Ақша жүйесі жайында

І. Кіріспе бөлім

ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Ақша жүйесінің даму тарихы.
2.2 Биметаллизм ақша жүйесі.
2.3 Монометаллизм ақша жүйесі.
2.4 ҚР Ақша жүйесі.
2.5 KazCard жүйесі.
ІІІ. Қорытынды бөлім

VI. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Ақша жүйесі – қандай да бір елде ақша айналымын ұйымдастырудың тарихи қалыптасып, заңмен бекітілген реформасы. Әлемдік өркениеттегі ақша жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден белгілі әрі олар құнның ақшалай реформасы – ақшаның пайда болуымен байланысты. Ұлттық ақша жүйесі ХV – XVII ғасырлардан қалыптаса бастады. Әрбір мемлекеттің өзіне тән ақша жүйесі болады. Ақша жүйесі – ол тарихи қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық заңдарымен бекітілген біртұтас ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі XVI – XVII ғғ. Капиталистік өндіріс әдісі қалыптаса бастағанда пайда болды. Бірақ оның кейбір жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре бастаған. Капиталистік өндірістің және тауар – ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.Әрбір мемлекетте жалпыға ортақ құн эквиваленті ретінде қабылданған металға байланысты металл ақша жүйесі: биметаллизм және монометаллизм болып бөлінеді.
Алғашқы капитал жинау кезінде ( XYI – XYII ғғ.) биметаллизм ақша жүйесі пайда болып, одан әрі дамыды. Онда ақша айналысын толық құнды ақшалар қамтамасыз етті. Ақша жүйесінің типі : ақша – ерекше тауар ретінде жүруіне, яғни жалпыға ортақ эквивалент болуына немесе ақша – құн өлшемі қызметін атқаруына байланысты қалыптасады. Сондықтан әлем тарихында ақша жүйесінің төмендегідей типтері кездеседі:
 металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толық құнды ақша айналыста жүреді және ол ақшаның барлық қызметтерін орындайды. Ал несие ақшалары металға айырбасталады;
несие ақшалары және қағаз ақша айналысы, бұл жүйеде атына сай, айналыстан толық құнды ақша, яғни алтын біржолата ығыстырылып, айналыста тек ақша белгілері жүреді.
Ақша жүйесі өз эволюциясында ақша – тауар қатынасының даму деңгейіне тікелей тәуелді болғандықтан көптеген өзгерістерге ұшырады. Әрбір мемлекеттің өз ақша жүйесі бар. Ол мынадай элементтерді қамтиды:
 ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
 ақша бірліктерінің атауы;
 ақша белгілерінің түрлері, оларды шығарудың тәртібі және қамтамасыз ету сипаты;
 ақша айналымын ақша – несие тұрғысынан реттеудің тетігі;
 ұлттық валюта бағамы, оны шетелдік валютаға айырбастаудың тәртібі.
Ақша жүйесін орталықтандырылған басқару принциптері мыналар:
 ақша жүйесінің орталықтандырылған басқару принципі;
Ол көбінесе шаруашылық жүргізуші субъектілердің уәждемесіне ( мотивация ) негізделген экономикалық әдістерге жүгінеді;
 тиісті болжауларды жасау негізінде ақша айналымы жоспарлау принципі;
 ақша айналымының тұрақтылығы және икемділік принциптері, ақша айналымы экономиканы ақшалай қаражатпен қамтамасыз ету керек, алайда инфляцияның дамуына жол бермеуі қажет;
 ақша эмиссиясының несиелік сипатының принципі. Бұл ақша эмиссиясының несие операциялары негізінде жүзеге асырылатынын білдіреді;
 эмиссияланған ақшаның қамтамасыз етілу принципі;
 Орталық банк тәуелсіздігінің принципі.
● Ақша аударымының банкаралық жүйесіндегі ақша аударымы ережесін бекіту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 1998 жылғы 21 қараша N 242 қаулысы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 1999 жылғы 16 наурызда N 711 тіркелді.

● Ақша белгiлерi дизайнына авторлық құқық мәселесiн реттеу туралы
Қазақстан Республикасы Президентiнiң Жарлығы 1994 жылғы 27 қаңтар N 1528

● Қазақстан Республикасында ақша төлемi мен аударымын жүзеге асырған кезде электронды құжаттар алмасу ережесiн бекiту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі басқармасының 2000 жылғы 21 сәуірдегі N 146 қаулысы. Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде 2000 жылғы 9 маусымда тіркелді. Тіркеу N 1148

● Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының айналыстағы ақша белгiлерiн ауыстыру туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2000 жыләы 20 шілде N 300. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2000 жылғы 22 тамызда тіркелді. Тіркеу N 1231

● Айналыстағы ұлттық валютаның ақша белгiлерiнiң дизайны (нысаны) өзгерген кезде оларды ауыстыру ережесiн бекiту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2000 жылғы 20 шілдедегі N 301 қаулысы. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2000 жылғы 22 тамызда тіркелді. Тіркеу N 1232
● Қолма-қол ақша белгілерін - тиындарды ақша айналымынан алу ережесін бекіту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2001 жылғы 3 нарузыдағы N 57. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2001 жылғы 17 наурызда тіркелді. Тіркеу N 1428

● 1993 жылғы үлгiдегi металл ақшаны (теңгенi) ақша айналымынан алу туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2001 жылғы 6 тамыз N 300 Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2001 жыләы 22 қыркүйекте тіркелді. Тіркеу N 1645

● 1993 жылғы үлгiдегi банкнотаны және металл ақшаны (теңгенi) ақша айналымынан алу ережесiн бекiту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2001 жылғы 6 тамыз N 301. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2001 жылдың 22 қыркүйекте тіркелді.
● Ақша төлемi мен аударымы туралы
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 29 маусымдағы N 237 Заңы
        
        Ж о с п а р :
І. Кіріспе бөлім
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Ақша жүйесінің даму тарихы.
2.2 Биметаллизм ақша жүйесі.
2.3 Монометаллизм ақша ... ҚР Ақша ... KazCard ... ... бөлім
VI. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Ақша жүйесі – қандай да бір елде ақша айналымын ұйымдастырудың ... ... ... ... ... өркениеттегі ақша
жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден белгілі әрі олар құнның ...... ... ... ... ... ақша жүйесі ХV – XVII
ғасырлардан қалыптаса бастады. Әрбір мемлекеттің өзіне тән ақша ... Ақша ... – ол ... қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық
заңдарымен бекітілген біртұтас ақша айналымы. Алғашқы ақша ... XVI ... ғғ. ... ... ... ... бастағанда пайда болды. Бірақ
оның кейбір жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре ... ... және ... – ақша ... ... ... ақша
жүйесіне өзгеріс енгізді.Әрбір мемлекетте жалпыға ортақ құн эквиваленті
ретінде қабылданған металға байланысты металл ақша ... ... ... ... ... ... ... кезінде ( XYI – XYII ғғ.) ... ... ... ... одан әрі ... Онда ақша ... толық құнды
ақшалар қамтамасыз етті. Ақша жүйесінің типі : ақша – ерекше тауар ... яғни ... ... ... ... немесе ақша – құн өлшемі
қызметін атқаруына байланысты қалыптасады. Сондықтан әлем ... ... ... ... кездеседі:
– металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни ... ... ... ... және ол ... ... ... орындайды. Ал несие
ақшалары металға айырбасталады;
несие ақшалары және қағаз ақша айналысы, бұл жүйеде ... сай, ... ... ақша, яғни алтын біржолата ығыстырылып, ... тек ... ... ... өз ... ақша – ... ... даму деңгейіне
тікелей тәуелді болғандықтан көптеген өзгерістерге ұшырады. ... өз ақша ... бар. Ол ... элементтерді қамтиды:
– ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
– ақша бірліктерінің атауы;
– ақша белгілерінің түрлері, оларды шығарудың тәртібі және ... ... ақша ... ақша – ... тұрғысынан реттеудің тетігі;
– ұлттық валюта бағамы, оны ... ... ... ... ... орталықтандырылған басқару принциптері мыналар:
– ақша жүйесінің орталықтандырылған басқару принципі;
Ол көбінесе шаруашылық жүргізуші ... ... ( ... ... ... әдістерге жүгінеді;
– тиісті болжауларды жасау негізінде ақша ... ... ... ақша ... ... және икемділік принциптері, ақша айналымы
экономиканы ақшалай қаражатпен ... ету ... ... ... жол ... қажет;
– ақша эмиссиясының несиелік сипатының принципі. Бұл ақша ... ... ... жүзеге асырылатынын білдіреді;
– эмиссияланған ақшаның қамтамасыз етілу принципі;
– Орталық банк тәуелсіздігінің принципі.
Ақша бірліктерінің атауы. Ақша ...... ... ... және ... ... ... заңмен бекітілген ақша белгісі.
Орталық банк ... ... ... ... ақша ... төлем құралы болып табылады, яғни бұл ... ... ... заң ... ... ... ... ақша белгілері:
Ақша бірлігі ( ұлттық валюта ) Қазақстан Республикасында 100 тиыннан
тұратын қазақстандық теңге болып табылады.
Теңге мен алтын ... ... да ... ... ... ресми
арақатынас белгілейді.
Ақша белгілерінің түрлері, оларды шығарудың тәртібі және қамтамасыз
ету сипаты. Барлық ... ... ... ... құны бойынша міндетті
түрде қабылданатын, банкнот пен ... ... ... ... ... Ақша белгілерін шығаруды олардың айналымын ұйымдастыруды
және айналымнан алуды Орталық банк қолма – қол ... ... алу ... пен ... сату ... тек бір өзі ғана жүзеге асырады.
ҚР Ұлттық банк ... мен ... ... ... сөзсіз
міндеттемелері болып табылады әрі оның барлық активтерімен ... ... банк ... ... активтердің мөлшерлері туралы
хабарламаларда бұқаралық ақпарат құралдарында ұдайы жариялап отырады.
Ақша түрлері. Заңды төлем ... ... және ... ... ... түрлеріне жатады.
Ақша – несие айналымының тетігі – ақша – ... ... ақша – ... ... ... органдардың құқықтары мен
міндеттерінің жиынтығын білдіреді.
Ақша – несие саясатының негізгі құралдарына ... ... ҚР ... банктің банктерге несиесі бойынша сыйақы мөлшерлемелерінің
деңгейлері;
– Ұлттық банкте ... ең аз ... ... ... ... ... қағаздарды сату және сатып алу бойынша ашық нарықтағы
операциялары;
– банктерге несиелер;
– валюта ... ... ... ... ... түрлердің несиелік операциялардың деңгейі
мен мөлшеріне тікелей сандық шектеулерді қою;
– ресми есептік ( ... ) ... ... ... оны ... валютаға айырбастаудың тәртібі. Валюта
бағамы – бұл басқа ... ақша ... ... бір ... ... ... ... шетелдік валютаға айырбастаудың тәртібі “
Валюталық реттеу туралы ” ҚР ... ... ... ... ... негізінде анықталады. Валютаның ресми және еркін ( нарықтық ... ... ... көрсетіледі. Қазақстанда көбінесе “ қоржынға ”
кіретін басқа шетелдік валюта “ қоржыны ” ... баға ... ... ... ... даму үстінде болатындықтан ақша жүйесінің түрлері
өзгеріп отырады. Ақша ... ... ... ... ... ... қарай қалптасады : тауар ретінде немесе құн белгісі ретінде
ме? Ақша ... құру ... ... ... түп –
төркіні металдық айналым жүйесінде және несие мен қағаз ақшаларының айналым
жүйесінде жатыр.
Металдық айналымға ақша жүйесінің биметаллизм және ... ... екі ... тән.
Биметаллизм – баламаның жалпыға бірдей құнының рөлі ... екі ...... мен ... ... ... ақша ... үш түрі болған:
– қосарлы валюталар жүйесі. Мұнда алтын мен күміс монеталардың арасындағы
арақатынас металдың ... ... ... нарықта берекесіздік (
стихиялы ) түрде белгіленеді;
– егер мұндай арақатынасты мемлекет анықтайтын болса, онда ол – екі ... ... ......... ... Онда ... мен күміс бірдей негізде заңды төлем
құралдары болып табылады.
Нәтижесінде күміс монеталар алтын ... ... XVI – XVII ... ... ... ал ... Еуропада
елдеріне XIX ғасырда пайда болады.
Алайда, биметаллизм дамыған тауар өндірісінің экономикалық қатынасқа
қоятын талаптарына ... ... ... екі металдың бір мезгілде ... ... ... осы ақша ... табиғатына қайшы келді.
Құнның жалпыға бірдей өлшеміне тек бір тауар ғана қызмет ете алады. ... ... ... ... мен күміс арасындағы нақты ... ... ... ... сәйкеспейді. XIX ғасырдың соңында күміс
өндірісінің артуы мен олардың құнсыздануы нәтижесінде ... ... ... кете ... ... Құн заңының стихиялы әрекет екі жақты құн өлшемін
жойып, монометаллизм ( алтын ) ... ...... ... ... ... ортақ эквивалент рөлін алтын мен күміске
бекіткен ақша жүйесі.
Бұл жүйеде алтын мен күміс тең ... ақша – қос ... ... екі ... да кең ... монеталар соғылып, айналыста шектеусіз
қатар жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
1. Қатар ... ... ... – онда ... мен күміс монеталардың
арақатынасы стихиялы түрде металдың ... ... ... Қос валюталы жүйе – онда металдардың сандық арақатынасын мемлекет
бектіп, алтын мен күміс монеталар сол қатынаспен ......... ... – онда ... мен ... ... заңды төлем
құралы деп саналғанмен іс-жүзінде ... ... ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттерінде XYI-XYII ғғ. пайда
болып, тіпті XIX ғ. ... ... кең ... Ақша ... екі ... ... жалпыға ортақ эквивалент қасиетіне қайшы келді. Алтын мен
күмістің арақатынасын айқындағанда да қиындықтар кездесті. Дегенмен 1865 ... ... ... және Италия биметаллизмді сақтап қалу
мақсатында өзара келісім жүргізе ... ... ( 1865 – 1878 ... монеталық одағы конвенциясы бекітіліп, ол бойынша екі ... ... 5 ... және одан да жоғары болатын ... ... ... ... арақатынасы 1:15,5 тең болды. Бірақ екі валютаның арақатынасы
алтын мен күмістің ... ... ... ... ... ... капиталистік шаруашылықтың талабын
қанағаттандыра алмады, себебі құн өлшемі ... екі ... ... ... бұл ... ... ... Жалпыға бірдей құн өлшемі ретінде тек
бір ғана тауар жүреді. Ондай тауар не ... не ... Оған қоса XIX ... ... ... арзандауына байланысты күмістің құны кеми бастады.
Бұл кезде алтын мен күмістің нарықтық арақатынасы 1:20, 1:22 тең ... ... ... ... мен ... арақатынасы бұдан әлдеқайда төмен
болғандықтан алтын монеталар айналыстан шығып, қазына қорына айналды. ... ... ...... ақша ... ... ... ығыстырады ”
деген қағиданың өмірдегі көрінісі.
Монометаллизм – ақша ... Онда бір ... ( ... ... ... ... бірдей балама ретінде әрі бағасы қымбат ... ... мен ... ... ақша ... негізі ретінде
қызмет етеді. Алтын монометаллизмі алғаш рет ... 1816 ...... ... – 1897ж., ...... Ал, Ресейде күміс монометаллизм жүйесі ... ... ... ... және бұл жүйе 1852 ... ... болады.Монометаллизм – ол жалпы эквивалент ретінде тек бір ғана
металл ( не алтын, не күміс ) ... ақша ... ... ... мен ... ... ... күмске айырбасталады. Күміс
монометаллизм Үндістанда 1852 - 1875 жж., Голландияда 1847 - 1875 ... 1843 – 1852 жж. ... ... күміс монометаллизм 1839 – 1843 жж. жүргізілген
ақша реформасының нәтижесінде енгізіліп, ақша өлшемі болып ... ... 4 ... ( ... =4,25 гр ) ... бар күміс рубль
есептелді. Сонымен қатар айналысқа күміске еркін ... ... да ... ... ... ақша ... күйзеліске ұшыраған ақша
айналысын түбегейлі ретке келтіре ... ... бұл ... ... ( ... ) ыдырап, мемлекет бюджеті мен сыртқы ... ... елде ... ақша ... ... ете алмады.
Оған қоса, 1853-1856 жж. болған Қырым соғысының шығындарын өтеу мақсатында
айналысқа қосымша несие ақшалары шығарылды, іс – ... олар ... ... ... ... күміс монометаллизмнің орнына алтын монометаллизмі
келді.
Алғашқыда алтын монометаллизм ақша жүйесі ... XYIII ғ. ... ... ол 1816ж. Заң жүзінде бекітілді. Ал ... ... XIX ғ. ... ... : яғни ...
1871 – 1873 жж., Скандинавия мемлекеттерінде ( Швеция, Норвегия, Дания ) ... ... – 1876 – 1878 жж., ... – 1892 ж., ... ... – 1897 ж., ... - 1990ж. ... ( 20; ... ... ... айырбасталу ерекшеліктеріне байланысты
алтын монометаллизмнің үш түрі болады.
Алтынның құн ... ... ... ... ... үш түрі ... ... : алтын монета стандарты, алтын
құйма стандарты және алтын – ... ( ...... ) ... монеталы стандарт ( үлгі ) - оған негізгі төмендегі белгілер тән
:
- елдің ішкі айналымында алтын монеталар ... және ол ... ... ... алтын монеталарды еркін соғу рұқсат етілген;
- айналымдағы несие ақшалары ( ... ... ... ... ... ... ... және шектеусіз алтын монеталарға айырбасталады;
- алтынды, шетел валютасын елден ... алып ... және елге ... – ақ ... ... ... ... істеуіне рұқсат берілген.
Алтын монеталы стандарт капитализмнің алғашқы сатысы – ... ... ... ... ... несие жүйесінің, әлемдік сауданың
өркендеуіне және капиталды шетелге шығаруға жол ... ... ... ... ... да ... жүруі үшін мемлекеттің эмиссиялық банкінде алтынның
сақтаудағы ( ... ) қоры ... ... ... соғыс бюджеттің тапшылығын арттырды. Оны жабу
мақсатында айналысқа шығарған ақша ... ... ... ... әлде қайда асып кетті. Сондықтан кембағалы ... ( ... ... ... ... ... ... жойылды. Осы кезде
алтын монеталы ақша стандарты соғысқа қатынасқан елдердің барлығында ... да ... ... ( АҚШ – та 1993ж.) ... ... ... ... алтынды шетелге шығаруға тиым салынды. ... ... ... қор ... және байлық құру құралына айналды. Алтын
монеталы стандарттың ... ... ... ... ... түсті.
Алтын құймалы стандарт – оның алтын монеталы стандарттан айырмашылығы
бұнда алтын ... ... ... және оны ... соғу жойылды. Алтын
құймалы стандартта банкнотаның ... бір ... ... ... ... ... ... Мысалы, Ұлыбританияда салмағы 12,4 кг
стандартты құйма 1700 ... ... 12,7 – 21,5 мың ... ... (
23,69).
Алтын дивизді ( алтын валюталы ) стандарт – ол ... ... ... бір ... ... ... ақша жүйесі. Бұл жүйе
Австрияда, Германияда, Данияда, ... және ... да ... ... ... ... ... еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан да ... Міне тек ... ... ... ғана ... девизді ақша жүретін
елдердің алтынмен байланысы сақталды. ... ... ... ... ... ... ... яғни нарықта ұлттық валютаның
курсының төмендеуіне ... ... ... оған ... ... алу немесе сату арқылы жүзеге асырылды. Сөйтіп, алтын ... ... бір ... валютасы басқа елдердің валютасына тәуелді
болды.
1929-1933 жж. ... ... ... ... барлық
мемлекеттерде әр кездері алтын монометаллизмінің барлық формасы жойылды.
(Мысалы, Ұлыбританияда – 1931 ж. , ... 1933 ж., ... 1936 ж. ... ... – Вудсте құрылған Халықаралық валюта ... ... ... бар ... қолдануы үшін мемлекетаралық
алтын девизді ... шын ... ... ... ... ... ерекшелігі, яғни алтын долларлы стандарт – тек АҚШ доллары алтынмен
байланысын үзген жоқ, себебі бұл ... тек ... ... мен ... үшін ғана ... АҚШ ... ... алтын қорының азаюына
байланысты 1971 ж. бастап алтын ... ... ... ... алтын долларлы стандартта айналыстан шықты.
1976-1978 жж. Ямайка Халықаралық валюта жүйесі ... ... ... ... ... Ақша өлшемдерінің алтын құрамы және алтынның ресми
бағасы ... ... ... ... оның мүшелері арасындағы есеп
айырысыдан да алтын алынып тасталды. Сөйтіп бүкіл мемлекеттерде ... ... ... жүйесі орнықты.
дарт еркін бәсекелестік кезеңінің талаптарына көп ... ... ... ... ...... дамуына және капиталдың шетке
шығарылуына ықпал етті. Оның ... ... ... жатады : толық
бағалы алтын монета ел ішінде барлық ақша қызметін ... ... Жеке ... үшін ... ... ... алтын монеталардың еркін
шақалуы ұйғарылады;
– толыққұнды емес алтын ақшаларға олардың көрсетілуі құны ... ... ... ... ... мен ... валюталарды еркін әкетілімі және еркін алтын
нарығының жұмыс істеуі ұйғарылады.
Алтын монетаны стандарттың жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... ... қызмет ететін, банкноттың алтынға айырбасталуын
қамтамасыз ететін, әлемдік ақшаның резерві ... ... ... ... ... ... дүниежүзіллік соғыс ақша жүйесінің дамуына өз түзетуін
енгізді. Бұл ... ... ... ... ... ... Олар ... несие ақшасын айналымға шығарумен және қарыз есебінен жапты. Бұл
алтынның несие ақшаға айырбасталуына жол ... ... ... ... ... мен ... банктердегі алтын қорларының арасындағы
сәйкессіздікті әкеп соқтырды. Соғыс аяқталғаннан кейін барлық елдер алтын
монетаны ... бас ... ( АҚШ- та ол ... ... ... болды )
және монометаллизмнің қиынды үлгісі ... ... ... ... ... ... ) және алтын дивиз сиандарты ( ... ... және ... құйма стандартына мынадай белгілер тән :
– айналымда алтын ... мен ... ... шақалуы болмайды;
– толыққұнды емес ақша банкноты тек алтын құймаларына айырбасталады.
Алтын дивиздік стандартта ... ... ... ... мен ... ақшалар алтынға тең шетелдік валюталарға (
девиздерге ) ... ... ... ... ... ... асырылады.
Әлемдік дағдарыстың нәтижесінде ... ... ... ... ... жойылып, ұсақталмайтын банкноттық айналым
дәуірі ... ... елде ( АҚШ ... ... ) ... ... ... Баламаның жалпыға бірдей рөлі – несиелік ... ...... – бір ... құралына айналды.
1944 жылы құрылған Әлемдік Бреттон валюта жүйесі мәні бойынша еркін
айырбасталымда валюталы елдер үшін ... ... ... ... ... алтын дивиздік стандарт жүйесін білдіреді. Алтын долларлық
стандарттың ерекшелігі мынада : ол ... ... ғана ... тек бір ғана ... ... доллары – алтынмен ... ... ... ... ... АҚШ ... 1971 жылдан бастап алтын
құймаларын долларға сатуды ресми түрде ... ... ... долларлық
стандарт жойылды.
1976 жылдан бастап Бреттондық ақша жүйесінің орнын Ямайкалық ақша
жүйесі басты. Осы жүйе ... ... ... ... ... Ол ... түбегейлі жоғалтты. Алайда, алтын мемлекеттің ... ... ... ... айырбасталымды валюталардың қатарында қалды.
Халықаралық валюта қорының ( ХВҚ ) ... ... ... ... ... есептік ақша бірліктерін құру
үшін ХВҚ-ға мүше елдердің төлем баланстарының қалдығын реттеуге, ... және есеп ... ... ... ... ... арналған жаңа резерв әрі төлем құралы – арнаулы алыс-
беріс құқығы ( ААБҚ ) енгізілді.
Еуропалық валюта жүйесінде ( ЕВЖ ) ... ... үшін 1979 ... ... бастап аймақтық халықаралық есеп бірлігі – ЭКЮ ( European
Currency Unit – ECU ) ... дің құны СДР ... мүше – ... ... ... ... ... таңда ЭКЮ – дің орнын басқа валюта – ЕВРО – құрамына Батыс
және Шығыс Еуропаның 24 елі кіретін Еуропалық Одақ ... ... ... ... ақша ... мыналар тән :
– үкімет ақша өлшемінің құрамындағы алтынды белгілемейді ( ... ... ... ... ) ... ... ... несие ақшаға көшу аяқталды;
– қағаз және несие ақшалары арасындағы айырмашылық жойылды;
– ақша айналымы ... ... ... мемлекеттің қажеттілігін өтеу үшін әрі мемлекеттің ...... ... аясында шаруашылықтарды несиелеу тәртібінен айналымға
ақша шығару.
Қазақстан осы заманғы ақша жүйесінің басқа елдердің ақша ... ... жоқ, ол ... ... ұқсас әрі оған, осы заманғы
әлемдік ақша жүйесінің жоғарыда аталған белгілері тән. Ол 1995 ... ... ... 2003 ... 1 ... ... мен
толықтырулар енгізілді “ Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы ”
заңына сәйкес жұмыс ... Оны осы ... ... ... ... ресми ақша өлшеміне ( валютаға ) 100 тиыннан тұратын теңге жатады;
– теңге мен алтынның ресми арақатынасы ... ... – қол ... ... ... ... Ұлттық банк ие, Қазақстан
аумағында олардың ... ... және ... ... алу да
Ұлттық банктің мойнында. Ұлттық банк бұларды қолма – қол ... ... ... банкноттарды және монеталарды сату формасында жүзеге
асырады;
– теңге мен ... ... ақша ... ... ... ... төлем күші бар ақша ... ... ... ... ... әрі ҚР ... ... сөзсіз міндеттемелері болып
табылатын банкноттар мен ұсақ металл ... ... айта кету ... 1994-1998 жылдары теңге құнсызданды, осының
нәтижесінде ұсақ ... ... ... ... ... әрі ... жоқ.
ҚР Ұлттық банк банкноттар мен металл монеталардың үлгілерін, ... ... ... ... ... ... Банкноттар мен
монеталардың аталмыш сипаттаиалары баспасөзде ... банк ... ... ... мен ... ... төлем
түрлері бойынша ҚР бүкіл аумағында олардың көрсетілуі құны бойынша міндетті
түрде қабылданды, сондай – ақ банк ... ... ... үшін және ақша
аударымдары үшін олардың көрсетілуі құны ... ... ... шектеусіз айырбасталады және ҚР ... ... банк ... мен олардың клиенттеріне жаппай қызмет
көрсетулерді ұйымдастыру бойынша ... ... ... -ақ ... – қол ... ... жүргізу, оларды сақтау, тасымалдау талаптарын
белгілейді.
Банкноталар мен қағаз ақшалар айналысы жүйесі және оның ... ... ... ... ақша жүйесінің мазмұны біраз өзгерді.
Себебі металл ақша жүйесінде қолмақол ақшасыз айналым ақша ... ... ... ... Ал 30- ... ... алтынға айырбасталмайтын несие
ақша жүйесі орнықты. Бұл кезде банкнотаның алтынға айырбастау және оны
алтынмен қамтамасыз ету ... ... ... жойылды. Ақша
эмиссиясы негізінен мемлекеттiк бағалы қағаздармен қамтамасыз етілді. Ол ... ... ... ...... ... заңның әсерінне
байланысты еді. Ақша жүйесінің ... ақша ... ... ... ... қоғамдық еңбектің де шығындарын азайтатын, еңбір үнемді
ақша жүйесінің пайда болуына жеткізеді.
Қазіргі қағаз–несие ақшалары жүйесіне тән өзгерістер мыналар:
● алтынның ... ішкі және ... ақша ... ... ... ... ... ( ол қор, негізінен, банктерде сақталады);
● банктердің несиелік операцияларының негізінде ... емес ақша ... емес ақша ... шығаруы;
● қолма-қол ақшасыз айналымның дамуының нәтижесінде қолма-қол ақша
айналысының қысқаруы ( ... ... бұл екі ... орташа
арақатынасы 1:3 қатынасына тең);
● мемлекет тарапынан ақша-несиелік реттеу механизмін құру жіне дамыту.
Ақша ... ... мына ... құрылады:
● Ақша өлшемі – ол барлық тауарлардың бағасын көрсету үшін қолданылатын
заңмен бекітілген ақша ... ... ... 1993 ... ... ақша ... – теңге және тиын. Ақша өлшемі, міндетті ... ұсақ ... ... ... ... ... ондық
жүйесі бекітілген: 1:10:100 ( мысалы, Қазақстанның 1 ... 100 ... ... 1 доллары – 100 центке; 1 индонезиялық ... – 100 ... ... ... Баға ... – ол ... бағасын белгілеу үшін қолданылатын заңмен
бекітілген ... ... ... ... ... айырбасталмайтындықтан
ресми баға масштабы өз экономикалық мәнін ... ... ішкі ... әр ... өзінің баға масштабы қолданылады;
● Ақша түрлері – ол осы ... заң ... ... ...... ... (банкнота) және қағаз ақшалары (қазыналық
билеттер), сонымен бірге ұсақ монеталар. Мысалы, ... ... ... 20, 10, 5, 2 және 1 доллар (500 доллар және одан жоғары банкнота
шығару ... ... банк ... 1 ... 50, 25, 10, 1 ... ... және мыс-никель қоспаларынан жасалған монеталар жүреді.
Ұлыбританияда айналымда тек банкноталар: 50, 20, 10, 5, 1 ф.ст. және ... 50, 10, 2 ... 1 және ½ ... ... ... Құны жаңа ... 5 пенске теңгерілетін ескі 2 және 1 ... ... да ... кезде өнеркәсібі өркендеген мемлекеттерде қазыналық билеттер, яғни
мемлекеттік қағаз ақшалар шығарылмайды.
Біздің елде 1991 жылдың 1 қаңтарына дейін айналыста 10 ... және ... ... бар банк билеттері (банкноталар) және 1, 3, 5 рубль
қазыналық билеттер жүрсе, ... ... ... ақша ... банкнота (яғни қағаз ақшалар және ... ... ... құны ... ... ... ... міндетті түрде
қабылданады. Олар Ұлттық банктің сөзсіз орындалатын міндеттемелері ... және оның ... ... қамтамасыз етілген;
● Эмиссиялау жүйесі – ол заңмен бекітілген ақша ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақша
айналасының негізін құрайтын банктік билеттерді шығаруға орталық ... ... ... бар. Ал ... ақшаның шамалы бөлігін
(10процентке жуығын), яғни ұсақ купюралар (қазыналық билеттер) мен майда
монеталарды ... ... ... ... қазынашылық
(казначейство) шығарады.
Қазақстан Республикасында қолма-қол ақша шығарумен, оны айналысқа түсірумен
және айналыстан кері ... тек ... банк ... Ұлттық банк
басқа банктерге банкнота және тиындарды қолма-қол ақшасыз есептеу арқылы
олардың эквивалентін алумен сатады:
Ақша ... ... ... ... – ол ... банк, яғни
айналастағы ақша массасын реттейтін орталық ... ... ... реттеуге: реттеу тәсілдері; реттеуші органның құқығы және
міндеттері; реттеудің мақсаты және объектісі кіреді. ... 70 ... ... ... айналымдағы ақша массасының және несиенің
өсуін реттейтін мақсаты бағдарларды бекітуде. 1975 ... ... ... ... жүйесі (ФРС) Конгресте алдағы 12 айда айналамдағы ақша
массасының өсу немесе қысқару қарқынының жоспары ... ... ... Бұл жүйе ... ... және ақша ... өсу ... жиі-
жиі ақпарат құралдарында хабарлап тұрады;
● Валюта курсын белгілеу, немесе баға кесу (котировка) тәртібі – ол ... ақша ... ... ... ақша ... көрсетілген
бағасы. (Мысалы, 1 АҚШ ... = 140 ... ... ... ... ақша ... ... құрамы белгiленбегендіктен, ұлттық
валютаның сатып алу мүмкіндігінің ауыткуын, сондай-ақ валюта нарығындағы
айырбасқа түсетін валюталарға ... пен ... ... баға кесу
әдісі қолданылады. Ең кең тараған баға кесу әдісі валюта ... онда ... ... ... ... ... ... ұлттық
валюталардың біразымен салыстырылады.
Сонымен, экономикасы нарықтық типпен дамыған мемлекеттердің ақша жүйесі тәң
белгілер:
1. Ақша айналымын басқаруға әр ... ... ... ... ақша мен қолма-қол емес ақша белгілерін шығарумен банк
жүйесінің әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... банкі шұғылданса, қолма-қол емес ақша
белгілерін әр түрлі меншіктегі коммерциялық банктер шығарады.
3. Қолма-қол ақша және ... емес ақша – ... ... ... заңмен жіктеудің болмауы.
4. Ақша-несиелік реттеу механизмін құру және оның дамуы.
5. Орталық банктің мемлекеттiк аппараты арқылы ақша ... ... Ақша ... ... ... Қолма-қол емес және қолма-қол ақша айналымдарының тығыз байланысы, оның
ішінде қолма-қол емес айналым үлесінің көп болуы.
8. Салық органдарының ақша қаражатын ... ... ... ... ... салыстырмалы дербестік беру.
10. Ақша белгілерін банк жүйесінің активтерімен (алтын, қымбат металдар,
тауарлы-материалдық ... ... ... ... ету.
11. Шаруашылық айналымына ақша белгiлерін мемлекеттің ақша-несие ... ... ... ... валюталар “қоржыны” негізінде нарықтық жүйенің белгілеуі.
Жалпы айырбасталмайтын ... ... көшу ... ... және ақша ... ... – ақша ... объективті
қажеттілігінен туындайтын – ақша шығаруды шектеу принципінің бұзылуына әкеп
соқтырды. Ақша жүйесі ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіндегі диспропорцияны шұғыл сезінеді. ... ... ақша ... ... ... ... ақшаның
құнсыздануына , яғни инфляцияға ұшыратады.
Нарыққа өту кезінде ... ... ... ел ... ... ... кезеңінде валюталық саясат жүргізуі керек. Қазақстанның
алдында шетелдермен дербес ... ... ... ... ... ... құру, оны нарық рельстеріне түсіру ... ... ... ... 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше болып кіргеннен бастап өзінің
валюта ... ... ... ... ... ... ... Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ұйымдастыру
үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде ... ... ... ... заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық байланыстары жоқтын ... ... ... ... еліміз өзінің
ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке ... ... ... ... жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң бағаны ... ... ... сәйкес келіп, кейбір жағдайларда дамып
келе жатқан валюта қатынастарына тіпті қарама-қайшы сипатта ... ... 24 ... ... ... ... ... жаңадан заң
қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық ... ... ... ... ... ... Олар
жоғарыда айтылған заңға қоса, “ Қазақстан Республикасының ақша ... 1993 ... 13 ... заң; ... ... ... ... 1995 жылдың 30 наурыздағы заң; “Асыл тастар және ... ... ... ... мемлекеттік туралы” 1995 жылдың
20 шілдедегі заң; ... және банк ... ... 1995 ... ... заң; ... қатар ҚР Президентінің Жарлықтары, ... мен ... банк ... ... актілері (мысалы, 1994
жылдың 24 қарашасында ҰБ басқармасы ... ... ... ... заңдары бойынша валюталық реттеудің ... ... ... ... ... ... ... валюталық құндылықтарды,
аффинирленген (тазартылған) алтын мен басқа да ... ... ... алып кету және ... ... ... болып
есептеледі. Валюталық қатынастардың субъектілері болып “резиденттер” және
“резидент еместер” саналады. Резиденттерге ... ... ... ... жеке кәсіпкерлер, оның ішінде уақытша
шетелдерде мемлекеттік қызметте жүргендер;
● Қазақстан Республикасының заңдары ... ... ... ... ... ... территориясындағы филиалдары және одан тыс
жерлердегі өкілдіктері;
● Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық немесе коммерциялық іспен
шұгылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы “резидент ... ... ... түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке тұлғалар жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес шетел валютасын сатып алу-сату мәмілелері Ұлттық
банк ... ... ... ... ... ... өкілетті
коммерциялық банктер мен валюталық биржалар арқылы жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып Ұлттық банк
саналады. Ол:
... ... және ... ... ... ... аясы (сфера) мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында
операциялар жүргізуге қажетті шектеулер ... ... ... ... ... де ... резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел валютасымен
және шетел валютасындағы бағалы қағаздармен ... ... ... резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін ... ... ... ... береді;
● ұлттық валютаның – теңгенің шетел ... ... ... ... ... есеп ... кедендік және салық төлемдері
үшін, сондай-ақ шетел ... және ... ... ... бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға ... ... ... ... ... ... жолымен реттейді;
● алтын валюта активтерін құрап, солармен операциялар ... ... есеп ... ... шетелдермен қаржы-валюталық
және несие-есеп айырысу қатынастарын жетілдіреді;
● қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйымдармен ... ... ... ... ... ... ... органдары және олардың
агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау ... ... ... банк және
Қазақстан Республикасының Үкіметі саналады. Бақылау агенттері болып ... ... ... ... ... ... атап ... операциялар жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
● жүргізілетін валюталық операциялардың заңға сәйкестігін анықтау ... ... ... мен ... болуы;
● резиденттердің мемлекет алдындағы шетел валютасымен міндеттемелерін
орындауын тексеру; сондай-ақ ҚР-ның ішкі ... ... ... сату ... ... ... шетел валютасымен
жүргізілген төлемдердің дәлелділігі, валюта операциялары бойынша есеп
пен есептесудің толықтығы және ... ... ... ... ... ... жүргізген операциялары бойынша
бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға қызмет етіп, ол ... ... ... көрініс
табады.
Ақша төлем мен қор жинау құралы болып табылады және құн ... ... ... ақша ... ... ақша) нысанында не банктер
клиенттерiнiң банк шоттары бойынша жазба түрiндегi ... ... ... ... Ақша ... атаулы құны (номиналы)
бар банкнот және тиындар түрiнде шығарылады.
Ұлттық валютаның ақша белгiлерiнiң дизайнына (нысанына) ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу бөлiмшесiнiң ұсынысы ... ... ... ... ... қабылданады.
Ақша белгiлерiнiң дизайнына (нысанына) өзгерiстер енгiзуге негiздемелер
болып табылатындар:
1) қолдан ... ... ... ... енгiзу;
2) ұлттық валютаның ақша белгiлерiнiң төлем жасауын ... ... ... ... да ... Банк ақша ... дизайнына (нысанына) бiр уақытта бiрнеше
номиналға өзгерiстер енгiзу ... ... ... ... ... ... ... Басқармасының ақша белгiлерiнiң дизайнына
(нысанына) өзгерiстер енгiзу туралы қаулысы қабылданғаннан кейiн ... ... ... ... ... ақша ... ескi үлгiсiн
жаңа үлгiдегi ақша белгiлерiне ... ... ... ... ақша белгiлерiнiң ескi үлгiсiн жаңа үлгiдегi ақша белгiлерiне
ауыстырған ... ... Банк ... ... ... Басқарманың
қаулысын және Ұлттық Банктiң ресми хабарламасын жариялайды, ақша белгiлерiн
ауыстыру мерзiмiн және ... қоса ... ... ... ... ... ... (түсiндiрме) жүргiзедi.Ұлттық Банктiң айналыстағы
ақша белгiлерiнiң ескi үлгiсiн жаңа ... ақша ... ... ... ... мазмұны мынадай болуықажет:
1) жаңа үлгiдегi ақша айналымын енгiзу күнi, оның ... құны ... ... ... ... жаңа ... ақша ... айналысқа енгiзген күннен бастап жаңа және
ескi үлгiдегi ақша белгiлерiнiң айналыста қатар жүру ... ескi ... ақша ... Қазақстан Республикасының аумағында заңды
төлем құжаты болудан қалған күннен бастап жаңа және ескi ... ... ... қатар жүру кезеңi аяқталған күн.
Ұлттық Банк бiр айлық мерзiмде айналыстағы ұлттық валютаның ақша белгiлерiн
ауыстыру шарты мен ... жаңа ... ақша ... ... ... шет ... орталық банктерiне жiбередi.
Ескi және жаңа үлгiдегi ақша белгiлерiнiң ... ... жүру ... Банк ... қаулысымен белгiленедi.
Айналыста қатар жүру кезеңiнде ескi және жаңа ... ақша ... ... ... ... барлық төлем түрлерi бойынша,
сондай-ақ ешбiр шектеусiз банктiк ... ... үшiн және ... қабылдануға мiндеттi заңды төлем құжат болып табылады.
Ескi және жаңа үлгiдегi ақша ... ... ... жүру ... ... ... ... және заңды тұлғаларға банкоматтар арқылы қолма-қол ақша ... өз ... ескі ... ақша ... беруді жаңа үлгідегі
ақша белгілері айналысқа енгізілген уақыттан (күннен) бастап 15 (он ... ... ... ... ... үлгiдегi ақша белгiлерiн қабылдайды және жаңа ... ... не ... ... ... да ақша белгiлерiне ешбiр шектеусiз
айырбастайды;
екiншi деңгейдегi банктерде кассалық операциялар жүргiзу тәртiбiн реттейтiн
нормативтiк ... ... ... ескi ... ... ... ... кассаға түскен ақшаны Ұлттық Банктiң филиалына мiндеттi түрде
өткiзедi.
2)Ұлттық Банктiң филиалдары:
айналым ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғаларға ескi үлгiдегi ақша ... ... ... ... ... жаңа және ескi ... ақша ... алғаннан кейiн қолма-қол ақшасыз баламасын ... ... ... операцияларды жүргiзу ... ... ... ету ... ... нормативтiк
құқықтық актiлерге сәйкес ... ... ... ... ... аударады.
Жаңа және ескi үлгiдегi ақша белгiлерiнiң Ұлттық Банк белгiлеген айналыста
қатар жүру ... ... соң ескi ... ақша белгiлерi Қазақстан
Республикасының аумағында барлық төлем түрлерi бойынша заңды төлем ... ... ... ... жаңа және ескi ... ақша ... ... жүру кезеңi аяқталған күннен бастап 12 (он екi) ай бойы:
1) заңды және жеке тұлғалардан ескi ... ақша ... ... айырбастауға;
2) операциялық кассадағы ескi үлгiдегi ақша ... ... ... өткiзуге мiндеттi.
Екінші деңгейдегі банктер Ұлттық Банктің нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... Банктің филиалдарына
сараптамаға беру үшін ескі үлгідегі банкноттарды ... ... ... ... ... жаңа және ескi үлгiдегi ақша
белгiлерiнiң айналыста қатар жүру кезеңi ... ... ... ... Басқармасының ұсынылатын айналыстағы ұлттық валютадағы ақша белгiлерiн
ауыстыру нәтижелерi туралы есеп әзiрлейдi.
Айналыстағы ұлттық валютаның ақша белгiлерiнiң ауыстырылуына ... ... ... ... ... эмиссиялық-кассалық операциялар
ұйымдастыру және құндылықтардың сақталуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ұлттық валютасының
қолданыстан алып тасталған ескiрген банкноттарын жою ... ... ... ... ескi ... ақша ... ... жылы ҰПО-да KazCard төлем карточкаларының банкаралық жүйесі құрылды,
жасаушысы “MasterCard International” компаниясы болып ... ... Debit (MPAD) ең ... ... технологиясын қолдануға
негізделген төлем карточкасы.
KazCard карточкаcы ұсақ және орта төлем нарығына ... және оны ... ... ... ... ... KazCard ... карточкасының
халықаралық EMV үлгісіне толық сәйкес болуы, оған Visa және ... ... ... мүшесі болып табылатын, қазақстандық банктердің
қолданыстағы терминалдар мен банкоматтар ... ... ... ... ... карточкасы магниттік жолағы бар ... ... және ... ... ... ... бұл
KazCard жүйесінде іске асырылатын төлемдер мен өзге де ... ... ... ... ... ... артықшылтарының бірі карточканың микропроцессорына
қосымша үстемелерді, соның ішінде және төлем емес үстемелерді ... ... ... KazCard ... осы ... оны ... ... және оның қолдану аясын едәуір кеңейтуге мүмкіндік береді.
KazCard төлем жүйесінің қатысушылыры ең аз мөлшердегі қаржылық және уақытша
шығындар ... де KazCard ... ... ... ... ... көрсету үшін ҰПО-на қосылған банктердің терминалдар мен
банкоматтар ... және ... ... көрсету желісін пайдалануға, және
де ықыластары болған жағдайда, өз қызмет көрсету ... ... ... MPAD-мен KazCard төлем карточкасын шығару KazCard жүйесіне міндетті
түрде кіру және M/Chip4 ... ... ... үшін MasterCard-қа 25
000 евро төлеу қарастырылған. MasterCard-тың талабы бойынша жылсайынғы
төлем 5000 ... ... Егер ... ... 25 ... ... ... құраса, жыл сайынғы төлем әр карточка үшін 0.20 евро
көлемінде қабылданады. Банк айсайын ... ... ... ... банктердің процессингтік мекемесінің осыған ұқсас
қызмет көрсетулерінің ... ... ... ... ... ақы ... ... шығару сәтіне дейін банкті қосу 3 айдан артық емес
мерзімді құрайды.
“Ұлттық процессинг орталығы” АҚ:
– қатысушы-банктерге ... ... ... ... ... үшін өзге де ... ... ресми
сұраулар/жауаптардың бағытталуын іске асырады;
– қатысушы-банктерді куәландыру өткізеді;
– қатысушы-банктердің мәліметтер ... ... және ... ... өзге де қатысушылармен өзара әрекеттесулерін қатынасын
іске асырады.
Төлем жүйесінің қатысушы-банктері:
... ... ... ... ... ... ... эквайрингін және/немесе шығаруын іске
асырады;
... ... ... ... өнім ... ... ... дамытады.
Карточка ұстаушы:
– карточканы сауда кәсіпорындарында ақшасыз есеп айырысу үшін ... мен ... ... арқылы қолма-қол ақша алу
үшін пайдаланады.
Сауда кәсіпкерлері:
4. ұсынылған тауарлар мен ... ... үшін ... ... ... карточкаларын банк-эквайерінің қамтамасыз етуімен
қабылдауды іске асырады.
Төлем жүйесі қатысушыларының ... ... ... ... ... әр ... ... құқықтары, міндеттері және
қызметтері төлем жүйесінің  ережелерімен ... ... ... ... KazCard ... ... Ережесі Қазақстан
заңнамаларының талаптарына және ҚРҰБ-нің Қаулысына жауап ... ... ... ... ... Ережесін құру кезінде халықаралық төлем
жүйесінің жұмыс істеу тәжірибесі пайдаланылды, бұл біріншіден KazCard ... ... ... ... ... ... ... төлем жүйелерімен KazCard қатысушы-банктерінің әрі қарайғы
ықпалдасуын ... ... ... ... ... ... жағдай банктер арасындағы
бәсекелестік күресінің күшеюімен сипатталады. Ал KazCard төлем жүйесінің
жұмысы әр ... ... ... ... төлем жүйесінде
ықпалдасуына банкке көмектесу және өз клиенттері үшін ... ... ... ... ... артықшылығы:
Ақшалар
KazCard төлем жүйесіне кіру құны және банктерге қызмет көрсету бойынша
тарифтері өзге ... ... ... төмен.
Ұсынылып отырған шарттар банктің ағымды шығынын ... ... ... клиенттеріне бәсекелесуге қабілеті көбірек карточкалық бағдарлама
ұсынуға және ... ... ... ... ... ... ... банктерге
бағдарламалық қамтамасыз етудің аутсорсингін және ... ... ... ... кіру ... банкке ең қысқа мерзімде KazCard-тың толық
құқылы қатысушысы болуына мүмкіндік ... ... ... ... кешенді шешуге мүмкіндік беретін,
жұмыс істеудің бірігей алгоритімін жасаған: қажетті құрал-жабдықты алу,
байланыс ... ... ... енгізу кезеңдері. Төлем жүйесіне
кіру үшін өтініш беру сәтінен бастап, пластикалық карточкалар ... ... ... жол 2-3 айды ... ... ... режімі
Қызмет көрсетудің халықаралық режімі банкке KazCard-тың барлық қатысушы-
банктерінің шарттары бойынша ... ... ... ... шоғырландырылған эквайрингтік желіні ... ... ... өз ... ... дамытуға байланысты шығындарын азайтады;
– кірістің қосымша бөлімі пайда болады - KazCard-тың өзге де ... ... ... өз ішкі құрылымында қызмет ... ... ... ... ... бойынша комиссия халықаралық төлем ... ... ... ... Ақша аударымының банкаралық жүйесіндегі ақша аударымы ... ... ... ... ... ... 1998 ... 21
қараша N 242 қаулысы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде
1999 жылғы 16 наурызда N 711 ... Ақша ... ... ... құқық мәселесiн реттеу
туралы
Қазақстан Республикасы ... ... 1994 ... 27 ... ... Қазақстан Республикасында ақша төлемi мен аударымын жүзеге ... ... ... ... ... бекiту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі басқармасының 2000 ... ... N 146 ... Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде
2000 жылғы 9 маусымда тіркелді. Тіркеу N 1148
● Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ауыстыру туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2000
жыләы 20 шілде N 300. ... ... ... ... ... 22 тамызда тіркелді. Тіркеу N 1231
● Айналыстағы ұлттық валютаның ақша белгiлерiнiң ... ... ... ... ... ережесiн бекiту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2000 ... ... N 301 ... Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде
2000 жылғы 22 ... ... ... N ... ... ақша ... - ... ақша айналымынан алу ережесін
бекіту туралы
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... 3 ... N 57. ... ... Әділет министрлігінде
2001 жылғы 17 наурызда тіркелді. Тіркеу N 1428
● 1993 жылғы үлгiдегi металл ақшаны ... ақша ... ... Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы 2001
жылғы 6 тамыз N 300 Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде ... 22 ... ... ... N ... 1993 жылғы үлгiдегi банкнотаны және металл ақшаны (теңгенi) ақша
айналымынан алу ережесiн бекiту туралы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 6 ... N 301. ... Республикасы Әділет министрлігінде 2001
жылдың 22 қыркүйекте тіркелді.
● Ақша төлемi мен аударымы туралы
Қазақстан Республикасының 1998 ... 29 ... N 237 Заңы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты жайында24 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь