Бұқар жырау жайында

Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда Бұқардың Тәуке тұсында-ақ ордадағы белді би, батагөй ақсақалдардың бірі болғандығы аңғарылады.
Әз-Тәуке ханның сүйікті ұлы өліпті дейді бір әңгіме. Хан аза тұтып, бас көтермей, ас ішпей жатып алыпты. Ұлы жүзден Үйсін Төле би, Орта жүздне Қаз дауысты Қазыбек би, Кіші жүзден Қаражігіт би барып көңіл айтқан екен, Әз-Тәуке жұбанбапты, қайғысы басылмапты. Сонда қаралы ханның көңілін делбеп, басын сүйіп ас ішкізуші Бұқар жырау болады. Бұқардың осы ретте айтылған жыры сақталған.
«Ханымыз отыр аһ ұрып,
Халқымыз отыр бас ұрып...
Сабаны әкел ордаға,
Құран оқыт молдаға,
Ханның сөзі түзік деп,
Орынсыз сөзд жолдама.
Бұрынғы өткен бәрі өлді,
Қарсы болма аллаға.
Төле, Қазыбек кісіміз.
Жақсы, жаман, кішіміз,
Бұл сөзіме түсіңіз,
Дәмңізді ішіңіз.
Риза болсаң құдайға
Түзелер сонда ісіңіз».
Осы сөздердің өзінен-ақ Бұқардың Тәуке алдында өтімді, беделді адам болғандығы аңғарылады.
Атақты Үйсін Төле би: «Елге бай құт емес, би құт» деген екен. өзі мыңғыраған бай Төленің бұл сөздері Бұқар заманында билердің қандай қоғамдық күш болғанын аңғартады. Бұқар заманының билері-малымен емес, сөзімен кісілікті жандар. Олардың көбі-ақ кедей болған.
М. Мағауин. Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. Алматы , “Ана тілі” 1992.

Бес ғасыр жырлайды.Алматы, “Жазушы” 1989.
        
        Ел  аузындағы  әңгімелерге  қарағанда  Бұқардың  Тәуке  тұсында-ақ
ордадағы белді би, батагөй ... бірі ... ... ханның сүйікті ұлы өліпті дейді бір ... Хан ... бас ... ас ... жатып алыпты. Ұлы ... ... ... Орта ... Қаз ... ... би, Кіші жүзден Қаражігіт би
барып көңіл айтқан ... ... ... ... ... ... ханның көңілін делбеп, басын сүйіп ас ішкізуші ... ... ... осы ... ... жыры ... отыр аһ ұрып,
Халқымыз отыр бас ... әкел ... оқыт ... сөзі ... ... сөзд жолдама.
Бұрынғы өткен бәрі өлді,
Қарсы болма аллаға.
Төле, Қазыбек кісіміз.
Жақсы, жаман, ... ... ... ... ... ... ... ісіңіз».
Осы сөздердің өзінен-ақ Бұқардың Тәуке алдында өтімді, беделді
адам ... ... ... Төле би: ... бай құт ... би құт» деген екен.
өзі мыңғыраған бай Төленің бұл сөздері ... ... ... қоғамдық күш ... ... ... ... ... ... сөзімен кісілікті жандар. Олардың көбі-ақ кедей болған.
Бұл ретте Орманбай байдың ... ... ... ... ... ... ... қысылғанда айтқан:
«Хан Абылай келгенде
Тоқты сойсам ... ... ... орны ... ... келтіре кетуге болады.
Бұқардың мал жиюды кәсіп етпегендігі көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... тартып, алпыс
жасқа келген кезінің ... ... қара ... ... ... ... адам екен деп ... Мәшһүр. Өзіне ағайын бір
байдан ... ат ... Бай ... ... бірталай уақыт
алдаусыратып жүріпті де, ақыры бір күні ... ... екі ... қыстырып құтылмақ болыпты. Сонда Бұқардың айтқаны:
«Бұқарекең-біз ... ... ... ... ... бер
Жаздай Бұқар жайларға.
Бермейін деп атама,
Асауыңды матама,
Шынжырыңнан берік ... ... жата ... ... құрып қата ма,
Құлдарың мен күндерің
Мерекеге бата ... едім ... ... ... разы болмаймын
Керегінің басында
Екі қары бөзіңе.
Бермей қалсаң осы ... деп ... ... ... ... ... ... атадан ұл,
анадан қз ... исі ... ... дәуір. Осы қилы ... ... ... ... суалған болуы да
мүмкін.
Алайда көп ... ... ... ... ... Бұқардың да
жұлдызы жанады. Жырау қайтадан ақ ... ... және одан ... ... “Қазына қайда?”- деп ... ... ... екі езуі ... бір ... ... езуі-күміс,аузы-
қазына” –депті.
Бұқардың өзі осы қазынаны-сөз өнерін жеріне жете ... ... ... ... бұл ... көмекей әулие деседі ... ... ... ... Қара сөз ... тек сөйлесе көмекейі
бүлкілдеп жырлай бастайды екен’’
Мемлекет істерінде ... беті ... ... хан тая соқты
деп ... өз ... ... ... ... ... тілмен шенеп, ақылына келтіріп, дегеніне көндіріп отырады.
Хан ... ... оны ... билікке бірден ие бола ... ... ... ... көре ... бұл ... ... жеткенін есіне салады.
’’Ай, Абылай, Абылай,
Сен мен ... ұл ... жүр ... ... ... тұр ... қай жерден жүріп жетілдің,
Үйсін Төле ... ... құл ... бидің тәубеден жаңылмау үшін ... ... ... ... ... ... ... да Абылайдың өткенін ұмыттырғысы
келмейді.
Әрине, ... құл ... хан ... Алайда Бұқар осының өзін,
Абылайдың “Арқар ұранды’’ Шыңғыс әулеті Екендігін ... ... ... ... ... өздерінің Шығыс ұрпағы екендігін
қашанда мақтаныш ... ... ... ... ... ... емес ... Шыңғыстың асылы”,-
деп дәріптейді өзінің әміршісі Жәңгір ханды ... ... ... ... адам хан ... жіберілмейді.
Әрине, Бұқар бұл салтқа қарсы емес, тек қол ... ... ... ... ... емес пе екен ... айтып шамына тиіп, ханды ақылға келтірмек ... ... ... ... ... ... оның ата
тегінде, әкесінің, шешесінің қандай жерден шыққан адам ... ... ... ... да бар. ... ... ... тұқымынан еместігін Абылайдың бетіне басады.
“Шешеңді және сұрасаң
Қай алтынның буы ... да мен ... ... төрінде
Қашып жүрген күң еді.”
Мұндай сөздер ... ... ... ... ... ... жасамақ болғанда ғана айтылады. Әйтпесе,
Бұқар ... ... ... жақтаушысы. Жырау реті келген
жерде ... ... ... ... тақтың үстінде
Үш жүздің басын құрадың,
Жетім ... ... ... ... ... іске ... бейнелеген Абылай- осындай ... ... ... ел ... ... беделіне тамашалай қарайды, Абылай
үкіметінің ... ... ... ... ... ... еріп соңыңнан,
Он сан алаш ... ... ... тағы ... бір ... ... болды-ау күніңіз,
Арсы менен күрсіге
Тайталысты үніңіз!’’
Сондықтан да ... ажал ... бас ... ұйқы ұйықтатқан ханым-ай,
Қайырусыз ... ... ... ... ... ханым-ай,
Үш жүзден үш кісі құрбан ... ... ма екен ... ... зар ... Бұқар әміршісі дүниеден ... соң ... ... жас ... шын ... ... ... күреңді
Тәбияға жаратқан,
Қырық сан қара қалмақты
Жарлығына қаратқан.
Айбалтасын алтынменен ... ... ... бір елні
Антыменен улантқан,
Еренші мен ... ... жұрт ... ... осы ... ... ... істеген даңқты істерін
мадақтай еске ... ... ... ... ... ... ... қалған мұраның ішіндегі ең ... ... ... ... тиіс осы ... ... Наушаруан Ғаділге жеткерген,
Жомарттығын Хатымтай Жомарттан өткерген.
Күнде ... ... ет ... ... ... бет берген,
Бір құдайдың дидарын
Сен көрмесең кім көрер:
Табандасқан ... ... ... өткерген”,-
деген сөздермен аяқталады.
Бұқар Абылай саясатын ... ... да ол ... ... ... ... хандығының нығаюы, хан үкіметінің
берік болуы үшін ... Бұл ... ол ... ханның тұрақты армия
жайын ойлауын, әскери аристократия өкілдері- ... ... ... ... ... өзіне жақын, ұрыс-соғыстарға сай ... Азия ... ... ... кезінде Абылай ұрыс
тоқталып, тиімді ... қол ... ... ... ... ... беріп, Сарыарқаға қайтарып ... ... ... бас көтереді. Сонда ханның бейқамдығына ... ... бірі жең ... саған ел болған
Орта жүзден кісің жоқ:
Найзасының ұшы алтын
Кіші ... ... ... ... ... ... қылар ісің жоқ,-
дейді.
Алайда Бұқардың Абылай хандығын ... ... ... ... ... төндіру ниетінен емес, керісінше, елдің қорғаныс
қабілетін ... ... ... ... ... тірлік болмас”,- деген. Сырт жау ... ... ел болу үшін ... ... ... Бұл ... Бұқар жақсы түсінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
М. Мағауин. Қазақ хандығы дәуіріндегі ... ... , ... ... ... ... “Жазушы” 1989.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар жырау4 бет
Қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресі8 бет
Қазақстандық педагогиканың өзекті мәселелері3 бет
Қазақстанның білім мәселесі кеше, бүгін, болашақта9 бет
Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу11 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь