі диаграммада бейнеленген:
Ресми есеп беруде ... ... ... ... ... дәрежеде. Бұл ең алдымен соңғы уақыттағы ... ... ... ... несие ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің (пролангациялау, қайта несиелеу, т.б. операциялар).
Несие ұйымының жоғарғы менеджіментімен ... ... ... және басқарушылық жоспарлауды ... ... ... өсуіне алып келеді. Мысалы сала бойынша және ... ... емес ... ... ... ... ... қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және басқару құрылымдарын
уақтылы емес өзгерту.
3. ЕДБ-ң несие жүйесінде болатын ... және ... жою ... ...... ... ... және коммерциялық және банктік
операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банктік емес ... ... ... банк ... ... ... яғни мұнда өзге де
несиелік мекемелер қамтылады. Әр елдің өзіндік ерекшелігіне қарай несие
немесе банк жүйесінің құрылымы қалыптасады.
Банк ... ... әсер ... ... ... ... төменгі ... ... ... ... ... ... ... 2,5 жылдағы ЖІО өсуі, мемелекеттік бюджеттің
аз ғана мөлшердегі дефициті;
* Алғашқы жеке бизнеске дағдылануды нарықтық реформа
бойынша мемлекеттің ... ... бір ... ... және
тұтынудың кәсіпкерлікке өту менталитетінің өзгеру артықшылығы;
* Қазақстанда ... ... бар және ... жетік меңгерген менеджерлердің болуы;
* Ішкі сұраныстың болуы, орта есеп ... ... ... құрауына байланысты банктің инвестициялық жетістіктері
көп;
* Отандық тауар мен өнімнің бағасына ... ... яғни ... ... және өнім ... тауарларының
сапасының салыстрмалы ... ... ... ... ... ... ... бай ... ... ... және ... ... нарығының дамуынан;
* Халықаралық стандарттар бойы^ша жүзеге асырылатын
және ... ... ... ... ... ... қаржылық жүйенің болуы.
Сонымен қатар Қазақстандағы өндірісті банктік несиелендірудің ... банк ... ... ... ... әсер ... ... дамуына кедергі келтіретін проблемаларға Ең алдымен
банк желісінің елеулі ... ... ... Банк ... де ... ... банктік қызмет көрсету мүмкіндіктері
төмен. Мысалы, 1998 жылмен 2003 жыл аралығында 71 банктен 35 банк . Банк
филиалдар саны 458-358 (20%) ... ... ... ... ... 1019 ... Мұндай банк желісінің төмендеуінен халықтың банктік несиені
алу мүмкіндігінен айрыдды десек ... ... ... жаңа ... ... ... ... , яғни жаңа несиелерде ешқандай қарыз түрі жоқ стандартты
болғандықтан несиелік портфельдің ... ... ... еді. ... оң құбьыыс болмады.
Қысқа мерзімді депозиттеріне байланысты нақты секторлардың ұзақ
мерзімді несие сұранымы мен банктің оны ... ... бар. ... байланысты несиелендірудің көп бөлігі ссуда мен
қызметке, яғни тез ақша ... ... ... ... ... да ... банк жүйесінің қарқындап дамуына қарамастан, жеткен
деңгей қажетті әлдеқайда төмен болып отыр. Нақты ... ... ... 18% ... да ... бұл ... көлемнен 5 есе аз. 2003 жылдың
басында банк қоры 1,05 млрд. АҚШ доллары көлемінде болды. Бұндай ... ... ... ... ... тәуекелге бара алмай отыр. Осыдан
экономика монетизациясының төмен деңгшейі Өрістеген. Ол ... ... ... % -ы, ал ... ... бұл көрсеткіш 300 көлемінде.
Банк жүйесіндегі капитализацияның белгілі дәрежеде өсуі несие көлемін
ұлғайтуға ... ... ... ... ... өсу ... активтің
өсу деңгейінен төмен болып отыр, бұл банк ... ... ... ... ... ... ... көп үлесі субсидияланған міндет пен
ағымдағы түсімнен қалыптасады, ал ... ... ... ... күйі ... Тиімділіктің артқанына қарамастан көптеген
банктердің рентабельділігі 2% деңгеәде, бұл жай басқа факторлармен
қабаттасып капитализацияның қажетті деңгейіне жетуге ... ... ... бір ... болып жалпы мемлекетте және белгілі бір
аймақтарда долларландыру деңгейінің үлкендігі және валюта түрі бойынша
несиелік және депозиттік портфельдердің дұрыс байланыспауы, яғни бұл ... ... ... ... ҚР ... ... есеп беруі
бойынша банк несиесінің долларлануы 66,1 % құраған болса, депозиттің
долларлануы 59,5% құраған. Ең көп ... ... ... яғни ... ... несие шетел валютасындағы депозиттен
135 млрд. теңгеге асып кеткен Сонымен қатар, шетел валютасына
индекстелінген теңгелік несиелердің көптігі
валюталық тәуекелге итермелейді. Шетел валютасындағы индекстелген
теңгелік ... ... ... ... жоқ.
Сонымен қатар, банктердің беретін несиелер көлемі мен тартылған
депозиттер көлемі арасында үйлесімсіздіктер бар.
Индустриалды бай аймақтарда берілетін банк несиелері 93,5% ... ... 59,6% ... ал кедей шаруашылық аймақтарда берілген
несие көлемі 6,5% құраса, ... ... 40,4% ... Осындай
үйлесімсіздіктер көптеген проблемаларды тудырады.
Екінші деңгейлі банктердің экономикаға несиелер бойынша негізгі қарыз
сомасы 2004 жылы қантар айына байланысты 0,4% - ға ... ... ... ... тең. ... ... несие көлемі 3,6% төмендеді, яғни 523,1
млрд. тең. Шағын бизнесті несиелеу несиелердің көлемі 2,0 % төменделі, яғни
192,3 млрд. теңгеге тең.
Қаржы доллары ... ... ... ... ... Жамбыл,
Қостанай және Қызылорда облыстарын жатқызуға болады. Мысал ... ... ... ... ... ... 34% ... банктің берген
несиелері 1,6% ғана құрап отыр. Яғни осындай аймақтардың қаржысын басқа
индустриалды аймақтарға берумен жүзеге асырылуда.
Несиелік ... ... ... республика бойынша орташа
деңгейден аграрлық аймақтардағы несие қоылымы жылдық 3,6% жоғары болса, ал
индустриалдық аймақтарда пайыз қойылымының деңгейі төмен ... ... ... регаондарда, яғни аграрлық және индустриалдық депозиттер
қойылымы бірдей болып отыр. Мұндай пайыз қойылымындағы теңсіздік ... ... ... банктердің несие саясаты ауылшаруашылығын несиелендіруде
тәуекеддің үлкен көлеміне байланысты банктер өндіріс саласын несиелендіруді
дұрыс санайды. Сондықтан да аграрлық аймақтардағы қарыз ... ... ... 4-9% ... ақша ... ... Демек, орташа несиелік қойлым жылына
16% құраса, аграрлық аймақтардың пайыздық қайта төлеу мөлшері 25-26%
құрайды.
Келесі бір проблема болып ... ... банк ... өте ... яғни ... 8-20% ... Демек, берілген
несие пайыз қойьыымы мен тартылған депозиттерінің пайыз қойылымындағы
айырма.
Өте үлкен несиелік маржа 8-9% ... ... ... ал ... аймақтарда маржа мөлшері орташа
есеппен 12-14% құраған. Мұндай ауылшаруашылық және
индустриалдық ... ... ... болуы ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Валюта бойынша банктік маржа теңге бойынша банктік маржадан ... ... ... ... несиелік саясатына араласуға болмайтын
банк туралы заңға сүйеніп, Ұлттық Банк ешқандай шара қолдайнбай отыр.
Басқару ... ... ... ... банктер негіздемесіз
банктік маржа қойлымын көтеруде.
Енді негізгі бір проблема болып, несиелік және ... ... ... ... республика бойынша орта және ұзақ мерзімді
несиелер көлемі 2003 жылы 57%, ал депозит портфелі 44,5% ... орта және ұзақ ... банк ... 2003 жылы 231,1 ... ... ал ... орта және ұзақ мерзімді несие көлемі 322, млрд.
теңгені құраған. Осыған байланысты орта және ұзақ мерзімді несиелер 87
млрд. теңгеге ұзақ ... ... ... ... ... Орта
және ұзақ мерзімді несиелер халықтың қысқа мерзімді депозиттері арқылы
қаржыландырылады. Банк депозит бойьшша міндеггерін қарыз алушы осындай
несие түрлерін ... ... банк ... ... міндеттерін
орындауын кешіктірілуімен сипатталады.
Шағын бизнесті несиелендірудегі негізгі проблемалар. Қазақстандағы шағын
және орта бизнесті дамытудағы негізгі проблемалардың ... ... ... ... ... ... қалыпты нарық
жағдайында қаржылық ресурстардың шектеулігі және банктердің қамтмасыз ету
кепілдігіне қатаң талаптардың болуы. Шағын және орта бизнесті
қаржыландыруда дербес нарық ... шеше ... ... банктің кез келген жобаға шығыны бірдей, бірақ жобалардың
құны әртүрлі болып келеді. ... ... құны ... ... сайын оны
қаржыландырудың сыбағайлы шығыны соған байланысты төмен болады. Немесе
керіснше, жобаның құны төмен болған сайын оны қаржыландырудың ... көп ... Бұл ... қойылымымен байланыстырылады. Яғни үлкен
жобаларға пайыз қойылымы төмен, ал кіші жобаларға несиелік қойылымы
жоғары болуымен көрсетіледі. Екінші жағынан ... және орта ... банк ... ... ... үлкен бизнеске қарағанда, яғни
жағымсыз факторларға төтеп беру әлсіздігімен, өндірістік диверсификациялау
деңейінің төмендігімен. Үлкен кәсіпорынға қарағанда шағын және орта бизнес
кәсіпорынға банкті ... ... ... үлкен талаптар қойылады. Осы
себептерді ескере отырып шағын және орта ... ... ... ... ... және несиелік
қойылымдарды бекітуде ірі қарыз алушылар тең құқылы бола алмайды. ... ... және орта ... өте ... ... ... мен ... орындауға мүмкіндігі жоқ болады, әсіресе жаңадан пайда болған
алушыларды жатқызуға болады.
Сондықтан да шағын және орта бизнесті нарықтық экономикада несиеге
сұранымын ... ... ... ... болмауы, яғни ол
үшін мемлекетте арнайы ынталандыру механизмі және шағын және орта ... ... ... ... көздері болуы керек. Осының барлығы
экономиканың дамуына кері әсер ... да ... ... ... құру ... бұл механизм
несиелендіру процесіне қатысушы жақтардың барлығының мүддесін қарастырып
отыруы тиіс. Бірақ, олардың, яғни ... банк пен ... ... ... мүддені көздеуінен, банк тарапынан несиені беруде
несиелік тәуекелді төмендетуді көздесе тауар өндіруші қарыз алушы тұлғалар
несиені төмен пайыз қойылымымен жағымды уақытқа алуды ... ... ... ... болуына себеп болады. Екінші
жағынан, Қазақстан экономикасының дамуына өте ... роль ... ... ... ... ... даму алуда. Соңғы жылдары үкімет пен жергілікті органдар
жағынан шағын бизнестің дамуына мемлекеттік қолдауға байланысты ... ... ... ... да ... ... ... бизнестің
қызметіне мемлекеттік бақылауды бекіту арқылы дамуына тосқауыл болып
табылатын кері іс-әрекет ... ... ... ... мәні ішкі ... ... ... және кіші бизнестен іріге айналумен
байланыстырылды.
Шағын бизнесті дамытуды қолдауда екі деңгейлі көптеген шешімдер
қабылдануы керек. Сондай-ақ орта және жергілікті қолдау көрсетілуі ... орта және ... ... ... ... салық қойылымы
болу керек.
Шағын кәсіпкерлер үкімет пен жергілікті органдардан қолдау ала
отырып, банктің стратегиялық ... ... ... Ол үшін ... қамтуы
тиіс:
* Халықаралық стандарттар бойынша есеп және қаржылық
бухгалтерлік есеп жүргізілуі тиіс
* Жалпы бизнесті ... ... ... ... ... ... ... қолдану, капитаддандыруды көбейту
> өз өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... аоу арқылы дамуын білдіреді.
Банк тарапынан да қолдау болуы керек, бизнес-план құруда, қаржыларын
жұмсауда, яғни банк қызметі жағынан қолдау көрсету арқылы несиенің ... ... ... Яғни екі ... ... да ... жағдай
туады.
Қазіргі жағдайда негізінен, екінші деңгейлі банктерді несиелендіру
процесіндегі ... ... ... келесілер болып табылады:
• несие беру барысында қарыз алушының несиелік қабылеттілігін тадцау
жасау барысында ... ... ... ... несиесі, қайтармаған бөлігі
туралы жүйелі ақпараталатын орталықтын жоқтығы.
Әсіресе осы ... алу ... ... ... ... ... ортақтандырылған тәуекел қызметі бар. Ол жерден
әрбір банк осы ұйымға ... ... ... ... ақпарат алуға құқысы бар.
Несиелендіруді Қазақстанда жетілдіруде осы жүйені қолдануды енгізу керек.
Яғни егер мұндай жүйе бізде болса, онда банктер қарыз ... ... ... тез арада осы қызмет желісінен ала алады. Мұндай ақпарат жинауды
Қазақстан нарығында ұсынылған. Яғни потенциалдық клинт туралы; қаржылық
жағдайьш ... ... ... ... ... ... деғгейі жоғары болады.
Осыған байланымты кешенді тәсіл табу керек, сондай-ақ осы проблеманы
шешуде заң заң органдарын қатыстыра отырып, Қазақстан нарығын дамыту ... банк ... ... ... жеткіліксіздігі мен
кемшіліктерін айта кету керек. Демек, несиелік келісім-шарт мазмұгыгда
несиеге төленетін пайыз және бизнес справка дайындау; салалық және аймақтық
қималарына ... ... ... төлеу тәжірибесі, бизнестің
басқа да этикалық нормаларын сақтауды; арбитраждық қызметтерді;
экономикалық жағдайлар туралы толық ақпараттармен қамтамасыз етуде
американдық " Дан энд ... ... ... осы ... ... екінші деңгейлі банктерде ұсынған болатын. Бұл ұсыныс
қабылданбады. Үйткені, біздің кәсіпорындар мен ұйымдар өз қызметі, ... ... ... деп ... ешқандай ақпарат бермей қойған. Басқа
мемлекеттерде мұндай кәсіпорындар, ... ... ... ... ... ой ... ... жалпы қарызды төлеудің кешіктірілуін
болдырмау шараларының жоқтығы, ал берілген ссуданың қайтарылуын қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ... міндеттерін
І орындамаған жөнінде үндеу жіберу кезінде де өте көп қиындықтар І болады,
яғни қарыз ... таба ... ... ... ... мен жалпы қарыздың нақты орны мен жабатын көздердің І келісім
шартта көрсетілмеуі сияқты өте көп кемшіліктерден тұрады. ; Көптеген
келісім-шарттар заңцы түрде ... ... кей ; ... ... емес ... ... І кездестіруге болады. Ал
батыс еддерінде несиелік келісім-шарт ең бір I ... ... ... ... ... ... ^ ... жасау барысында тек
қана несиелік шартты зертгеп I білу ғана ... ... ... клиенттің
толық мүмкін болатын ? тәуекелді осының бәрін келісім-шартты сауаттылықпен
жасауымыз 1 ... бір ... ... ... ... ... ц
механизмінің жеткіліксіөдігі, бұл проблема жерге жеке меншік ц құқығьгаың
болмауымен байланысты жылжымайтын мүлікті кепілге 5 алуда өте ... ... ... ... ... ... ... сома банк алдындағы Н қарызды
жаба алмаған жағдайда, банк ... ... ... Л ... ... ... ... құқылы.
Бірақ ҚР азаматтық іс жүргізу заңдылықтарына сәйкес өндіріп 8 алу
кезектілігі келесідей, біріншіден, банкрот мүлкіне төрелік сот М қатысып,
банкртоттың процесін жүргізуде өз ... ... ... ө ... ... ... ... мүгедектерге берілетін х жәрдемақы,
жұмыскерлерге қалған жалақысын төлеу және т.б. 0 Осыларды төлегеннен кейін
барып бюджеттік төлемдер:
• жалпы республикалық және ... ... және ... тг ... ... барып қана несиелендіруге кезек и келеді.
Біріншіден ссуданы кепілге бергендерге, содан кейін Ш қалғандарына.
Бірақ банкротқа ... ... ... е ... қалмауы мүмкін. Былай
айтқанда, банк ешнәрсесіз құр қол Ю қалады. Осы ... ... ... м ... ... кепіл құқығын дұрыс жүргізу
қазет.
Проблемалардың шешілуі боллуы тек ғана заңды нормативтиі-І* құқықтық
базаға ғана тәуелді емес, сонымен қатар ... © ... ... Яғни ... ... ... Ш шешім қабылдай алуы
мүмкіндіктері және т.б. байланысты болып ЭД келеді.
Жалпьыай келе несиені беру барысында бүкіл ... КЯ ... ... ... ... ... ... қажет. Ң Европа даму және Қайта құру
банкінің девизі " ... но ... ... ... отырьш, біз де банк
операцияларын жүргізуіміз қажет.
Шарипходжаева Мадинаның
Педагогикадан жинаған материалдары.
Тәрбие сағаты:
Қош келдің ... ... сау ... ... сағаты:
Сақ жүріңдер көшеде
Тәрбие сағаты:
Ана өмірдің шуағы
Шарипходжаева Мадинаның
Психологиядан жинаған ... ... ... материалдары.
Сабақтың тақырыбы; Денің сау болса, дәулет сол.
Сабақтың тақырыбы:
1.Оқушыларға денсаулықтың басты байлық екенін түсіндіру.
2.Оқушылардың дербес жумыс істеуін,сөйлеу қабілетін дамыту,өз ойын еркін
жеткізуге ... ... ... таластыра білуге ,өз пікірін дәлелдеуге
дағдыландыру.
3.Оқушыларға жаман жақсыны айыра білуге,жаманан қашық ,жақсыны
қабылдауға,тазалықа үйрету.
Көрнекілігі; Буклет,плакат,газеттер,қанатты сөздер,рефераттар.
Ұйымдастыру; Оқушылармен сәлемдесу, ... ... ... психологиалық педагогикалық тұрғыдан даярлау.
Кіріспе сөз; Құрметі ұстаздар ,оқушылар, « Денің сау болса ,дәулет сол ... ... ... бастауға рұқсат етіңіздер.Бүгінгі тәрбие сағатымыз
ерекше болады,себебі топты екіге бөліп жарыс сабағын өткіземіз.Топтың аты.
1.Денсаулық.
2.Салауат.Әр топқа өзінің ... ... және ... ... ... ... ... қалай түсінетіндерін айтып ,схема
түрінде көрсетеді. Үй тапсырмасы Әр топқа басқа әдебиет,газет, журналдардан
«денсаулық» мәліметтер жинап келу және талдау.
Психологиялық ... Әр ... ... ... ... сақтаудың жолдарын ата?
2.Денсаулық деген не?
3.Салауатты өмір салты неден тұрады?
Салауат тобы.
1.Денсаулыққа не нәрсе әсер етеді?
2.Салауатты өмір ... ... ... орын ... ... ... ... мақалды қалай түсінесің?
Топтық тапсырма.
1-топ. Сенің бірге өскен досың ... ... ... сен ... күні оның ... ... тұрғанын көрдің.Сен не істейсің.
Достығың жалғасама.
2-топ.Достарыңмен немесе ата анаңмен келе ... сен таза су жоқ ... ... ... лас су ағып ... жаныңдағы адамдар да
шөлдеді.Таза суы бар жерге жету үшін біраз уақыт керек, сен де ... ... ... Не ... ... мәтел сайысы.
Әр топтан бір адам шығып денсаулық туралы мақал айтып жарысады.
Мәтінмен жұмыс.
Әр топқа бір мәтін беріледі.Оқып түсінгендерін ... « ... ... ... ... ... ақыл ойды ... ұлтарды топтастырады.
Дәрігерлердің мәліметтері бойынша күштілігі орташа, жалпы салмағы 20г бір
қорап темекіні тартқанда 0;0012г күкіртқышқыл, осы ... ... ... 0;18г ... 0;64г ,0;92г ... оксидті 1г жанған сұйық және
қатты заттар қосындысы, темекі концентраты пайда болады.Ұлы заттар өкпеге
өтеді, кілегеилі ... ... ... ... ... ... тарайды да, адамды
кейін шылым шекпесе тұра алмайтын шылымқұмар етеді.Тіс эмалының ... ... ... қатерлі ісін аурулары үнемі темекі шегушілер
арасында жиі кездеседі.Көгергіш қышқылдық мөлшері
Көп болған жағдайда орталық ... ... ... ... да, сол ... « Алъкоголъ- ақыл -есті тонаушы»
Арақ тазартылған этил спиртінен дайындалған ,ол этил спирті ... ... ... ... арқылы алынады. Әдетте қолдан жасалған алъкоголъде
зиянды қоспалар, ең басты улы майлар болады.
Техникалық улы сұйықтарды пайдаланып жас алған шараптар адам ... ... .Оны ... ... 10- 12 сағаттан кейін мынадай қатты улану
белгілері білінеді;бас ауру ,лоқсу, құсу, шалыс жүріс, ... көз ... ... ... ... организмге қандай кесел әкелетінін
жасөспірім есте ұстаған жөн.
Қорытынды:Тәрбие ... қай ... ... ... ... марапаттау.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi туралы51 бет
Банк несиелерінің айналымы мен қайтарымдылығы93 бет
Екінші деңгейлі банктердің несиелік саясатын талдау және негізгі көрсеткіштерін бағалау. Өндірістік практикадан есеп48 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
"Кондиция, өнім,өнім сапасы"4 бет
«Казкоммерцбанк» ақ-ның несиелік процесті орындау тәжірибесіне талдау жасау36 бет
Банктің несиелік саясаты және несиелік механизм32 бет
Банктегі несиелік процестер54 бет
Банктегі несиелік үрдістер92 бет
Заем (қарыз) түсінігі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь