Бәсекенің мәні,түрлері,бәсекелестікпен күрес формалары

КIРIСПЕ
I БӘСЕКЕ . РЫНОКТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ НЕГIЗГI ЭЛЕМЕНТI
РЕТIНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1 Бэсекенiң экономикалық мәнi мен қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Бэсекенiң экономикалық табиғаты және қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
II ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАДАҒЫ ЖЕТIЛГЕН ЖӘНЕ ЖЕТIЛМЕГЕН
БӘСЕКЕЛIК ЖАҒДАЙЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1 Жетiлген бәсеке рыногы, қызмет ету механизмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Жетiлмеген бэсеке рыногы және оның формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БӘСЕКЕЛIК ОРТАНЫҢ ДАМУЫ
ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ҮШIН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3.1 Қазақстан экономикасында бэсекенiң қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ..22
3.2 Елiмiзде бэсекенi қолдау мен монополияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ...24
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
.
Әлемдiк тэжiрибе дэлелдегендей экономиканың шикiзат бағыттылығы елдiң тиiмдi жэне түрақты дамуын қамтамасыз етпейдi. Сондай-ақ бүгiнгi жаһандану кезiнде үлттық экономика бэсекеге қабiлеттi болмаса, онда оның болашағы бүлынғыр болып табылады. Сондықтан да бiзге мемлекет ретiнде қалыпты жүмыс iстеу үшiн тұтастай алғанда экономикамыз бэсекеге қабiлеттi болу керектiгi сөзсiз. Ал осыдан барып эр сектордың өз мiндетi туындайтыны белгiлi. Жалпысында бэсекеге қабiлеттiлiк - экономикалық категория болып табылады.
Бэсеке жалпы экономикалық қүндылықтар мен жетiстiктердi дамытудың негiзгi құралы болып табылады. Бэсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен кэсiпорындар қоғамның эр түрлi сұранысына бейiмделiп, тиiмдi инвестицияларды орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске ұмтылады, өндiрiстiк жэне қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы өнiмдер шығарудың көлемiн арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбiр кэсiпкердiң бэсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде әлемдiк экономикалық рынокта ұлттық экономиканың бэсекеқабiлеттiлiгi артады.
Бэсеке қоғамға экономикалық еркiндiктi, тиiмдiлiктi, дамудың тұрақтылығын, экономикалық қауiпсiздiктi ұсынады. Немiс экономикасының белгiлi экономист ғалымы Людвиг Эрхард бэсекелестiктiң экономика үшiн қажеттiлiгiн келесi жолдармен көрсетедi: "... рыноктың шаруашылық жэне оның қызмет ету механизмі еркiн бэсекелестiктен ажырап қызмет етуi мүмкiн емес...". Бэсекенiң экономикалық табиғаты жеке меншiктiк қатынастармен тығыз байланыста болады.
Сондықтан мен экономикалық теория пэнiнен курстық жұмысымның тақырыбын "Бэсекенің мәні, түрлері және оның бәсекелестік күрес формалары " деп алдым. Бүл тақырыптың өзектiлiгi Елбасымыз өткен жылдары "Бэсеке қабiлеттi Қазақстан", "Бэсеке қабiлеттi экономика" жэне "Бэсеке қабiлеттi халық" деген Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мэселелердiң бiрi Қазақстан Республикасын үлттық экономиканың бэсекеге қабiлеттiлiгi жоғары деңгейде дамып, элемдегi дамыған елдер қатарына қосылу керектiгiн атап көрсеткен болатын.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек қана сұраныс пен ұсыныс деп тете айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр рынокта, белгiлi бэсеке жағдайында жэне белгiлi рынок құрылымының негiзiнде эрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, тауар сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда болуына байланысты.
1. Джумагельдиева Т.А. Конкуренция: теория и механизм развития. -Алматы, 2003.-130с.
2. Григорий Марченко "Бэсекеге қабiлеттiлiк - экономикалық категория" // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
3. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. - СПб:. "Питер", 1999.-464с.
4. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2000 ж. - 420 бет.
5. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университетi, 2003. - 219 б.
6. Мэнкью Н.Г. Принципы экономике. - Спб: Питер Ком, 1999. - 784 с.
7. Н. Ә. Назарбаев. "Бэсеке қабiлеттi Қазақстан", "Бэсекеқабiлеттi экономика" жэне "Бэсекеқабiлеттi халық" деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
8. Кожахмедов Д.Б. "Машиностроение как основа формирования конкурентспособной экономики Қазахстана" // Аль-Пари , №1.2004 г.
9. Қуат Бораш "Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай" // Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
10.Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х
т. Т. П. - М: Финансы и статистика, 1992. - 384 с. 11.Кенжеғали Сағадиев "Бэсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек" //
Егемен Қазақстан, 2004 ж. 12.Экономическая теория. / А.И. Добрынина, Л.С.
Тарасевича. Санк-Петербург - 2001г. 13.Ю. К. Шокоманов "Состояние и перспективы экономического развития
Казахстана в переходной период" // Вестник КазНУ, Серия
экономическая, №4, 2001 г. 14.Стратегия / "Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы
дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы" -
Алматы, 2003 ж.
15.Статистический ежегодник 2007 / "Финансы и кредит"-358
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
I БӘСЕКЕ - РЫНОКТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ... ... 5
1. ... экономикалық мәнi мен
қызметтерi.................................................. 5
2. Бэсекенiң экономикалық табиғаты және
қағидалары...................................... 7
II ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАДАҒЫ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... қызмет ету
механизмi..............................................10
2. Жетiлмеген бэсеке рыногы және оның
формалары.........................................14
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БӘСЕКЕЛIК ОРТАНЫҢ ДАМУЫ
ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ҮШIН ... ... ... ... қалыптасуы мен
дамуы......................22
2. Елiмiзде бэсекенi қолдау мен монополияға қарсы
саясат...............................24
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..........................................29
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
..............31
.
3
КIРIСПЕ
Әлемдiк тэжiрибе дэлелдегендей экономиканың шикiзат бағыттылығы елдiң
тиiмдi жэне түрақты дамуын ... ... ... ... ... үлттық экономика бэсекеге қабiлеттi болмаса, онда оның болашағы
бүлынғыр болып табылады. Сондықтан да бiзге мемлекет ретiнде қалыпты ... үшiн ... ... ... бэсекеге қабiлеттi болу керектiгi
сөзсiз. Ал осыдан барып эр сектордың өз ... ... ... ... ... - ... ... болып табылады.
Бэсеке жалпы экономикалық қүндылықтар мен жетiстiктердi дамытудың
негiзгi құралы ... ... ... ... ... ... фирмалар мен
кэсiпорындар қоғамның эр ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк жэне ... ... ... отырып, сапалы өнiмдер
шығарудың көлемiн арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбiр кэсiпкердiң бэсекеқабiлетi жоғары болуының ... ... ... ... ... ... қоғамға экономикалық еркiндiктi, тиiмдiлiктi, дамудың
тұрақтылығын, экономикалық ... ... ... ... экономист ғалымы Людвиг Эрхард бэсекелестiктiң экономика ... ... ... ... "... ... ... жэне оның
қызмет ету механизмі еркiн бэсекелестiктен ажырап қызмет етуi мүмкiн
емес...". Бэсекенiң ... ... жеке ... ... ... болады.
Сондықтан мен экономикалық теория пэнiнен курстық жұмысымның тақырыбын
"Бэсекенің мәні, түрлері және оның бәсекелестік ... ... " ... Бүл ... ... Елбасымыз өткен жылдары "Бэсеке қабiлеттi
Қазақстан", "Бэсеке қабiлеттi экономика" жэне ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мэселелердiң бiрi
Қазақстан Республикасын үлттық экономиканың бэсекеге ... ... ... ... дамыған елдер қатарына қосылу керектiгiн атап
көрсеткен болатын.
Қазiргi кезде нақты ... ... ... ... ... тек
қана сұраныс пен ұсыныс деп тете айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi ... ... ... ... жэне ... рынок құрылымының негiзiнде
эрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, тауар
сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ... ... ... ... ... ... байланысты бэсеке түралы
көп кездестiремiз. Бэсеке өз кезегiнде рыноктық ... ... ... ... ... элементi болып табылады. Бiрақ қазiргi жағдайда
қайбiр елдiң болмасын, оларда таза бэсекелестiк экономикалық рынок жоқ.
Менiң бұл ... ... ... мақсатым ұлттық экономиканың
бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың ҚР-сы экономикасының тұрақты дамуының
бiрден-бiр даңғыл жолы ... ... өту ... ... ... қатар,
осы мақсатқа жету үшiн мен курстық жұмысты орындау үстiнде ... ... ... ... ... Бэсекенiң мэнi мен түрлерi, оның экономикадағы орны;
* ... ... ... ... ... Жетiлмеген бэсекенiң негiзгi формалары монополия мен олигополияның
рынокта қызмет етуiн;
* Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен даму
мэселелерiн жэне оны шешу жолдарын қарастыру.
* Өнеркэсiптiк саланың бэсеке ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын
қарастыру.
* 5
I БӘСЕКЕ - ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУIНIҢ НЕГIЗГI
ЭЛЕМЕНТI
1.1 Бәсекенiң экономикалық мәнi мен қызметтерi
Бәсеке ... ... ... мен ... ... құралы болып табылады. Бэсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен
кәсiпорындар қоғамның эр ... ... ... ... ... пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк жэне қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы ... ... ... ... болады.
Осылайша эрбiр кэсiпкердiң бэсекеқабiлетi жоғары болуының нэтижесiнде
элемдiк экономикалық рынокта ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... қол ... өзi
бәсекеқабiлеттiлiктiң қалыптасуы мен дамуы есебiнен болып отыр. "Қазақстан
- 2030" даму стратегиясында жеке меншiк қүқығын ... ету, ... ... ... ... қалыптастырып және антимонополиялық
реттеудi сенiмдi түрде жүргiзу керектiгiн атап ... ... ... еркiндiктi, тиiмдiлiктi, дамудың
тұрақтылығын, экономикалық қауiпсiздiктi ... ... ... ... ғалымы Людвиг Эрхард бэсекелестiктiң экономика үшiн
қажеттiлiгiн келесi жолдармен көрсетедi: "... ... ... және ... ету ... ... бәсекелестiктен ажырап қызмет етуi мүмкiн
емес...". Бәсекенiң экономикалық табиғаты жеке ... ... ... ... дегенiмiз, бiр жағынан, iс-қимыл жасайтын салада ... жету үшiн ... ... ... ... шаруашылық жүргiзудiң
қолайлы жағдайына ие болу үшiн, пайданы көп табу үшiн тауар өндiрушiлердiң
бiр-бiрiмен күресi. Екiншi жақтан, ол рынок субъектiлерiнiң ... ... оны ... жэне ... қолдану сферасындағы ара қатынастары.
Бэсекенi экономикалық ... ... ... жүргiзушi
субъектiлердiң белгiлi эрекеттерiнiң жиынтығының түрi деп тануға болады.
Осы эрекеттер экономикалық цикл түрiнде ... ... ... ... ... аталған ұдайы өндiрiстiк процестер жатады:
* өндiрiс жэне еңбек ұжымдарының материалдық-заттық элементтерiн
қалыптастыру;
* ... ... оны ... ... жартылай
фабрикаттармен жабдықтау және өндiрiстiк, несие-қаржылық және жобалау
мекемелерiнiң бiр-бiрiне эсер етуi;
* бәсекеқабiлеттiлiгi жоғары өнiм ... 6
* ... ... Бұл үшiн оның саны ... ... орны ... ... пайда есебiнен инвестициялық қор жасау және оны өндiрiстi кеңейту
үшiн пайдалану.
Өнiмнiң өмiр сүру ... ... ... ... ... эсер етедi.
Өнiмнiң өмiр сүру циклiне оның ... ... ... жүрiп
отыратын мерзiмi жатады. Бұл цикл төрт фазадан түрады:
1. жаңа өнiмдi игерiп, өндiрiске енгiзiп орналастыру. Бұл ... ... көп ... шығарылған өнiмнiң бағасы жоғары болады;
2. өндiрiстiң өсуi - өндiрiстiң ... ... ... ... баға сақталады;
3. кемелдену. Өндiрiс көлемi ең жоғары дэрежеге жетедi, сұраныс
толық қанағаттанады, ... ... ... ... жэне ... ... ... ескiру. Бұл фазада сұраныс төменгi шегiне жетедi, өндiру азаяды.
Бэсеке сайысы сөне ... ... ... ... өндiрiлуi
тоқталады, жаңа өнiм өндiру басталады.
Рыноктық экономикада рыноктағы ... ... мен ... ... ... ... субъектiлер өз ... ... ... ... ... ... бэсеке" деп
атауға болады:
* тауардың сапасы туралы және оның сипаттамасы. Жасау эдiсi мен жасалған
орны туралы жалған ақпарат тарату;
* бэсекелес ... ... ... қате ... ... ... ... белгiсiн, оның фирмасының атын, маркировкасын
заңсыз пайдалану;
* тауардың сапасы туралы дұрыс түсiнiк бермейтiн ... ... ... ... ... ... ... қолдану;
* келiсiм бойынша ... ған ... ... ... ... ... ... жэне басқадай
информацияны таратып ... ... шарт ... күресу
Қазақстанда мемлекеттiк антимонополиялық агенттiкке жүктелген.
Қазiргi ... ... ... ... ... өндiрiстiң
экономикалық теориясы жарыққа келдi. Мүның үлгiсiндегi рыноктың екi ... жеке ... ... ... мен ... ... өндiрiс факторларының рыногы;
Осы рыноктардың өзара байланысы техникалық заң түрiнде ... оны ... ... деп ... Бэсекенiң экономикалық табиғаты мен қағидалары
Бэсеке қоғамға экономикалық еркiндiктi, тиiмдiлiктi, ... ... ... ... ... ... экономист ғалымы Людвиг Эрхард бэсекелестiктiң экономика үшiн
қажеттiлiгiн келесi жолдармен корсетедi: "... рыноктың шаруашылық жэне ... ету ... ... бэсекелестiктен ажырап қызмет етуi ... ... ... ... жеке ... ... байланыста болады.
Бэсеке шаруашылық өмiрде басты рольде ойнайды. Ол экономикалық
еркiндiктi ... етiп, ... ... ... ... рыноктағы жағдайлар мен сұранысқа бейiмдi болып келедi.
Адам Смиттiң ... қол" ... ... ... ... яғни , эрбiр жеке адам немесе кэсiпкер ең бiрiншi өз пайдасын
ойлайды, сол пайдаға қол ... үшiн олар өз ... ... ... ... болады. Бұл өз кезегiнде жаңа iзденiстердi,
инновациялық жаңалықтарды ашуға жол ашады.
Бэсеке экономикалық категория ... ... жэне ... болады. Объективтi мағынада бэсеке рыноктағы ерекше жағдайларды
белгiлейдi, яғни жекелеген ... ... ... ... ... жэне оның ... жеке өзi эсер ете алмау сипатымен
көрiнедi. Бэсеке субъективтi түрғыда бэсекелес шаруашылық ... ... ... көрсетедi, яғни өндiрiс пен материалды
игiлiктердi айырбастау негiзiнде туындайды.
Бэсеке жалпы ... ... мен ... ... ... ... ... Бэсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен
кэсiпорындар ... эр ... ... бейiмделiп, тиiмдi
инвестицияларды орынды ... ... ... ... өндiрiстiк жэне қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы өнiмдер
шығарудын көлемiн ... ... ... ... ... бэсекеқабiлетi жоғары болуының нэтижесiнде
әлемдiк экономикалық рынокта ұлттық экономиканың бэсекеқабiлеттiлiгi
артады.
Қазақстанның соңғы жылдардағы ... ... қол ... ... ... мен ... ... болып отыр. "Қазақстан
- 2030" даму стратегиясында жеке меншiк қүқығын қамтамасыз ету, сондай-ақ
рынокта еркiн ... ... ... жэне ... сенiмдi түрде жүргiзу керектiгiн атап өткен.
Бэсекенiң экономикадағы орнын оның ... ... ... да
анықтауға болады.
Бэсекенiң негiзгi қағидалары:
• рынокқа қатысушылар санының шектелмеушiлiгi, рынокқа кiрудiң
жэнеодан ... ... ... ... Бүл ... ... ... олардың өндiрiстiң бiр түрiнен ... ... ... ... талғамын, эрбiр тұтынушы өзiнiң
қажеттiлiгiн ең жоғары деңгейде қамтамасыз етуiн талап етедi;
* материалды еңбек, қаржылық жэне ... да ... ... ... ... ... тиiмдi салаларының дамуына,
қосымша ресурс көздерiн ... ... ... неғұрлым
тиiмдiрек қолдануға мүмкiндiк беру;
* сұраныс пен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ рыноктағы баға өзгерiсiн, пайда деңгейiн дер кезiнде
қадағалап отыруы керек;
* өнiмдердiң бiртектiлiгi, сапасының, қасиеттерiнiң ұқсас болып келуi.
Ерекше ... ... ... ... ... өзiнiң
бэсекелестерiн жеңу үшiн монополиялық рынокта қолданылады;
* рыноктағы жекелеген қатысушылардың эсер ету мүмкiншiлiгiнiң болмауы,
бағаның ... ... ... ... қатысушының белгiленген
бағасымен сэйкес ... ... ... шарт ... өз кезегiнде салаiшiлiк, салааралық жэне халықаралық бэсеке
болып бөлiнедi. Iшкi жэне салааралық бэсеке қоғамдық ... ... ... ... ... ... салаiшiлiк,
өнеркэсiп орындарының санының артуына жэне олардың бiр-бiрiне тэуелдiлiгiн
қамтамасыз ... ... ... рыноктық бағасын қалыптастырады. Олардың
iшiндегi техникалық жағдайы жоғары жэне еңбек өнiмдiлiгi артық ... ... ... ... ... саланың компанияларының техникалық
жағдайы, еңбек өнiмдiлiгi ... ... ... жеке құны ... ... отырады. Салаiшiлiк бәсеке негiзiнде кәсiпорындар ... ... ... ... ... ... шығаруға
ынталы болады.
Салааралық бәсеке эр түрлi рынокта қызмет етушi шаруашылық салалардың
арасында ... Яғни ... ... ... өз ... осы ... жетекшi сала ретiнде алып шығуы үшiн бақталас болып
табылады.
Халықаралық бәсеке эр түрлi елдер ... орын ... ... және ... ... ... экономикалық қатынастардың
күрделене түскен жағдайда эрбiр ел өзiнiң егемендiгiн және экономикалық
потенциялын сақтап қалу үшiн бәсекеге ... ... ... сипатталады:
* бiрнеше басты салаларды элем бойынша өзiне қарату, ноу-хауды дамыту,
қаржылық ... ... көп ... эр ... ... ... мен механизмдерiне бейiмдi
болу;
* рыноктың осы заманға сай жылдам дамуын қамтамасыз ету;
* рыноктық бақталаста айқын басымдылық қасиеттерiнiң ... ... ... жэне тиiмдi дамуы экономика дамуына белгiлi
тиiмдiлiктердi жэне қолайлы ортаны ұсынады. Оларға:
9
1. Қоғамның өндiрiстiк ... ... ... ... толық қанды қызмет етуi;
3. Өндiрiс факторларының қолданысын жақсарту;
4. Оптималды баға ... ... жэне ... элемдiк стандарттарға өтуi;
6. Бизнестiң тиiмдiлiгi, басқаша айтқанда ел iшiндегi ... ... ... Инфрақұрылым немесе елдегi қолданып отырған технологиялардың, қатынас
жэне байланыс жүйелерiнiң, ғылыми орындардың, ел тұрғындарының бiлiмi
мен бiлiктiлiгi, жасампаздық қасиеттердiң ... ... ... Инновацияларды енгiзу.
Бэсеке жаратылысының негiзi шектеулi ресурстарды ... ... ... бөлу ... табылады. Бэсеке экономикада сонымен қатар
тауар өндiру жэне қызмет көрсетулердiң өз ... ... ... ... Әлемдiк тэжiрибеге жүгiнсек бәсекелестiк инновациялық
тауар пайданың жоғары деңгейiн 5-10 жыл шамасында ұстап ... ... ... ... фирмалар мен кэсiпорындар
бәсекелiк сайыста шаруашылық ... ... өз ... эрекеттер қолданады. Мұндай эрекеттердi ... ... ... оны бэсекелестiктiң кемшiлiктерi ретiнде түсiнуге болады. Оларға:
* тауардың сапасы туралы жэне оның сипаттамасы. Жасау әдiсi мен ... ... ... ... тарату;
* бэсекелес туралы өтiрiк немесе қате мэлiметтер тарату;
* бэсекелестiң тауарлық белгiсiн, оның фирмасының атын, ... ... ... сапасы туралы дүрыс түсiнiк бермейтiн жарнама жасау;
* бэсекелестiң тауарын жамандап көрсететiн салыстырмалар қолдану;
* келiсiм ... ... ған ... ... жататын конфиденцияллық ғылыми-техникалық өндiрiстiк
жэне ... ... ... ... ... шарт
бзушылықпен күресу Қазақстанда мемлекеттiк антимонополиялық
агенттiкке жүктелген. Экономикада рынокты, ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс қана емес, сондай-ақ
рынок құрылымы болып табылады. Өйткенi эр ... ... ... ... эр ... соған сэйкес баға құру тэсiлi жэне фирманың қызмет етуi де
өзгеше болып ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ЖАҒДАЙЛАР
2.1 Жетiлген бэсеке рыногы, қызмет ету механизмi
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, эрбiр ... ... ... ол рынокқа ену жеңiлдiгiне ақпараттың қолда болуына
тэуелдi. Рынок ... ... оның ... ... ... сатушы мен
сатып алушының ықпалдылық деңгейiне, әсiресе ол ықпалдылық баға деңгейiне
байланысты.
Жетiлген бэсеке қалыптасу үшiн ондаған ... ... ... ... келiсiм жасауға мүмкiндiгi болмауы тиiс. Сонымен зерттеу ... ... ... ... ал оның ... ... өндiру мен қызмет
корсету және оларды нарықта сату ... ... ... ... ... жеке ... және ... оңашалануына
негiзделедi. Өндiрушiлер бiр-бiрiмен тек рынок арқылы байланысады. Жеке
фирма өз ... ...... ... ... жағдайына ешқандай
эсер ете алмаса, онда ... ... - ... ... ең ... ... ... жетiлген бэсеке деп аталады.
Жетiлген бэсекелес рыногы дегенiмiз - ... ... ... Iрi ... ... ... ... сату үлесi елеусiз.
Сондықтан, оның өнiм көлемi туралы өндiрiстiк ... ... ... ... ... орай фирмалар нарықтар бағасына да
эсер ете алмайды;
2. ... өнiм ... ... ... саны көп және өнiмдерi
бiртектi болып келетiн;
3. Баға, технология, ықтимал ... ... ... ... ... алушылардың баға туралы информациясы толық болады. Егер
бiреу өз өнiмiнiң бағасын көтерсе, онда ол ... ... ... ... ... баға туралы келiсiм жасаспайды және
әрекеттерiн бiр-бiрiмен келiспей жеке жүргiзедi;
6. Жаңа фирмалардың салаға кiруiне немесе одан ... ... ... ... ... орындалуы өндiрушiлер мен
тұтынушылардың өзара ... ... ... ... Жетiлген бэсеке
баға белгiлеу механизмiнiң жэне тепе-теңдiк ... ... ... ... ... ... шарты болып табылады. ... жеке ... ... ... ... ... жеке дара қимылдары бүкiл қоғамдық жетiстiктерге жол ашады.
11
Жетiлген бесекенiң экономикада артықшылықтары мен кемшiлiктерi болады:
Артықшылықтары:
* Қоғамға қажет ... ... ... ... ... ... Тез ... отыратын өндiрiс жағдайларына икемдi болып, оларға тез
үйлесуге көмектесе ... ... жаңа ... ... ... жаңа ... мен ... өндiрiстi ұйымдастырып басқарудың жетiлген ... ... ... ұнамды пайдалануға
жағдайлар тудыратындығы;
* өндiрушiлердi көптүрлi қажеттiлiктердi қанағаттандыруға, тауарлар мен
қызметтердiң сапасын жоғарлату мақсаттандыруы.
Кемшiлiктерi:
* ... ... ... ... ... жануарлар, жер,
теңiз, мұхит қоймалары) сақтауға көмектеспейдi;
* қоршаған ортаны қорғауда негативтiк бағытта болады;
* ұжымдық ... ... ... мен ... ( ... ... көлiк) өндiрiсiнiң дамуын қамтамасыз етпейдi;
* фундаменталдық ғылымның, жалпы бiлiм беру ... ... коп ... ... ... ... еңбек, табыс, демалу құқықтарына кепiлдiк бермейдi;
* әлеуметтiк эдiлетсiздiк пен қоғамның байлар мен ... ... ... ... ... фирма нарықтық бағаға эсер ете алмайды, сондықтан ол ... ... баға ... қабылдайды. Яғни, өндiрушi өндiрiлген
өнiмнiң кез-келген мөлшерiн рыноктық бағамен сатады. Олардың сұраныс қисығы
горизонталь болып қалады.
Р ... ... 2- ... ... ... ... ... көрiп отырғанымыздай өндiрiлген өнiм тұрақты (С>) тұрақты
бағамен (Р0) сатылатындықтан, жалпы түсiм өсiмi ... ... ... ... ... тең ... яғни МК = Р0. ... жетiлген бәсеке
жағдайында шектi түсiм (МК) қисығы жеке ... ... ... ... ... ... жалпы не ортақ табысы өндiрiс көлемiнен өндiрушi
баға көбейтiндiсiне тең , яғни ТК = р * ... ... ... ... Р > МС, ... МК=р. /5,132 ... коп ... мынадай теңдiк орындалған жағдайда шығарылатын өнiм
көлемiне С) * сэйкес келедi.
Р = ... шарт ... ... ... үшiн пайдасын ең жоғары деңгейге
жеткiзетiн шарт болып табылады. Оны келесi 3- суреттен көре ... ... ... ... ... фирманың жалпы пайдасы
АВСД тiк төртбүрышының ауданына тең болады.
Сурет-3 - Жетiлген бэсекелес фирманың пайдасын мейлiнше арттыру
Яғни, бұл сурет бойынша талдау жасайтын ... ... ... ... ... ... егер ... жэне орташа шығындардан рыноктық баға
деңгейi жоғары болса. Графикте фирманың пайдасының мөлшерiн боялған аумаққа
тен екенiн көруге болады.
14
2.2 Жетiлмеген бэсеке ... және оның ... ... қатынасқа өтуi, ұлттық экономикада жаңа ұғымдар
пайда болып, ... ... эр түрi ... жэне ... ... ... күрделене түстi. Рынок құрылымы негiзiнен келесi түрлерден тү-
рады:
1) Жетiлген бэсеке нарығы;
2) Монополия;
3) Монополиялық бэсеке;
4) Олигополия.
Кейiнгi аталған 2, 3 жэне 4 ... ... ... ... ... Бұлай рынок құрылымдарының жiктелуi фирмалардың нарықтағы
санына, олардың рынокқа кiрiп-шығу ... ... ... қазiргi
жағдайы туралы ақпараттың толықтығына байланысты.
Рынок құрылымының негiзгi түрлерiн келесi суреттен көруге болады:
Өнiм ... ... Су ... ... су ... -Кабелдiк
те леди дар.
Олигополия
- Шикi мұнай; Теннис добтары
Монополиялық бэсеке
-Шығармашылық
Әдебиет; ... ... ... Астық; -Сүт өнiмдерi.
Сурет-1
- Рынок қүрылымының терт түрi
15
Жетiлген бэсекеге қарама-қарсы бэсеке түрi ... ... ... ... ... ... ... бiр ғана iрi өндiрушi тұрады.
Тұтынушы қаласа да, қаламаса да монополистiң өнiмiн ... ... ... ... ... ... Монополистiң үлкен билiкке
ие болуына оның тауарының ерекшеленуiмен қатар, осы тауардың алмастырушысы
аз болуы да әсерiн тигiзедi. Бұл 1-суретте бейнеленген.
Мысалы, ... ... мен ... ... түрде шын өмiрде сирек
кездеседi. Олар көбiнесе рынокта араласып, бiрақ бiр жағы басымырақ ... ... ... бэсекеде бiрдей тауар, олар мен үшiн эр ... ... ... ... ... ... ... орналасқан жерiне,
қызмет корсету деңгейiне, жарнамаға және ... ... ... ... ... ... болуы
Тосқауылдың көп болуы
Толық деректер
Сурет-4 - Монополиялық бәсекелелi рыноктың басқа рыноктардан
ерекшелiктерi
Бiздiң өмiрiмiзде ... ... ... ... ... ... ... рыногында көп кездеседi.
Ал монополияның толық қамтитын түрi ол сол өнiмнiң алмастырушысы ... ... ... тұтынуға келмейтiн немесе белгiлi фирмаға ерекше ... ... ... ... ... монополия көбiнесе қызмет көрсету
саласында орын алады.
Мысалы, елiмiзде монополиялық көрiнiс ... ... ... яғни ... ... жылумен жэне ауыз суымен
қамту салаларында көрiнiс табуда. ... ... ... ... ... ... ... электр торабын алатын болсақ, егер нарықта
екiншi бэсекелес фирма келу үшiн ол бүкiл сол ... өз ... ... ... алып ... ол дегенiмiз артық шығындарды туғызады.
Берiлген тауарды өндiретiн тек бiр ғана жеке ... бар жэне ... ... ... ... жоқ деп ұйғарсақ, онда мұндай нарық
-монополия, ал сол фирма - монополист деп аталады. Монополист ... ... ... фирма болғандықтан оның сұраныс ... ... ... ... ... болып табылады жэне ұсынылған тауардың
шамасының бағасын анықтайды. Монополист өзiнiң ерекше жағдайын пайдаланып,
тауардың бағасын ... ... ... ... ... жэне ... ... қарағанда тауарды аз мөлшерде ұсынады. Егер сатушы өз
тауарының шығару көлемiн өзгерту ... ... ... эсерiн тигiзе алса,
онда ол монополиялық билiкке ие болады деп айта аламыз.
Егер нарықта жеке өндiрушiнiң монополиялық билiгi орнықса, онда ... ... ... ... себебi тұтынушылар тауарды ... ... ... ... жоғары баға төлейдi. Сондықтан да көптеген
елдерде нарықты ... ... ... ... заңдар
қабылданып, iске асырылуда. Бұл ... ... ... ... өндiрушi-монополистер бар.
Бұл шектеулер төмендегiдей:
1) Iрi өндiрiстiң басымдылығының болуы;
1) Легальды тосқауылдардың рынокта жиi ... ( ... ... ... мен ... ... ... түрде иелену, тауарды
жеке өндiру үшiн үкiметтен алынған ерекше құқықтар);
2) Рынокта бэсекелесудiң эдiлетсiз жүргiзiлуi.
Iрi өндiрушiлердiң ұсақ ... ... өте ... бар. ... ... iрi фирмалардың жұмыс iстеуi
тиiмдi, себебi iрi өндiрiстiң шығындары ұсақ ... ... ... ... практика жүзiнде дэлелденген.
Монополияны тек қана экономикалық шектеулер ғана емес, сонымен ... ... де ... ... шектеулердiң көп тараған түрлерi -
жеке меншiк құқығы. Егер бiр фирманың меншiгiнде өте ... ... ... онда ол ... ... болады. Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар ... ... ... адам ... ... ол ... ... ерекше жеңiлдiлiктерге ие бола алмайды. Бұл
жағдайдың бiздiң мемлекетiмiз үшiн маңызы зор.
Бэсекенi ... ... ... ... түрi ... бәсекелесiн
рыноктан ығыстыру мақсатында өнiмдi өзiндiк ... ... ... ... iрi ... - мүмкiндiгi мол ... ... ... де ... ... да ... ... тиiмсiз бағамен
ұзақ уақыт сату арқылы, ұсақ ... ... ... ... ... ... ... тауардың бағасын
бэсекелес бағасынан элдеқайда жоғары деңгейде ... де ... ... ... аз ... ... Мұнда сатушы өз ... ... ... ... рыноктық қалыптасқан бағаға эсерiн ... онда ол ... ... ие ... деп ... ... ... тұрғыдан бэсекенiң күшеюi үлттық экономикада
белгiлi салаға ұлттық монополияны немесе табиғи жэне ... ... ... ... ... ... нарықта жеке өндiрушiнiң монополиялық билiгi орнықса, онда қоғам
жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды, ... ... ... ... ... ... тауарға жоғары баға төлейдi. Сондықтан да
көптеген елдерде ... ... ... ... ... заңдар
қабылданып, iске асырылуда. Бүл заңдарға қарамастан элемнiң ... ... ... ... рыноктың жалпы қызмет етуiнiң негiзгi ... ... ... Бұл көрсеткiштерге кешегi жағдайларды
жатқыссақ болады:
1) Өндiрiстiң басты ресурстарын жалгыз ... ... ... ... ... ... үлгiсi. Мұнда сирек кездесетiн
ресурстарға легальды тосқауылдар қояды, яғни оларға патенттер мен ... ... ... ... ... мемлекетiнiң "Бе Веегз" деген
алмаз өндiретiн компаниясы әлемдегi алмаз өндiру үлесi 80%- ды ... Iрi ... ... ... Бiр ... сол ... ... ол фирманың рыноктағы өндiрiсi максималды
тиiмдiлiкте қызмет етуi, яғни бәсекелес фирмаларға ... ... ... ... ... ... сол ... рыноктағы монополист фирмаға айналады.
Монополиялық өндiрiсте iрi ... ... ... ... себебi iрi
өндiрiстiң шығыны, үсақ фирмалардың шығындарынан төмен болады. ... ... өнiм ... ... ... қызмет етуiнен туындайды. Оны 5-шi
суреттен көре аламыз.
Суреттен көретiнiмiз, орташа шығындар қисығы терiс ылдилы көлбеулiк
болып келедi. ... үшiн ... ... сұраныс қисығы "Б"
нарықтық сұраныс қисығымен сәйкес келедi. Әдетте табиғи ... ... ... ... қызметпен қамтамасыз ететiн фирмалар жатады.
Мысалы, қала iшiндегi жылу ... ... ... ... ... ... жылуға деген сұранысын қамтамасыз ету үшiн қала iшiнде жылу
беру жүйесiн тартады. Ол осы ... ... ... ... халықты
жылумен қамтамасыз етедi. Егер рынокқа бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ол
өз алдына жеке жылу ... ... ... ... ... ... ... олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. Сондықтан мүндай
салаларда жалғыз фирманың қызмет еткенi тиiмдi.
3. Жеке өндiрушiге мемлекет ... ... ... ... Бұл ... ... ... елiмiз үшiн маңызды стратегиялық өнiмдер шығару
бұл бiр ғана мемлекеттiк немесе жеке ... ... Егер де ... ... ... осы елде ... шығарылса, оған мемлекет патент
жэне авторлық құқық ... Бұл шара сол ... өз ... шығарып,
оның бэсеке қабiлетiн арттыру үшiн қажеттi. Жетiлмеген бэсеке монополияда
қысқа мерзiмдi жағдайда пайданы барынша көбейту шарты МR=МС.
МR = Р (1/Е +1) = ... ... ... ... шартын келесi түрде көрсетуге болады:
Р (1/Е +1) = МС
Жалпы жағдайда сұраныстың икемдiлiк коэфициентi Е< 0, ... ... ... ... ... ... ... ... яғни Р >МС. ... ... ... шартын 6-
сурттен көре аламыз.
Орташа жиынтық шығын (АС,)
Шығында^;
т) мен ... ... АН ... ... ... ... монополиялық баға Рт болып табылады. Ол келесi формуламен анықталады.
Р = МС/ 1+1/ЕП
Мұндағы, Р - монополиялық баға;
МС - ... ... - ... бағалық икемдiлiгi. Ендi қысқа мерзiмдi
кезеңце жетiлген бәсекелi ... ... ... ... Егер өнiм ... мүмкiн болатын жалпы орташа Шығындардың ең
төменгi мөлшерiнен төмен, ал орташа айнымалы шығындардың ең төменгi
шамасынан жоғары деп ... онда ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік фирманың түрлері және бәсеке36 бет
Еңбек нарығының ерекшеліктері6 бет
Бәсеке күрес - нарықтық экономика механизімінің басты элементі20 бет
Бәсекенің мәні мен маңызы, оның атқаратын қызметтері22 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Монополистік бәсеке түсінігі13 бет
Монополия. Қазақстан Республикасындағы монополиялық реттеу30 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері6 бет
Рыноктық шаруашылық3 бет
Тауарлық бәсекелестік8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь