Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында

ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ғасырдың басында өмір сүрген, қазақтың ұлы ақыны Абайды бұл күнде білмейтін қазақ баласы жоқ шығар. Абай қалдырып кеткен мол мұра қазақ халқы үшін таптырмас байлық, асыл қазына. Абай поэзиясы жай ғана шығарылған дүние емес, ол тұнып тұрған философия, терең ой. Оның сырын ашу кез келген адамның қолынан келе бермейді, себебі ол тек Абайға тән қасиет. Абайдың танымы тереңде жатқан шығармалары, қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін ашатын, адамзат баласының болмыс тұңғиығына апаратын толғаныстардан дүниеге келген туындылар. Аты әлемге әйгілі болған Абай қай тақырыпта жазса да, оның астарында адамзаттың бүкіл қырлары ашыла беретін тәрізді.
Шоқтығы биік, дана, дара Абайдың шығармаларын басқа тілде жаңғыртудың қаншалықты қиын екенін, оның шығармаларының мазмұнының тереңде жатқандығымен түсіндіре аламыз. Абайды аудару-тәржіма жасаушыдан асқан білімділікті, ерекше жауапкершілікті, яғни профессионализмді талап етеді. Себебі аударма ол жай ғана шығарманы бір тілден екіншісіне аудара салу емес, ол сол шығарманың авторын тереңнен зерттеумен қатар, оның ішкі болмысын, оның сырын ұғыну, автор ойымен өз ойының бір жерден үндесуі, үйлесуі.
Абай шығармаларының басқа тілдерге, соның ішінде орыс тіліне қалай аударылғанын, оны орыс тілді оқырманның қалай қабылдағынын білу қазақ аударматануы үшін күн тәртібінде тұрған өзекті мәселердің бірі. Бұл мақаламызда біз ақынның «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы туралы сөз қозғап, ой толғамақпыз.
Абайдың бұл өлеңінің сыры тереңде. Оның шығармаларын қабылдау, талдау, тану, бағалау оңай емес, өйткені Абай жай ғана ақын емес, ол философ, оған қоса біз Абайды табиғаттың сырын терең танитын жаратылыстанушы деп те айтар едік. Табиғаттың тылсым сиқырларын бір өлеңге сиғыза білген Осы өлеңнің негізі ұлы күш-махаббат. Өлеңді бір рет оқып шыққан адам қайдағы махаббат дері әбден мүмкін, ал астарына үңіліп қарайтын болса бұнда нағыз қазақ жігіті мен бойжеткенінің арасында сүйіспеншілік барын көреді.
Осы күнге дейін бұл өлең орыс тіліне бірнеше рет аударылған. Біз талдайтын бірінші тәржіма Ю.Кузнецовтікі болса, екіншісі-Ю.Нейманның нұсқасы. Бұл аудармалар Абайдың орыс тіліндегі жинағында жарияланған, екі нұсқада, екі түрлі деңгейде аударылғандықтан, мазмұны да бір-бірінен ерекшеленеді. Мағыналық мазмұны, сәйкестігі, дәлдігі жағынан екі аударма да түпнұсқаға сәйкес келеді деп айту қиындау. Екі аудармашы да өзінше тәржіма жасаған, алайда ешқайсысы да Абайдың ойын терең түсіне алмаған сияқты.

«Желсіз түнде жарық ай,
Сәулесі суда дірілдеп,
Ауылдың жаны-терең сай,
Тасыған өзен күрілдеп.»

-деп жырлаған. Неткен керемет-терең ой. Ойлаңызшы желсіз түнде, суда сәуле дірілдей ма? Бұндағы діріл өзеннің жағасына келген жастардың бейнесінің, су бетінде көрініс тапқан сезімі емес пе? Яғни, Абайдың осы бір шумақ өлеңінен өзеннің маңына кездесуге келген жастардың бейнесін байқауға болатындай.. Ал осы шумақ орыс тіліне қалай тәржімаланды екен? Екі аударма сырттай салыстыра қарастыратын болсақ.

Ю.Нейманның аудармасы:
«Тихой ночью при луне
Луч в воде дрожит слегка.
За аулом в тишине
По камням гремит река.»-болса,
Ю.Кузнецов аудармасы мынандай:
В ночной тише луна царит,
И отблеск на воде дрожит,
В глухом овраге дремлет мгла.
Река весенняя шумит.

Алғашқы тәржімадағы «за аулом в тишине», түпнұсқадағы «ауылдың жаны-терең сайға» мағынасы еш ұйқаспайды және ақынның астарлы ойын дұрыс жеткізе алмаған тәрізді. Сол сияқты екінші аудармада да «в глухом овраге дремлет мгла» сөзбе-сөз аудармаға әлдеқайда жақын сияқты, алайда айта кетерлік бір жайт, Кузнецов түпнұсқадағы «тасыған өзен күрілдеп» деген жолды «Река весенняя шумит деп» берген. Яғни бұл аудармашы өзеннің көктемде таситынын атап кеткісі келіп тұрғандай.
        
        А. Нұрғазы
АБАЙДЫҢ «ЖЕЛСІЗ ТҮНДЕ ЖАРЫҚ АЙ» ӨЛЕҢІНІҢ АУДАРМАСЫ ЖАЙЫНДА
ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ... ... өмір ... қазақтың ұлы ақыны
Абайды бұл күнде білмейтін қазақ баласы жоқ шығар. Абай қалдырып кеткен ... ... ... үшін ... ... асыл ... Абай ... жай ғана
шығарылған дүние емес, ол тұнып тұрған философия, терең ой. Оның сырын ... ... ... қолынан келе бермейді, себебі ол тек Абайға тән ... ... ... жатқан шығармалары, қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін
ашатын, адамзат баласының ... ... ... ... ... туындылар. Аты әлемге әйгілі болған Абай қай тақырыпта жазса да,
оның астарында адамзаттың ... ... ... ... ... ... дана, дара Абайдың шығармаларын басқа тілде жаңғыртудың
қаншалықты қиын ... оның ... ... тереңде
жатқандығымен түсіндіре аламыз. Абайды аудару-тәржіма жасаушыдан асқан
білімділікті, ерекше жауапкершілікті, яғни ... ... ... ... ол жай ғана ... бір ... екіншісіне аудара салу
емес, ол сол ... ... ... ... ... оның ... оның сырын ұғыну, автор ойымен өз ойының бір жерден үндесуі,
үйлесуі.
Абай ... ... ... ... ... орыс ... қалай
аударылғанын, оны орыс тілді оқырманның қалай ... білу ... үшін күн ... ... өзекті мәселердің бірі. Бұл
мақаламызда біз ақынның «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы ... ... ой ... бұл ... сыры ... Оның ... ... талдау,
тану, бағалау оңай емес, өйткені Абай жай ғана ақын емес, ол ... ... біз ... ... ... терең танитын жаратылыстанушы деп те айтар
едік. Табиғаттың тылсым сиқырларын бір өлеңге сиғыза білген Осы ... ұлы ... ... бір рет оқып шыққан адам қайдағы махаббат
дері әбден мүмкін, ал астарына үңіліп ... ... ... нағыз қазақ
жігіті мен бойжеткенінің арасында ... ... ... ... ... бұл өлең орыс ... ... рет аударылған. Біз
талдайтын бірінші тәржіма Ю.Кузнецовтікі болса, ... Бұл ... ... орыс тіліндегі жинағында жарияланған, екі
нұсқада, екі түрлі деңгейде ... ... да ... ... мазмұны, сәйкестігі, дәлдігі жағынан екі аударма да
түпнұсқаға сәйкес келеді деп айту қиындау. Екі ... да ... ... ... ешқайсысы да Абайдың ойын терең түсіне алмаған ... ... ... ... суда ... ... сай,
Тасыған өзен күрілдеп.»
-деп жырлаған. Неткен керемет-терең ой. Ойлаңызшы желсіз түнде, суда ... ма? ... ... ... ... келген жастардың бейнесінің, су
бетінде көрініс тапқан сезімі емес пе? Яғни, Абайдың осы бір шумақ өлеңінен
өзеннің ... ... ... ... ... ... ... Ал
осы шумақ орыс тіліне қалай тәржімаланды екен? Екі ... ... ... ... аудармасы:
«Тихой ночью при луне
Луч в воде дрожит слегка.
За аулом в ... ... ... ... ... мынандай:
В ночной тише луна царит,
И отблеск на воде дрожит,
В глухом овраге дремлет мгла.
Река весенняя шумит.
Алғашқы тәржімадағы «за аулом в ... ... ... ... ... мағынасы еш ұйқаспайды және ақынның астарлы ойын дұрыс жеткізе
алмаған тәрізді. Сол сияқты екінші аудармада да «в ... ... ... ... аудармаға әлдеқайда жақын сияқты, алайда айта кетерлік бір
жайт, Кузнецов түпнұсқадағы «тасыған өзен күрілдеп» ... ... ... ... деп» ... Яғни бұл ... ... көктемде таситынын
атап кеткісі келіп тұрғандай.
Екінші, үшінші шумақтарға назар аударсақ, оларды да ... ... ... ... ... ... бой ... байқауға
болады. Бұл шумақтарды тұтастай алып қарап, әрбір тармағын салыстырып
қарастырған ... ... ... бар ... байқадық.
Мысалы, екінші шумақтағы мына жолдарға назар аударайық.
Қалың ағаш жапырағы,
Сыбырласып өзді-өзі.
Ю.Нейманның аудармасы:
Листья ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Сөз болып отырған ағаштың
жапырағының бір-бірімен сыбырласуы. Бұл ... ... ... бір-
біріне үйкелісіп сыбдырлаған дабыс шығаруынан туып отыр. Ал аудармашы айтып
отырған «меж ... ... біз ... ... сыбдырға келе ме? Ол
жапырақтардың бір-бірімен сөйлесуін айтып отыр, ал сөйлескен ... ... ... ... ... қой. Сол ... біз бұл ... тәржіма
жасаған Ю.Нейманмен келісе алмаймыз. Және де «листья дремлющих ... ... де ... қою қиын. Егер «дремлющих» сөзінің орнына «дремучийді»
қойса әлдеқайда ұтымды және ... ... ... болар еді.
Енді Ю.Кузнецовтың аудармасына келетін болсақ:
«В лесу деревья меж собой
Лепечут новою листвой.»
-деп берген. ... ... бұл екі ... ... ... ... ... жапырақтың бір-бірімен сөйлесуі деп анық бермесе,
екіншісіндегі ... ... ... ... ... ... Оны ... оқып шыққан оқырман, қалайша жапырақ ... ... ойға ... ме? ... ... бұл ... ағаш пен
ағаштың емес, жапырақ пен жапырақтың бірі-бірмен ... ... ... де өкініш ұялатады.
Үшінші шумақта аудармашылар еркіндікке салынғаны, Абайдың жанын етене
түсіне ... ... ... ... ... оқыған әрбір адам
шексіз үлкен ойлар ағымына шомып отырады. Енді осы шумаққа назар аударайық:
Тау жаңғырығып, ән қосып
Үрген ит пен ... пе едің жол ... ... ... ... ... ... былай:
Горы ловят дальний гул,
Крик пастуший-в тишине...
На свиданье за аул
Приходила ты ко мне.
Салыстырып қарасақ, аудармада ұлттық құндылық ... ... ... түсінбеген. Себебі үрген итті айтақтау, орысшада берілген «крик»
емес. Егер сол қараңғы түнде ... ... келе ... онда ... бәрі
оянып, ешқандай кездесу болмас еді. Аудармашының ... тағы ... ... ойын ... атынан баяндауы. Қазақ халқы қашанда қызын
құрмет тұтып, қастерлеген. Ал бұл жерде жігіт қызға кінә тағып, бойжеткен
оған ... ... ... ... ... бар. ... ... өлең жолдарынан құрылысы жағынан әлдеқайда басқаша берілгені
анық байқалып тұр.
Ю.Кузнецовтың аудармасы жайлы айтатын болсақ:
И ... ... ... край
Пастуший клик и песий лай.
А ты сюда не ... ... и ... ... да ... ... деп айта алмаймыз. Бірақ бірінші
аудармашыға қарағанда әлдеқайда жақсы. «Үрген ит пен ... ... ... клик и ... лай» деп ... ... ... Тәржіма жасаушы
дәл осы тұста Абай ойымен үңдестік тапқанын көреміз. Ол айтақтың «крик»
емес, «клик» ... және итті ... ... мал ... ... дәл
тауып аударған. Ал соңғы екі жолында ол бірінші аудармашының ... ... ... ... ол да ... атынан емес, керісінше, енді
осы шумақта қыздың атынан баяндап отыр.
Соңғы төртінші, ... ... ... сезімдері, сезім шарпуы,
бойжеткеннің бойындағы ұяңдық, сыпайылық сияқты ... ... екі ... да оған аса мән ... Екеуі өзіндік дара стильмен
аударғаны байқалып тұр. Солай аударған күнде де алаулаған ... ... ... өз ... ... теңеулермен жеткізгенде мүмкін Абайдың
бұл өлеңі жақсы шығар ма еді?
Жалпы, екі аудармашы да ... ... жете ... ... байқалып
тұр. түпнұсқаның мағыналық-мазмұндық жүйесін дұрыс аудармау, қажет емес
жерінде бұрмалау, ... ... ... шеберлігін көрсете
алмайды. Кез келген шығарманы аударған ... оның ... ... ... ... ... ... сақталуы керек. Аударма
үлкен еңбекті, тынымсыз зерттеуді, аса ... ... ... Сол ... ... ... атқаратын әрбір аудармашы маманға айтарымыз,
бұндай кемшіліктерді жібермей әрбір іске мұқият болып, аударма ... ... ... ... ... Осы ... ... «На
массу читателей действует одно несомненно-прекрасное, ... ... ... ... дар, ... переводчику; самая взыскательная
добросовестность тут недостаточно»,-деген сөзін естен шығармау ... ... ... ... ... екі ... ... жинағы.-
Алматы:Жазушы.Өлеңдер мен аудармалар.-2005-336бет.
2.Абай. Стихи. Слова назидания-М:Русская книга, 2003.-240c.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
«ақ алатау жарық компаниясында» өткен өндірістік тәжірибе есебі66 бет
«Оңтүстік жарық" ЖШС-дегі іс-тәжірибе бағдарламасының жоспары:30 бет
«табиғи жарықтандыруды есептеу және зерттеу»9 бет
«Үш қиян» баспасынан жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптар ерекшелігі51 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь