Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕҢБЕК
НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1 Қазақстандағы еңбек нарығының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 еңбек нарығының негізгі проблемалары мен перспективалары ... ..


2 ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ЖҰМЫССЫЗДАРДЫ ӘЛЕУМЕТТІК
ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1 еңбек нарығының болашағы және зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 еңбек нарығын реттеудегі әлеуметтік әріптестік және оның дамуы ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Нарықты экономиканың және нарық қатынастарының ең маңызды жағы адамдардың еңбек қызметтерін толассыз жандандыруында. Еңбектің табиғаты, қоғам дамуындағы рөлі өзгермесе де, әлеуметтік - экономикалық және қоғамдық – саяси сипаты жағынан байланыссыз болса да нарықтық экономика кезеңінде еңбек қатынастары, еңбекті басқару, еңбекті қолдану түбегейлі өзгереді. Егер нарық қатынастары еңбек әлеуетінің нәтижесіне, еңбек өнімділігінің сапасына , адамдардың еңбекке деген көзқарасының өзгеруіне әсерін тигізбейтін болса, онда нарықты экономика өзінің жоғары деңгейлі мәнін жоғалтқан болар еді.
Нарықты экономика кезеңінде адамның кез келген еңбек қызметі, атап айтқанда, ой- қуаты, энергиясы, уақыт шығындары нысанына, жұмыстың тәсіліне қарамай еңбек болып есептеледі. Еңбек қатынастарында еңбек уәжін де атап айту қажет.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңында « еңбек қатынастары – тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық шарттар негізінде белгілі бір еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар » - делінген.
Адамның алдына қойған мақсаты, оны ынталандыратын уәждер зор рөл атқарады, олардың бастысы еңбекті, жұмыс күшін ақшалай бағалау, еңбек қатынастарын реттеу.
Сонымен қатар нарықты экономика еңбек нарығы мен жұмыс күшінің қажеттілігінен туындайды. Қызметкерлер жұмыс күшін өздері жұмыс берушілерге сатылады. Олар нарықта еңбегін мамандығына, талабына, сапасына, еңбек қабілетіне, біліктілігіне қарай бағалайды. Нарық болса, сұранысқа байланысты жұмыс күшінің бағасын төмендетуге тырысады. Ал адам жұмыс күшінің иесі ретінде, бәскелестік кең жайылған шақта сапасын, жұмыс қабілеттілігін, мамандығын жоғарылатуға тырысады. Олай болмаған күнде жұмыссыздар санының көбейу қаупі туады.
Нарық жалдау қатынастарын да қарастырады, одан барып жұмысқа орналасу мәселелері туады. Жалданатын жақ жалданатын жұмыскерлерге қойылатын талаптарында өзіне қажеттілігіне, оның жай – күйіне, біліктілік – мамандық деңгейіне, жынысы, жасы, сипаттамасына моральды – психологиялық мінездемесіне қарай қабылдайды. Жалданатын жақ төленетін еңбекақы деңгейіне, еңбек жағдайларына жұмыс орнының мамандығына сай келуіне, еңбектің бағалылығына, жұмыстың сапалық – психологиялық ахуалына, басқарушының мәдениеттілігіне қарай зерделейді. Егер сұраныс пен ұсыныс дәлме – дәл келсе жал туралы келісім шешіледі.
Еңбек қызметі процесінде еңбек қатынастары өзара келісім – шарт арқылы реттеледі. Өзара шарт – бұл жалдаушы мен жалданушы арасындағы қысқа мерзімге тұжырымдалатын келісім. Егер өзара шартта көрсетілген талаптар орындалмайтын болса, келіспейтін жақ тоқтатуына болады.
1. Арқа ажары 2004 жылы, 16 қараша
2. Жаршы – 2005, №5
3. ҚазҰУ хабаршысы 2006, №4 (56) экономика сериясы
4. Дала мен қала 2007, 5 қаңтар №1
5. Азия Транзит 2007, №7,8
6. Президент және халық 2008, 28 ақпан №9
7. ҚарМУ хабаршысы 2008, №8 экономика сериясы
8. Қазақстандағы мамандар анықтамалығы 2004, №8
9. Қазақсиан республикасындағы еңбек туралы заңы: Алматы: Жеті жарғы, 2000 жыл, 120 бет.
10. Мәткәрім Әкімжанов Нарықтық экономика әліппесі – Алматы 1995ж.
96 бет.
11. Сәлімбаев Б.Қ., Досхожаев Д.Т.- Еңбекті мөлшерлеу: оқу құралы – Алматы: экономика 2001 жыл, 120 бет.
12. Я.Әубәкіров. Экономикалық теория негіздері : оқулық – Алматы, «Санат» 1998 ж. 497 бет7
13. Друкер Питер. Нарық: топжарып алға шығу: Практика мен принциптер – Алматы:Білім, 1994 ж.320 бет.
14. Байгісиев М. Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы – Алматы: «Санат», 1998 ж. 192 бет.
15. Н.Қ.Мамыров Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы – Алматы: Экономика, 1998 ж. 177 бет.
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕҢБЕК
НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
.....................................................
1.1 Қазақстандағы еңбек нарығының
ерекшеліктері...............................
1.2 еңбек нарығының негізгі проблемалары мен ... ... ... ЖӘНЕ ... ... еңбек нарығының болашағы және
зейнетақы...................................
2.2 еңбек нарығын реттеудегі әлеуметтік әріптестік және оның
дамуы...............
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...............................................
Кіріспе
Нарықты экономиканың және ... ... ең ... ... ... ... ... жандандыруында. Еңбектің табиғаты,
қоғам дамуындағы рөлі өзгермесе де, ... - ... және ... ... ... жағынан байланыссыз болса да нарықтық экономика кезеңінде
еңбек қатынастары, еңбекті басқару, еңбекті қолдану ... ... ... қатынастары еңбек әлеуетінің нәтижесіне, еңбек өнімділігінің
сапасына , ... ... ... ... ... ... болса, онда нарықты экономика өзінің ... ... ... ... ... ... кезеңінде адамның кез келген еңбек қызметі, атап
айтқанда, ой- ... ... ... ... ... ... ... еңбек болып есептеледі. Еңбек қатынастарында еңбек уәжін де ... ... ... ... ... Заңында « еңбек қатынастары –
тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық ... ... ... бір
еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен ... ... » - ... ... ... мақсаты, оны ынталандыратын уәждер зор рөл
атқарады, олардың ... ... ... ... ... ... еңбек
қатынастарын реттеу.
Сонымен қатар нарықты экономика еңбек нарығы мен жұмыс ... ... ... ... күшін өздері жұмыс берушілерге
сатылады. Олар нарықта еңбегін ... ... ... еңбек
қабілетіне, біліктілігіне қарай бағалайды. Нарық ... ... ... ... ... ... ... Ал адам жұмыс
күшінің иесі ... ... кең ... шақта сапасын, жұмыс
қабілеттілігін, мамандығын жоғарылатуға тырысады. Олай болмаған ... ... ... ... ... ... қатынастарын да қарастырады, одан барып жұмысқа орналасу
мәселелері туады. Жалданатын жақ ... ... ... ... ... оның жай – ... ... – мамандық
деңгейіне, жынысы, жасы, ... ...... ... ... ... жақ ... еңбекақы
деңгейіне, еңбек жағдайларына жұмыс орнының мамандығына сай келуіне,
еңбектің ... ... ...... ... ... ... зерделейді. Егер сұраныс пен ұсыныс
дәлме – дәл келсе жал ... ... ... ... ... ... ... өзара келісім – шарт арқылы
реттеледі. ... шарт – бұл ... мен ... ... қысқа
мерзімге тұжырымдалатын келісім. Егер өзара шартта ... ... ... ... жақ тоқтатуына болады.
Еңбек қатынастарындағы өзара шарттық бәсекелестікпен қатар тапшылықтың
жұмыс орнын қамтуы ... ... ... ... өзі ... ... өсуіне, жоғары нәтижеге жетуіне, оның еңбек ұжымының және
жолдауының алдында жауапкершілігін күшейтуіне ... ... ... ... жақ бір – ... ... ... өзара шартты ұзартуына, тіпті
өмірлік шарт жасауға болады.
1 Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы
Қазақстан Республикасы нарықтық ...... ... ... көптеген күрделі мәселелерді дәйекті шешуге тура келді. ...... ... ... және ... ... негізгі мақсаты – еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... адамдарды жұмыспен қамту аса күрделі
әрі мемлекеттік маңызды мәселе. Нарыққа бет алған ... бұл ... өмір ... ... және ... ... ...
экономикалық және әлеуметтік мақсаттарға жетудің ... ... ... ... ... бүгінгі күнгі ең маңызды мәселелер – ол
халықты жұмыспен қамту ғана емес, оған ... та ... ... шешу үшін ең ... ... ... ... түрде талдап, сонан
соң ондағы болып жатқан өзгерістерді бағалап, әрбір ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін жетілдіру
қажет.
Жұмыспен тиімді және нәтижелі қамту, демек еңбек нарқын ... ... ... ... оның ... бейнелейтін
сапа белгісі. Жұмыспен тиімді қамту әрбір елдің, нақтылы даму кезеңдерінің
деңгейіне сай жұмысқа жарамды адамдарды үнемді және нәтижелі ... ... ... мен ... және территория бойынша бөлудің
және қайта бөлудің оптималды тепе – теңдік үлесімділігіне жету. Қорыта
айтқанда, ... ... ... ... және дамытудың
негізгі мақсаты осы. Олай ... ... ... ... өту кезеңіндегі еңбек нарығын құрудың ауданы ... ... ... ... ... ... ... қалай ?
Қазіргі жағдайда, нақты және анық айтатын болсақ, еңбек нарығы ... ... ... Еңбек нарығын қалыптастыру және дамыту бірнеше
кезеңдерден тұратын және белгілі бір мерзімді қажетсінетін аса күрделі
және өте ... ... ... әртекті кешенді процестердің
жиынтығы.
Осы айтылғандар өзара әсер ететін ... және ... ... ... ... ... және ... барысында
Республикамыздың тарихи дамыту белестерін, дәстүрін, тәжірбиесін, ... әр кез есте ... ... ... ... жағдайында еңбек нарығының қалыптасуына саяси ахуал, экономикалық
- әлеуметтік даму, нарықтық инфрақұрылымдар, демографиялық ... ... ... әсер етіп ... ... саяси ахуал және
ұлтаралық қатынастар тұрақтана түсуде. Өркениетті бағыт ... ... тура ... ... ... ... бүкіл әлемдік
үлгіге бет алуымыз тарихи маңызы бар жұмыс, еңбек нарығын ... ... ... ... ... және ... ... жағдай –
экономикалық - ... ... Осы ... деңгейі мен қарқыны нарыққа
өту кезеңінде жіберіліп жатқан кемшіліктер мен ... ... ... және нәтижелерге әлі де болса қолымыз ... ... ... ауыр ... ... оңай тиіп ... жоқ.
Экономиканы толық тұрақтандыру күн тәртібіне өткір қойылып отыр. Халықтың
күн ... ... ... ... ие ... ... ... шараларының
жүзеге асуы өте баяу, заман талабынан әлде ... ... ... инфрақұрылымдардың дамуы қандай да бір
жеңіл – желпі сынды көтере алмайды. Осы жағдайлар еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... әсер ететін келесі жағдай – демографиялық
ахуал. Бұл бағыттың алғаш өзгерістерімен өзіне тән ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... ... ... өлім
көбейді, өмір сүру жасының ұзақтығы аздап та болса азайды, жасы ұлғайған
адамдардың үлес ... өсті және он жеті ... ... жас ... ... деңгейі салыстырмалы түрде жоғары. Қорыта айтқанда,
Қазақстан Республикасының халқының ... ... ... ... ... ... ... және мәдени дамуға қажетті еңбек
ресурстарымен қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасында еңбек нарығын дамытуда аймақтық ... ... ... ауылдық жерде тұрады, үй шаруашылығымен
айналысатындардың үлес ... ... ... ... ... ... 28,5% пайызы үй шаруашылығында жұмыс істейді. Кейбір
жекелеген облыстар мен ... бұл ... ... ... ... ... істейтіндердің кәсіби білімі және ... көбі ... ... еске ... ... ... дұрыс
қалыптасуына жеке ілгері дамып кетуі қалыптасуына және ... ... ... ... ... ... қиын емес.
Қазақстан Республикасында еңбек нарығын дамытудың келесі актуалды
мәселесі – жұмыссыздық. Негізгі себебі өндірістің бүтіндей ... ... ... Республикамызда демалысқа шығуға мәжбүр болғандардың саны
1000000 астам. Бұлардың 65% ... ... ... ... бір ғана ... Қазақссіпорындар бар. Басқа аймақтар
жөнінде де осыны айтуға болады. (Өндірістен қол үзіп ... ... ... ... қатарын молайту жөнінде де осыны айтуға болады).
Өндірістен қол үзіп босап қалу, сөйтіп жұмыссыздар ... ... ... айта ... ... бар. Ол – ... ... жағдайында
осы процестің үнемі және үздіксіз болып ... ... ... ... ... ... процесс, бұдан планетамыздағы
ешбір мемлекет қашып құтылған емес. Экономикалық өмір ... тағы ... бар. Ол – ... ... ... мен ... ... осы
мәселені арнайы зерттеушілер бір пікірге келе алмай ... ... ... ... мен шегі ... ... өзгермелі шама,
барлық мемлекетте бірдей болуын армандау қиялдың ғана жемісі. ... ... ... ... және ... ... келетін
жұмыссыздықтың оптималды деңгейі болуы қажетті және шартты ... ... ... және оңтайлы дәрежеге ұмтылу және оны қалыптастыру. ... ... ... ... ... бірі – ... заңды
статусын белгілеу, оларды әлеуметтік қорғаудың жүйесіне жасау, төлемдердің
көлемдерін белгілеу, оларды есептеу және таратып берудің ыңғайлы қарапайым
жүйесіне көшу және ... ... ... ... ... зауыт, фабрикалар іске қосылып
жатса, оған ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жастардың еңбек нарығындағы жағдайы, соңғы
жылдары едәуір шиеленісіп нашарлауда. Қазіргі ... ... ... көлемі өсіп бара жатыр. ... ... жас ... ... бәсеке қабілетіліктері төмен басқа халық
категориясымен салыстырғанда.
Мемлекет ғана 70 – жыл бойы ... беру ... еді. ... дейін
құқылы жалпыға бірдей жұмыс бастылық принципі істеді. Сол кезде көптеген
кәсіпорындарда жұмыс күші көп ... ... 90 – жылы 10 ... адамнан 20
миллион адамға дейін анықталды.Ал қазір жас балалары, жұмыс таба алмай
отырған ... бар ... ... ... ... ... еңбек нарығының ерекшеліктері
Қазіргі ұлттық нарықты экономикалық байланыс пен ... ... ... Атап айтсақ, мұнда, біріншіден, өндірушілер мен
тұтынушылар арасындағы қатынастар, өзара байланыстар анықталса, ... ... ... тепе-теңдікті объективті түрде алдын-ала
анықтайды, үшіншіден, бұл ... өзар ... ... ... ... Нарықтық шаруашылықтың бір артықшылығы оның
өзін-өзі реттеу механизмі бар.Нарықтың барлық ... осы ... ... құрылымы жағынан сан алуан, оны: капитал, валюта, бағалы
қағаздар, еңбек, ғылыми- ... ... ... және т.б. ... ... ... ... ішіндегі ең негізгілерінің бірі-
еңбек нарығы.Ендігі мәселе сол ... ... ... ... мен оның ... ... жөнінде болмақ.Еңбек нарығының
басты тұлғасы- жұмысшы күші. Жүргізілген ... ... ... белсенді халық алынды.Оның қатарына кономикалық қызметтің барлық
түрлерінде жұмыспен ... және ... ... Ал ... ... экономикалық тұрғыдан белсенділігін, өлшеу үшін белгіленген
жастағы, қаралып отырған кезең ішінде бір ... 3 ... ... ... ... жатады: жұмыссыз болды (табысты жұмысы болмауы), оны
іздеумен белсенді айналысты, белгілі бір кезең ішінде жұмысқа кірісуге
әзір ... Осы ... ... ... ала ... ... ... кейінгі бес жыл ... ... ... талдап
көрелік.
кесте 1- еңбек нарығының негізгі көрсеткіштері
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... |7479,1 |7399,7 |7657,3 |7840,6 |7901,7 |7963,4 ... мың адам | | | | | | ... белсенділік |70,2 |70,1 |70,0 |69,9 |69,4 |69,6 ... | | | | | | ... ... ... |6698,8 |6708,9 |6985,2 |7181,8 |7261,0 |7341,7 ... | | | | | | ... қамтылу деңгейі,% |89,6 |90,7 |91,2 |91,6 |91,9 |92,3 ... ... мың ... |4030,2 |4229,6 |4469,9 |4640,5 |4811,1 ... ... ... |57,7 |60,1 |60,6 |62,2 |63,9 |64,1 ... ... | | | | | | ... ... ... |2835,5 |2678,7 |2755,6 |2711,9 |2620,4 |2611,3 ... | | | | | | ... ... ... |42,3 |39,9 |39,4 |37,8 |36,1 |35,6 ... үлесі, % | | | | | | ... ... мың адам |780,3 |690,7 |672,1 |658,8 |640,7 |622,6 ... деңгейі,% |10,4 |9,3 |8,8 |8,4 |8,1 |7,9 ... ... ... |3175,8 |3155,3 |3278,6 |3383,4 |3476,9 |3575,5 ... мың адам | | | | | | ... ... тұрғыдан |29,8 |29,9 |30,0 |30,1 |30,6 |30,7 ... ... | | | | | | ... тұрғыдан белсенді халық саны 2005 жылы 7963,4 мың ... ... ... ... 484,4 мың ... ... бес жыл ... ішінде жыл сайын белсенді халық саны тұрақты артып
отырған.Мұның басты себебінің ... ... ... ... ... ... жыл ... халықтың жұмыссыздық деңгейі біртіндеп азая
түсті. Бірақ та әлі де жұмыссыздық деңгейі белгіленген жоспардан ... ... ... да ... кіші және орта ... ... ... кезектегі маңызды мәселелердің бірі деп саналады.Шағын
бизнесті өндірістік,қаржылық-несиелік,ақпараттық және құқықтық қолдауға
бағытталған кәсіпкерлікті дамытудың аймақтық бағдарламасын ... ... ... ... облысында шағын бизнесті дамытудың негізгі
көрсеткіштерін өсіре түсті.Бұл облыс ... ... ... айналысушылар
саны 2005 жылмен салыстырғанда 6,4%-ға артып,2006жылдың қорытындысы
бойынша 101,1 мың ... ... өнім ... өсу ... ... ... ... неғұрлым қабілетті 50 елінің қатарына
ену стратегиясында айқындалған, шағын және орта ... ... ... кластерлік бастамаларды жүзеге асыруға көптеп
тарту, халықаралық сапа стандартттарын енгізу, әкімшілік кедергілерді
азайту, ... ... және ... ... ... жауапты бизнесті қалыптастыру сияқты бірінші кезектегі
міндеттер ... жылы өз ... ... ресурстарын тиімді пайдалану шараларын жүзеге асыру нәтижесінде
әсіресе соңғы жылдарда еңбек нарығындағы көрсеткіштердің ... ... ... көрсетілгендей негізінен көптеген көрсеткіштерде оң өзгерістер
орын ... ... ... ... жыл ... ... түссе, ал
жұмыссыздықпен жүрген халық саны жыл сайын ... ... жаңа ... ашылуына байланысты жұмыскерлерді қайта оқыту, жаңа мамандыққа
даярлау мәселелері өз ... ... ... тән нәрсенің бірі – жұмыссыздықтың болуы.
Сондықтан да ... ... бұл ... ... ... ... Бұл
құбылыстың қайнар көзін білу үшін жұмыссыз халықты ... жасы ... жері ... бөліп талданды.(кесте 3)
кесте 2- еңбек нарығындағы көрсеткіштердің өзгеруі
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |105,2 |98,9 |103,5 |102,4 |100,7 |101,1 ... ... | | | | | | ... ... ... |100,2 |104,1 |102,8 |101,1 |102,3 ... ... |110,2 |104,3 |104,9 |105,7 |103,8 |104,1 ... жұмыс |105,2 |94,5 |102,9 |98,4 |96,6 |93,8 ... | | | | | | ... ... |86,1 |98,5 |97,3 |98,0 |97,2 |96,9 ... тұрғыдан |86,9 |99,4 |103,9 |103,2 |102,7 |103,1 |
|енжар халық | | | | | | ... 3- ... ... ... жасы және ... жері ... бөлу
(мың адам)
| |2003 |2004 |2005 |
| |Бар лығы ... тер ... дер |
| |Бар лығы ... тер ... дер |
| |Бар лығы ... тер ... |60 |55 ... |60 |55 ... |60 |55 ... |63 |58 ... |60 |55 ... |60 |55 ... |65 |60 ... |62 |57 ... |65 |61,5 ... |65 |60 ... 25 ... ... ... ... ... қарттығы бойынша 1-
ші орынға Германия шығуы мүмкін және бұл көрсеткіш ел ... ... ... ... ... ең ... ... болып отыр. Ал
қазіргі кезде халқының өмірінің ұзақтығы бойынша 1-ші орында Жапония ... ... ... ... деректеріне қарағанда балалы
болуға мүмкіндігі бар отбасыларының үштен бірінің өмірге ұрпақ әкелуге
құлқы жоқ. Неміс әйелдерінің ... ... болу оның ... ... ... ... болуына кедергі болады деп санайды екен. ... ғана ... кәрі ... әйелдердің көпшілігі де осындай
көзқараста көрінеді.
Ал, зейнетақы мөлшері бйынша қазақстандық зейнеткерлердің ... ... ... ... ... ең аз ... ... 460 гривен (92 доллар).
2008 жылдан бастап жасы келіп ... ... ең ... мөлшері белгіленген, ол шамамен 5640 гривенді құрайды. ... ... ... – 12240 ... ... ... балалы
болғанда бұл болса – 25000 гривен, ал ... ... ...... ала ... ... болғандар бұл соманы бірден ала алиайды, бөліп-
бөліп алады. Алғашқыда 5000 гривенді ... бола ... ... ... бір жыл ... екі- үшке ... ала алады. Сәйкесінше, 2-ші, 3-ші
балалы болғандар да тиесілі қаражаттарын екі- үш ... ... ... алады.Бала 3 жасқа толғанша ай сайын аналары 130 ... ... Бұл сома бала ... ... ... ... болуы мүмкін.
Қырғызстандағы орташа зейнетақы 1220 сом(11 доллар) құрайды. Барлық
аналарға балалары 3 жасқа ... ... ... ... жасы ... ... орташа зейнетақысы
айына 30750 сум. Балалы болғандарға бір реттік жәрдемақы көрсетіледі, бұл
сома 120000 сум(100 доллардан сәл көбірек).
Армениядағы орташа ... 28 мың ... ( 65 ... 2008 ... бұл ... екі ... аз ... Балалы болғандарға бір реттік
көрсетілетін жәрдемақы 35 мың драмм (95 доллар), бұл сома жағдайы төмен
отбасылары үшін 75000 ... ... ... (200 ... ... және ... көп ... болғандарға 200000 драмға (500 доллар) дейін көмек
көрсетіледі.
Беларусь зйнеткерлерінің орташа ... 292,2 ... ... 2008 ... ... қаңтарынан бастап 3 жасқа толмаған баласы
бар аналарға төленетін жәрдемақы 148 мың 540 ... ... ... ... 929 350 және ... ... туған әрбір баласы үшін
1 299 690 беларусь рублінде бір реттік ... ... ... жылдың басынан бастап тұңғыш балалы болғандарға
35 040 теңге көлемінде бір ... ... ... Жұмыс істемейтін
әйелдерге балалары бір жасқа толғанша ай ... ... ... – 5840 ... құрайды, ал екінші балалы болғандарға – 6424, үшінші
балалы болғандарға – 7008, төртінші және одан көп балалы ... ... ... ... ... ... ... бастап базалық зейнетақы 3000 теңгеден 4210 теңгеге
көтерілген. Ең жоғарғы зейнетақы 26110 ... ... ... ... ... ... ... саны – 784 мың адам.
Республикамыз бойынша орташа ... – 17870 ... ... мұндай
зейнетақыны 530 мың адам алатын болады. Ең төменгі ... – 12110 ... ... ... 320 мың адам алатын болады. Бұдан басқа Ұлы
Отан соғысының қосымша төленетін ... және ... 36 түрі ... ... ... 8 мың рублді құрайды (285 доллар шамасында).
5300 рубль – зейнетақы төлемінің базалық бөлімі. Ел ... ... ... әр ... ... ... ... де қарастырылған.
Отбасындағы балалар санына қарай балалары 1,5 жасқа толғанша ай ... ... ... 1500- 3000 ... ... ... ... 3
жасқа толғанша төленетін жәрдемақы мөлшері 150- 300 ... ... ... ... ... жәрдемақы мөлшері осының жартысын
құрайды.
Жоғарыда айтылғандармен қатар «аналық капитал» түсінігімен қалыптасқан
екінші рет және одан ... де ... ... үшін бір реттік төленетін
жәрдемақы қарастырылған, оның мөлшері – 270 мың рубль ($9620 шамасында).
Аталған жәрдемақы арнайы есепшотқа ... және бала 3 ... ... ғана оның білім алуына немесе отбасының тұрмыс жағдайын жақсартуына
және анасының зейнетақы қорын толтыру үшін ғана ... ... ... ... Қазақстандағы зейнеткерлер саны 1,7 млн. шамасында болса,
еліміздің экономикасының қарқынды ... ... ... ... жақсара түсуімен байланысты табиғи өсіміміз жылдан- ... ... ... жасы ... ... ... ... Мысалы, 1999
жылы өмірге келген балалар саны – 220 000 болса, 2007 жылы бұл көрсеткіш
330 000 жнтіп отыр. Бұл ... он ... ең ... ... Ал ... ... ... 9 млн 350 мыңға жетіп, 77 жыл бұрынғы көрсеткішіне қол
жеткізген. Алла ... ... жылы ... ... саны 350 ... ... деп ... отыр. Бұл еліміздің еңбек нарығының
болашағына сенім тудырады. ... ... ... осы ... болса,
2010 жылы Қазақстандағы қазақтардың саны 10 млн- ға жетіп, ... ... 64 ... құрайтын болады. Қазақ жастары үшін тұрмыс құру, отбасы
құндылықтары – мансап қуудан қашанда жоғары тұрған және көп ... ...... ... жат ... ... да Қазақстан үкіметіне
тұрғын үй құрылысы бағдарламасын баянды түрде жүзеге асыру – мемлекеттік
тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... 100
мектеп пен 100 аурухана өмірге келген ... ... ... және ... ... сай баянды білім алуына үлкен
себеп болмақшы.
2.2 Еңбек нарығын реттеудегі әлеуметтік әріптестік және оның дамуы
Әлеуметтік бағытталған мемлекетті құру жағдайында ... ... ... маңызды рөлді әлеуметтік блок алуы тиіс. Дегенмен, бұл
қазіргі кезеңде енжар дәрежеде әрекет етуде.Еңбек ... ... ... - әлеуметтік әріптестіктің рөлі бүгінгі күні өзекті ... ... ... ... оның субъектілерінің: жұмыс берушілердің,
жұмыскерлердің және мемлекет арасындағы әлеуметтік - ... ... ... мүдделерін реттейтін қоғамдық қатынастарды орнату маңызды
мәселе.Ол үшін ... ... ... құру ... Атап
айтқанда, олар – кәсіпкерлер ассоциациясы немесе жұмыс берушілер одағы,
жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... Кейде әлеуметтік – еңбек қатынастарын реттеудегі үш
жақты өкілдік трипартизм деп аталады.
Трипартизм тар мағынада мемлекеттік органдар, жұмыс беруші ұйымдар ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық
саясатты жасау мен оны өмірде қолданудағы үш ... ... ... үш ... әрекетке жұмыс берушілер мен кәсіподақтар
арасындағы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін алдын-ала белгілеп береді де, өзі келісім жасауда
тыс қалып отырады.
Әлеуметтік әріптестік жөнінде ... ... ... ... ... ... әріптестік бір мезгілдегі
әлеуметтік топ мүдделерінің ... мен ... ... реттеу әдісі.
Сонымен, әлеуметтік әріптестік деп экономикалық ... ... ... ... мен ... ... құқығына ие болған жеке
қоғамдық топтар мүддесін мойындауды ...... ... ... ... ... тоқталып кетейік. Келісім жағдайында әр жақтың мүддесін
білдіретін өкілетті органдар:
а) жұмыскерлер атынан кәсіподақтар ... ... ... ... ... ... ... басшысы
немесе жұмыс берушінің қызметін атқаратын үлік меншік иесі немесе олардың
уәкілетті өкілдері.
Мемлекеттік, ... ... ... ... беруші атынан жұмыс
берушілер бірлестігінің тиісті деңгейіндегі өкілетті органдар көрінеді.
б) мемлекет атынан ... ... ... атқарушы органдары
көрінеді.
Мемлекет әлеуметтік әріптестік жүйесінде мүліктік меншік иесі немесе
жұмыс беруші ретінде көрінеді.
Нарықтық құрылымдардың дамуына ... ... ... ... ... ... ол еңбек қатынастарын реттеуді
ұйымдастырушы, бағыттаушы, бақылаушы және ... ... ... ... ... мемлекеттің әлеуметтік – еңбек
саясатын жүзеге асырудағы басты бағыттары болып табылады.
Әлеуметтік әріптестіктің басты ... ... ... ... ... ... ... уәкілеттілігі, ұжымдық келісім шарттар мен
келісімдер мазмұнын құру ... ... мен ... ... ... ... өзіне міндеттеме қабылдауда әрбір тараплың еріктілігі;
- қабылданатын міндеттемелердің орындалу мүмкіншілігі;
- бақылаудың жүйелілігі және міндеттемелерді орындауға жауапкершілік.
Әлеуметтік әріптестіктің көп ... ... ... әріптестермен
мойындалатын және жұмысшының мүддесін қамтамасыз ететін негізгі әлеуметтік
параметрлерді қалыптастырады.
Әлеуметтік әріптестік көп деңгейлі жүйе.
Жалпы ұлттық деңгейде үш ... ... ... кәсіподақ, кәсіпкерлер
бірлестігі) Бас келісім, аймақтық деңгейде жұмыскерлер ... ... және ... ... өкілдері арасында арнайы
аймақтық келісімдер салалық деңгейде үш жақты негізде тарифтік ... ... ... үш ... ... ... ... Жергілікті деңгейде кәсіпорындарда кәсіподақ ұйымы мен жұмыс
беруші арасында ұжымдық ... жеке ... ... ... ... оған
жұмыс берушілер мен жалдамалы жұмыскер отырады.
Кәсіпорын деңгейінде жұмысшының ... ... ... ... ... олар:
- басқаруға бақылау кеңесі арқылы ықпал жасау мүмкіншілігі;
- еңбек ресурстары директоры немесе кадр мәселесі бойынша төраға арқылы
кәсіпорын басқармасында жұмысшының мүддесін ... ... ... ... қағидасын міндетті түрде сақтай
отырып, кәсіпорын кеңесін ... ... ... жаңа ... ... ... жұмысшылар жағдайын
жақсарту;
- еңбек жағдайын жақсарту мәселесі бойынша кәсіподақ пен ... ... ... ... ... ... негізгі құқығы әлеуметтік мемлекет міндеті
ретінде қарастырылады. Олар атап айтқанда:
1. еңбек жағдайын ... ... ... арын ... жеке ... ... ... еңбек саласын қоса алғанда құқық;
3. дискриминацияға тыйым салу, жас- жынысына, нәсілі мен ... өз ... ... ... ... ... жаңа ... жасау
қажеттілігі туындайды. Оның ішінде үш жақты келісімдердің әлеуметтік
әріптестіктердің негізгі ережелерін жасау мен бақылау ... ... ... және ... топтардың құқықтық
статусын күшейту.Әлеуметтік әріптестіктің қазақстандық еңбек рыногын
реттеудегі рөлін күшейту бойынша шараларды жүзеге асыру ... ... ... мен ... ... ... ... нақты және әрекет етуші құрылымына
айналдырады.
Қазақстанда әлеуметтік әріптестік институтының ... ... ... Ол ... ... ... үш ... болатын субъектілердің қалыптасуымен айқындалады.
Әлеуметтік әріптестік институтын құру үшін ең алдымен ... ... бен ... ... ... ... Бұл ... түрде жүргізілуіне 1993 жылы Қазақстанның Халықаралық еңбек Ұйымына
енуі ықпал етті. 1999 жылы 19 ... ҚР ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік
әріптестік туралы» Қаулысы қабылданды. Осы ... ... ... ... келіспеушіліктің алдын алу мен оны шешуде
әлеуметтік әріптестік жүйесін құру ... жыл ... ... Бас ... ... ... мұндай келісімдер ҚР Президенті қабылдаған «Әлеуметтік –
экономикалық және еңбек қатынастары саласындағы ... ... ... ... 1995 ... бері ... әлеуметтік әріптестік институтының қалыптасуы,әсіресе, ел,
аймақ және экономика салалары деңгейінде баяу әрі күрделі түрде ... ... ... ... ... әріптестік
субъектілердің арасындағы келісімдердің бұзылуы, түрлі деңгейдегі
келісімдердің бір- ... ... ... ... ... ... оған ... болмауы. Осының
нәтижесінде республикада қолданылып жүрген еңбек қатынастарын реттеудің
ұжымдық шарт ... ... ... және ... ... жоқ түрлі
деңгейдегі шарттар мен келісімдерден тұрады. Бұның ең ... ... ... ... ... ... ... теориялық және
практикалық негіздерінің болмауы.
Әлеуметтік әріптестікті дамыту үшін ... ... ... ҚР ... ... әлеуметтік әріптестіктің қалалық және ауылдық үш
жақты комиссия жұмысының тиімділігін арттыру ... Ол ... ... ... ... ... салада үкімет органдары, жұмыс берушілер
және жұмыскерлер ... ... ... ... ... және ... ... оның алдын алып, үш жақтың
мүдделерін қорғауы тиіс. Барлық мемлекеттік қызметтер мен қалалық ... ... ... және экономикалық саясат мәселелері
бойынша әлеуметтік ... ... жан- ... ... ... ... тиіс. Үш жақты әлеуметтік әріптестік ... ... тең ... ... ... болуы қажет.Қала мен
аудан деңгейінде әріптестік қатысушылары ... ... ... ... тұлғалар
одағы статусын алған жұмыс берушілер мен кәсіподақтар ... ... ... ... қалалық және ауылдық үш жақты комиссия
мәжілістерінің күн тәртібінде еңбек қатынастары аясында ... ... ... ... ... ... ... арасында нарық жағдайындағы
кәсіподақтың рөлі мен орны жөнінде түсіндіру және ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... бөлім деп қарамай, кәсіподақтың рөлін жұмыскер мен жұмыс ... ... ... ... ... ... шеше алатын
делдал деп түсіндіру қажет.
Жұмыскерлерді ... ... және ... ... ... орындалуын қатаң бақылау. Сонымен қатар,жұмыс берушілердің
құқықтарын да құрметтеу, тек ... ... қою ... ... өту ... ... ... қалыптасуы кезінде
адамзат тарихының тәжірбиесі адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни
талаптануы тек нарық оның ... ... ... ... ғана ... көрсетті.
Еңбек нарығына өту кезіндегі қиын жағдайлар болды, себебі бізде алдында
еңбек нарығы болмады, мамандарды қайта дайындаудың тым қарапайым жүйесінің
болуы тұрғындарды ... ... ... ... ... ... қамту
мәселесін өндіргіш күштерді орналастыру ... ... ... ... ... салалары мен аймақтарын бөлу арқылы
шешіп ... Жаңа ... ... құру ... ... қабілеті бар
тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол өз ... ... ... ... ... ... қолдау тауып отырды:
кәсіпорынның жалақы қоры жұмыскерлердің санына тәуелді болды, ... ... ... ... ... ... және жұмыскерлерді
өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауылшаруашылық және басқа ... ... ... тиіс ... ... жұмыскерге белгілі бір жұмыс ... ие ... ... ... және оны ... шығару іс жүзінде мүмкін болмады.
Соның нетижесінде жұмыс күшіне ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыскерлердің белсенділігі мен
қозғалысына қатаң бақылау ... ... ... ... жұмыс күшін
қолдануына тек қана мемлекет белгіленген еңбек формаларының шеңберінде
ғана рұқсат етілді. Жоғарыдағы айтылғандарға мән ... ... ... бұл
өте қуантатын нәрсе, себебі қазіргі нарықты кезеңде кім де кім ... ... ... ... және де өзінің жұмысына ... ой – ... ... ... ... ... егерде осы
аталғандарды өте жақсы орындайтын болса, олар ... ... ... бұл ... сөз ... қызығушылығын артырады.
Ал мен қарастырып отырған бірінші бөлімде еңбек ... ... ... және оны мемлекет тарапынан реттеу де керек, себебі біздің
нарықтың жаңадан қалыптасуына байланысты нарықтағы ... ... ... бұл тек қана біздің мемлекеттімізде ғана байқалып отырған жоқ,
ол көптеген дамыған елдерде де көрініп отыр.
Еңбек нарығына ... ... және ... жұмыскерлерді қатал, аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол жалқауларды, әлсіздерді және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс ... ... ... ... оның ... ... ширақтығына себепші болады,
іскерлік пен белсенділікті ынталандырады. Нарықта жұмыс күшіне сұраным ... заңы ... ... ол еңбекке төленетін ақының шамасын белгілейді.
Бұл жерде жұмыс күшін сатушылар мен сатып алушылар кездеседі. Өзінің ... яғни ... ету ... ... ... ... болып
табылады. Еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... ... ... және оның ... құрал – жабдықтарымен қосылу
тәсілін түбегейлі өзгертеді. Қазірде, ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде аяқталды деуге болады. Еңбек
нарығының әрекет ету ... ... күші ... ... ал оны
өндіріс құрал – жабдықтарымен қосу ... ... сату – ... ... ... ... тиімді түрдегі жұмыспен қамту жолы еңбек нарығында жатқаны айқын
бола түседі. Еңбек нарығы бұл жұмыс күшін адамның ... ету ... ... сату – ... ... байланысты болатын экономикалық қатынастар
жүйесі. Еңбек нарығы жоғары квалификациялы еңбектің беделінің ... әсер ... ... ... ... жұмыс орнының бағасы артады
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің сапасына деген талап күшейеді.
Еңбек нарығының ҚР – да ... ... бұл ... ... экономикаға өткенімізге көп болмағаны, және де
біздегі көптеген өндіріс орындары жаппай ... ... ... ... ... ... соның салдарынан мемлекет өз
қарамағына алды және де ол ... ... ... ... тіркеп
оларға ай – сайын әлеуметтік көмек ретінде ... ... ... ... мән ... ... осы үлгі ... үлгі
осыны жүргізген дұрыс деп ойлаймын.
Талқыланып отырған есепті жұмыссыздардың материалдық жағдайы және ... ... ... ... аз ... ... авторлары
жұмыссыздықпен күрестің негізгі бағыты – жұмыссыздарды жұмысқа орналастыру
деп санайды. Әрине, ... ... ... ... ... ... ол ... шығудың жолы екені рас, бірақ та қала экономикасының
талдауы мен ...... таяу ... ... ... ... ... жұмыс алады дегенді дәлелдемейді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... нығайту қажет және қоғамдық жұмыстарды
дамытумен жұмыссыздарды ... ... ... мен ... ... бизнес инкубатор құрумен байланысты жұмыссыздықпен күрестің
белсенді түрлерін жүргізу қажет. Сонымен қатар, жұмыссыз ... ... ... жекеше қарау ... ... ... ... ... ... ... орналасуға мүмкіндігінің
жоқтығын және материалдық жағдайының ауыр екендігін ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет материалдық
көмектің тек төменгі шегінің бір есептік ... ... ... деңгейінде оны көбейтуге болады, тек оған жекеше
түрде қарау керек, ол үшін бар қаржы ... ... ... ... ... қойғым келеді жұмыссыздар бүгін немесе ертең не
істейді? Осыдан кейбір мағлұмат алу ... ... ... табатын қандай
жұмыстар бар ? Сенбі күні құрылыс жұмыстарын атқаратын ... ... ... ... ... ... ... – зомбылығынан кім
қорғайды ? Ешкім де. Кім ... ... ? ... де ... ... ... ... көріңіз. Онда кезкелген мамандықтың жұмысшысын
табасыз, олардың ішінде жақсы мамандар да бар. Осы ... ... ... ... көшіру үшін қамқорлық жасау керек.
Қала экономикасының нақтылы секторы кәсіпорындарының тұтас ... ... ... - техникалық бұйымдар мен сүт өнімдерін
өндіруді ұлғайтуға әлеуметтік мүмкіндіктер бар. Электр насостарын, ... ... ... ... кәсіпорындарды алсақ, нарықтағы сатып алу
сұранысының төмен болуына байланысты олардың ... ... ... ... ... ... басшылары өз кәсіпорындарында
шығарылатын өнімнің бәсекелік қабілетін жоғары ... ... ... ... ... ... және ... төмен екені байқалады.
Қорыта келе менің ойым, ҚР еңбек нарығын мемлекет тарапынан реттеуі қажет
деп ойлаймын, және де ... ... жаңа ... ... ... ... ... саны азайып, экономикамыздың жылдан
– жылға көтерілуін байқаймыз.
Қолданылған ... ... Арқа ... 2004 ... 16 ... Жаршы – 2005, №5
3. ҚазҰУ хабаршысы 2006, №4 (56) экономика сериясы
4. Дала мен қала 2007, 5 қаңтар №1
5. Азия Транзит 2007, ... ... және ... 2008, 28 ... ... ... хабаршысы 2008, №8 экономика сериясы
8. Қазақстандағы мамандар анықтамалығы 2004, №8
9. Қазақсиан республикасындағы еңбек туралы ... ... Жеті ... жыл, 120 ... ... ... ... экономика әліппесі – Алматы 1995ж.
96 бет.
11. Сәлімбаев Б.Қ., Досхожаев Д.Т.- ... ... оқу ... ... ... 2001 жыл, 120 ... ... Экономикалық теория негіздері : оқулық – Алматы, «Санат»
1998 ж. 497 ... ... ... Нарық: топжарып алға шығу: Практика мен принциптер –
Алматы:Білім, 1994 ж.320 бет.
14. Байгісиев М. Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу ...... 1998 ж. 192 ... Н.Қ.Мамыров Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы – Алматы:
Экономика, 1998 ж. 177 бет.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Еңбек нарығы және қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы35 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Сақтандыру нарығының қалыптасуының негізгі ерекшеліктері12 бет
Қазақстан зейнетақы нарығының қалыптасуы мен дамуы12 бет
Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамдардың және бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы 25 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы36 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы57 бет
Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы туралы ақпарат32 бет
Қазақстан Республикасында қор нарығының қалыптасуы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь