Фольклорлық шығармалардағы елдік рухы

Кейбір зерттеушілер кеңестік идеологияны тым біржақты бағалап, оның ұлттық, елдік рухты көтеретін мәселелерде қатқыл бағат ұстанғанын жазады. Бұл мәселені фольклортану саласында екі бағытта қарастыруға болады. Бірі - кеңестік дәуірде де казақ ғалымдары фольклорлық мұралар қызметін ашып, лайықты түрде бағалай білгенін айтуымыз қажет. Екінші бағыт қаһармандық жырдың идеологаялық қызмет атқарғаны кенестік дертінде де ашық, анық айтылды. Дегенмен бұл қызметті танытуда шектеулілік болды, көп ретте кейіпкерді елді жаудан азат етуші батыр деңгейінде ғана қабылдау қалыптасты. Шындығында, фольклорлық мұралар, атап айтқанда, аңыздың да, ертегінің де, қаһармандық жырдық да идеологиялық қызметін кең ауқымда қабылдау қажет. Яғни, халықтың рухани азығы — фольклорлық шығармалар үшін басты өзек – ел-жұрты арман-тілегімен қабысқан, қанымен, жанымен біте қайнаған намыс, елдік рух. Тіпті, көне батырлық ертегілер екі рудың таласына арналса да, Алпамысқа әкесі жау қолына кеткен малды қайтармай оралма деген сөздерінің мәні тереңде, ол дәуір үшін ру — кіші Отан проблемасын шеңберде қалдырмаған, кең мәселе ретінде толғайды. Меседен: "... намысы болса, іздеп келер деп, еліңді шаптырып, батырынды байлатып алдыртқан едім" ("Керқұла атты Кендебай"), "Делдаш 8 жасқа келгенде,елін жаушауып, анасы да жау қолында тұтқын болып кетіпті. Азамат болған, жайды ұққан Делдаш елінің намысы үшін кек алуға аттанбақ болыпты" ("Деядаш батыр"), — деп, тыңдаушы қауымның жігерін қайрайды. Бұл екі ертегінің соңы "Кендебай тұрғанда елге батып, ешбір жау тие алмайды", "Делдаштай батыры, ері тұрған бұл елге бұдан бұлай ешқаңдай жау тиісе алмайтын болыпты. Бұлар бейбіт, рақатты тұрмыс кешіпті. Халық Делдашты ел үшін туған ер деп атапты" деп аяқталуы да осы ойымыздың бір дәлелі.
Ә. Марғұлан Оғызға, Көкетайға, Манасқа берілген жойқын ас, көп мал сойып, ас беру салты халықтың рухани күшін көрсететін ұлы сын, үлкен салтанат деп бағаланғанын жазған. Яғни, жазба және фольклорлық мұраларды ойға дәйек ете отырып, елдің елдік танытуы соңғы ғасырлардың ғана жемісі емес екендігін танытқан. Сондай-ақ, қаһармандық жырлар, сұлу
ӘДЕБИЕТТЕР
1.Марғұлан Ә. Шоқан және "Манас". —А,, 1971.
2. Марғлан Ә. Қазақтың ерлік жырындағы әлеуметтік сарындар // Ежелгі жыр-
аңыздар. —А., 1985.
З.Жұмалиев Қ, Қазақ эпосымен әдебиет тарихының мәселелері. — А., 1958.
4.Әуезов М. Әдебиет тарихы. —А, 1991.
5. Бердібаев Р. Эпостанудың әдістемелік мәселелері //Қазақ фольклорының
тарихы. -А., 1993.
6. Жирмунский В. Тюркский героический эпос. —Л., 1974.
7. Алатай, Жапарқұл. ОҒК қолжазба қоры.
8.Смирнова Н.С. Основные версии Камбара//Камбар--батыр. – А - Ата, 1959.

9. Досмухаммедұлы X. Аламан. —А., 1991.
10. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. —А., 1995.
        
        ФОЛЬКЛОРЛЫҚ ШЫҒАРМАЛАРДАҒЫ ЕЛДІК РУХЫ
Кейбір зерттеушілер кеңестік идеологияны тым біржақты ... ... ... ... ... ... ... бағат ұстанғанын жазады.
Бұл мәселені фольклортану саласында екі бағытта қарастыруға болады. Бірі -
кеңестік ... де ... ... ... ... қызметін ашып,
лайықты түрде бағалай ... ... ... ... бағыт қаһармандық
жырдың идеологаялық қызмет атқарғаны кенестік ... де ... ... ... бұл ... танытуда шектеулілік болды, көп ... елді ... азат ... ... ... ғана қабылдау
қалыптасты. Шындығында, фольклорлық ... атап ... ... ... де, ... ... да идеологиялық қызметін кең ауқымда
қабылдау қажет. Яғни, халықтың рухани азығы — ... ... ... өзек – ... арман-тілегімен қабысқан, қанымен, жанымен біте
қайнаған ... ... рух. ... көне ... ... екі ... арналса да, Алпамысқа әкесі жау қолына кеткен малды қайтармай
оралма деген ... мәні ... ол ... үшін ру — кіші ... ... ... кең мәселе ретінде толғайды. Меседен:
"... намысы болса, іздеп келер деп, еліңді ... ... ... ... ... атты ... ... 8 жасқа келгенде,елін
жаушауып, анасы да жау қолында тұтқын болып кетіпті. ... ... ... ... ... намысы үшін кек алуға аттанбақ болыпты" ("Деядаш
батыр"), — деп, ... ... ... ... Бұл екі ... соңы
"Кендебай тұрғанда елге батып, ешбір жау тие ... ... ... ... бұл елге ... ... ешқаңдай жау тиісе алмайтын болыпты. Бұлар
бейбіт, рақатты тұрмыс кешіпті. Халық Делдашты ел үшін ... ер ... деп ... да осы ... бір ... Марғұлан Оғызға, Көкетайға, Манасқа берілген жойқын ас, көп мал
сойып, ас беру салты ... ... ... ... ұлы сын, ... деп бағаланғанын жазған. Яғни, жазба және фольклорлық мұраларды
ойға дәйек ете ... ... ... ... соңғы ғасырлардың ғана жемісі
емес екендігін танытқан. ... ... ... ... патриархалды дәуірдегі негізгі сарындарды жіктейді. Ол
атап көрсеткен: а) бейбітшілікті сақтау; о) ел ... ... ... ... ... қадірлеу; в) алып ер туатын ананы құрмет тұту;
г) алпыс ... ақ ... ... - жас ... біреуге олжаға түсірмеу;
д) келешек ана болатын қыз ... ... е) ер ... ... ... ... ... жалғыз жіберіп, аңаулатып, ерлік ... ... ... ж) ... ... ... ... қасиеттерінің бірі,
сайып келгенде, жұрттілегі, елдік рухты ... Қ. ... ... ... ... идеяның бар екендігін айтып, батырдың жеке
намысы және ел намысы ... ... ... Ол батырлық жырдың тұтастану
процесін "елдің өршілдік арманын дамыта берген ... ... ... ... ... ... ... елдік өмірден ерлік өлім артық
деген ұранды ту қып ... ... Жас ... ... ерлік идеясына
бөлеп, тербетеді. Өлмес елдің өшпес асыл ... да ... ... ... - М.Әуезов жыр өзегіне арқау болатын батырды екі түрде —тарихи адам
және ел ... ... ... ... ... ... аш ... есімдер
бүгінде белгілі, сонда ел қиялынан туған кейіпкерлердің ... ... ... ... қиын ... ... орын алуы,
оларға арнайы көңіл бөлінуі немесе Едіге мен ... ... ... ... нені ... ... мен Ғазидың сұрапыл соғыстар
жүргізгенін ... ... ... ... тарихтаң табу қиын. В.М.
Жирмунский Едігеұлы Нұрадынның XV ғ. ... ... өмір ... ... ... мен де, ... де соғысу мүмкіндігі жоқ екендігін айта
келіп, оның ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі Бұл сауалдардың бетін ашады, қиялдан кейіпкер тудырудың бір
жолын көрсетеді.
Ал кейшкер жасаудың екінші жолы — ... ... екі ... ... халыққа
етене жақын есімдерді пайдалану, эпикалық дәстүрдің ауқымымен оларға ата
жолына ұрпақ қосуы. ОҒК ... ... ... ... жыры"
Алпамыс Батырдың Жәдігерінен Алатай мен Жапарқұл атты екі ұл туған, олар да
баба жолынан аумай, ... ... ... дегенді білдіреді.
Байбөрі заманында балып кеткен...
Орнына атасының әкім балып,
Алатай, Жапарқұлға нәубет ... ... да ... ... жасынан-ақжақсы атаққа.
Ғаділдік әкемнен тайған емес,
Жиделі Байсындағы қоңыратқа...
Алғаш орыс келіп, елді алғанда,
Еліңе жау пенді деп, дабыл қакқан, — деп, оларды Ресей
отаршылдығына ... ... ... етіп ... молданың "Қамбар батыр жыры" кеңестік дәуірде "бүлінген", орыс
халтына анық карсылық ниеттегі ... деп ... ... фольклорлық
шығармалардың көп нұсқалы болуы тек жыршылардың жеке ... ... ... ... ... әр ... ел басына салған дүрбелең-дүмпуіне
жауап беру жатқалы ... ... ... ... 40 батырына" енген кейіпкерлерді
тарихи тұрғыдан тексере келе, эпопеялық бұл шығармаға, тіпті, казақ, ... ... үшін ... тән ... ой ... Жыр ... бәрігне
ортақ эпизм оның тарихи құжат не шындыктың айнасы бола ... ... де ... әдебиеттегідей емес. Бірақ сонда да жасанды,
жансыз тізбек арқылы жасалды деуге болмайды. Шаблондық түс ... ... ... ... ... ... ... сіңісті болғаң, ел
қорғарлық қуаты бар ұлдың отқа салса, жанбайтын, суға салса, батпайтындай
бояуы жанына жылы ... ... ... Ер ... 8 ... түрткі кемпір баласының өліп қалуы бірінші себеп сияқты көрінеді.
Бұл - ... ... бала ... ... екендігін көрсеткен көрініс. Әрі
кейіпкер ерлік жасау үшін ... ... ... ... керек. Алайда,
маңыздылығы жағынан бұдан кем емес және бір үлкен мәселе бар, ол — ... ... оны ... та жеткізбейді. "Теңтіреп кеткен 8 саған
деген сөз. Төстікке қатты тиеді". Алпамыс батыр жырының
Ә. ... ... ер деп атым бар ... ар, намыс сенде жоқ,
Бедірейіп тұрасың.
Қайратың асып баратса,
Айтайын сөздің ырасын.
Сарыбайқызы Гүлбаршын..." ... ... ... ашық.
Х.Досмұхамедұлының батырлардан аламандық көруі, яғни, кейбір кейіпкерлердің
кезсіз батырлыққа ұмтылуы, ... ... ... (10,149) ... ... ... белгілі мөлшерде қолданатын эпикалық сана мен
көркемдік жинақтауды бір деңгейде қабылдауына байланысты.
"Жолдассыз жауға ... ... ... ... ... орға ... нарыңыз",
— дегендей, халықтың сүйікті қаһарманы бола тұра, ойламаған жерден зыңданға
түсу, Қаһарманның сөзіне еріп, олжа ... ... ... ... т.б. ... тап ... ... жөнсіз қадамдарын
қоштамайтын халық талабын таныттады. "Қобыланды батыр" жырында ... кір ... ... дәстүрдің ықпалы және Қарлығаның
батырға жасаған жақсылықтарына орай оны дегеніне ... ... ... ... не ... ... деген қызығушылығымен қатар есжеріліп, ... де, ... ... тең ... ... ... ... кешірім
арнасы жасалған.
ӘДЕБИЕТТЕР
1.Марғұлан Ә. Шоқан және "Манас". —А,, 1971.
2. Марғлан Ә. Қазақтың ерлік ... ... ... // ... ... —А., ... Қ, ... эпосымен әдебиет тарихының мәселелері. — А., 1958.
4.Әуезов М. Әдебиет тарихы. —А, 1991.
5. Бердібаев Р. ... ... ... ... ... -А., 1993.
6. Жирмунский В. Тюркский героический эпос. —Л., 1974.
7. Алатай, Жапарқұл. ОҒК қолжазба қоры.
8.Смирнова Н.С. Основные версии ... – А - Ата, ... ... X. Аламан. —А., 1991.
10. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. —А., 1995.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Махамбет – ұлт рухының айбары28 бет
Қазақ әдебиетiндегi ұлттық дәстүр және М. Әуезовтiң жаңашылдығы26 бет
Expo 2017 – ел мәртебесінің асқақ рухы5 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Ақ ниетпен хат жаздым, ата, сiзге… (бауыржан ата рухымен сырласу)3 бет
Балалар фольклорлық музыкасындағы жанр ұғымы105 бет
Елдік өркендеу және инновациялық даму9 бет
Жыраулар мұрасы және қазақ халқының елдік тарихы6 бет
Күлтегін жазбасы және фольклорлық дәстүр49 бет
Көркем шығармалардағы кейіпкерлердің образдары4 бет
Махамбет – ұлт рухының айбары28 бет
Қазақ әдебиетiндегi ұлттық дәстүр және М. Әуезовтiң жаңашылдығы26 бет
Expo 2017 – ел мәртебесінің асқақ рухы5 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Ақ ниетпен хат жаздым, ата, сiзге… (бауыржан ата рухымен сырласу)3 бет
Балалар фольклорлық музыкасындағы жанр ұғымы105 бет
Елдік өркендеу және инновациялық даму9 бет
Жыраулар мұрасы және қазақ халқының елдік тарихы6 бет
Күлтегін жазбасы және фольклорлық дәстүр49 бет
Көркем шығармалардағы кейіпкерлердің образдары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь